Nghiên cứu khả năng kháng Oxy hóa của dịch chiết nước nấm linh chi (Ganoderma lucidum) khi được bổ sung chất cảm ứng Auxin vào giá thể trồng

Ch kí GVHD... Sinh Viên Nguy n Th Nga... Tr ng thái sinh lý này g i là stress oxy hóa oxydative stress... - Không quá già hay quá non.

KHÓA LU N T T NGHI P

tài:

AUXIN VÀO GIÁ TH TR NG

NH N XÉT C A GIÁO VIÊN H NG D N

Bình D ng, ngƠy 22 tháng 05 n m 2014

Ch kí GVHD

L I C M N hoàn thành báo cáo khóa lu n t t nghi p này, ngoài s c g ng n l c c a

b n thân, em còn nh n đ c s giúp đ c a quý th y cô, m i ng i n i th c t p, gia đình vƠ b n bè

u tiên cho phép b n thơn em đ c g i l i c m n chơn thƠnh đ n các quý

th y cô trong Khoa Công ngh Sinh h c ậ tr ng i h c M Thành ph H Chí

Minh đư truy n đ t cho em nh ng ki n th c c n thi t, nh ng kinh nghi m quý báu

trong su t th i gian h c t i tr ng

Em xin kính g i đ n cô Nguy n Th Ph ng Khanh l i c m n sơu s c nh t

V i lòng yêu ngh và nh ng ki n th c chuyên ngành quý báu, cô đư t n tình

h ng d n vƠ giúp đ em trong su t quá trình th c hi n đ tài này

Em xin chân thành c m n chú Nguy n Vi t Trung, chú Phan Thanh Di n và

cô Nguy n Th Loan (Tr i n m) đư nhi t tình giúp đ , h ng d n, gi i thích

nh ng th c m c, đóng góp nhi u ý ki n quý giá giúp em có thêm nhi u hi u bi t

th c t và t o m i đi u ki n thu n l i đ em hoƠn thƠnh đ tài này

Cu i cùng, em xin c m n gia đình vƠ b n bè đư đ ng viên vƠ giúp đ em

trong su t th i gian lƠm đ tài

Bình D ng, ngƠy 22 tháng 05 n m 2014

Sinh Viên Nguy n Th Nga

PGA: Potato ậ Glucose - Agar

UV ậ Vis (Ultraviolet ậ Visite): T ngo i ậ Kh ki n

DPPH: 1,1-diphenyl-2picrylhydrazyl

N.li u: Nguyên li u

PP: Propylene

DANH M C CÁC B NG

B ng 2.1.1: Các ho t ch t sinh h c và d n xu t trong n m Linh chi (Ganoderma lucidum) 19

B ng 2.2.1: L c b o Linh chi và tác d ng d c li u (Lý Th i Trân, 1595) 21

B ng 2.3.1: Các ho t ch t triterpenoid có tác d ng ch a b nh trong n m Linh chi (Ganoderma lucidum), (Lê Xuân Thám, 1996) 22

DANH M C CÁC HÌNH NH

Hình 2.1.1: L c b o Linh chi 14

Hình 2.1.2: N m Linh chi đ 15

Hình 2.1.3: Hình thái n m Linh chi 16

Hình 2.1.4: Chu trình phát tri n c a n m Linh chi 17

Hình 3.4.1: Quy trình s n xu t gi ng 31

Hình 3.2.2: C ng mì đ c ngơm trong n c vôi 33

Hình 3.2.4: Quy trình tr ng n m Linh chi trên m t c a 35

Hình 3.4.1: S đ b trí thí nghi m nghiên c u nh h ng c a auxin khi đ c b sung vào giá th tr ng n m Linh chi đ n kh n ng ch ng oxy hóa c a d ch chi t n c n m Linh chi 38

Hình 3.4.2: S đ thí nghi m nghiên c u nh h ng c a th tích dung môi chi t đ n kh n ng ch ng oxy hóa c a d ch chi t n m Linh chi 40

Hình 3.4.3: S đ thí nghi m nghiên c u nh h ng c a th i gian ngâm chi t đ n kh n ng ch ng oxy hóa c a d ch chi t n c n m Linh chi 42

Hình 3.4.4: S đ thí nghi m nghiên c u nh h ng c a nhi t đ đun nóng đ n kh n ng ch ng oxy hóa c a d ch chi t n m Linh chi 43

Hình 3.4.5: S đ thí nghi m nh h ng c a s l n chi t đ n kh n ng ch ng oxy hóa c a d ch chi t n m Linh chi 45

Hình 4.1.1: nh h ng c a auxin đ n s lan t sau 10 ngƠy 48

Hình 4.1.2: nh h ng c a auxin đ n t c đ lan t (sau 25 ngày) 49

Hình 4.3.1: nh h ng c a các n ng đ auxin đ n kích th c qu th n m Linh chi 51

Hình 4.4.1: nh h ng c a auxin đ n th i gian hình thành qu th n m Linh chi 52

Hình 4.4.2: S hình thành qu th n m Linh chi 52

Hình 4.5.1: Các túi phôi b nhi m b nh 54

Hình 4.7.1: nh h ng c a th tích dung môi ngâm chi t đ n kh n ng kháng oxy

hóa c a d ch chi t n m Linh chi 56Hình 4.8.1: nh h ng c a th i gian ngâm chi t đ n kh n ng ch ng oxy hóa c a

