Nghiên cứu quy trình chế biến sản phẩm trà đóng chai từ lá lược vàng (Callisia Fragrans)

SVTH: Nguy n Th Kim Oanh Trang iii Nguyên li u chính .... − B m t ti p xúc gi a các nguyên li u và dung môi: nó cóă nhăh ngăđ năhi uă su tătríchăly.ăB ăm tăti păxúcăcàngăl năthìăkh ăn n

KHOA CÔNG NGH SINH H C

SVTH:Nguy n Th Kim Oanh Trang i

L I C M N

Trong su t kho ng th i gian b năn măh c,ăemăđãătrauăd iăđ c cho b n thân

nhi u ki n th c, kinh nghi m và k n ngăvôăcùngăquýăbáuăgiúpăemătr ngăthànhăh nă

trong h c t p, trong cu c s ng.ăVàăđ hoàn thành b n khóa lu n t t nghi p này, em đãă

nh năđ c s giúpăđ c a nhi u cá nhân và t p th

u tiên, em xin chân tr ng c mă năBanăGiámăHi u cùng toàn th các th y cô

khoa Công ngh sinh h c,ătr ngă i h c M Tp.ăHCMăđãăt n tình gi ng d y,ăh ng

d n và truy n đ t ki n th c quý báu cho em trong su t th i gian em h c t p t iătr ng

Em xin bày t l i bi tă năchânăthànhăvàăsâuăs c nh t đ n Th.S Nguy n Th L

Th yăđãăt nătìnhăh ng d n,ăgiúpăđ em trong su t trong quá trình h c t p và th c t p

đ hoàn thành t t b n khóa lu n t t nghi p này

Em xin c mă năGi ng viên – Th.S, T ngăKhoa cùng toàn th các b n trong

phòng thí nghi m Th c Ph m – Tr ngă i h c M Tp H ChíăMinhăđãăt o m iăđi u

ki n thu n l i cho em hoàn thành b n khóa lu n t t nghi p này

Cu i cùng, con xin c mă năchaăm đãăsinhăraăcon,ănuôiăn ng và d y d con

khôn l n, t o m iăđi u ki năvàăđ ng viên con trong cu c s ng và trong su t quá trình

con h c t p Con xin c mă năchaăm vìăcôngă năsinhăthànhăvàănuôiăd ng con nên

SVTH: Nguy n Th Kim Oanh Trang ii

M C L C

DANH M C CH VI T T T v

DANH M C HÌNH v

DANH M C B NG vi

T V Nă 1

PH N 1 : T NG QUAN 3

T ng quan v n c u ng th o m c 4

1.1. Khái quát chung v n c gi i khát, phân lo iăn c gi i khát trên th tr ng 1.1.1 hi n nay 4

Gi i thi u chung v n c u ng th o m c 5

1.1.2 Tình hình tiêu th n c th o m c Vi t Nam và trên th gi i 7

1.1.3 Quy trình s n xu tăn c u ng t th o m c 8

1.1.4 Thuy t minh quy trình 9

1.1.5 S n ph m 13

1.1.6 Gi i thi u t ng quan nguyên li u 17

1.2. L c vàng 17

1.2.1 Hoa cúc 23

1.2.2 Hoàn Ng c 25

1.2.3 Cam th o 29

1.2.4 PH N 2 :V T LI U VẨ PH NG PHỄP NGHIểN C U 32

Nguyên v t li u thí nghi m 33 2.1.

SVTH: Nguy n Th Kim Oanh Trang iii

Nguyên li u chính 332.1.1

Nguyên li u ph 332.1.2

aăđi m, th i gian thí nghi m 34

Nghiên c u nhăh ng c a quá trình ph i ch đ n ch tăl ng s n ph m 45

2.2.5

Nghiên c u s nhăh ng c aăquáătrìnhăthanhătrùngăđ n ch tăl ng s n

2.2.6

ph mătràăL c vàng 48ánhăgiáăch tăl ng s n ph m hoàn thi n 49

2.2.7

PH N 3 :K T QU VÀ TH O LU N 54

K t qu kh o sát tính ch t nguyên li u 55 3.1.

K t qu ki m tra các ch tiêu hóa lý c a nguyên li u 553.1.1

K t qu nghiên c u các y u t nh h ng đ quá trình trích ly 56 3.2.

K t qu kh o sát nhăh ng t l nguyên li u:ădungămôiăđ n quá trình trích

SVTH: Nguy n Th Kim Oanh Trang iv

K t qu kh o sát nhăh ng c a t l ph i ch d ch c tăđ n ch tăl ng s n

ph măđ n ch tăl ng s n ph mătràăL c vàng 70

K t qu đánh giá hoƠn thi n s n ph m 73 3.4.

nh tính flavonoid 733.4.1

ánhăgiáăs n ph m hoàn thi n 74

3.4.2

K T LU N VÀ KI N NGH 78

TÀI LI U THAM KH O 81

PH L C i

SVTH: Nguy n Th Kim Oanh Trang v

DANH M C CH VI T T T

CSB : Ch s b t

ISO: International Organization for Standardization (T Ch c Tiêu Chu n Hóa

Qu c T ) STT: S th t TCVN: Tiêu Chu n Vi t Nam UV: Ánh sáng t ngo i Vis: Ánh sáng nhìn th y DANH M C HÌNH Hìnhă1.1:ăS ăđ qui trình công ngh t ng quát ch bi n th c u ng t th o m c 8

Hình:ă1.2ăCâyăL c vàng 17

Hình 1.3 Các s n ph m t câyăL c vàng 22

Hình 1.4 Hoa cúc 23

Hình 1.5 Cây Hoàn ng c 25

Hình 1.6 Cây Hoàn ng c 29

Hìnhă2.1ă:ăS ăđ quy trình s n xu tăn c u ngăđóngăchaiăt láăL c vàng d ki n 36

Hìnhă2.2:ăS ăđ nghiên c u quy trình s n xu tătràăđóngăchaiăt láăL c vàng d ki n 40

Hình 3.1: Chi u cao c t b t c a Cam th o pha loãng các t l 59

Hình: 3.2 T l pha loãng d ch trích Cam th o theo nhi tăđ 63

Hìnhă3.3:ă nh tính flavonoid c a s n ph mătràăđóngăchaiăt láăL c vàng 74

Hình 3.4 S n ph mătràăđóngăchaiăt láăL c vàng 74

SVTH: Nguy n Th Kim Oanh Trang vi

DANH M C B NG

B ngă1.1ăQuyăđ nh v hàmăl ng kim lo i n ngătrongăn c gi i khát 14

B ngă1.2ăQuyăđ nh v các ch tiêuăviăsinhătrongăn c gi i khát 15

B ng 2.1 Ch tiêu c m quan 34

B ng 2.2 Ch tiêu hóa lý c aăđ ng tinh luy n 34

B ngă2.3ă:ăXácăđ nh ch tiêu hóa lý c a nguyên li u 41

B ng: 2.4 B trí thí nghi m kh o sát t l nguyên li u: dung môi 42

B ng: 2.5 B trí thí nghi m kh o sát nhi tăđ 43

B ng: 2.6 B trí thí nghi m kh o sát th i gian 44

B ng: 2.7 B ng b trí thí nghi m t l ph i ch d ch c t 45

B ng: 2.8 B ng b tríăhàmăl ngăn c b sung vào d ch c t trà 46

B ng:ă2.9ăChoăđi m c m quan màu, mùi và v khi pha loãng d ch c t trà 46

B ng: 2.10 B ng b tríăhàmăl ngăđ ng b sung vào d chăn c trà 48

B ng:ă2.11ăChoăđi m c m quan v c a s n ph m sau khi ph i tr năđ ng 48

B ng 2.12: B ng b trí nghi m nhi tăđ và th i gian thanh trùng 49

B ng 2.13 B ng phân tích ch tiêu hóa lý c a s n ph m 50

B ng 2.14 Phân tích ch tiêu vi sinh c a s n ph m 51

B ngă2.15ăChoăđi m các ch tiêu c m quan ch tăl ng c a s n ph m hoàn thi n 51

B ngă2.16ăThangăđi măđánh giá m căđ aăthíchăđ i v i s n ph m 53

B ng: 3.1: K t qu kh o sát tính ch t hóa lý c a 4 nguyên li u nguyên li u 55

B ng: 3.2 K t qu hi u su t trích ly theo t l nguyên liêu: dung môi 57

SVTH: Nguy n Th Kim Oanh Trang vii

B ng: 3.3 K t qu hàmăl ngăpolyphenolătríchăđ c trong 3g nguyên li u 58

B ng 3.4: K t qu hàmă l ng saponin toàn ph n trong dich trích theo t l nguyên li u: dung môi Cam th o 59

