Nghiên cứu phương pháp xử lý ra hoa sớm trên cây nhãn xuồng cơm vàng (Dimocarpus longan lour).

Bi n pháp canh tác.. IAA: Indole – 3 – acetic acid MKP Mono potassium phosphate NAA: Naphthalene acetic acid... Cây nhãn nhìn chung gi ng cây v i và chôm chôm.. Lá Lá nhãn thu c lo i lá

KHOA CÔNG NGH SINH H C

L p : SH10A1

Tp H Chí Minh, tháng 06 n m 2014

tr , giúp đ dù ít hay nhi u, dù tr c ti p hay gián ti p c a ng i khác Trong su t

th i gian t khi b t đ u h c t p gi ng đ ng đ i h c đ n nay, em đã nh n đ c r t nhi u s quan tâm, giúp đ c a quý Th y Cô, gia đình và b n bè

c bi t em xin chân thành c m n cô Bùi Th M H ng đã t n tâm giúp đ ,

tr c ti p ch b o, h ng d n em trong su t quá trình làm đ tài th c t p Trong th i gian làm vi c v i cô, em không ng ng ti p thu thêm nhi u ki n th c b ích mà còn

h c t p đ c tinh th n làm vi c, thái đ nghiên c u khoa h c nghiêm túc, hi u qu , đây là nh ng đi u r t c n thi t cho em trong quá trình h c t p và công tác sau này

N u không có nh ng l i h ng d n, d y b o c a cô thì em ngh bài thu ho ch này

c a em r t khó có th hoàn thi n đ c M t l n n a, em xin chân thành c m n cô

V i lòng bi t n sâu s c nh t, em xin g i đ n Ban giám hi u tr ng i H c

M Thành ph H Chí Minh c ng nh quý Th y Cô Khoa Công Ngh Sinh h c

tr ng i H c M Thành Ph H Chí Minh đã cùng v i tri th c và tâm huy t c a mình đ truy n đ t v n ki n th c quý báu cho chúng em trong su t th i gian h c

t p t i tr ng Và đ c bi t, trong h c k này, Khoa đã t ch c cho chúng em đ c

ti p c n v i môn h c mà theo em là r t h u ích đ i v i sinh viên ngành Công Ngh Sinh H c Nông Nghi p c ng nh t t c các sinh viên thu c các chuyên ngành Công Nghê Sinh H c

Em xin chân thành c m n gia đình chú Tr n Minh Hùng đã cho em m n

v n và t n tâm giúp đ c ng nh truy n đ t nh ng kinh nghi m làm v n trong quá trình làm đ tài t i v n

Em xin chân thành c m n anh Võ V n Tr n đã t n tâm giúp đ em trong

su t quá trình làm đ tài Bên c nh đó em g i l i c m n đ n các b n Lê Ng c Ninh, c Thi n và Tr n V n Vi t đã h t lòng h tr em trong su t quá trình làm đ tài

M C L C

DANH M C HÌNH IV DANH M C B NG IV DANH SÁCH CÁC CH VI T T T VI

M U 1

PH N 1 T NG QUAN TÀI LI U 4

1.1 c đi m cây nhãn Xu ng c m vàng 4

1.1.1 Phân lo i th c v t 4

1.1.2 c đi m nông h c c a cây nhãn 4

1.1.3 c đi m sinh h c và ngu n g c nhãn Xu ng c m vàng 7

1.2 M t s khái ni m v s phát tri n th c v t có hoa 8

1.2.1 kh n ng ra hoa 8

1.2.2 C m ng ra hoa 8

1.2.3 S quy t đ nh ra hoa 9

1.3 S chuy n t giai đo n sinh tr ng sang giai đo n sinh s n 9

1.3.1 S thay đ i v hình thái gi i ph u c a ch i ng n 9

1.3.2 S thay đ i v ki u s p x p lá 10

1.3.3 S thay đ i v m t sinh hóa c a mô phân sinh ch i 10

1.4 Các y u t c a s ra hoa 12

1.4.1 S chuy n ti p ra hoa 12

1.4.2 S t ng hoa 12

1.4.3 S t ng tr ng và n hoa 12

1.4.4 Các ch t n i sinh 12

1.4.5 Dinh d ng 13

1.5 Các ki u n hoa 13

1.6 S ra hoa c a cây nhãn 14

1.7 Các y u t nh h ng lên s ra hoa c a cây nhãn 14

1.7.1 Môi tr ng 15

1.7.2 Gi ng 16

1.7.3 Ch t đi u hòa t ng tr ng 16

1.7.4 Bi n pháp canh tác 17

1.8 M t s bi n pháp x lí ra hoa trên cây nhãn 19

1.8.1 Ph ng pháp khoanh (xi t) cành 19

1.1.1 X lí hóa ch t 20

1.2 Vai trò c a các ch t đi u hòa t ng tr ng th c v t trong s ra hoa 21

1.2.1 Vai trò c a auxin 21

1.2.2 Vai trò c a acid abscisic (ABA) 21

1.2.3 Vai trò c a cytokinin 21

1.2.4 Vai trò c a gibberellin 22

1.3 Các nghiên c u liên quan t i cây nhãn 22

PH N 2 V T LI U VÀ PH NG PHÁP NGHIÊN C U 24

2.1 V t li u 24

2.2 Ph ng pháp nghiên c u 24

2.2.1 N i dung 1: Kh o sát nh h ng c a các ph ng pháp x lý ra hoa đ n th i gian ra hoa trên cây nhãn Xu ng c m vàng 24

Li u l ng s d ng 25

2.2.2 N i dung 2.Kh o sát nh h ng c a các ph ng pháp x lý ra hoa đ n t l (%) ra hoa trên cây 29

2.2.3 N i dung 3 Kh o sát hàm l ng di p l c t trong lá cây 29

2.2.4 N i dung 4 Kh o sát nh h ng c a các ph ng pháp x lý ra hoa đ n s chùm hoa trên cây và s trái trên chùm cây nhãn Xu ng c m vàng 32

2.3 Ph ng pháp x lí s li u 32

PH N 3 K T QU VÀ TH O LU N 33

3.1 Kh o sát nh h ng c a các ph ng pháp x lý ra hoa đ n th i gian ra hoa c a cây 33

3.2 Kh o sát nh h ng c a các ph ng pháp x lý ra hoa đ n t l (%) ra hoa trên cây 35

3.3 Kh o sát chi u dài phát hoa 36

3.4 Kh o hàm l ng di p l c t trong lá cây 38

3.5 Kh o sát nh h ng c a các ph ng pháp x lý ra hoa đ n s chùm hoa trên cây

và s trái trên chùm cây nhãn Xu ng c m vàng 40

PH N 4 K T LU N VÀ NGH 42

4.1 K t lu n 42

4.2 ngh 42

TÀI LI U THAM KH O 43

PH L C i

DANH M C HÌNH

Hình 1.1: a) Nhãn E-daw c a Thái Lan, b) Nhãn Xu ng c m vàng V nh Châu 16 

Hình 1.2: Cây nhãn đ c tr ng trên mô 17 

Hình 1.3: Th i đi m thích h p đ khoanh cành kích thích ra hoa nhãn 20 

Hình 1.4: Bi n pháp khoanh cành kích thích ra hoa nhãn 20 

Hình 2.1 o đ ng kính tán cây 26 

Hình 2.2 (a),(c) cây đang cho đ t 3 và hình(b) lá có màu h ng l t s p chuy n sang xanh 26 