d ch chi t n c n m Linh chi 57

Hình 4.9.1: D ch chi t n c n m Linh chi các nhi t đ khác nhau 58

Hình 4.9.2: nh h ng c a nhi t đ đ n kh n ng ch ng oxy hóa c a d ch chi t

n m Linh chi 59Hình 4.10.1: D ch chi t c a n m Linh chi v i s l n chi t khác nhau 60Hình 4.10.2: nh h ng s l n chi t đ n kh n ng ch ng oxy hóa c a d ch chi t

n m Linh chi 60

Hình 4.11.1: S đ quy trình chi t n c n m Linh chi 62

M U

1 T V Nă

Chúng ta đư bi t Linh chi là m t trong nh ng d c th o thiên nhiên đ c x p

vào lo i ắth ng d c” Cách đơy hƠng ngƠn n m, n m Linh chi đư đ c s d ng

đ làm thu c, các sách d c th o nhi u tri u đ i c a Trung Qu c đ u ghi nh n Linh chi đ c s d ng làm thu c t lơu đ i Giá tr d c li u c a Linh chi đ c

ghi chép trong các th t ch c c a Trung Qu c cách đơy h n 4000 n m T nh ng

kinh nghi m trong dơn gian, con ng i đư bi t s d ng Linh chi theo nhi u cách

khác nhau

n nay khoa h c k thu t phát tri n, n m Linh chi còn đ c các nhà khoa

h c trên th gi i ch ng minh đ c công d ng h u ích trong vi c đi u tr b nh: ung

th , cao huy t áp, tim m ch, ti u đ ng,ầ[3][8]

Hi n nay, n m Linh chi không còn khan hi m nh lúc tr c do con ng i có

th áp d ng khoa h c k thu t đ nuôi tr ng Linh chi trong môi tr ng nhân t o và

ngày càng phát tri n m nh trên th gi i, đ t đ n quy mô công nghi p Trong hai

th p niên g n đơy các nhƠ khoa h c các n c: Nh t B n, Hàn Qu c, Singapore,

H ng Kông đư t ng c ng nghiên c u s n xu t n m Linh chi và m r ng hi u qu

s d ng d c li u này

T i th tr ng Vi t Nam, nhu c u s d ng n m Linh chi làm thu c trong

n c c ng nh xu t kh u ngƠy cƠng t ng Nhi u c s đư ti n hành nghiên c u

nuôi tr ng, ch bi n vƠ th m dò các ho t ch t sinh h c có trong n m Linh chi Các

thành ph n hóa h c có trong n m Linh chi r t phong phú bao g m các nhóm:

steroid, polysaccharide, terpenoid, alkaloid,ầ[3]Trong n m Linh chi còn có các

m ch, b nh đ ng hô h p, tiêu hóa, tim m ch,ầVi c n thi u th c ph m ch a

ch t oxy hóa c ng có th làm cho s l ng các g c t do t ng lên Chính vì v y theo quan đi m hi n nay mu n c th kh e m nh c n b sung nhi u ch t ch ng

oxy hóa t t nhiên h n n a

D a vào tình hình th c t trên, chúng tôi cùng v i s h ng d n c a Th.s

Nguy n Th Ph ng Khanh th c hi n đ tƠi ắNghiên c u kh n ngăkhángăoxyă

hóa c a d ch chi tăn c n m Linh chi (Ganoderma lucidum) khiăđ c b sung

ch t c m ng auxin vào giá th tr ng”

2 M Că ệCH VĨăụăNGH Aă TÀI

2.1 M căđích

- tƠi nƠy đ c th c hi n nh m m c tiêu lƠm t ng tr ng l ng, kích th c

c a qu th n m Linh chi c ng nh lƠ n ng su t n m Rút ng n th i gian

nuôi tr ng n m

- Nghiên c u các đi u ki n nh h ng đ n kh n ng ch ng oxy hóa c a d ch

chi t n c n m Linh chi

- xu t quy trình cho d ch chi t có kh n ng ch ng oxy hóa là cao nh t

2.2 ụăngh a

LƠ c s cho vi c nghiên c u kh n ng ch ng oxy hóa t các ch t có trong

n m Linh chi

T NG QUAN TÀI LI U

1 N M LINH CHI

1.1 Khái quát chung [3][5][6][11]

N m Linh chi có tên khoa h c là Ganoderma lucidum ng i mi n B c x a

còn g i là n m Lim Trong th t ch c n m Linh chi còn đ c g i v i tên khác

nh : Tiên th o, N m tr ng th , V n niên nhung,ầ

N m Linh chi th ng phân b vùng nhi t đ i và c n nhi t đ i, chúng

th ng phát tri n trên giá th g m c ho c các nguyên li u có ch t x

Hình thái qu th n m Linh chi đ c mô t nh sau: tai n m hóa g , hình

qu t ho c th n M t trên m có vơn đ ng tâm và bóng loáng màu vàng cam cho

đ n mƠu đ đ m ho c nơu đen M t d i ph ng có nhi u l nh li ti, lƠ c quan

sinh bào t Cu ng n m đ c và c ng, s m màu và bóng loáng

Giá tr d c li u c a n m Linh chi đư đ c ghi chép trong th t ch c c a

Trung qu c, cách đơy h n 4000 n m Trong sách ắTh n nông b n th o” cách đơy

h n 2000 n m vƠ sau đó đ c nhƠ d c h c n i ti ng Trung Qu c Lý Th i Trân phơn ra thƠnh ắL c B o Linh Chi” th i nhà Minh v i các khái quát công d ng

d c lý khác nhau, ng theo t ng màu

Theo Lý Th i Trân thì n m Linh chi có 6 màu khác nhau:

 Xích chi (Linh chi đ còn g i H ng chi)

 H c chi (Linh chi đen còn g i Huy n chi)

 Thanh chi (Linh chi xanh còn g i là Long chi)

 B ch chi (Linh chi tr ng còn g i là Ng c chi)

 Hoàng chi (Linh chi vàng còn g i là Kim chi)

 T chi (Linh chi tím)

H c chi T chi

Hình 2.1.1: L c b o Linh chi

Cho đ n nay n m Linh chi không còn gi i h n trong ph m vi đ t n c Trung

Qu c, mà mang tính toàn c u Hi n t i đư có nhi u bài báo c a các nhà khoa h c

liên quan đ n d c tính và lâm sàng c a n m Linh chi đ c công b

C u trúc đ c đáo c a n m Linh chi chính là thành ph n khoáng vi l ng đ

lo i, trong đó m t s khoáng t nh germanium, vanadium, crom,ầ Chúng đ c

s d ng là nhân t quan tr ng cho nhi u lo i ph n ng ch ng ung th , d ng, lão hóa, x v a, đông máu n i m ch, giúp đi u ch nh d n truy n th n kinh, b o v c u

trúc c a nhân t bào v i hƠm l ng r t th p

các n c Chơu Á, đ c bi t là Trung Qu c, Nh t B n, Hàn Qu c, Ơi Loanầ, vi c nghiên c u và s d ng n m Linh chi đang đ c công nghi p hóa v i

quy mô l n v phân lo i, nuôi tr ng ch đ ng, ch bi n và bào ch d c ph m

ng th i nghiên c u đ c các ho t ch t có tác d ng d c lỦ vƠ ph ng pháp

đi u tr lâm sàng

Vi t Nam, trong tài li u l u l i c a H i Th ng Lãn Ông, Lê H u Trác

c ng th y đ c p đ n n m Linh chi Sau đó Lê QuỦ ôn còn kh ng đ nh, đơy lƠ

ngu n s n v t quý hi m c a đ t r ng i Nam Trong quy n ắcây thu c và v

thu c Vi t Nam”, giáo s T t L i còn mô t chi ti t và trình bày v đ c tính tr

li u c a n m Linh chi, đ ng th i cho r ng đơy lƠ lo i ắSiêu th ng d c”

1.3 c tính sinh h c c a n m Linh chi

1.3.1 c đi m hình thái c a n m Linh chi (Ganoderma lucidum)

N m Linh chi thu c nhóm n m l n và r t đa d ng v ch ng lo i T khi xác

l p thành m t chi riêng là Ganoderma Karst (1881), tính ra đ n nay có h n 200 loƠi đ c ghi nh n, riêng Ganoderma lucidum có 45 loài.[4]

N m Linh chi là m t trong nh ng lo i n m phá g đ c bi t trên các cây thu c

b u (Fabales) N m xu t hi n nhi u vƠo mùa m a, trên thơn cây ho c g c cây

Vi t Nam, n m Linh chi đ c g i là n m Lim vƠ đ c phát hi n mi n B c b i Pautouillard N.T (1890 đ n 19278)

Qu th n m Linh chi g m hai ph n: cu ng n m vƠ m n m (ph n phi n đ i

di n v i m n m) Cu ng n m dài ho c ng n, đính bên có hình tr đ ng kính 0.5

cm đ n 3 cm Cu ng n m ít phơn nhánh, đôi khi có u n khúc cong L p v cu ng mƠu đ , nơu đ , nơu đen, bóng, không có lông, ph su t lên m t tán n m

M n m Linh chi khi non có hình tr ng, l n d n có hình qu t Trên m t m

n m Linh chi có vân g ch đ ng tâm màu s c t vàng chanh ậ vàng ngh - vàng

nâu ậ vàng cam ậ đ nâu ậ nâu tím nh n bóng nh láng vecni M n m Linh chi

có đ ng kính t 2 cm đ n 15 cm, dày 0.8 cm đ n 1.2 cm, ph n đính cu ng

th ng g lên ho c h i lõm Khi n m Linh chi đ n tu i tr ng thành thì phát tán

bào t t phi n có màu nâu s m

Hình 2.1.3: Hình thái n m Linh chi

1.3.2 Chu trình s ng c a n m Linh chi (Ganoderma lucidum)

Hình 2.1.4: Chu trình phát tri n c a n m Linh chi

Chu trình s ng c a n m Linh chi gi ng h u h t các loài n m khác, ngh a lƠ c ng

b t đ u t các bào t , bào t n y m m phát tri n thành m ng s i n m g p đi u ki n

thu n l i s i n m s k t thành n n m, sau đó n phát tri n thành ch i, tán và thành tai tr ng thành M t d i m sinh ra các bƠo t , bào t phóng thích ra ngoài và chu

- m không khí: G i lƠ đ m t ng đ i không khí Nó bi u hi n b ng

ph n tr m c a t l đ m tuy t đ i trên đ m bão hòa c a không khí, đ

m không khí t 80% đ n 90%

 thông thoáng:

- Trong su t quá trình nuôi s i và phát tri n qu th , n m Linh chi đ u c n có

đ thông thoáng t t N ng đ CO2trong không khí không v t quá 0.1%

 Ánh sáng:

- Giai đo n nuôi s i: Không c n ánh sáng

- Giai đo n phát tri n qu th : C n ánh sáng tán x (ánh sáng có th đ c sách

- N m Linh chi có kh n ng s d ng ngu n cellulose tr c ti p nên ngu n

nguyên li u đ tr ng n m Linh chi khá phong phú: m t c a, thơn g , bã

mía

1.4 Thành ph n hóa h căvƠăđ cătínhăd c lý c a n m Linh chi (Ganoderma

lucidum)[ 14][11]