B ng: 3.5 K t qu hi u su t trích ly theo nhi tăđ c a nguyên li u 60

B ng 3.6 K t qu hàmăl ngăpolyphenolătríchălyăđ c t 3g nguyên li u theo nhi tăđ 62

B ng: 3.7 K t qu ch s b t saponin toàn ph n trong dich trích theo t l nhi t đ c a Cam th o 62

B ng 3.8 K t qu hi u su t trích ly theo th i gian c a nguyên li u 64

B ng: 3.9 K t qu hàmăl ngăpolyphenolătríchăđ c t 3g nguyên li u theo th i gian 65

B ng 3.10 K t qu hàmăl ng saponin toàn ph n trong d ch trích Cam th o theo th i gian 66

B ng: 3.11 K t qu kh o sát t l ph i ch d ch c t c a s n ph mătràăL c vàng 67

B ng 3.12: K t qu kh o sát t l pha loãng d ch c tătràăL c vàng 68

B ng 3.13 K t qu kh o khi b sungăđ ng vào s n ph mătràăL c vàng 69

B ng 3.14: B ng theo dõi nhăh ng c aăthanhătrùngăđ n ch tiêu c m quan c a s n ph m 70

B ng 3.15: B ng theo dõi ch tiêu vi sinh c a s n ph m 72

B ng 3.16: B ng ki m tra ch tiêu vi sinh c s n ph m sau khi thanh trùng 73

B ng 3.17 B ng phân tích ch tiêu hóa lý c a s n ph m 75

B ng 3.18 K t qu đánhăgiáăc m quan s n ph mătràăđóng chai t L c vàng 75

SVTH: Nguy n Th Kim Oanh Trang viii

B ng:3.19 K t qu đánhăgiáăm căđ aăthíchăc a s n ph mătràăđóngăchaiăt lá

L c vàng 76

SVTH:Nguy n Th Kim Oanh Trang 1

T V N

T x aăđ n nay, v năđ dinhăd ng và s c kh e luôn là m iăquanătâmăhàngăđ u

c aăconăng i.Theoăxuăh ng c a cu c s ng ngày nay, qu th i gian c a m iăng i ngày

càng ít i nên th iăgianăđ ch măsócăchoăs c kh e không nhi u,ăđ ng th iăcácăc năb nh

th iăđ iăc ngăcóăchi uăh ngăgiaăt ng.ăDoăđóăvi c s d ng các s n ph m th c ph m giàu

giá tr dinhăd ng, ch a ho t ch t có l i cho s c kh e là r t c n thi t

S n ph măđ u ng ngày nay không ch đ năthu nălàăn c gi i khát mà còn t t cho

s c kh e Các lo iăđ u ng có ngu n g c t nhiên, ch a các thành ph n l iăchoăc ăth ,

đ c ch bi n thành các lo iăn c th o m căkhácănhauăđangăthayăth d năn c gi i khát cóăgas.ăCóăđ lýădoăđ ng iătiêuădùngă aăchu ngăn c u ng th o m c, đóălàăxu t phát t

tâm lý, th hi uăng i tiêu dùng c ng thêm thói quen h ng ngày c aăng iădânănh ă nă

u ng, ng , ngh , sinh ho t…ă thi u khoa h c khi n vi c s d ng th oă d c nh m gi i

nhi t, bài tr các ch tăđ c h iătrongăc ăth , ch ngăoxiăhóa…ătr thành m t nhu c u b c

thi t.ăTrongăkhiăđó,ăvi c s d ng th oăd căđ ch a nhi u ch ng b nhăđãăđ c khoa h c

ch ng minh Cu c s ng hi năđ i, bi năđ i khí h u, ô nhi mămôiătr ng, d ch b nh khi n conăng i r t c n các lo i th c ph m ch căn ng,ăn c u ng th o m căđ b i b c ăth ,

gi iăđ c,ăng năch n lão hóa và tinh th n luôn tho iămáiăđ làm vi căvàălaoăđ ng.ăN c

u ng t th o m c là s n ph m phù h p cho m t xã h i hi năđ i

Hi n nay trong s n xu t công nghi păconăng iăđãăbi tăđ aănh ng loài th o m c

khá quen thu cănh :ăLaăhánăqu , Hoa cúc, Cam th o, Kim ngân, Hoàn ng c…vàoăs n

xu t các lo i th c u ngănh ătràăth o m c Dr.ăThanh,ătràăxanhăkhôngăđ …Và có nhi u lo i

lo i th o m c ch a các thành ph n có l i cho s c kh e, có th s n xu t trà th o m c,

trongăđóăcóăcâyăL c vàng

Câyă L că vàngă đ că xemă nh ă m tă ắth nă d c”ă tr bách b nh Nó xu t x t Mexicoăsauăđóăđ c mang qua tr ng m t s n căChâuăM ,ăChâuăÚc,ăLiênăbangăNgaăvàăsauăđóăsangăVi tăNam.ăBanăđ uănóăđ c tr ng Thanh Hóa, gi đâyăđãănhanhăchóngăphátă

SVTH: Nguy n Th Kim Oanh Trang 2

tri n h u h t t t c t nh thành trên c n c Theo Ti năs ăkhoaăh c Nguy n Minh Kh i,

L c vàng có tác d ng kháng khu n, nh tă làă đ i v i nh ng ch ng vi khu n gây b nh

đ ng hô h p, tác d ngăt ngăc ng mi n d ch, tác d ng ch ng oxy hóa, tác d ng ch ng

viêm, tác d ng gi măđauăngo i biên và c ch m t s dòng t bàoăungăth

Trongăkhiăđó, các s n ph m t câyăL c vàng còn r t ít trên th tr ng tiêu th

Vi tăNam.ăDoăđó,ăđ góp ph năđ aănh ng công d ng h u ích c aăcâyăL căvàngăđ n g n

h năv iăng iătiêuădùngă,ăđ ng th i t o nên s phong phú cho các s n ph m t câyăL c

vàng góp ph n nh vào vi căđaăd ng hóa th tr ngăn c gi iăkhátănênăchúngătôiăđãăti n

hành nghiên c u s n ph măcâyăL c vàng và m t s th o m căkhácăđ đápă ng nhu c u

th hi u ngày càng cao c aăng i tiêu dùng Xu t phát t nh ngăđòiăh iăc ngănh ănh ng

yêu c u trên, chúng tôi ti n hành th c hi năđ tài ắNghiên c u quy trình ch bi n s n

ph m trƠ đóng chai t lá L c vàng (Callisia fragrans)”

SVTH: Nguy n Th Kim Oanh Trang 3

SVTH: Nguy n Th Kim Oanh Trang 4

L ch s c aăn c gi i khát có th b t ngu n t lo iăn căkhoángăđ c tìm th y

trong các dòng su i t nhiên T lâu, vi c ngâm mình trong su iăn căkhoángăđ c xem

là t t cho s c kh e do tác d ng tr b nh c a khoáng ch tăcóătrongăn c su i Các nhà

khoa h că c ngă nhanhă chóngă phátă hi n ra carbon dioxide (CO2) có trong các b tă n c

khoáng thiên nhiên

Lo iăn c gi i khát không gas (không CO2)ăđ u tiên xu t hi n vào th k 17 v i

thành ph n pha ch g mă n c l c, chanh và m t chút m tă ong.ă N mă 1676,ă Côngă tyă

Compagnie de Limonadiers t iăParisă(Pháp)ăđ c quy n bán các lo iăn c chanh gi i khát năn mă1767,ăti năs ăJosephăPriestleyă- m t nhà hóa h căng i Anh ậ đãăphaăch thành

công lo iăn c gi iăkhátăcóăgas.ă3ăn măsau,ănhàăhóaăh c Th yă i n Torbern Bergman

phát minh lo i máy có th ch t oăn c có gas t đáăvôiăb ng cách s d ng acid sulfuric

Máy c a Bergman cho phép s n xu t lo iăn c khoáng nhân t o v i s l ng l n Tuy nhiên,ămãiăđ năn mă1832ălo iăn c khoáng có gas m i tr nên ph bi n nh s raăđ i

hàng lo t c a lo i máy s n xu tăn c có gas trên th tr ng

a) Phân lo i n c gi i khát

Tùy theo ngu n g c nguyên li uăvàăph ngăphápăs n xu t,ăn c gi i khátăđ c

chia thành nhi u lo i khác nhau:

Theo ngu n g c,ăn c gi iăkhátăđ c chia làm hai nhóm:

− N c gi i khát t nhiên là nh ng s n ph m làm t nh ng nguyên li u s n có v i

nh ngăđ căđi m và tính ch t mang tính t nhiênănh ăn căkhoáng,ăn cănho,ăn c

cam…

SVTH: Nguy n Th Kim Oanh Trang 5

− N c gi i khát không t nhiên là nh ng s n ph mănh ăPessi,ăCocaăCola,ăxáăx , sting…đ c t o ra b ng nh ng hình th c ph i ch t nh ng nguyên li uălàăh ngă

li u hóa ch t t ng h pădoăconăng i t o nên

Theo s có m t c a CO2, thì nhóm có ch a thành ph n nàyă đ c chia thành hai

Theo công ngh ,ăcóăcácănhómăn c gi i khát sau:

− N c gi i khát t nhiênănh ăn căkhoáng,ăn c su i

− N c gi i khát pha ch là nh ng lo iăn căđ c pha ch t cácăh ngăli u t ng h p (

Ví d nh ăSting,ă7up,ăSprite…)

− N c qu đ c là nh ng lo iăn c gi iăkhátăđ c s n xu t t d ch qu c a rau qu b ng

cách chà, s n ph măthuăđ c có ch a th qu nh ăn c i,ăn c chanh dây, nectar cà chua…

− N c ép qu trong là nh ng lo iăn c gi iăkhátăđ c s n xu t t d ch qu éoănh ă

n c ép qu nho,ătáo…

− N c gi i khát lên men ch aăhàmăl ng c n nh h nă1%

Ngoài ra,ăđ làm cho th tr ngăn c gi i khát thêm phong phú, chúng ta có d ng

n c th o m c,ăđ c s n xu t b ng cách trích ly các thành ph nădinhăd ngăvàăd c tính

c a th o m c

Gi i thi u chung v n c u ng th o m c [9]

1.1.2.

Nh ngăn mătr căđâyăng i tiêu dùng ch quen dùng các lo iăn c ng t có gas

Nh ngăđ n nay, các lo iăn c gi i khát không gas bao g măn căépătráiăcây,ăn căt ngă

l c,ătràăkhôngăđ , trà th o m c ăđ căđôngăđ oăng i dân tin dùng, nh t là gi i tr Các

SVTH: Nguy n Th Kim Oanh Trang 6

lo iăn c gi iăkhátănàyăđangăthuăhútăl ng l năng iătiêuădùngăvìăđ c s n xu t t các

lo i th o m căđ c ch ng minh là t tăchoăc ăth Lý do là n n kinh t đangăphátătri n,

ch tăl ng cu c s ngăđ c nâng lên, nhu c u c aăng i tiêu dùng v th c ph m, th c

u ng vì th c ngăt ngăcao.ăH quan tâm nhi uăđ n s c kh e b n thân nên nh ng s n ph m

có ngu n g c th o m c ít hóa ch t luôn là s l a ch n t iă uănh t

Hi nănay,ăn c u ng th o m căđ c s n xu t t các lo i th o m c t nhiên t t cho s c

kh eănh :

− H khô th o: ây là lo i th oăd c có tên khoa h c là Prunella vulgaris L.,theoă ôngăyă

H khô th o có v đ ng, tính hàn, thanh h a minh m c, tán k tătiêuăth ng;ăcóătácăd ng l i

ti uămátăgan,ăsátătrùng,ătiêuăđ c, tr đauăm t hay ch yăn c m t, tràng nh c (lao h ch),

b u c , áp xe vú, viêm t cung và âm h , gan m t nhi t, huy t áp cao

− Cúc hoa: là hoa c a cây cúc, có v ng tăđ ng,ătínhăh iăhànăđiăvàoăcanăth n, ph cho tác

d ng tán phong giáng h a, thanh nhi t, giúp cân b ngăâmăd ngăc a can, giúp khí huy t

l uăthông,ăgiúpăth ăgiãn,ălàmăd uăc ngăth ng th n kinh, giúp ng ngon

− Hoa s đ : (còn g iăhoaăđ iăhayăđ n), s đ có tên khoa h c là Plumeria rubra Hoa có

mùiăth mănh , hay tr ng cácăđ năchùa.ăTheoă ôngăyăhoaăs đ điăvàoăkinhăph có tác

d ngăthôngăkhí,ăd ng ph , vì v y khi dùng hoa s đ đ t m s làm da d h ng hào, giúp

l chânălôngăđóngăm theo quy lu t,ăng năc năkhíăđ c vào l chân lông gây b nh Khi

u ng, có tác d ng thông ph khí,ătiêuăđàm,ăthanhănhi t, gi iăđ c, h huy t áp

− La hán qu :ă ây là qu chín c a cây La Hán, tên khoa h c là Momordica grosvenori

Swingle Trongă nhână dână th ngă dùngă làmă n c u ng gi i nhi t,ă giúpă c ă th th ă thái,ă

ch a ho, thanh nhi t, ch a ti n bí

− Cam th o: là m t v đ c dùng trên 90% bài thu c c aă ôngăy,ăcóătácăd ng thanh nhi t

gi iăđ c,ch a ho, c m cúm

− Kim ngân hoa: Là hoa c a cây Kim ngân, m t cây thu căđ c dùng trong phòng ch a ung

th ăc aă ôngăy…

Ngoài ra còn nhi u lo i th o m căkhácănh ărâuăngô,ăcâyăL cătiên,ăBungălai…

SVTH: Nguy n Th Kim Oanh Trang 7

Tình hình tiêu th n c th o m c Vi t Nam và trên th gi i [9]

1.1.3.

Trên th tr ng hi n nay, có r t nhi u các lo iăn c gi i khát khác nhau nh măđápă

ng nhu c uăngàyăcàngăđaăd ng c aăng i tiêu dùng Tuy nhiên, trong th i gian g năđây,ă

đ u ng th o m c có ngu n g c t thiênănhiênăngàyăcàngăđ căng iătiêuădùngă uătiênă

l a ch n b i tính có l i s c kh e, thân thi n v iămôiătr ng

Vi t Nam là m t trong nh ng th tr ng tiêu th n c gi i khát không c n có t c

đ t ngătr ng nhanh Trung bình m iăn m,ăm tăng i Vi t Nam ch u ng kho ng 3 lít

n c gi iăkhátăđóngăchaiăkhôngăc n, trong khi m c bình quân c aăng i Philippines là 50

lít m tăn m.ăNh ăv y, th tr ngăn c gi i khát c a Vi tăNamăđ căđánhăgiáăđ y ti m

n ngăchoăcácădoanhănghi pătrongăn căđ uăt ăphátătri n.ă c bi t, khi th i ti t tr nên

n ng nóng, m t lo t các lo iăn c gi i khát có ngu n g c t nhiênăđ că aăchu ng

Theo các chuyên gia, th tr ngăđ u ngăđóngăchaiăg năđâyăcóănh ng chuy n bi n

rõ r t Trong khi th ph n c aăn c ng t có gas gi mă5%ăthìăngànhăhàngăn c u ng gi i

khát có ngu n g căthiênănhiênănh ătràăth o m căt ngă12%

Tr c s thayăđ i th hi u c a th tr ng, các doanh nghi p s n xu tăn c gi i khát đãăthayăđ iăc ăc u s n xu tăđ đápă ng nhu c uăkháchăhàng.ăTheoăôngă inhăCôngăB y,

T ngăth ăkýăH iăD c li u TP HCM, các tác d ng gi i nhi t, thanh l căc ăth có trong

các lo i th o m căđãălàmăchoăng i tiêu dùng chú ý, t o ra nhu c u tiêu th s n ph măđ

u ng ti n d ng và có l i cho s c kh eăđ c làm t nguyên li u này

Theo bà Lê B ch Mai, Phó vi nătr ng Vi năDinhăd ng Vi tăNam,ătr căđây,ăc ă

quan chuyên trách này v n ch t p trung nghiên c uăng i Vi tă năgìămàăch aăđ ýăđ n

vi căxemăxétăng i Vi t u ng gì cho phù h p B i v y, nh ng cam k t c a các doanh

nghi păn c gi i khát là m t trong nh ng b tr đ c l c cho các nhà khoa h c c a Vi n Dinhăd ng

SVTH: Nguy n Th Kim Oanh Trang 8

SVTH: Nguy n Th Kim Oanh Trang 9

Thuy t minh quy trình [9]

1.1.5.

X lý n c

1.1.5.1.