Hình 2.3 T i Chlorate kali 27 

Hình 2.4 Phun chlorate kali 27 

Hình 2.5 Khoanh v trên các nghi m th c B, C, D, E 28 

Hình 2.6 Khoanh v ch a cành th cho cây 28 

Hình 2.7 o chi u dài phát hoa 29 

Hình 2.8 V trí l y m u lá cây 30 

Hình 2.9 o đ h p th và dung d ch di p l c t 32 

Hình 3.1 Cây nhãn Xu ng c m vàng ra hoa (A), phát hoa nhãn Xu ng c m vàng (B) 33 

Hình 3.2 Th i đi m hoa n hoàn toàn trên cây nhãn Xu ng c m vàng (A), (B) 35 

Hình 3.5.1 Trái nhãn nghi m th c đ i ch ng (trái) trái nhãn nghi m th c đ c x lý (ph i) 41 

Hình 3.5.2 Chùm nhãn nghi m thúc đ i ch ng (trái) nghi m th c đ c x lý (ph i) 41 

DANH M C B NG

B ng 3.1 nh h ng c a các ph ng pháp x lý ra hoa đ n th i gian ra hoa cây nhãn

Xu ng c m vàng 34 

B ng 3.2 nh h ng c a các ph ng pháp x lý ra hoa đ n t l (%) ra hoa trên cây 36 

B ng 3.3 nh h ng c a GA3 đ n chi u dài phát hoa (cm) 37 

B ng 3.4 nh h ng c a chorate kali t i hàm l ng di p l c t trong lá cây (mg/g) 39 

B ng 3.5 nh h ng c a các ph ng pháp x lý ra hoa đ n s trái trên chùm và s chùm trên cây nhãn Xu ng c m vàng 40 

IAA: Indole – 3 – acetic acid

MKP Mono potassium phosphate

NAA: Naphthalene acetic acid

M U

A T V N

Nhãn (Dimocarpus longan) là lo i cây n qu có giá tr kinh t cao, có tính

thích ng r ng, m t loài qu quý trong t p đoàn gi ng cây n qu n c ta K t

qu phân tích thành ph n dinh d ng trong qu nhãn cho th y: đ ng t ng s 13,38-22,55% trong đó đ ng glucose 3,85-10,16%, axit t ng s 0,096-0,109%, vitamin C 43,12-163,70 mg/10g cùi qu , vitamin K 196,5 mg/100g Nh v y, nhãn

có ch t dinh d ng khá cao r t c n cho s c kh e con ng i Nhãn t i và nhãn ch

bi n là các m t hàng giá tr , đ c tiêu th r ng rãi c trong và ngoài n c, đ c

xu t kh u sang các n c nh Trung Qu c, ài Loan, Campuchia, Lào …[18]

Nhãn có th cao t 10-15 m (nhãn B c) trong Nam nhãn Tiêu da bò cao 6-7

m, nhãn Long 3-4 m Thân nhi u cành, lá um tùm xanh t i quanh n m Lá d ng kép hình lông chim, m c so le, g m 5-9 lá chét h p, dài t 7-20 cm, r ng 2,5-5 cm Mùa xuân vào các tháng 2, 3, 4 nhãn cho ra hoa, m c thành chùm đ u cành và k

lá, đài 5-6 r ng, nh 6-10, b u 2-3 ô, mùa thu ho ch vào tháng 7, 8 [18]

Nhãn thu c nhóm cây n qu Á nhi t đ i có ngu n g c t Trung Qu c ho c khu v c gi a Burma và n Gi ng nhãn hoang dã đ c tìm th y qu n đ o Hawaii Cây nhãn tr ng nhi u Thái Lan, Trung Qu c, Vi t Nam… Nhãn là cây

tr ng khá ph bi n Vi t Nam n cu i n m 2005 di n tích tr ng nhãn đ t 120,6 ngàn ha, s n l ng 629,1 ngàn t n Riêng các t nh đ ng b ng sông C u Long có 47,7 ngàn ha v i t ng s n l ng 413 ngàn t n [18]

Trong nh ng n m g n đây, nhãn là cây n qu đ c nhi u đ a ph ng quan tâm v i di n tích ngày càng m r ng Nhãn đ c xem là cây tr ng chuy n d ch c

c u s n xu t nông nghi p các t nh đ ng b ng c ng nh trung du và mi n núi Nhi u t nh đang có k ho ch m r ng di n tích tr ng nhãn nh H ng Yên, H i

D ng, Qu ng Ninh, V nh Phúc, B c Giang, và phía Nam có các t nh V nh Long,

B n Tre, ng Tháp, Sóc Tr ng [18]

Có nhi u gi ng nhãn đ c tr ng ph bi n nh nhãn Tiêu da bò, nhãn Long, nhãn Super, nhãn Idor,…Trong đó, nhãn Xu ng c m vàng là m t trong nh ng

gi ng nhãn hi n đang đ c nh ng ng i tr ng nhãn r t quan tâm b i nh ng u

đi m nh trái to, tr ng l ng trái cao, ph m ch t ngon, c m dày, kh n ng sinh

tr ng khá Do nh ng đ c đi m n i b t nh v y nên nhãn Xu ng c m vàng r t

đ c ng i tiêu dùng a chu ng và do đó giá bán c a gi ng nhãn này cao h n nhi u so v i các gi ng nhãn khác Tuy nhiên, nhãn th ng cho trái mu n do cây không th kh i phát hoa tr khi đ c kích thích ho c do b n thân cây có kh n ng

ra hoa nh ng nó l i b c ch b i đi u ki n không thích h p c a môi tr ng Vì v y,

s n l ng qua các n m không đ ng đ u, thu hái tâp trung vào chính v d n đ n giá bán th p [5], [10]

Ti n Giang, nhãn ra hoa t ng chùm to th ng là hoa đ c và hoa l ng tính, hoa nhãn có 5 cánh màu tr ng vàng Nhãn có tính thích ng r ng, ch u h n,

ch u ng p úng, tr ng đ c trên đ t chua, đ t nghèo ch t dinh d ng [18]

Vi c thu ho ch nhãn vùng đ ng b ng sông C u Long th ng t p trung theo mùa nên có th i đi m s n l ng t ng v t, khi n cung v t c u, d d n đ n tình

tr ng d i ch , giá r Trong khi đó nhãn mùa ngh ch ho c các th i đi m khác trong n m thì khan hi m, giá t ng cao Di n tích tr ng nhãn c n c s còn cao h n

r t nhi u v i s n l ng r t l n, không ch ph c v cho nhu c u tiêu dùng trong n c

mà còn tham gia xu t kh u Tuy nhiên, t ng giá tr và l i nhu n thu đ c t nhãn thì v n ch a t ng x ng v i ti m n ng l i th v n có Do h u h t các gi ng cây n trái c ng nh nhãn trong khu v c đ u ra hoa, k t trái và thu ho ch theo mùa v nh t