Các phân tích c a G ậ Bing Lin đư ch ng minh các thành ph n hóa h c c a

n m Linh chi đ c t ng quát nh sau:

ngo i), IR (h ng ngo i), ph k kh i l ng ậ s c ký khí (GC ậ MS), ph c ng

h ng t h t nhơn vƠ đ c bi t là k thu t s c ký l ng cao áp (HPLC) cùng ph k

plasma (ICP), đư xác đ nh chính xác g n 100 ho t ch t và d n xu t trong n m Linh

chi

B ng 2.1.1: Các ho t ch t sinh h c và d n xu t trong n m Linh chi (Ganoderma lucidum)

Uridine, Uracil Nucleoside Ph c h i s d o dai H s i n m

Oleic acid Acid béo Ch ng d ng H s i n m

2 KH N NGăCH A B NH C A N M LINH CHI

(GANODERMA LUCIDUM)

N m Linh chi đ c dùng nh m t th ng d c kho ng t 4000 n m nay

Trung Qu c vƠ ng i ta ch a th y tác d ng x u hay đ c tính c a n m Linh chi

N m Linh chi đư đ c kh ng đ nh là nhân t quan tr ng cho nhi u lo i ph n ng

ch ng ung th , d ng, lưo hóa, x v a, đông máu n i m ch, b o v c u trúc c a

nhân t bào

Tài li u c nh t nói t ng đ i c th và kh n ng tr li u c a n m Linh chi

c a Lý Th i Trân (1595) Theo tác gi trong sáu lo i n m Linh chi thì m i lo i có

đ c tính riêng

B ng 2.2.1: L c b o Linh chi và tác d ngăd c li u (Lý Th i Trân, 1595)

Theo cách di n đ t truy n th ng c a ng i ph ng ông, các tác d ng l n

c a n m Linh chi nh sau:

 Ki n não (làm sáng su t, minh m n)

 B o can (b o v gan)

 C ng tâm (thêm s c cho tim)

 Ki n v (c ng c d dày và h tiêu hóa)

 C ng ph (thêm s c cho ph i, h hô h p)

 Gi i đ c (gi i t a tr ng thái d c m)

 Tr ng sinh (t ng tu i th )

LINH CHI (GANODERMA LUCIDUM) [7][10][11]

3.1 Ganoderma polysaccharide (GLPs)

Có trên 200 lo i polysaccharide đ c ly trích và thu nh n t n m Linh chi

nh ng polysaccharide g m 2 lo i chính:

GL ậ A: Gal: Glu: Rham: Xyl (3,2: 2,7: 1,8: 1,0) M=23.000 Da

GL ậ B: Glu: Rham: Xyl (6,8: 2,0: 1,0) M=25.000 Da

GL ậ A có thành ph n chính là Gal, nên g i là Galactan, còn GL ậ B có

thành ph n chính là Glu, nên g i là Glucan

Beta (1 - 3) ậ D ậ Glucan, khi ph c h p v i m t protein, có tác d ng ch ng ung th rõ r t (Kishida & al.,1988)

H u h t các GLPs hình thành t 3 chu i monopolysaccharide, có c u trúc

xo n c 3 chi u, có c u trúc gi ng ADN và ARN C u trúc này d a trên khung

s n cacbon, l ng khung s n t 100,000 ậ 1000,000, đa s chúng t n t i phía

trong vách t bào M t ph n polysaccharide phân t nh không tan trong c n cao

đ , nh ng tan trong n c nóng

Ngoài polysaccharide t qu th , polysaccharide c ng đ c thu nh n t quá

trình nuôi c y trong môi tr ng d ch l ng và r n, chúng v n có ho t tính trong

vi c ch a tr

Polysaccharide có ngu n g c t n m Linh chi dùng đi u tr ung th đư đ c

công nh n sáng ch (patent) Nh t N m 1976, Cty Kureha Chemical Industri s n

xu t ch ph m trích t n m linh chi có tác d ng kháng carcinogen N m 1982,

công ty Teikoko Chemical Industri s n xu t s n ph m t n m Linh chi có g c glucoprotein làm c ch neoplasm B ng sáng ch M 4051314, do Ohtsuka & al.,(1997), s n xu t t n m Linh chi có ch t mucopolysaccharide dung ch ng ung

th

3.2 Ganoderic acid

Ganoderic acid đ c đ nh h ng là m t cyclopropene ho c cyclopentene HƠm l ng ganoderic acid thay đ i theo gi ng n m Linh chi, môi tr ng nuôi

tr ng, giai đo n bào t ganodermal Chính s thay đ i này làm cho m c đ đ ng

b nh h ng HƠm l ng ganoderic acid cao thì có nhi u v đ ng

t o glucosid

B ng 2.3.1: Các ho t ch t triterpenoid có tác d ng ch a b nh trong n m Linh chi (Ganoderma lucidum), (Lê Xuân Thám, 1996)