Trong công ngh s n xu tăn c gi iăkhát,ăn căđ c xem là ngyên li uăvàăc ngălàă

thành ph n ch y u c a s n ph m Trong th c t ,ăn c dùng cho s n xu tăđ u ph i qua x lýăđ đ t ch tiêu hóa lý và vi sinh

đ t các tiêu chu năđó,ătùyăvàoăngu năn c s d ng mà có các bi n pháp x lý

khác nhau cho phù h p.ăThôngăth ngăn c s quaăcácăkhâuănh ăx lý s t b ngăph ngă

pháp oxy hóa, l c cát, l căthanăđ h p thu các ch t màu, mùi l K đóălàăn căđ c làm

m m b ngăph ngăphápătraoăđ i ion nh m tách các ion Ca2+, Mg2+, cu iăcùngăn căđ c

vô trùng b ng tia t ngo i ho căozon…đ đ t tiêu chu n v sinh

N u siro

1.1.5.2.

ng là m t trong nh ng thành ph n hòa tan c aă n c gi i khát Nó không

nh ng cung c p m tăl ng l năn ngăl ng mà còn có tác d ngăđi u ch nh và làm hài hòa

gi a v chua, v ng tăvàămùiăth măc aăn c u ng Tùy thu c vào lo iăn c gi i khát, hàm

l ngăđ ng cho vào có th r t khác nhau

ngătr căkhiăphaăvàoăn c gi i khát c n n u thành d ng siro D ch siro c n

ph iăđ căđunăsôiăvàălàmăl nh.ăN căđ ng có th chu n b theoăhaiăph ngăphápănóngă

và l nh.ăPh ngăphápănóngăđ c chu n b b ngăcáchăhòaătanăđ ng v i l ngăn c xác

đ nh r iăđunăt iăsôi,ăsauăđóăl c và làm ngu i.ăPh ngăphápăl nhălàăhòaătanăđ ng nhi t

đ phòng r iăđemăl c

Trong công nghi p ch dùngăph ng phápănóngăvìăkhiăđunăsôiăs tiêu di tăđ c các

vi sinh v tăcóătrongăđ ngăvàătrongăn c Tùy t ng lo iăn c gi i khát, dung d ch siro

bán thành ph m có th ch a sucrose ho c h n h p sucrose, glucose và fructose

T i Vi t Nam, siro ch đ c n u t đ ng saccharose theo 1 trong 2 cách sau:

− N uăsiroăđ ng saccharose

SVTH: Nguy n Th Kim Oanh Trang 10

− N uăsiroăđ ng ngh chăđ o ( h n h p glucose và fructose v i t l mol là 1:1)

Ph ngăphápănàyălàăt ngăhàmăl ng ch tăkhôăvàăđ ng t cho siro; năđ nh ch tăl ng siro;ăt ngăkh n ngă c ch vi sinh v t trong syrup Có th s d ng m t trong hai tác

nhân xúc tác quá trình ngh chăđ o saccharose là acid và invertase

dchăđ ngăthuăđ c không màu trong su t, không còn t p ch t h uăc ,ăh t mùi

m t mía, khi n u siro c n b sung than ho t tính Ngoài ch căn ngăh p th ch t màu, than

ho tătínhăcònăđóngăvaiătròăch t tr l c trong vi c l c trong dung d chăđ ng

Trích ly

1.1.5.3.

Trong công ngh th c ph m,ăđ chi t rút các ch t hòa tan trong nguyên li u r n,

ng iătaăth ng s d ngăph ngăphápătríchăly.ăTrongăl nh v c ch bi năn c gi i khát,

n călàădungămôiăđ c s d ng nhi u nh tăvìăn c là thành ph n ch y u trong s n ph m

cu i cùng và là dung môi d ki m, r ti n.ă t ngăhi u su tătríchăly,ăng i ta có th ti n

hành các bi n pháp sau:

− B sung acid nh m làm gi m pH xu ng m c t iă uăchoăquáătrình

− Nghi n c t nh nguyên li uăđ t ngădi n tích ti p xúc c a các nguyên li u v i dung môi

sao cho phù h p và thu n l i cho quá trình l c sau này

− S d ng ch ph măenzymeăđ phá h yăs ăb thành t bào th c v t giúp cho vi c gi i

phóng các ch t hòa tan di n ra d dàngăh n

Trong th c t , trích ly là th c hi n quá trình chi t tách các ch t hòa tan n m trong nguyên li u vào dung môi, quá trình này x yăraăchoăđ n s cân b ng n ngăđ trích ly

bên trong và bên ngoài nguyên li u

Hi nănay,ăđ chi t xu t các ho t ch t thiên nhiên nói chung hay chi t xu tăd c

li u,ăng i ta có th s d ng r t nhi uăph ngăphápăt c đi n thông d ngăđ n hi năđ i

nh :ăngâmănóng,ăh iăl u,ăcôăquayăchânăkhông,ădùngăsiêuăâm,ăxungăđi n, dung môi siêu

t c, khí hóa l ng t i h n, chi t xu tăng c pha, l ng ậ l ng,…

SVTH: Nguy n Th Kim Oanh Trang 11

Các y u t nh h ng đ n hi u su t c a quá trình trích ly

− T l nguyên li u : dung môi Tùyătheoăt ngălo iănguyênăli u,ăph ngăphápăth că

hi năquáătrìnhătríchălyămàăng iătaăl aăch năt ăl ăgi aănguyênăli uăvàădungămôiăđ ăthuă

đ căk tăqu ăt iă uănh t

− T c đ chuy n đ ng c a dung môi: chúng c ngă nhăh ngăđ năhi uăsu tătríchăly.ă

Doăđó,ătrongăth căt ăng iătaăth ngădùngăcácăthi tăb ătríchălyăcóăcánhăkhu yăđ ănângăcaoăhi uăsu tăquáătrình

− B m t ti p xúc gi a các nguyên li u và dung môi: nó cóă nhăh ngăđ năhi uă

su tătríchăly.ăB ăm tăti păxúcăcàngăl năthìăkh ăn ngătríchălyăcàngăcao,ăcóăth ănghi nă

ho căb mănh ănguyênăli u,ănh mălàmăchoăs ăti păxúcăgi aănguyênăli uăvàădungămôiă

đ cătri tăđ ăh n

− Nhi t đ trích ly: Nhi tăđ ăcaoălàmăt ngăkh ăn ngăchi tătáchăđ ngăth iălàmăgi mă

đ ănh tăc aăd chătrích.ăTuyănhiên,ăch ănênăt ngănhi tăđ ăđ năm tăgi iăh nănh tăđ nhăvìăkhiăt ngănhi tăđ ăquáăcaoăs ălàmăx yăraăcácăph nă ngăkhôngăc năthi tătrongăquáătrìnhă

trích ly, có khiăcònălàmăt năth tăcácăc uăt ăquýăcóătrongăd chătríchăvàălàmătiêuăt năngu năn ngăl ngătiêuăth

− Th i gian trích ly:ăTh iăgianăt ngăthìăkh ăn ngăchi tătáchăt ng,ănh ngăvi căkéoădàiă

th iăgianăquáălâuăc ngăkhôngăt tăvìăkhiăđ tăđ căđ ătríchălyăcaoănh tămà t ngăth iăgianăthìăs ălàmăgi măhi uăqu ăkinhăt

Ngoàiăra,ăđ t ngăc ng s hòa tan c aăhàmăl ng ch t khô trong nguyên li uăđ

đ tăđ trích ly cao nh tăng i ta có th dùng k thu t trích ly b ng áp cao, t o s chênh

l ch áp su t, ho c ngâm nguyên li u tr c khi trích ly

L c trong

1.1.5.4.

Dchăđ ng: l c siro ph i th c hi n tr ng thái nóng L c nh m m căđíchălo i b

các t p ch tăc ăh cănh ăđ t, cát, b i l năvàoăđ ng trong quá trình s n xu t, v n chuy n

SVTH: Nguy n Th Kim Oanh Trang 12

và b o qu n Trong quá trình l căng i ta b sung thêm ch t tr l căđ t ngăđ trong cho

Sau kh l c,ăn căđ ng c năđ c làm ngu i nhanh trong thi t b kín m căđíchă

tránh s xâm nh p c a vi sinh v t t môiătr ng bên ngoài và h n ch t n th t

M t s ch tiêu tham kh o dchăđ ng sau quá trình n u c a công ty s n xu tăn c gi i

khát TRIBECO:

− Tr ng thái bên ngoài: trong su t và màu vàng r t nh t

− Mùi, v :ăth măng tăđ cătr ngăc aăđ ng, không có mùi l , v l

Th t ph i tr nă nh ă sau:ă dungă d chă siroă đ ng, d ch trích nguyên li u t th o

m c,ăsauăđóăb sung acid th c ph măđ ch nh pH, cu i cùng cho ch t b o qu n, ch t màu

và ch t t oăh ngăr i khu yăđ u h n h păđ dung d chăđ căđ ng nh t

Chi t rót và hoàn thi n s n ph m

1.1.5.7.