đ nh trong n m Vào nh ng th i đi m đó, s n l ng trái cây cung c p cho th

tr ng r t l n, khi n cho hi u qu s n xu t không cao kh c ph c tình tr ng này,

ph ng án ra hoa s m nhãn s nâng cao giá thành, nâng cao hi u qu s n xu t góp ph n thúc đ y phát tri n kinh t v n m t cách b n v ng Ph ng án ra hoa

s m là ch đ ng x lý, đi u ch nh sao cho cây ra trái ngh ch v s m h n thu ho ch

đ tránh tình tr ng thu ho ch t p trung trong m t th i gian ng n v i s n l ng l n

C n ch n th i đi m ra hoa s m thích h p và phù h p v i t ng vùng sinh thái c a

đ a ph ng m b o t l h p lý đ giá c c a nhãn luôn n đ nh nh m đem l i l i nhu n cao cho nhà v n [11], [18], [24] Gi i pháp r i v trên cây tr ng c ng đã

đ c nghiên c u và th c hi n trên nhãn Tiêu da bò và nhãn Xu ng c m vàng b i Bùi Th M H ng và c ng s (2002),(2006) [11], [10]

Do đó đ tài “NGHIÊN C U BI N PHÁP X LÝ RA HOA S M TRÊN CÂY

nh m m c đích cung c p ph ng pháp đ làm nhãn ra hoa theo ý mu n, giúp cho nông dân b t thi t h i do giá c không n đ nh, nâng cao n ng su t cây

Loài: Dimocarpus longan Lour

1.1.2 c đi m nông h c c a cây nhãn

c a các r đã thành th c ho c t các đi m sinh tr ng c a các r cái c bi t có

m t s r hút m c ra t các r già Lo i r này có v trí quan tr ng trong đ i s ng

c a cây: làm nhi m v hút n c và h p th các ch t dinh d ng đ nuôi cây

R quá đ : r hút hình thành kho ng h n m t tháng thì bó g lõi phình to d n

và g hóa, màu s c t tr ng trong chuy n sang nâu h ng, mô m m ngoái n t v

d n và m t đi Kh n ng hút n c c a r y u và kém d n, lúc này kh n ng v n chuy n l i t ng lên, sau bi n thành r v n chuy n

R v n chuy n: R có màu nâu đ , sinh tr ng kh e, bó g khá phát tri n, v ngoài c a r lúc này không còn mô m m mà có nh ng ch m nh l i lên nh ng

đi m l i này có th m c ra nh ng r hút m i Ch c n ng c a r lúc này là v n chuy n n c, dinh d ng… nên đ c g i là r v n chuy n

R nhãn c ng nh r v i thu c nhóm cây n trái có r n m, r hút phình to, không có lông hút Nh có r n m mà cây có th thích nghi đ c v i đi u ki n đ t

đ i nghèo dinh d ng và thi u n c Có th nói b r nhãn r t phát tri n C u t o

c a b r g m có r c c và r ngang S phân b c a r b chi ph i b i tính ch t đ t, hình th c nhân gi ng, m c n c ng m t i ch , k thu t ch m sóc… Thông th ng

r c c n sâu 2-3 m, cá bi t sâu 5 m, r ngang phân b trong t ng đ t 0-70 cm d i hình chi u c a tán cây Còn ngoài tán thì ch t ng sâu 10-30 cm r ngang có th

n xa g p 2-3 l n hình chi u c a tán

1.1.2.2 Thân

M m ng n hay m m nách c a nhãn đ u có th phát tri n thành cành Vi c hình thành thân cành c a nhãn có đi m khác v i cây n qu khác là khi cây đã ng ng sinh tr ng m m ng n đ nh đ c các lá kép r t non b c l y, g p di u ki n ngo i

c nh thu n l i m m đ nh này kéo dài thêm Qua các đ t l c trong n m, c m i

đ t ph n ng n l i đ c bao b c b i các t ng lá kép, d n d n các lá này r ng đi đ

tr ra m t đo n tr ng khi n chúng ta có th d phân bi t đ c các đ t l c cành trong n m trên đo n cành dài t g c đ n ng n Tuy v y trong mùa hè nhi t đ , m

đ cao các đ t l c cành m c li n nhau, lá kép ng n c ng ít r ng nên khó phân bi t

h n, nh ng c ng có th phân bi t qua đ thành th c c a cành, màu s c c a nó và d quan sát th y là g c m i đ t l c cành th ng có nh ng là kép mà s lá chét đây

r t ít Cành càng thành th c thì l p v càng c ng và thô, màu nâu s m và trên v cành có nh ng đ ng vân n t Cây nhãn nhìn chung gi ng cây v i và chôm chôm Cây nhãn cao trung bình 5-10 m, có cây cao đ n 20 m, tán tròn đ u Khi tr ng b ng

h t, cây có tán m c th ng h n, v thân s n sùi, ít khi tr n láng nh cây v i, g giòn

h n cây v i [3], [19]

1.1.2.3 Lá

Lá nhãn thu c lo i lá kép chân chim Lá đ n m c đ i x ng hay so le i b

ph n các gi ng nhãn có t 3-5 đôi lá, có gi ng t 1-2 đôi lá, th ng g p là 4 đôi lá,

7 đôi lá tr lên là hi m th y Lá nhãn hình mác, m t lá đ m, l ng lá nh t, cu ng lá

ng n, gân chính và gân ph n i rõ Lá non màu đ , tím hay đ nâu tùy gi ng và thay đ i theo th i ti t M t lá b ng, có gi ng biên lá h i qu n Lá nhãn t lúc b t

đ u đ n thành th c bi n đ ng trong kho ng th i gian 40-50 ngày tùy n i tr ng, đi u

ki n dinh d ng và mùa v Tu i th c a lá là 1-3 n m Có th c n c vào hình thái màu s c c a lá đ phân bi t các gi ng [19]

1.1.2.4 c tính hoa Nhãn

C u t o c a chùm hoa: là lo i hoa kép đ c c u t o b i m t tr c chính và nhi u nhánh Trên m t chùm hoa có r t nhi u hoa tùy thu c vào đ l n c a cây và mùa v trong n m Theo t p chí khoa hoc n m 2008 phát hoa kéo dài và t ng

tr ng nhanh trong 4 tu n đ u, t ng tr ng ch m khi b t đ u n hoa và đ t kích

th c t i đa trong 37,6 ngày, t ng ng v i th i đi m hoa n t p chung Hoa nhãn

g m có b n lo i: hoa đ c, hoa cái, hoa l ng tính và hoa d hình Trên cây nhi u

nh t là hoa đ c, r i đ n hoa cái, hoa l ng tính không nhi u và hoa d hình càng ít [19]

Hoa đ c: ng kính 4-5 micro, nh cái thoái hóa, hoa có 5 cánh màu vàng

nh t, có 7-8 ch nh và túi ph n x p hình vòng Túi ph n dính vào đ u ch nh Khi thành th c túi ph n n t ra, ph n hoa tung ra ngoài đ th ph n Hoa n 1-3 ngày thì tàn