Ganoderic acid R, S c ch gi i phóng histamine

Ganoderic acid B, D, F, H, K, S, Y H huy t áp

Ganodermic acid Mf c ch t ng h p cholesterol

Ganodermic acid T.O c ch t ng h p cholesterol

Ganodermic acid c ch t ng h p cholesterol

Triterpenoid đ c bi t là ganoderic acid có tác d ng ch ng d ng, c ch s

gi i phóng histamin, t ng c ng s d ng oxy và c i thi n ch c n ng gan Hi n nay

đư tìm th y trên 80 d n xu t t ganoderic acid Trong đó ganodosteron đ c xem

 Gia t ng kh n ng v n chuy n oxygen, t ng l ng máu cung c p cho não

 L c máu vƠ t ng tu n hoƠn trong c th

3.4 Alcaloid

Alcaloid là nh ng h p ch t h u c có ch a nit , đa s có nhân d vòng, có

ph n ng ki m, chúng có c u trúc hóa h c và ho t tính sinh h c r t đa d ng

Các alcaloid d ng t do h u nh không tan trong n c, mà tan trong các

dung môi h u c : cloroform, eter diethyl, alcol b c th p Các mu i c a alcaloid thì tan trong n c, alcol và h u nh không tan trong dung môi h u c nh : cloroform,

eter, benzen Chính vì th , tính hòa tan c a các alcaloid đóng vai trò quan tr ng

trong vi c ly trích alcaloid ra kh i nguyên li u và trong k ngh d c ph m đi u

ch d ng thu c đ u ng

Alcaloid là nh ng ch t có ho t tính sinh h c, nhi u ng d ng trong ngành y

d c Các alcaloid có tác d ng khác nhau ph thu c vào c u trúc c a alcaloid:

 Tác d ng lên h th n kinh

 Tác d ng lên huy t áp

 Tác d ng tr ung th

3.5 H p ch t Saponin

Saponin là m t lo i glycosid, có c u trúc g m hai ph n: ph n đ ng g i là

glycon và ph n không đ ng g i là aglycon

H p ch t saponin có nhi u công d ng trong y h c nh :

 Tr long đ m, ch a ho

 Là ch t ph gia trong m t s v c xin

 Tác d ng thông ti u

 Tác d ng kháng viêm, ch ng kh i u

3.6 Germanium h uăc

Germanium là nguyên t hi m, do nhà khoa h c ng i c khám phá vào

n m 1885 Germanium có th cung c p m t m t l ng l n oxygen và thay th

ch c n ng c a oxygen Nó kích thích kh n ng v n chuy n oxygen tu n hoàn máu trong c th lên đ n 1.5 l n Vì th , lƠm t ng kh n ng trao đ i ch t vƠ ng n ch n

quá trình lão hóa

C th con ng i là thành ph n c a các electron Khi m c n ng l ng t ng

ho c gi m th p, d n đ n s xáo tr n cân b ng và bi u l tình tr ng b nh lý

Germanium h u c s duy trì m c n ng l ng m t cách bình th ng trong c th

và b o v s c kh e Khi t bƠo ung th xu t hi n, chúng làm xáo tr n quá trình trao đ i ch t Germanium s đi u hòa và ki m soát quá trình này, t đó ng n ch n

t bƠo ung th phát tri n

Oxy đ c xem nh m t nguyên t quan tr ng giúp con ng i duy trì s s ng,

chúng tham gia vào quá trình hô h p t bào, s n sinh n ng l ng cung c p cho

G c t do là phân t thi u đi m t đi n t , đi n tích c a chúng luôn không cân

b ng, có xu th l y đi môt đi n t t phân t khác và t o ra g c t do m i gây ra

s r i lo n ch c n ng c a t bào (Afzal và Armstrong, 2002) Barry Halliwell (2001) đư ch ra g c t do nh h ng đ n s c kh e con ng i ph bi n theo 3 con

đ ng: thích nghi v i h th ng ch ng oxy hóa, gây t n th ng t bào s ng và làm

ch t t bào s ng trong c th ng i Trong đó c ch làm ch t t bào s ng trong

c th ng i là làm ho i t ho c làm ch t t bào s ng m t cách h th ng Nh ng

g c nh superoxide, hydroxyl, peroxyl, alkoxyl, hydroperoxyl, nitric oxide vƠ nitrogen dioxide đ c coi là g c t do (Barry Halliwell, 2001)

Các d ng oxy ho t đ ng nƠy do có n ng l ng cao, kém b n nên d dàng

ph n ng v i nh ng đ i phân t nh protein, lipid, DNA, ầ gơy r i lo n các quá trình sinh hóa trong c th ng th i, khi m t phân t s ng b các g c t do t n

công, nó s m t đi n t và tr thành m t g c t do m i, ti p t c ph n ng v i

nh ng phân t khác t o thành m t chu i ph n ng th ng g i là ph n ng dây

chuy n, gây ra các bi n đ i có tác h i đ i v i c th

G c t do đ c t o ra b ng nhi u cách Nó có th là s n ph m c a nh ng

c ng th ng tâm th n, b nh ho n th xác, m t m i, ô nhi m môi tr ng, thu c lá,

d c ph m, tia phóng x m t tr i, th c ph m có ch t màu t ng h p, n c có nhi u

chlorine và ngay c oxy

4.2 L i ích c a g c t doăđ i v iăc ăth

Không ph i g c t do nƠo c ng có h i đ i v i c th N u đ c ki m soát

g c t do là ngu n cung c p n ng l ng cho c th , t o ra ch t màu melamine c n

thi t cho th giác, góp ph n s n xu t prostaglandine có công d ng ng n ng a

nhi m trùng, t ng c ng mi n d ch, làm d dàng cho s truy n đ t tín hi u th n kinh, co bóp c th t