Sau khi ph i ch , s n ph măthuăđ călàă n c gi iăkhát.ă b o qu n s n ph m

trong quá trình tiêu th , thu n l i trong s d ngăc ngănh ăt ngătínhăc m quan trong s n

ph m,ăn c gi iăkhátăth ngăđ c chi t rót trong chai th y tinh, lon kim lo i ho c h p

gi y…

SVTH: Nguy n Th Kim Oanh Trang 13

Tr c khi chi t rót ph i ti t trùng bao bì, bao bì ph iă đ m b aă đ kín cho s n

ph m, không b oxyăhóaăvàăng năkhôngăchoăviăsinhăv t xâm nh p vào

Thanh trùng s n ph m

1.1.5.8.

Thôngăth ng,ăng iătaădùngăph ngăphápăthanhătrùngănhi t, x d ng nhi tăđ k t

h p th iăgianăđ c ch t iăđaăs phát tri n c a vi sinh v t giúp b o qu n s n ph măđ c lâuăh n.ăNhi tăđ và th i gian là hai thông s quan tr ng trong quá trình này N u kéo dài

th i gian x lý nhi t thì hi u qu c aăquáătrìnhăt ng.ăTuyănhiên,ăđi u quan tr ng là nhi t

đ và th i gian s nhăh ngănh ăth nàoăđ n ch tăl ng c a s n ph m Vì v y, các nhà

Ph mămàu,ăh ngăli u, ch t b o qu n ch đ c s d ng nh ng m c có trong tiêu

chu n hi n hành Không s d ng nh ng lo i ph gia không rõ ngu n g c, m t nhãn, bao

bì h ng Ch t ng t t ng h pănh ăsaccarin,ăcyclamat…ăkhôngăđ c s d ngăđ pha ch

n c gi i khát

Theo tiêu chu n Vi t Nam TCVN 7041 – 2002,ăquyăđ nh v s n ph măn c gi i

khát có các ch tiêu sau:

Ch tiêu c m quan:

− trong: Trong su t,ăđ ng nh t, không nhi m t p ch t l

− Màu s c:ă cătr ngăchoăt ng lo i s n ph m

− Mùi:ăTh măđ cătr ng,ăhòaăh p c a t ng lo i s n ph m, không có mùi l

− V : Ng tăđ cătr ng,ăhòaăh p, d ch u, không có v l

SVTH: Nguy n Th Kim Oanh Trang 14

Ch tiêu hóa lý

Ch tiêu hóa lý quan tr ng nh t c aăđ u ng pha ch s n không c nălàăhàmăl ng

đ ng t ng,ăpH,ăhàmăl ng CO2…

B ng 1.1 Quy đ nh v hƠm l ng kim lo i n ng trong n c gi i khát

Kimălo i Yêuăc uă(mg/l) ngă(ăCuă)  10

SVTH: Nguy n Th Kim Oanh Trang 15

N m men, n m m c ( s khu n l c/ ml) Khôngăđ c có  100

Vi khu n gây b nhăđ ng ru t Khôngăđ c có Khôngăđ căcó

(Ngu n: B Khoa h c Công ngh và Môiătr ng, TCVN 5402- 1994)

SVTH: Nguy n Th Kim Oanh Trang 16

V sinh các d ng c , các thi t b,ămôiătr ng s n xu t.ă i v i nh ng s n ph m

n c gi i khát pha ch v i d ch c t trích ly t th o m c c n lo i proteinătr c khi rót s n

ph m vào bao bì ( gia nhi t s n ph m, k t h p l c nóng)

N c gi i khát b nh y nh t

N c gi i khát b nhày là do là do s phát tri n c a các vi khu nănh ăLeuconostocă

mesenterioides cùng v i s t thành m tăl ng nh acid lactic, acidăacetic,ăr u etylic,

khí SO2 và m tăl ngăđángăk dextran ( ch t nh y )

 Nguyên nhân:

Có th b nhi m t bao bì, thi t b ch nguyên li u

 Kh c ph c:

B o qu n siro nhi tăđ d i 150C, khi n u siro c n ph i b oăđ m th iăgianăđ

tiêu di t h t vi sinh v t, v sinh s ch s các thi t b

S n ph m kém ch tăl ng

 Nguyên nhân:

Do s d ng nguyên li u x u ho c không ch păhànhăđúngăch đ k thu t trong các

khâu l căn c ph i ch , chi t rót s n ph m

 Kh c ph c:

Th ng xuyên ki mătraăcácăcôngăđo n quan tr ngăđ k p th i x lý, tuân th ch t

ch các yêu c uăđ t ra

SVTH: Nguy n Th Kim Oanh Trang 17

Gi i thi u t ng quan nguyên li u

Câyă L c vàng có xu t x t Trung và Nam M Tên khoa h c là Callisia

fragrans (Lind) Woodson, thu c h Commelinaceace (Thài lài), do nhà khoa h c M R.E

Woodsonăxácăđ nhăn mă1942.ăL c vàng b tăđ uăđ c tr ng làm c nh Nga t h nă100ă

n mătr c T i Nga, cây có tên thông d ngălàăắDôlôtôiăus”ăcóăngh aălàăắS iărâuăvàng”.ă

N mă2007,ăL c vàng di th c t Nga sang Vi tăNamăd i hình th c là cây c nh,ălúcăđ u

Thanh Hóa, gi đâyăcâyăL căvàngăđãănhanhăchóngălanăraăcácăt nh thành trong c n c Phân lo i khoa h c

Cây th o, s ng lâuăn m.ăThânăđ ng cao t 15-40 cm, có thân bò ngang trên m t

đ t.ăThânăchiaăđ tăvàăcóănhánh.ă t phía thân dài t 1-2 cm, nhánh có th dài t i 10

cm

Hình: 1.2 Cơy L c vàng

SVTH: Nguy n Th Kim Oanh Trang 18

Láăđ n,ăm c so le, phi n lá thuôn hình ng n giáo (15-20 cm x 4-6 cm), b m t

nh n, m tă trênă xanhă đ m h nă m tă d i, m ngă n c B lá ôm khít l y thân Mép lá nguyên,ăth ngăcóămàuăvàngăkhiăláăgià.ăGânăláăsongăsong.ăLáăth ng có màu tím nh ng

cây có nhi u ánh sáng

Hoa h p thành xim, s p x p ng n m t tr c dài và cong thành chùm C m hoa không cu ng, g m 6-12 bông Hoa màu tr ng, cu ng hoa dài 1mm Lá b c ngoài c m hoa hình v tr u (1cm x 1cm), màu vàng Lá b c c a hoa hình lòng thuy n,ăkíchăth c 1,5

mm x 3 mm, ph năd i tr ng, ph nătrênăxanh,ămépănguyên.ă àiă3,ăhìnhătr ng, r i nhau (3

cm x 1,5 cm) Ph n d i xanh, ph n trên có màu tím, mép nguyên, có lông m năphíaăd i

Tràng 3, hình tr ng,ăkíchăth c kho ng 1mm x 2,5 mm, màu tr ng, mép nguyên Nh 6,

r i, ch nh dài kho ng 1,5 mm, ph năd i dính v i cánh hoa, bao ph n hình h tăđ u, kích

th c kho ng 1/3ăxă1/4ămm,ăđínhăvàoăhaiăbênătrungăđ i B u trên, 3 ô, cao kho ng 0,5

mm, vòi nh y hình tr , dài kho ng 1,5 mm, núm nh y hình ch i

Thành ph n hóa h c

1.2.1.2.