Hoa cái: Ngo i hình và đ l n gi ng hoa đ c, có 7-8 ch nh , nh ng nh đ c đã thoái hóa Có hai b u nh k t h p làm m t, gi a có m t nh y khi thành th c đ u

nh y ch làm đôi, cong l i Sau khi hoa cái n , nh y hoa ti t ra m t lo i d ch n c, sau th ph n 2-3 ngày cánh hoa héo, b u hoa phát tri n, b u có màu xanh

Hoa l ng tính: Hình thái hoa gi ng hoa đ c và hoa cái, nh đ c và nh cái c a hoa phát tri n bình th ng, có kh n ng th ph n đ phát tri n thành qu

Hoa d hình: m t b ph n nào đó c a hoa phát tri n không bình th ng, ví d

nh y hoa không tách, ch nh không phát tri n, túi ph n không m và không có kh

n ng tung ph n Trong s n xu t hoa này không có ý ngh a [18], [19]

1.1.2.5 Trái

Trái thu c lo i phì qu , có đ ng kính 1-3 cm, màu xanh m khi còn non, khi trái chín có màu vàng sáng, nâu tr ng hay xanh tùy gi ng Chùm trái có th mang đ n 80 trái, tr ng l ng thay đ i t 5-20 g/trái (tr ng l ng t t nh t đ bán

t i là 12-18 g/trái), v trái m ng, láng hay dai Trái có hình c u, tròn d p, cân đ i

hay h i l ch, đ nh trái tròn, cu ng trái h i lõm V trái nhãn th ng tr n nh n, c ng

có gi ng h i xù xì màu vàng xám hay nâu nh t [4] C m trái (t y) ít dính vào h t,

có th chi m 75% tr ng l ng trái Vì c m phát tri n t t bào c a t h t do đó ch làm gi m kích th c h t ch không làm tiêu h t Hàm l ng đ ng t ng s c a

c m trái thay đ i t 15-25% khi chín [7]

1.1.2.6 H t

Kích th c h t thay đ i tùy theo gi ng, h t tròn, đen Ph n t (n i ti p giáp

c a h t v i cu ng qu ) n t ra có màu tr ng nên g i là long nhãn (m t r ng) Tuy

v y, m t s gi ng nhãn không có đ c đi m này [18] Lá m m trong h t màu tr ng,

có nhi u tinh b t, phôi màu vàng l n h t c ng r t khác nhau gi a các gi ng,

th ng t 1,6-2,6 g, chi m 17,3-42,9% tr ng l ng trái C ng có gi ng nhãn h t r t

bé, h u nh không có h t, do k t qu th tinh kém [19]

1.1.2.7 c đi m ra hoa, đ u trái

S n hoa c a các hoa trên m t phát hoa đ c ghi nh n nh sau: trên m t chùm hoa, hoa cái n tr c và t p chung trong vòng 3 ngày, sau đó đ n hoa đ c Hoa b t đ u n g c và gi a phát hoa, sau đó n d n lên trên [9]

Hoa n b t đ u b ng s n t lá đài lúc 19:05 t i đ n 3:00 sáng ngày hôm sau b t

đ u nhú vòi nh y n 8:28 sáng lá đài n ra nh ng ch a n t i đa N m nh y n t

ra lúc 5:10 sáng th ba, đ ng th i lá đài n hoàn toàn và cánh b t đ u n n 15:00 chi u cùng ngày cánh hoa b t d u r ng Nh v y th i gian t n t đài đ n

r ng cánh hoa di n ra trong vòng 3 ngày Hoa n vào ban đêm, nh ng vòi nh y nhú

ra và có kh n ng th ph n vào ban ngày, lúc này có r t nhi u côn trùng ho t đ ng giúp cho quá trình th ph n di n ra g p nhi u thu n l i [9]

1.1.3 c đi m sinh h c và ngu n g c nhãn Xu ng c m vàng

Cây cao 5–10 m V cây xù xì, có màu xám Thân nhi u cành, lá um tùm xanh

t i quanh n m Lá kép hình lông chim, m c so le, g m 5 đ n 9 lá chét h p, dài

7-20 cm, r ng 2,5–5 cm Mùa xuân vào các tháng 2, 3, 4 ra hoa màu vàng nh t, m c thành chùm đ u cành hay k lá, đài 5-6 r ng, tràng 5-6, nh 6-10, b u 2-3 ô Mùa thu ho ch qu chín là vào kho ng tháng 7-8 Cây nhãn t ng đ i ch u rét h n so v i các cây cùng h nh v i [18]

1.2 M t s khái ni m v s phát tri n th c v t có hoa

1.2.1 kh n ng ra hoa

kh n ng ra hoa đ c bi u l n u m t t bào, mô hay m t c quan bi u l

m t d u hi u và s đáp ng c a nó trong m t cách đ c mong mu n Cây trong

th i k còn t s không đ kh n ng đáp ng v i s kích thích ra hoa Chúng ph i

đ t đ c s s n sàng hay s thành th c c n thi t đ ra hoa [5]

Tình tr ng đ kh n ng ra hoa trên cây xoài đ c đ nh ngh a là “khi đ t đ c tình tr ng mà hàm l ng gibberellin trong lá xu ng d i m t ng ng nào đó” Thái Lan, m c đ GA3 gi m đ u đ n và cây ra hoa th i đi m có hàm l ng GA3

th p nh t [5]

1.2.2 C m ng ra hoa

S c m ng xu t hi n khi m t d u hi u đem l i m t s đáp ng ti n tri n duy

nh t t nh ng mô đ kh n ng ra hoa S c m ng có th đ c hi u nh là m t s chuy n đ i đ t ng t m t s ki n phát tri n m t cách đ c bi t [5]

Trên cây xoài, khi có đ kh n ng ra hoa trong lá và m m thì m t d u hi u

c m ng c n thi t x y ra đ ng th i v i s phân hóa m m hoa là nh ng đ t l nh c a mùa đông vùng Á nhi t đ i, trong khi vùng Nhi t đ i thì thi u d u hi u này S khô h n có th thay th ph n nào y u t nhi t đ l nh nh ng vùng nhi t đ i v i

l ng m a phân b t ng đ i đ u trong n m làm s ra hoa không đ u nên n ng su t

có s n” Do đó có th kh ng đ nh r ng tác đ ng c a Nitrate kali có th ch là m t s phát miên tr ng m m hoa, thúc đ y s phát tri n m m hoa đã hình thành tr c đó [20]

1.2.3 S quy t đ nh ra hoa

S quy t đ nh đ c ch ra n u m t t bào, hay m t nhóm t bào bi u hi n s phát tri n gi ng nhau ho c là trong s cô l p, m t n i m i ho c là trên m t c quan nào đó

Trên cây xoài, s quy t đ nh s ra hoa c ng có th là m t tình tr ng mà m t s cân b ng các ch t đi u hòa sinh tr ng khác nhau có th c n thi t và duy trì cho s

ra hoa ti p theo C th là khi n ng đ GA gi m xu ng m c d i ng ng đ ch i

đ kh n ng ra hoa thì m t s cân b ng gi a cytokinin và auxin có th đ t đ c và

s kh i phát hoa phát tri n [5]