4.3 Tác h i c a g c t doăđ i v iăc ăth

G c t do có tác d ng không t t cho c th liên t c ngay t lúc con ng i

m i sinh ra và m i t bào ch u s t n công c a c ch c ngàn g c t do m i ngày

N u không đ c ki m soát, ki m ch , g c t do gây ra các b nh thoái hóa nh : ung th , x v a đ ng m ch, làm suy y u h th ng mi n d ch d b nhi m trùng,

làm gi m trí tu , teo c quan, b ph n ng i cao niên, phá rách màng t bào

khi n ch t dinh d ng th t thoát, t bƠo không t ng tr ng Chúng t o ra ch t

lipofuscin tích t d i da khi n ta có nh ng v t đ i m i trên m t, trên mu bàn tay

Ngoài ra, chúng còn tiêu h y ho c ng n c n s t ng h p các phân t protein,

đ ng b t, lipid, enzyme trong t bƠo, gơy đ t bi n gen, DNA, RNA, làm ch t

collagen và elastin m t đƠn tính, d o dai khi n da nh n nheo, c kh p c ng nh c

Theo các nhà nghiên c u, g c t do h y ho i t bào theo chu trình sau: đ u

tiên, g c t do oxy hóa màng t bào, gây tr ng i trong vi c th i ch t bã và ti p

nh n th c ph m, d ng khí r i g c t do t n công các ty l p th , phá v ngu n

cung c p n ng l ng Sau cùng, b ng cách oxy hóa g c t do làm suy y u kích

thích t , enzyme khi n c th không t ng tr ng đ c

Trong ti n trình hóa già, g c t do c ng góp ph n và có th lƠ nguy c gơy t vong Hóa giƠ đ c coi nh m t tích t nh ng đ i thay trong mô và t bào Theo bác s Denham Harman, các g c t do là m t trong nhi u nguyên nhân gây ra s

hóa già và s ch t c a các sinh v t Ông cho là g c t do ph n ng lên ty l p th ,

gây t n th ng các phơn t b ng cách lƠm thay đ i hình d ng, c u trúc, khi n

chúng tr nên vô d ng và m t kh n ng s n xu t n ng l ng

Theo các nhà khoa h c, g c t do có th là nguyên nhân gây ra kho ng trên

60 b nh, đ c bi t là: b nh x v a đ ng m ch, ung th , Alzheimer, Parkinson, đ c

th y tinh th , ti u đ ng, x ganầ

Các nghiên c u c ng phát hi n ra các g c d ng oxy hóa ho t đ ng (ROS) s

đ c lo i b b ng các ch t ch ng oxy hóa t nhiên có s n trong c th nh :

enzyme superoxide dismulase (SOD), enzyme glutathione peroxidase (GSP-Px),

enzyme catalase (CAT)ầ đ t o s cân b ng gi a các d ng oxy ho t đ ng và các

d ng ch ng oxy hóa trong c th con ng i ó là m t tr ng thái c b n c a cân

b ng n i t (homeostasis) Do nh h ng c a nhi u y u t tác đ ng t bên ngoài hay bên trong c th , làm cân b ng này di chuy n theo h ng gia t ng các d ng

oxy ho t đ ng Tr ng thái sinh lý này g i là stress oxy hóa (oxydative stress) Hay

nói cách khác, stress oxy hóa là s r i lo n cân b ng gi a ch t ch ng oxy hóa và các ch t oxy hóa theo h ng t o ra nhi u các ch t oxy hóa.[15][16]

Ngày nay, do nh h ng c a đi u ki n s ng nh : ô nhi m môi tr ng, ti ng

n, c ng th ng, lo l ng hay s d ng các th c ph m ch a nhi u ch t oxy hóa đư t o

đi u ki n lƠm gia t ng g c t do, kéo theo sau đó lƠ s gia t ng các d ng oxy ho t

đ ng Các d ng oxy ho t đ ng gia t ng, gây ra nhi u ph n ng b t l i, t n th ng cho c th và là nguyên nhân c a nhi u c n b nh nan y Do đó c n có nh ng

nghiên c u, tìm hi u v các ch t có kh n ng ch ng oxy hóa mang l i nh ng tác

d ng t t, có l i cho s c kh e con ng i

5 TÌNH HÌNH TR NG N M LINH CHI HI N NAY

5.1 Tình hình tr ng n m Linh chi trên th gi i

Trên th gi i ngh tr ng n m đang phát tri n và tr thành m t ngành công

nghi p nhi u n c đ c bi t k đ n: Trung Qu c, Nh t B n, Hàn Qu c, Ơi Loan, Indonesia,ầ

Vi c nuôi tr ng n m Linh chi đ c ghi nh n t 1621(theo Wang X.J.), nh ng

đ nuôi tr ng công nghi p ph i h n 300 n m sau (1936) Hi n nay, th gi i hàng

n m s n xu t vào kho ng 4.300 t n, trong đó riêng Trung Hoa tr ng kho ng 3.000

t n còn l i là các qu c gia i HƠn, Ơi Loan, Nh t B n, Thái Lan, Hoa k ,

Malaisia, Vi t Nam, Indonesia và Sri Lanka Nh t B n tuy tìm ra cách tr ng

nh ng nay ch s n xu t kho ng 500 t n m i n m, đ ng sau Trung Hoa

5.2 Tình hình tr ng n m Linh chi Vi t Nam

N m Linh chi đ c quan tâm nhi u Vi t Nam trong nh ng n m 80, 90 c a

th k XX, hi n nay đang phát tri n và ngày càng lan r ng đ n nhi u t nh thành

trong c n c v i s n l ng hƠng n m đ t kho ng 10 t n/n m (C c Tr ng, 1991)