Theo t ng Vi n nghiên c u và sinh h c th c nghi m[16] SB RAS, Sakhyanovoy 6, Ude 670.047 (Nga) thành ph n hóa h c c aăcâyăL c vàng (Callisia fragrans) bao g m:

Ulan-− Carbohydrate :G măcácăpolysaccharidesăvàăđ ng t do

− Acid ascorbic, acid amin, acid phenolic ( galic, caffeic, chicoric, ferulic)

− Flavonoid : Quercetin, kaempferol

SVTH: Nguy n Th Kim Oanh Trang 19

Vi c s d ngăcâyăL c vàng làm thu c m i ch đ c công b Nga theo bài vi t

c a tác gi Vladimir-Ogarkovăđ ngătrênăt p chí s c kh eăvàăđ i s ng c a Nga.ăCâyăL c vàngăđ cădùngăđ ch a b nhăđ ng d dày ru t, túi m t, lá lách và c b nh hen ph

qu n, d ngăvàăungăth ăCácăch ph m thu c t L c vàng cüng có hi u qu làm ng ng đau,ătr ng a, làm li n s o, b ng, ch năth ngăvàăgãyăx ng.ăNgoàiăraăcònăch a b nh

ngoài da, liken, v t loét và kh i u m i sinh Các ch ph m t L căvàngăc ngăcóăcôngă

d ng c i thi n s nghi năr u và thu c lá

Vi t Nam, có ít tài li u nghiên c uăcâyăL căvàng,ăng i dân l i s d ng nó

theo kinh nghi m dân gian c a Nga t các b n d ch và truy n mi ng Theo dân gian truy n mi ng,ăL c vàng có th ch a tr các b nhănh :ăviêmăr ng,ăl i, niêm m c mi ng,

viêm h ng.ăR uăngâmăthânăL c vàng ch a các b nh kh i u n i t ng,ăđi u tr sau ph u

thu t, b nh d dày, vôi hóa c t s ng,ăđ ng ti t ni u, tim m ch,…

Câyă L c vàng ch a các ch t có hoat tính sinh h c g m flavonoid, steroid và

nhi u nguyên t khoángăviăl ng có l i cho s c kh e Ch tăflavonoidăđóngăvaiătròănh ă

vitamin P có kh n ngălàmăb n m chămáuăvàălàmăt ngătácăd ng c a vitamin C

Nh ng ho t ch t này có tác d ng gi măđau,ăanăth n, kháng viêm, ho t huy t,ăđ c dùngăđ ch a lành v tăth ng,ăv t b ng, v t b m tím Dân gian dùng làm các bài thu c

ch a b nh loét d dày, tá tràng, l i ti u,ăng năng aăvàăđi u tr các kh iăuătrongăc ăth

Hai ch tă flavonoidă xácă đ nh là quercetin và kaempferol Quercetin là m t ch t

ch ng oxy t bào m nh, có kh n ngăkhángăungăth ăvàăt ngăs c b n thành m ch, còn h u

SVTH: Nguy n Th Kim Oanh Trang 20

íchătrongătr ng h p d ng, ch y máu thành m ch, viêm th n, th p kh p, b nh tim m ch,

b nh m t và các bênh nhi m trùng

Kaempferol giúp c ng c mao m chănângăđ th tr ng,ăt ngăs đàoăth iăn c ti u

và kh n ngăkhángăviêm,ăđ c dùng ch a b nh viêm nhi m, d ng và b nhăđ ng ti t

ni u

Ch t steroid trong cây chính là phytosterol Ch t này có ho t tính estrogen, tác

d ng sát khu n, ch ngăx ăc ngăvàăkhángăungăth

Tuy nhiên, cùng v i nh ng tác d ng có l i nói trên, các nhà khoa h c Nga còn

nh n th y,ăL căvàngăc ngălàăv thu c d gây tác d ng ph (nh ăgâyăt năth ngăthanhă

qu n, d ng n iăbanăđ , phù n t chi,ăphùătoànăthân,…) Các ph n ng ph đóăhayăg p

nh t nh ngăng i có kh n ngămi n d ch y uăvàăcóăc ăđ a d ng

Vi tăNam,ăthángă6ăn mă2008,ăt păchíăd c li uăđãăđ aăraăm t s thông tin v tác

d ng c aăcâyăL c vàng Vi năd c li uăđãăti n hành nghiên c u v thành ph n hóa h c

c ngănh ăm t s tác d ng c aăcâyăL c vàng K t qu c a nghiên c uăđãăđ c nêu lên

nh ăsau:

Tác d ng kháng khu n:

Cao chi tăL c vàng n ngăđ ≥ă0,1171g/mlăvàăcaoăchi tăthânăL c vàng n ng

đ ≥ă 0,1557g/mlă cóă tácă d ng kháng khu n v i Staphylococus aureus t ngă đ ngă v i

SVTH: Nguy n Th Kim Oanh Trang 21

Cao chi tăláăvàăthânăL c vàng gây ch t chu t thí nghi m li uăt ngăđ ngăt

2100 - 3000găd c li uăt i/kgăth tr ng

LD50=ă2430ăgăd c li uăt i/kgăth tr ng

Quanăđi m y h c cho r ng: ch có th s d ngăL căvàngăđ ch a b nh sau khi

đ căchuyênăgiaăt ăv n

b) Các bài thu c t cây L c vàng [4]

T láăcâyăL c vàng

Ch năláăt iădàiăkho ng 20 cm, r a s ch,ăđ ráo và s d ng

năláăL c vàng (có th h păc mă n): M iăngàyă nă3ăl n, m i l n t 1-3ălá.ă nă

tr c b aă năkho ng 30 phút

U ngăn căláăL c vàng :L y t 3-9ăláăL c vàng, tán ho c xay nhuy n lá ra Sau

đóăđ kho ngă1ălítăn căsôiăvàoăngâm,ăđ y kín Chia làm 3 l n u ngătrongăngàyătr c b a năkho ng 10 phút

Các bài thu c trên dùng ch a: viêm h ng, viêm ph qu n,ăviêmăm iăd ng, ch y máuăchânăr ng,ăd tăc năđauăvàălàmăch căr ng,ăch aăđauăd dày,ătáătràng,…

DùngăbãăL c vàng:

L yăvàiăláăđãăr a s ch,ăvòănát,ăsauăđóăđ p lên ch v tăth ngăngoàiăda.ăDùngăđ

c m máu, tr lành v tăth ng,ălàmăh t m , có c m giác mát mà không xót

DùngăthânăcâyăL c vàng

Ngâmăr uăcâyăL c vàng :C t m tăđo năthânăcâyăL c vàng dài kho ngă12ăđ t,

s c thành lát m ng r i ngâm v i kho ng 2 x r u tr ng.ă yăkínăvàăđ trong bóng t i

kho ng 10 ngày

SVTH: Nguy n Th Kim Oanh Trang 22

Cách u ng: U ngă tr c b aă nă kho ng 30 phút, ngày 1-2 l n M i l n u ng

kho ng 1 mu ng canh C u ng m tăđ t 10 ngày r iăng ngău ng kho ng 7 ngày Sau khi

ng ngău ng 7 ngày xong thì ti p t c u ngăđ t k ti p

Dùng ch a các b nhănh ăbàiăthu c v lá, ngoài ra dùng ch a vôi hóa c t s ng,ăđauă

kh p do b nh gout, ch a tr sau ph u thu t

Cách xoa bóp: Vùngănàoătrênăc ăth b đauăb nh, v t m thìădùngăr uăL c vàng

thoa và xoa bóp

Dùng tiêu máu t , gi măđauăgân,ăc ,ăkh p, trong ch năth ng,ăđauăl ng…

Chú ý: Không dùng các bài thu c trên v i li u quá cao, s gây h huy t áp

c) M t s s n ph m t cây L c vàng

Nga,ăcâyăL căvàngăcònăđ cădùngăđ t o ra các ch ph m d ng viên nén và

d ng thu c bôi da Vi tăNam,ăđãăxu t hi n m t lo i trà có thành ph n c aăcâyăL c

vàng là trà túi l c Thiên Phúc, Tâm Lan

Hình 1.3 Các s n ph m t cơy L c vàng

SVTH: Nguy n Th Kim Oanh Trang 23

Tên khoa h c Chrysanthenum h cúc (Compositeae) composite: có ngh aălàăh p

l i.ă gi i thích m t bông hoa cúc v n g m nhi u hoa nh h p l i trên m t cu ng hoa,

hình thành hoa t đ u trang mà m i cánh th c ch t là m t bông hoa, cây hoa cúc có

ngu n g c t Trung Qu c, Nh t B n, Vi t Nam và m t s n căChâuăÂu,ănóăđ c ng i

Trung Qu c, Nh t B n và các c taăx aăr t quý tr ng, coi nó nh ngăng i b n tâm tình,

m t th hoa quân t ,ădángăhoaăđ p,ămùiăth măd uăvàăkínăđáo,ăth măc lá và cành

Cây cúc hoa tr ng - Chrysanthemum sinense là m t cây s ngăhaiăn măhayăs ng dai,

thân m c th ngăđ ng, có th cao 0.5- 1.4m, toàn thân có lông tr ng m m Lá m c sole,

cu ng dài 1- 2.5cm, có lông tr ng, phi n lá hình tr ngăh iăthuônăhaiăđ u tù, dài 3.5- 5cm,

r n 3 ậ 4cm, chia thành 3 -5ăthùy,ămépăcóăr ngăc aăvàăl n sóng, m tăd i nhi u lông,

màu tr ng m c C măhoaăhìnhăđ u, màu tr ngăhayăh iătíaă phía ngoài, vàng gi a, m c