1.3 S chuy n t giai đo n sinh tr ng sang giai đo n sinh s n

1.3.1 S thay đ i v hình thái gi i ph u c a ch i ng n

o l ng th i gian chính xác c a s thay đ i v hình thái gi i ph u đ nh

ch i trong th i k chuy n sang giai đo n ra hoa cho th y r ng s hình thành hoa

th ng đi cùng ho c đi tr c b i nhi u thay đ i mà th ng đ c ghi nh n là tri u

ch ng ra hoa Nh ng d u hi u chung và s m nh t bao g m:

 S kéo dài lóng

 S t ng c a m m ch i bên

 S sinh tr ng c a lá gi m

 S thay đ i hình d ng c a lá

 S t ng t l c a s kh i c a mô phân sinh lá

 S thay đ i hình d ng và kích th c mô phân sinh

Mô phân sinh sinh tr ng th ng ph ng ho c h i cong khi có s t ng c a

m m hoa, ta th ng th y mô phân sinh ng n nhô lên (t ng kích th c chi u r ng và chi u cao)

T ng kích th c mô phân sinh b i s gia t ng kích th c t bào[5]

1.3.2 S thay đ i v ki u s p x p lá

S kh i phát hoa s m c a m m ch i nách, t ng t l s hình thành lá và nh ng

ph n ph khác, ki u s p x p lá thay đ i xu t hi n nh là m t d u hi u chung nh t cho s kh i phát hoa [5]

1.3.3 S thay đ i v m t sinh hóa c a mô phân sinh ch i

1.3.3.1 S t ng nhanh t bào

S g i phát hoa đ c đ c tr ng b i s thúc đ y quá trình phân chia t bào c phía ngoài và gi a c a mô phân sinh ch i Nh ng ho t đ ng này rõ ràng là m t

y u t c n thi t c a s g i phát hoa nhi u loài loài Silene, s t ng t l phân

chia đ c qui cho s thu ng n l i th i gian c a m t chu k phân bào Trong khi,

loài Sinapis, do s t ng t l c a chu k t bào [5]

1.3.3.2 Thay đ i v hình thái bên ngoài

• S kh i phát hoa c a mô phân sinh ch i bên

• Gia t ng t l hình thành các ph n ph

• S thay đ i ki u s p x p lá

S g i ra hoa đ c quan ni m nh là k t qu sinh ra t m t ch t đi u hòa sinh

tr ng đ c bi t nào đó mà thúc đ y s ra hoa Ch t đi u hoà sinh tr ng này khi đ t

đ n mô phân sinh ti p nh n s gây ra hàng lo t s thay đ i ph c t p ti p theo x y ra

m t cách đ ng th i d n đ n s hình thành m m hoa [5]

1.3.3.3 S c ch s sinh tr ng c n thi t cho s g i ra hoa

S c ch s sinh tr ng nh là m t b ng ch ng th hai xu t hi n th i k chuy n ti p giai đo n ra hoa K t qu ngoài đ ng ru ng trên cây n trái và cây hoa

ki ng thân g qua vi c khoanh cành, t a cành, h n ch bón phân đ m ho c áp d ng

nh ng bi n pháp c ch s t ng tr ng thúc đ y s ra hoa cho th y r ng có m t s

đ i l p gi a s sinh tr ng dinh d ng và sinh s n S khô h n hay l nh thúc đ y

s hình thành m m hoa c ng đ c xem nh là k t qu c a vi c x lý làm gi m s sinh tr ng [5]

1.3.3.4 S b t đ u c a s g i ra hoa

S b t đ u c a s kh i phát hoa là s b t đ u c a m t chu i s ki n liên ti p theo sau Quá trình chuy n ti p ra hoa bao g m b n giai đo n:

ứ S nh n c m ng ngày dài c a lá tr ng thành

ứ S th y gi i tinh b t trong lá và thân và s chuy n sucrose trong libe t i r

và mô phân sinh ch i ng n

ứ S v n chuy n ZR (Zeatine riboside) và iPR (isopentyl adenine Riboside) trong m ch m c t r t i lá tr ng thành

ứ S v n chuy n IP (isopentyl adenine) trong libe t lá t i mô phân sinh

ng n [5]

1.3.3.5 S đ o ng c c a đ nh sinh s n đ i v i s sinh tr ng dinh d ng

Thông th ng m t cây chuy n qua giai đo n sinh s n th ng b chi ph i b i

y u t môi tr ng th ng là y u t quang k ho c nhi t đ th p Trong m t s loài tình tr ng sinh s n có th b m t m t cách rõ ràng và ch i d ng nh tr l i tình

tr ng sinh tr ng dinh d ng nh tr c Có nhi u hình th c bi n đ i khác nhau

nh :

ứ Cành s m ra hoa và lá có hình hoa th : Cành “s m ra hoa” hay còn đ c

g i là bông lá Nguyên nhân gây ra tình tr ng này là do s kích thích d i m c t i

h o ho c áp d ng GA3 S xu t hi n c a tình tr ng này có th gây ra s nh m l n là

mô phân sinh ch a th c s chuy n sang giai đo n ra hoa

ứ Lá b t bình th ng ho c lá b c có b ph n nh lá: Trong đi u ki n cây ch

đ c kích thích bên ngoài làm cho lá tr l i tình tr ng sinh tr ng ho c lá b c có hình d ng ho c kích th c b t bình th ng Nh ng lá b t bình th ng này cho th y

r ng khi cây đ c kích thích thì kích thích s sinh tr ng c a lá, nh ng n u đi u

ki n kích thích kéo dài thì nó s c ch s sinh tr ng c a lá

ứ S đ o ng c phát hoa: Ngh a là phát hoa đã hình thành đ y đ các b

ph n c a hoa ho c t t c nh ng đ c tính c a m t ch i sinh tr ng dinh d ng Hi n

t ng này xu t hi n m t cách t phát trên m t s loài nh trên cây khóm S bi n

đ i phát hoa do:

+ S phát tri n c a lá b c có nh ng b ph n nh lá, trong lúc đó nh ng phát hoa bình th ng thì không có lá b c

+ S phát tri n ch ch h ng c a m m hoa, m m hoa bi n thành ch i nách thay vì m t hoa bình th ng

Trên cây xoài, chôm chôm hay cây nhãn khi m m hoa hình thành và phát tri n thì m m hoa không th đ o ng c nh ng n u đi u ki n thích h p cho s phát tri n dinh d ng thì m m lá s phát tri n m nh c ch s phát tri n m m hoa làm cho hoa không phát tri n đ c (bông lá) Do đó, khi đi u khi n ra hoa ph i ki m soát

y u t môi tr ng, duy trì đi u ki n kích thích cho đ n khi phát hoa phát tri n hoàn toàn m i ch m d t quá trình kích thích ra hoa [20]

1.4 Các y u t c a s ra hoa

1.4.1 S chuy n ti p ra hoa

S chuy n ti p ra hoa bao g m các bi n đ i sâu s c c a mô phân sinh ng n, đ

bi n mô phân sinh dinh d ng thành mô phân sinh ti n hoa ây là s đánh th c

mô phân sinh ch Tuy nhiên, các bi u hi n đ u tiên c a s chuy n ti p ra hoa

th ng không th y b ng m t th ng, ch nh n bi t b i phân tích t bào h c hay sinh hóa h c

S chuy n ti p ra hoa x y ra đ ng th i v i s bi n đ i r t rõ c a b máy dinh

d ng, đ c bi t là s kéo dài lóng do ho t đ ng phân chia t bào m nh vùng d i

mô phân sinh ti n hoa [5], [22]

1.4.2 S t ng hoa

S ti p ra hoa c n kho ng 2-3 ngày đ làm t ng ho t tính phân chia t bào c a vùng đ nh (mô phân sinh ch ), d n t i s t ng hoa S phát tri n c a các s kh i hoa nói chung x y ra nhanh chóng, làm ch i ph ng lên thành n hoa [21], [22]

hormon t ng tr ng th c v t và các ch t dinh d ng v i vai trò d u hi u hóa h c

c a s ra hoa ngày càng đ c chú ý nhi u h n [21], [22]

1.4.5 Dinh d ng

1.4.5.1 Yêu c u v l ng

Do s c nh tranh gi a hai quá trình t ng tr ng và phát tri n c quan sinh s n,

có hai gi i h n:

 Gi i h n d i, mà d i đó th c ph m không đ cho s ra hoa

 Gi i h n trên, mà trên đó s phát tri n dinh d ng chi m u th [5], [22]

1.4.5.2 Yêu c u v ch t

Thông th ng s dinh d ng giàu đ m kích thích s phát tri n dinh d ng trong khi s dinh d ng giàu carbon kích thích s ra hoa Do đó, c n m t t l gi a carbohydrat và nitrogen (t s C/N) thích h p cho s ra hoa:

 Quá cao: s phát tri n dinh d ng s y u (N là y u t gi i h n)

 Cao: S ra hoa đ c kích thích

 Th p: Phát tri n dinh d ng m nh

 Quá th p: Phát tri n dinh d ng y u (Carbon là y u t gi i h n) [5], [20]

1.5 Các ki u n hoa

V trí ra hoa trên cây có liên quan đ n s sinh tr ng và có nh h ng r t l n

đ n bi n pháp canh tác c a cây i v i ra hoa ch i t n cùng nh cây xoài, nhãn,

v i cây s không s n xu t ch i sinh tr ng khi đang ra hoa hay mang trái [5]

Cây không phân nhánh

 Ra hoa trên thân: Ca cao, mít, s u riêng

1.6 S ra hoa c a cây nhãn

Trong m t phát hoa nhãn có mang hoa l ng tính có ch c n ng đ c, hoa

l ng tính có ch c n ng cái ho c hoa l ng tính (v i c 2 b ph n đ c và cái)

Hoa nhãn th ph n chéo nh côn trùng nh : ru i (Apis cerana), ki n (A

florea), ong m t (A dorsata) Có hi n t ng chín không cùng lúc gi a nh và nh y

S th ph n hi u qu ch y u t 8:00-14:00 gi S n hoa c a m t phát hoa nhãn kéo dài t 1-2 tu n [5], [6]

S n c a hoa nhãn trên cùng m t phát hoa đ c ghi nh n theo th t nh sau:

u tiên là hoa đ c (hoa không có ch c n ng cái), ti p theo là hoa cái (hoa không

có ch c n ng đ c), hoa l ng tính và cu i cùng là hoa đ c S n hoa c a m t phát hoa nhãn kéo dài t 1-2 tu n Tuy nhiên, do hoa nhãn n t ng đ i t p trung nên có

s trùng lên nhau gi a các lo i hoa t 4-6 tu n tu thu c vào t ng gi ng S đ u trái

th ng th y nh ng hoa n cùng v i th i k n c a hoa đ c, do đó, nh ng hoa

tr c hay sau th i k này th ng có t l đ u trái r t th p Qua quan sát gi ng nhãn Long và Tiêu da bò đ ng b ng Sông C u Long cho th y hoa nhãn th ng n làm

3 đ t, đ t 1 và đ t 2 trái phát tri n m nh, trong khi trái đ u vào đ t th 3 th ng phát tri n ch m h n t 15-20 ngày và trái th ng nh [5]

1.7 Các y u t nh h ng lên s ra hoa c a cây nhãn

Có b n y u t quan tr ng nh h ng lên s ra hoa c a cây nhãn là môi tr ng,

gi ng tr ng, ch t đi u hòa sinh tr ng th c v t và bi n pháp canh tác [5]

1.7.1 Môi tr ng

Y u t môi tr ng có nh h ng r t quan tr ng đ n s ra hoa và đ u trái M a nhi u trong th i k ra hoa làm cho hoa b r ng i u ki n khí h u nóng và khô làm cho t l đ u trái th p và làm r ng trái non Nhi t đ thích h p cho s ra hoa và đ u trái nhãn Thái Lan t 20 - 25oC, nhi t đ trên 40o

C làm trái b thi t h i và gây ra

s r ng trái non [5]

Vi c thi u dinh d ng, đ c bi t là đ m và kali c ng gây ra s r ng trái, trái

nh và ph m ch t kém Th i k đ u trái nhãn đòi h i m đ đ t cao Tu thu c vào

t ng gi ng và đi u ki n khí h u, th i gian t khi th ph n đ n khi thu ho ch vào kho ng 3,5 - 4,0 tháng N u g p đi u ki n th i ti t b t l i, trái đ u đ t th ba thì

th i gian thu ho ch có th kéo dài t 15 - 20 ngày Hoa nhãn đ c s n xu t r t nhi u nh ng t l đ u trái th p và th ng r ng giai đo n 2 tu n sau khi đ u trái (khi trái non có đ ng kính kho ng 1 cm) và khi trái b t đ u phát tri n th t trái - “vô

c m” (2 tháng sau khi đ u trái) Ph n th t trái c a gi ng nhãn Long phát tri n ch

y u t 75-90 ngày sau khi đ u trái Trong khi trên gi ng nhãn Xu ng c m vàng th i gian t khi đ u trái đ n khi thu ho ch là 12 tu n, trong đó, h t phát tri n nhanh t

tu n th ba và đ t kích th c t i đa tu n th 7, th t trái phát tri n t tu n th 6 đ n

tu n th 11 [1], [5], [5], [15]

Nhãn là cây tr ng Á nhi t đ i, phát tri n r t t t trong đi u ki n nhi t đ i, tuy nhiên s ra hoa đòi h i ph i có m t mùa đông ng n v i nhi t đ t 15 - 22o