đ u cành hay k lá

SVTH: Nguy n Th Kim Oanh Trang 24

Theo tài li u c hoa cúc tr ng có v ng t,ăđ ng,ătínhăh iăhàn.Cóătácăd ng tán phong

th p,ăthanhăđ u, m c, gi ng h a, gi iăđ c dùng ch a phong mà sinh hoa m t, nh căđ u,

m tăđ đau,ănhi uăn c m t,ăđinhănh t

Hi nănayăhoaăcúcăđ c dùng trong dân gian làm thu c ch a các ch ngăđauăđ u, đauăm t, ch yăn c m t, cao huy t áp, s t

d) M t s bài thu c t Hoa cúc

− Ch a ch ng ngo i c m phong nhi t- ch ngăphongăônăgiaiăđo năđ u: s tăh iărét,ăđauăđ u, m tăs ngăđ th ng g p trongăviêmăđ ng hô h p trên, viêm màng ti p h p c p,

dùng bài:

 Tang cúc m: Tang di p 6g Cúc hoa 6g, Liên ki u 4g, B c hà 4g, Cát cánh 4g,

Cam th o 4g S c u ng

 Gia gi m Tang cúc câu liên h p t : Cúc hoa, Tang di p,ăCâuăđ ng, Cát cánh m i

th 8g, Liên ki u 12g, Xa ti n t 12g, Cam th o 4g, s căn c u ng

− Ch a viêm màng ti p h p c p:ă(đauăm tăs ngăđ )ăth ng k t h p v i các thu căt ăâmă

thanh can h a, dùng bài:

 Cúc hoa tán: Cúc hoa, B ch t t lê, M c t c th o m i th 12g, Thuy n thoái 3g,

Huy n sâm 12g, Liên ki uă8g,ăKh ngăho t 4g, s căn c u ng

− Ch a huy t áp cao m t m do Can th n âm huy t kém dùng bài:

 K cúcă a hoàng hoàn: Th căđ aă20g,ăHoàiăs nă16g,ăB ch linh, Tr ch t ,ă năbì,ă

S năthù,ăCúcăhoa,ăK t m i th 12g Theo t l c a bài thu c Th căđ a s c l y

SVTH: Nguy n Th Kim Oanh Trang 25

n c còn bã cùng các v thu c khác s y khô tán b t m n tr năđ u v iăn c Th c

đ a làm thành hoàn M i l n u ng 6 - 12g, u ng 2 l n/ngày ho c s c thu c thang

u ng

− Các lo i m n nh t, viêm tuy n vú, m n nh tăs ng,ănóngăđ đauăch aălênăm : Cúc

hoa (hoa, lá, cành) 20g khô ho c 60-80găt i,ăKimăngână(hoaăho c dây) 12g, B công anh

12g, Cam th o 12g S c k , u ng nóng, ngày m t thang Bên ngoài, dùng m t n m lá Cúc

hoaăt iăvàă3ăcâyăhànhăt iăr a s ch, giã nh , thêm vài h t mu i đ p ngày m t l n

Tên khoa h c: Pseuderantherum Palatiferum R (Nees) Radlk

Tên g i khác: cây Nh t nguy t, cây Xuân hoa

SVTH: Nguy n Th Kim Oanh Trang 26

a) Mô t cây [1,7]

âyălàăm t loài cây b i, s ngăđaăniên,ăthânănonămàuăxanhăl c, ph n già hóa g màu

nâu, phân nhi u cành m nh Lá m căđ i, có cu ng, phi năláăhìnhăl iămác,ăhaiăđ u nh n,

dài 12-17 cm, r ng 3,5 - 5 cm, g căláăh iămenăxu ng

C m hoa dài 10 - 16 cm, k lá ho căđàuăcành,ăg m các xim ng n các m u Hoa

l ngătính,ăkhôngăđ u,ă5ăláăđàiăr i t n t iăđ n khi tràng h p, màu tr ng, ng tràng h p và

dài kho ng 2,5 cm, có 5 thùy chia làm hai môi, môi trên g m hai thùy nh dính li n nhau

đ n n a chi u dài c a thu ,ămôiăd ig m 3 thùy to, thùy gi a c aămôiăd i có các ch m

màu tím Hai nh sinh s n v i ch ngh ng năđínhătrênăh ng tràng, bao ph năđínhăg c, m u

tím, hai nh lép Hai ch nh b u trên nh n dài kho ng 1,5 cm, hai lá noãn li n nhau t o thành b u hai ô; vòi nh dài kho ng 2,5 ậ 2,7 cm, n aăd i c a vòi có lông, 2/3 c a vòi

trên có màu tím nh t Qu nang, hai ô, m i ô ch a hai h t Cây ra hoa t tháng 4 ậ 5 Cây

m c hoang ra hoa g nănh ăquanhăn m.ăCâyăđ c tr ngănhiêuăn iănh ăm t cây thu c gia đình

b) Thành ph n hóa h c [1,6,10]

B ng các ph n ngăđ nh tính hoá h c,ăđãăs ăb xácăđ nh trong lá cây Hoàn ng c có

ch a: acid h uăc ,ăcarotenoid,ă coumarin,ăđ ng t do, phytosterol, flavonoid, saponin

Ngoài ra lá Hoàn ng c còn ch aăđ yăđ các acid amin thi t y u v iăhàmăl ng t ng s

khá cao (751 ậ 1365ămg%).ă c bi tăhàmăl ng isoleucin và leucin r t cao (25 ậ 150

mg% và 46 ậ 85ămg%).ă óălàăcácăacidăaminăgi vai trò quan tr ng trong sinh t ng h p proteinăc ăb p và ch ng m i m tăc ăth Thi uăchúngăc ăth s t cân nhanh Lá Hoàn ng c

còn giàu valin (29 ậ 1001 mg %) Thi u acid amin này, s ph i h p các chuy năđ ng c a

b p th t b r i lo n và y uăđi.ăValinăcònă nhăh ngăđ n ho tăđ ng c a tuy n t y, m t

tuy n tiêu hóa quan tr ng Các nguyên t đaăl ngăvàăviăl ng trong lá cây Hoàn ng c

khá cao so v i các lo i cây khác Không phát hi n các nguyên t kim lo i n ngănh ăCd,ăPd,ăAs,ăCr.ă ángăchúăýălàăhàmăl ngăvanađiăkháăcaoă(3,75ămg/100ăgăláăt i)ă

SVTH: Nguy n Th Kim Oanh Trang 27

B ng: 1.1 HƠm l ng m t s nguyên t đa vi l ng trong lá Hoàn ng c

Ch tăkhoángăđaă

l ng

Hàmăl ng (mg/100ăgăláăt i)

Ch t khoáng vi

l ng

Hàmăl ng (mg/100ăgăláăt i)

Nh ng nghiên c u g năđâyăc a Tr n Công Khánh và c ng s v thành ph n hóa

h c trong lá cây Hoàn ng că đãă phână l pă đ c nhi u ch t h uă c ă nh :ă Phytol,ă

poriferasterol, beta-D-glucoperanosyl-3-O-sitosterol…

Công d ng c a Hoàn Ng c

1.2.3.2.

a) Theo kinh nghi m dân gian

− Tùy t ng b nh, t ngăng i;ăthôngăth ngă năt 3 ậ 7 lá m t ngày chia làm hai l n

Th iăgianăđi u tr tùy thu c vào b nh,ănh ăkhiăb r i lo n tiêu hóa, tiêu ch y, l ch nă

7 ậ 14 lá là kh i;ăđáiăr t,ăđáiăbu t,ăđáiăraămáuăthìă nă14 ậ 20ălá;ăviêmăđ i tràng co th t thìă năk t h p v iăláăm ălôngătrongăb aă n,ăt 1 ậ 2 tháng

a) Tác d ng d c tính đã đ c nghiên c u [2,3,13]

N mă1999,ăTr n Công Khánh và c ng s th nghi măđ c tính c p di n và tác d ng

b o v t bào gan c a cây Hoàn Ng c trên chu t K t qu cho th y : Cao toàn ph n lá Hoàn ng c không gây ch t chu t t t c các li u Chu t s ng hoàn toàn qua 48 gi

Ngoài ra Hu nh Kim Di u và c ng s còn ti n hành th nghi măđ c tính c a cây

Hoàn ng c trên chu t cho th y:ăKhôngăxácăđ nhăđ c LD50: k t lu n lá Hoàn ng c không cóăđ c tính c p di n Th đ cătínhăbánătr ng di n:ăSauă60ăngàyătácăđ ng thu c các ch