C trong 8-10 tu n đ kích thích s ra hoa và theo sau là đi u ki n nhi t đ cao trong mùa xuân cho hoa phát tri n N u nhi t đ th p kéo dài m m hoa hình thành nh ng không phát tri n đ c Do đó, phát hoa nhãn ch phát tri n vào mùa xuân khi th i

ti t b t đ u m tr l i BSCL th i ti t l nh th ng xu t hi n vào tháng 12 đ n tháng 1 và nóng d n lên vào tháng 2-3 nên đây là đi u ki n thích h p cho cây nhãn

ra hoa N u mùa đông nhi t đ l nh không đ t đ n ng ng ra hoa s nh h ng đ n

s phân hóa và hình thành m m hoa nh ng nhi t đ l nh kéo dài s nh h ng đ n

s phát tri n c a phát hoa [5]

T khi đ u trái tr v sau, nhi t đ không c n tr cho s phát tri n c a trái v i

đi u ki n nhi t ban đêm th p h n 20 - 25o

C Khô h n hay ng p úng c ng là y u t

quan tr ng nh h ng lên s ra hoa nhãn m đ đ t cao s s n xu t ra bông lá và mang ít trái [5]

1.7.2 Gi ng

Gi ng là m t trong nh ng y u t quan tr ng quy t đ nh s ra hoa c a cây nhãn Hi n nay, BSCL có r t nhi u gi ng nhãn nh ng có th phân thành ba nhóm: nhóm nhãn Long, nhóm nhãn Gi ng và nhóm nhãn Tiêu da bò [16], [20] + Nhóm nhãn Long g m có nhãn Long, nhãn Super ra hoa t nhiên theo mùa

và có th kích thích cho ra hoa quanh n m

+ Nhóm nhãn Gi ng nh : Nhãn Gi ng B c Liêu, V nh Châu, Nh Quý, nhãn

Xu ng c m vàng, nhãn Xu ng c m tr ng ra hoa theo mùa và khó kích thích ra hoa trái trái v

+ Nhóm nhãn Tiêu da bò h u nh không ra hoa theo mùa mà ph i đ c kích thích m i ra hoa

Hình 1.1: a) Nhãn E-daw c a Thái Lan, b) Nhãn Xu ng c m vàng V nh

Châu [5]

1.7.3 Ch t đi u hòa t ng tr ng

L ng cytokinin r t th p trong th i k ra đ t, sau đó cytokinin đ c chuy n

đ n ch i và tích l y trong m m ng trong th i k ngh và sau đó làm t ng l ng cytokinin t do trong th i k t ng hoa d n đ n thúc đ y s phát tri n m m hoa S gia t ng hàm l ng cytokinin d n đ n s thúc đ y s phân hóa m m hoa và s phát tri n phát hoa

Trong th i k t ng hoa hàm l ng cytokinin cao trong khi hàm l ng gibberellin và acid abscisic th p [5]

S bi n đ ng c a các ch t đi u hòa sinh tr ng trong th i k ra hoa nh n th y hàm l ng IAA cao trong th i k phân hóa hoa l ng tính đ c và th p trong th i k phân hóa hoa l ng tính cái S phân hóa hoa đi cùng v i s t ng hàm l ng gibberellin (GA3) Hàm l ng ABA th p tr c khi phân hóa gi i tính nh ng t ng

th i k hoa n T l (IAA v i Zeatile ribaside và GA3)/ABA t ng trong th i k hình thành hoa cái nh ng th p trong th i k hoa n [5]

1.7.4 Bi n pháp canh tác

1.7.4.1 p mô

V n đ đ p mô khi tr ng nhãn có ý ngh a r t quan tr ng đ n vi c đi u khi n cho cây ra hoa vì cây có đ p mô r cây s thông thoáng, d ki m soát ch đ n c

c a cây, đ c bi t là khi kích thích ra hoa Mô tr ng nhãn th ng có chi u cao t

40-60 cm và đ ng kính khoãng 1,0-1,2 m Ban đ u mô đ c đ p v i kích th c v a

ánh sáng làm cho quá trình quang h p c a cây đ c đ y đ Cành nhánh m y u

kh n ng ra hoa r t th p Do đó, vi c t a cành đúng cách, c ng là m t bi n pháp k thu t quan tr ng nh h ng đ n s ra hoa c a cây nhãn, đ c bi t đ i v i nh ng cây nhãn lâu n m, có nhi u cành lá r m r p hi u qu x lý ra hoa r t th p vì cành nhánh không nh n đ c đ y đ ánh sáng [5], [18]

Vi c t a cành nhãn bao g m: Cành mang phát hoa v tr c nh ng b r ng trái, cành b sâu b nh, cành đan chéo v i nhau bên trong mình cây m , cành m y u không có kh n ng sinh s n và cành m c th p d i g c, đ cao d i 1 m Trong quá trình đi u khi n nhãn ra hoa, đ nêu rõ vai trò quan tr ng c a bi n pháp t a cành

và ki m soát n c, ng i nông dân đ a ra ph ng châm: “xi t n c cho khô, t a cành cho thoáng” Vi c t a cành bên, sát m t đ t giúp cho cây đ c thông thoáng,

tr ng cây kho ng cách thích h p đ giúp cho cây d t ng hoa h n Ngoài ra, vi c

t a cành còn giúp cho vùng r cây đ c khô ráo h n ch đ c s ra trái cách n m [5], [18]

1.7.4.3 Qu n lý n c trong v n

Nhãn đòi h i nhu c u n c r t cao giai đo n ra hoa đ n tr c khi thu ho ch

Xi t n c, làm cho vùng r khô ráo trong th i k kích thích ra hoa, ng n c n s sinh

tr ng dinh d ng c a cây, giúp cho cây nhãn không ra đ t giai đo n cây b t

đ u chuy n sang giai đo n ngh , n u có m a trong giai đo n n y s làm r i lo n quá trình phân hóa m m hoa và có th làm th t b i vi c ra hoa

Ngoài ra, theo kinh nghi m c a m t s nhà v n, bi n pháp “th t n c” trong 24-36 gi nh m t o cho cây b “s c” c ng có tác d ng kích thích cho cây nhãn Long và nhãn Xu ng c m vàng ra hoa nh ng vùng đ t g n sông Ti n, sông H u

có biên đ tri u cao và đ t có th t hay cát pha Tuy nhiên n u th i gian ng p n c kéo dài 3-4 ngày có th làm cho cây nhãn ch t

Nhìn chung, vi c đ p mô khi tr ng, t a cành và t o tán cho thông thoáng và có

h th ng qu n lý n c nh m t o đi u ki n cho m đ đ t khô ráo giúp cho cây nhãn phân hóa m m hoa, chuy n sang giai đo n sinh s n [5], [18]

1.7.4.4 Bón phân

Cây nhãn ra hoa trên ch i t n cùng nên s t o ch i m i có ý ngh a quy t đ nh

s ra hoa t m p, dài th ng d ra hoa h n đ t m y u ho c b sâu b nh t n công

Do đó, v n đ bón phân cân đ i đ m, lân và kali cho cây ra đ t t t sau khi thu

ho ch là m t trong các bi n pháp k thu t quan tr ng quy t đ nh đ n quá trình ra hoa c a cây Tuy nhiên, n u bón phân đ m quá nhi u, cây ra nhi u đ t non, đ t quá

m p, khi làm bông th ng không đ t k t qu mà ch ra ch i lá Phun KH2PO4 làm

t ng n ng su t nhãn và v i vì hai lo i cây này đòi h i kali r t cao trong th i k sinh

s n [5], [18]

Khi nghiên c u tình tr ng dinh d ng trong lá liên quan đ n kh n ng cho trái

c a cây nhãn, th y hàm l ng đ m trong lá cao (h n 1,8% và đ c bi t là l n h n hay b ng 2,0%) thì t l ra hoa r t th p [5], [18]

1.8 M t s bi n pháp x lí ra hoa trên cây nhãn

1.8.1 Ph ng pháp khoanh (xi t) cành

Khoanh (xi t) cành nh m ng n c n s v n chuy n các s n ph m quang h p t

lá xu ng thân, r làm t ng t l Cacbohydrat/Nitrogen, giúp cho cây phân hóa và hình thành m m hoa ây là bi n pháp r t ph bi n đ c nhà v n áp d ng đ kích thích cho nhãn ra hoa BSCL Bi n pháp n y ph thu c vào nhi u y u t nh

gi ng, mùa v , tình tr ng sinh tr ng c a cây, k thu t và th i đi m khoanh Trên

gi ng d ra hoa có th kích thích ra hoa b ng bi n pháp khoanh cành c ng làm cho cây nhãn ra hoa s m và đ ng đ u, trong khi các gi ng khác thì bi n pháp khoanh cành đ t k t qu không n đ nh [5], [11], [10]

Gi ng nhãn Long do đ c đi m phát tri n ch m, lâu li n da nên khi kích thích cho cây ra hoa ng i ta th ng dùng l i c a hay kéo có b dày t 1-2 mm đ khoanh vòng thân hay cành chính c a cây g i là “xi t” hay “c a” cành Trong cây nhãn Tiêu da bò do đ c đi m phát tri n m nh, mau li n da nên ph i dùng dao khoanh và l t m t đo n da dài t 0,5-2 cm đ kích thích cho cây ra hoa Chi u dài

c a v t khoanh tùy thu c vào kích th c c a cành, và mùa v Cành có thích th c

l n v t khoanh ph i dài h n so v i cành nh Mùa m a (mùa ngh ch) chi u dài v t khoanh th ng dài h n trong mùa khô c bi t trên gi ng nhãn Tiêu da bò ph i

ch a “nhánh th ”, ngh a là ph i ch a l i 1-2 nhánh hay kho ng 20% s cành trên cây trên cây đ nh ng cành này cung c p ch t đ ng hóa nuôi r , n u không cây nhãn s ch t Trên gi ng nhãn Long, khi th y ch i non v a tách ra, còn g i là “h

m ”, k t h p v i đ già c a lá là có th ti n hành xi t cành cho cây ra hoa [3], [11], [20]

Hình 1.3: Th i đi m thích h p đ khoanh cành kích thích ra hoa nhãn [5]

a) Trên nhãn Tiêu da bò - Lá non có màu đ t chu i

b) Trên nhãn Long khi th y ch i ng n phát tri n, “h m ”

1.9 Vai trò c a các ch t đi u hòa t ng tr ng th c v t trong s ra hoa

Auxin kích thích s thành l p hoa h Bromeliaceae thông qua s kích thích

s n sinh ethylene Auxin ngo i sinh nh IAA, NAA c ch s thành l p hoa khi

đ c áp d ng d i nh ng đi u ki n c m ng [2], [5], [20]

1.9.2 Vai trò c a acid abscisic (ABA)

Axit abscisic đ c t ng h p nhi u trong các b ph n già và các b ph n đang

ng ngh c a cây Nó đ c v n chuy n trong cây không phân c c (v n chuy n đi

m i h ng) Khi cây g p đi u ki n ngo i c nh b t l i h n hán, úng, đói dinh d ng,

b th ng t n, b b nh thì hàm l ng axit abscisic trong cây t ng lên làm cho cây mau già

Trong đi u ki n ngày ng n, hàm l ng ABA gia t ng trong lá và m m ch i đã

d n đ n s miên tr ng Tuy nhiên c ng có tr ng h p trong đi u ki n ngày ng n gây ra s miên tr ng trong vài loài l i không có s gia t ng ABA n i sinh Vi c x

lý ABA ngo i sinh lên m m ch i và lên h t đã kích thích miên tr ng c a chúng [2], [5], [11]

l auxin cao h n cytokinin thì kích thích s ra r , còn t l cytokinin cao h n auxin thì kích thích ra ch i Ð t ng h s nhân gi ng, ng i ta th ng t ng n ng đ cytokinin trong môi tr ng nuôi c y giai đo n t o ch i trong cây r là c quan

t ng h p cytokinin ch y u nên r phát tri n m nh thì hình thành nhi u cytokinin và kích thích ch i trên m t đ t c ng hình thành nhi u

Cytokinin có kh n ng kích thích ch i bên và đ c bi t là v t qua nh h ng

u th ch i ng n [2], [5], [20]

1.9.4 Vai trò c a gibberellin

Gibberellin đ c t ng h p trong phôi đang sinh tr ng, trong các c quan đang sinh tr ng khác nh ch i non, lá non, r non, qu non… Kích thích s phân chia t bào, kéo dài thân và v n dài lóng, t ng tr ng lá, kích thích s n y m m,

n y ch i c a các m m ng c a h t và c [2], [20], [21]

Gibberellin có kh n ng ki m soát s ra hoa nhi u lo i th c v t, đ c bi t là trong giai đo n t ng hoa Gibberellin kích thích cây ngày dài ra hoa trong đi u

ki n ngày ng n nh h ng này có liên quan đ n s kích thích quá trình phân chia

t bào và v n dài t bào [2], [22]

Gibberellin nh h ng lên s phân hóa gi i tính, qu trinh s n Làm t ng s hoa đ c trên d a leo [2]

1.10 Các nghiên c u liên quan t i cây nhãn

Chen và ctv (1984) [5] cho bi t x lý ethephon n ng đ 500-1.000 mg/L làm cho nhãn ra hoa 87,5% so v i đ i ch ng là 28,6%

Wong (2000) [5] cho bi t x lý ethephon đã làm t ng hàm l ng tinh b t, có ích cho s t ng hoa, hình thành và phát tri n c a phát hoa nhãn

Phun ethephon n ng đ 400 l/L trên gi ng nhãn Shixia đã làm gia t ng hàm l ng cytokinin giúp thúc đ y s phân hóa m m hoa (Qiu và ctv (2000)) [5]

Nh m tìm ra hóa ch t có hi u qu kích thích nhãn ra hoa trong mùa ngh ch,

Sritontip và ctv (2005) [5] đã th nghi m trên nhi u lo i hóa ch t nh chlorate kali

(b ng phun n ng đ 1.000 mg/L, t i vào đ t v i li u l ng 5 g/m2

), NaOCl (50 mL/m2), KNO3 (2,5%) và thiourea (0,5%) K t qu cho th y hóa ch t chlorate kali hai bi n pháp phun hay t i vào đ t đ u có t l ra hoa cao trong khi Nitrate kali và Thiourea có t l ra đ t r t cao