SVTH: Nguy n Th Kim Oanh Trang 28

tiêu sinh lý máu: h ng c u, b ch c u, ti u c uăbìnhăth ng Và các ch s sinh hoá c a gan

và th n: SGOT, SGPT, Bilirubin toàn ph n, Creatinin không khác bi t so v iă lôă đ i

ch ng Ti n hành gi i ph u b nh lý ch căn ngăganăvàăth n: kh o sát vi th nh n th y mô

gan và th năbìnhăth ng, không có hi năt ng h y ho i t bào gan và th n.ăNh ăv y lá

Hoàn ng căkhôngăgâyăđ c tính bán c p

b) M t s bài thu c t cây Hoàn ng c

Dùngăláăt iă năngayăho c xay l yăn c u ng, hay n uăchínăláă nănh ăcanh

Tác d ng ch y u là ch tăn cătrongălá.ăLáăt iăkhôngăcóămùiăv , d n,ăli uăl ng

nhi u hay ít tùy thu c vào t ngăng i.ăThôngăth ngănênă năt 1- 7 láăvàă nănhi u l n

M i l n không quá 10 lá V cây ho c v r có th ngâm b ngăr u ho c n u l yăn c

U ng quá li u có th ph n ng nh nh ăng i b choángăvángănh ngăch sau 10 ậ 15 phút

là kh i Dùng ch a các b nh ch y uăsauăđây:

Khôi ph c s c kh e choăng i m i m d y,ăng iăgià,ăsuyănh c th n kinh, làm

vi c quá s c, m t m i toàn thân… ngàyă nă2ăl n, m i l n 3-7 lá x 10 ậ 15 ngày C m

cúm, s tăcao:ă nă8ălá,ăcáchănhauă1ăgi , sau 3 l n s h s t, h tăđauăđ uCh năth ng ch y

máu, d păgãyăc ăth , dùng nh ăn c u ng và thu căđ p Ð c bi t hi u nghi m v i v t

th ngăs não Khi b nhi u b nh m tălúcănh :ăB nhăđ ng ru t, c m cúm, gan, th n,

tràn d ch màng ph i…ăđ u dùng t t Tiêu ch y, t , l , r i lo n tiêu hóa: 7-15 lá, dùng 2

l n là kh i

Viêm loét d dày,ătáătràng,ăđ iătràng,ătr ăn i:ă nă2ăl n/ngày, m i l năảă7ălá.ăKho ng

50 lá là kh i Ch yămáuăđ ng ru t:ănhaiăt iăho c giã l yăn căđ c u ng, 7ậ10ălá,ăảă1-2

l n là kh i.ăViêmăđ i tràng co th t:ă nănh ătrênă100ălá,ăk t h pă năláăm ălôngătrongăb a n.ă n t 1ăđ n 2 tháng ợauăgan,ăviêmăgan,ăx ăgan:ăNgàyă2-3 l n, m i l nă7ălá,ădùngăảă

150 lá

Viêm th n,ăviêmăđ ng ti t ni u,ăđáiăraămáu,ăđáiăbu t,ăđáiăd c,ăđáiăg t,ăbìuăđauă

nh c:ă nă t 14-21 lá ho c giã u ngă n c,ă nă 150ă láă đ n 200 lá kh i h n Ðau th n

SVTH: Nguy n Th Kim Oanh Trang 29

th ngă xuyên,ă đauă bênă trongă khôngă rõă nguyênă nhân:ă ngàyă 3ă l n, m i l n 3-7 lá, dùng

không quá 50 lá, ch kho ng 30 lá là d tăc năđau

Ðau m tăđ , m t tr ng,ăđauă máu:ăđ p 3 lá vào m t sau m tăđêmălàăkh i Ph n đangăchoăconăbúăb sa d con năláăkhôngă nh h ngăgìăđ n s a Ng i có b nh huy t

áp (cao ho c th p), r i lo n th n kinh th c v tă năláăthu căđ u có hi u qu ,ăđ u kh i

Cam th o (Radix Glycyhizae) là r vàăthânăph iăkhôăhayăs y khô, cây cam th o có

ngu n g c Uran (Glycyrhiza urslensis Fish.) hay cây cam th o Châu Âu Glycyrrhiza glabra L

SVTH: Nguy n Th Kim Oanh Trang 30

Tên Cam th o vì cam là ng t, th o là c , c có v ng t Glycyrrhiza vì so ch

Hy L p Glykos là ng t và riza là r , r có v ng t, uralensis vì s n xu t vùng núi Uran, dãy núi n m gi a châu Á và Châu Âu

a) Mô t th c v t [8]

Cây Cam th o (Glycyrrhiza uralensis) là m t cây s ngălâuăn măthânăcóăth cao t i

1m hay 1,5 m Toàn thân cây có lông r t nh Lá kép lông chim l , lá chét 9 ậ 17, hình

tr ng,ăđ u nh n, mép nguyên, dài 2 ậ 5,5 cm, r ng 1,5 ậ 3 cm Vào mùa h và mùa thu n

hoa màu tím nh t,ăhìnhăcánhăb m dài 14 ậ 22cm ( cây tr ng Vi tăNamăsauă3ăn măch aă

th y ra hoa) Qu giápăcongăhìnhăl i li m dài 3 ậ 4 cm, r ng 6 ậ 8ăcm,ămàuănâuăđen,ăm t

qu có nhi u lông Trong qu có 2 ậ 8 h t nh d t,ăđ ng kính 1,5 ậ 2mm màu xám nâu

ho căxanhăđenănh t, m t bóng T i Trung Qu c, mùa hoa tháng 6 ậ 7 mùa qu tháng 7 ậ

9

b) Thành ph n hóa hoa h c[1]

R ch a cacbohydrate 4,7 ậ 10.97%, tinh b t 4,17 ậ 5,92%, glycyrrhizin 5,49 ậ

10,04% acid 24 ậ hydroxyăglycyrrhetic,ăacidă3 ăậ hydroxyolean ậ 11,13 (18) dien ậ 30 - oic,ăacidă3ă ăhydroxyolean ậ 19 (11), 12 (13) dien ậ 30 oic, flavonoid có kho ng 20 ch t trongă đóă cóă nh ng ch t chính là liquiritin, liquiritigetin, isoquiritin, isoquiritigenin, neoliquiritin,ă(đl)ăậ liquiritigenin ậ 7 ậ ăậ D ậ glucopyrannosid, neo ậ isoliquiritin (trans

ậ isoliquiritigenin ậ 4 ậ ăậ D - glycopyranosy ậ 2- ăậ D ậ apio D ( hay L ) ậ furanosid

Tác d ng và công d ng c a Cam th o [1]

1.2.4.2.

a) Tác d ng d c lý

Tác d ng gây tr năt nh,ă c ch th năkinhătrungă ng,ăgi m v năđ ng t nhiên, h

thân nhi t, gi m hô h p, gi m ho, gi m co th tăc ătr n;ăch aăloétăđ ng tiêu hóa, c ch

tác d ngăgâyăt ngăti t d ch v ch a histamin, b o v ganătrongăviêmăganămãnătínhăvàăt ngă

bài ti t m t; ch ng viêm gan và ch ng d ng, tác d ng gi ng eotrogen, ch a b nh addision, tác d ng gi iăđ c

SVTH: Nguy n Th Kim Oanh Trang 31

R cam th o B c có v ng t tính bình.ă s ngă(đ m m, s y khô) có tác d ng gi i

đ c, t h a, t m m t, sao vàng (chích Cam th o), l i có tác d ng ôn trung, nhu n ph ,ăđi u

hòa các v thu c

a) Công d ng

Cam th o s ngăđ cădùngăđ ch a c m, ho m t ti ng, viêm h ng, m n nh t,ăđauă

d dày, a ch y, ng đ c Cam th o có tác d ng b , ch a t v h ănh c, a l ng, thân th

m t m i,ăkénă n

b) M t s bài thu c Cam th o

− Loét d dày, tá tràng: Cam th oă25%,ăngõaăl ngăt 75%, nghi n thành b t, ngày

u ng 2 l nătr c b aă n (m i l n 1 g) cùng v iăn căsôiăđ ngu i Hi u qu đ t

90%

− Ng đ c thu c streptomycine: Cam th o s ng 15 g, n u l yăn c u ng thay trà cho

đ n khi h t tri u ch ng b nh

− B nh t đi n (xu t huy tăd i da và niêm m c do gi m ti u c u, bi u hi n là da có

v t màu tím): Cam th o 12-20 g n u l yăn c, chia 2 ph n u ng trong ngày (sáng

và t i), m i li u trình 10-52ăngày,ăđ t hi u qu 85%

− Viêm màng ph i và ho gà: Cam th o 60 g n u l yăn c u ng h ng ngày Riêng

tr ng h p viêm màng ph i thì chia 3 l n u ng sau b aă n,ăk t h p v i hút d ch

màng ph i