Quy mô s n xu t ch y u là quy mô nh , theo h gia đình, trang tr i m i n m

s d ng vài t n nguyên li u có s n t i vƠi tr m t n/1 c s s n xu t n m

6 TI MăN NGăPHỄTăTRI N NGH TR NG N M LINH CHI

6.1 Ti măn ngăv đi u ki n nuôi tr ng

i u ki n t nhiên u đưi, nh t là các t nh phía Nam Chênh l ch gi a nhi t

đ tháng nóng và l nh không l n l m, nên có th tr ng n m quanh n m Không

khí có nhi u h i n c r t thích h p cho n m phát tri n

Ngu n nguyên li u d i dƠo: l ng g khai thác bình quơn hƠng n m lƠ 3.5

tri u m3, n u ch bi n s n ph m s cung c p m t l ng m t c a kh ng l cho

tr ng n m, ch a k đ n các ph li u khác c ng chi m s l ng l n nh : cùi b p,

bã mía, thân cây b p,ầ các lo i ph li u sau thu ho ch r t giàu cellulose

V n đ u t ban đ u đ tr ng n m r t ít so v i vi c đ u t cho các ngƠnh s n

xu t khác

K thu t tr ng n m không quá ph c t p

Khoa h c k thu t ngày càng phát tri n, nhi u gi ng n m đ c c i t o nh m

t ng kh n ng thích ng v i đi u ki n nuôi tr ng, t ng s c ch ng ch u, t ng n ng

su t n m

Các công đo n trong tr ng n m ngƠy cƠng đ c c gi i hóa lƠm t ng hi u

su t chu n b nguyên li u tr ng n m

6.2 Ti măn ngăv ngu n nhân l c

L c l ng lao đ ng còn nhàn r i khá đông đ o, nh t lƠ trong l nh v c nông

nghi p

Ng i Vi t Nam v i b n tính c n cù, siêng n ng, ham h c h i có th ti p thu

k thu t tr ng n m m t cách d dàng, t đó áp d ng vào th c t s n xu t

B n c nh đó đ i ng k thu t đ c rèn luy n trong th c t ngày càng nhi u thúc đ y phong trào tr ng n m lan r ng

6.3 Ti măn ngăv th tr ng tiêu th

V i đi u ki n xã h i, khoa h c k thu t ngày càng phát tri n, đ i s ng con

ng i nơng cao, đi u ki n kinh t thu n l i Ng i tiêu dùng ngƠy cƠng đ c ti p

c n, hi u rõ các giá tr mà n m Linh chi mang l i c ng v i xu h ng tiêu dùng

m i là s d ng các m t hàng có l i cho s c kh e nh v y nhu c u s d ng các s n

ph m t n m Linh chi ngƠy cƠng gia t ng

Hi n nay, l ng tiêu th n m Linh chi Vi t Nam hƠng n m lƠ 70 t n Trong

đó l ng n m Linh chi nh p v t Trung Qu c kho ng 36 t n, t Hàn Qu c

kho ng 7 t n, s còn l i do trong n c s n xu t

V T LI U VÀ PH NG

PHÁP THÍ NGHI M

1 V T LI U

1.1 V t li u

N m Linh chi (Ganoderma lucidum)

1.2 Ngu n g c l y m u

N m Linh chi (Ganoderma lucidum) đ c nuôi tr ng t i Tr i n m An Nh n,

huy n C Chi, TP H Chí Minh

4.1 B trí thí nghi m b sung auxin vào giá th tr ng n m Linh chi

B trí theo ki u kh i hoàn toàn ng u nhiên, 5 nghi m th c, m i nghi m

th c có 3 m u và 5 l n l p l i nh sau:

Vi c phân l p đ c g i lƠ thƠnh công khi trên môi tr ng nuôi c y ch m c

duy nh t m t lo i t n m dùng làm g c, không b t p nhi m

Môi tr ng thích h p đ phân l p n m lƠ môi tr ng PGA (khoai tây ậ

glucose ậ th ch)

4.2.1.1 Ch n m u làm gi ng

- Ch n tai n m trong nhà tr ng

- Tai n m phát tri n t t, không d d ng

- Không quá già hay quá non

- Tai n m không quá m

 Ti n hành

- R a s ch tai n m th t c n th n và lo i b các tác nhân gây nhi m

- V sinh phòng c y và d ng c c y b ng c n 700

- Chuy n ng môi tr ng PGA và nh ng d ng c c n thi t vào trong t c y

- t t t c m u v t vào t c y B t đèn UV vƠ qu t th i Sau 10 ậ 15 phút t t đèn UV, nh ng qu t th i ph i đ c duy trì trong su t quá tình phân l p, c y

chuy n gi ng

- Kh trùng tay và chai gi ng b ng c n, vƠ đ t vào trong t c y đ b t đ u thao tác

- C m que c y nghiêng m t góc 450, h nóng que c y th t đ cho que

c y ngu i (kho ng 15 ậ 20 giơy, không đ ph n đư kh trùng ch m vào b t

c v t gì) S d ng tay, xé m u n m làm hai ph n, d c theo chi u t m

n m cho đ n cu ng n m (không đ c s d ng dao đ c t) S d ng que c y

móc c t m u n m thành m u nh (2 mm x 2 mm) t i v trí bên trong mô

n m

- Dán nhãn và ghi rõ thông tin: ngày c y gi ng, lo i n m

 L u Ủ:

V trí l y m u n m không ti p xúc v i b m t bên ngoài, ph i hoàn toàn

n m bên trong mô n m, t i tơm đi m c a v trí mô n m đ c xé ra H l a

vòng quanh c chai S d ng ngón út, rút nút bông ra kh i mi ng chai ra

h ng phía tr c ng n l a Thao tác ph i nh nhàng và c n th n đ tránh b

nhi m Nh nhƠng đ a đ u que c y có ch a m t m u n m vào bên trong chai môi tr ng PGA Trong quá trình thao tác c n l u Ủ khi đ a m u n m vào bên trong chai môi tr ng, c n th n không đ m u n m ch m vào b t k v t gì H

l a vòng quanh c chai l n cu i và dùng nút bông v n kín mi ng chai l i Toàn b công vi c trên đ c ti n hành trong t c y vô trùng Sau đó đ

ng nghi m đư c y n m trong đi u ki n nhi t đ 250C Theo dõi s phát tri n

c a m u c y trong ba ngày đ u N u m u c y b nhi m b nh thì xung quanh

m u s th y có khu n l c n m m c l và khu n ty s phát tri n r t ch m Còn

m u c y đ t ch t l ng s có khu n ty màu tr ng phát tri n nhanh và không có

bi u hi n nhi m b nh Sau ba ngày, các m u c y đ t, s đ c c y truy n sang

- Cho t t c các khúc mì khô vào thùng phuy ch a n c vôi v i t l 6 kg

c ng mì cho 1 kg vôi, ngâm trong th i gian là 12 gi L u Ủ, c n ph i cho

t t c các c ng mì ti p xúc v i n c vôi b ng cách s d ng v t n ng, n p

đ y lên nh m cho các c ng mì không th tr i lên kh i m t n c

Hình 3.2.2: C ngămìăđ căngơmătrongăn c vôi

- Sau 12 gi , v t các khúc khoai mì ra r a l i b ng n c s ch nh m lo i b vôi còn bám trên c ng mì vƠ đ cho ráo n c

- Ti n hành cho c ng mì vô túi PP (bao bì đ ng gi ng các d ng: chai th y tinh, chai nh a, túi nilonầ dù trên môi tr ng hay bao bì nƠo thì c ng ph i

đ m b o ch t l ng)

- L u Ủ ph i x p th t ch t, trung bình 1 túi có th ch a 45 ậ 50 c ng mì

- Ti n hƠnh đ y nút bông vƠ đ a môi tr ng c ng đi h p kh trùng

- Sau khi h p xong, đ ngu i và chu n b c y gi ng

- Không nhi m b nh: quan sát bên ngoài th y n m có màu tr ng đ ng nh t,

s i n m m c đ u t trên xu ng d i, không có màu l , không có các vùng

lan kín h t đáy bao bì lƠ gi ng còn non S d ng t t nh t khi gi ng đư lan

kín h t đáy bao t 3 ậ 4 ngày

4.3.1 Nguyên li u chính

M t c a cao su khô

4.3.2 Nguyên li u b sung

đ m b o ngu n dinh d ng đ cho n m phát tri n t t c n b sung vào

nguyên li u chính (ch y u là m t c a) các ch t dinh d ng khác Và trong s n

xu t ng i ta b sung thêm vƠo c ch t ch y u lƠ đ m và khoáng Tùy t ng lo i

n m, đ m cho vào ph i cơn đ i v i cacbon thì n m m i phát tri n t t

N c: n c là thành ph n quan tr ng không th thi u trong tr ng n m N c

s d ng trong tr ng n m c n đ m b o s ch và không b ô nhi m Ngoài ra, trong

thí nghi m còn đ c b sung auxin theo 4 công th c sau:

4.3.3 Quy trình tr ng n m Linh chi trên m t c a

Hình 3.2.4: Quy trình tr ng n m Linh chi trên m tăc a

- M t c a m i mua v nên đ ng t nhiên kho ng 15 đ n 20 ngày m i s

d ng đ c Nguyên li u m t c a nên đ n i khô ráo vƠ cách ly v i khu s n

xu t Ti n hành t o m và b sung thêm ph gia vào m t c a

- o đ u sao cho đ m cu i cùng đ t kho ng 50 ậ 60%, ti p đó đ a c ch t

đư đ c tr n đ u qua máy sàng m t c a đ lo i b nh ng m nh g còn sót

l i có th gơy khó kh n cho vi c đóng b ch sau nƠy Sau đó ti n hành cho

c ch t đ c sàng vào b ch nylon và n n nh , đ ng th i xoay tròn b ch c

ch t đ c nén đ u v a đ ch t M i b ch c ch t có tr ng l ng 1.2 kg

Bu c c b ch, dùng que nh n có đ ng kính 1 cm ậ 1.5 cm xuyên vào

mi ng bch vƠ cách đáy kho ng 1 cm H p các b ch c ch t nhi t đ

- Nguyên li u: đư đ c thanh trùng, đ ngu i

- Gi ng ph i đúng tu i, không b nhi m n m m c, vi khu n, n m d i

 Ti n hành c y gi ng trên que g :

- C n t o l túi nguyên li u có đ ng kính 1.8 cm ậ 2 cm và sâu 15 cm ậ

17 cm

- Khi c y gi ng ph i đ t túi nguyên li u g n đèn c n và túi gi ng, sau đó g p

t ng que túi gi ng c y vào nguyên li u

- Chuy n nh nhàng vào nhà vƠ đ t trên các giàn giá

- Th i gian dài hay ng n tùy thu c vƠo kích th c b ch V i kích th c

trên thì th i gian kho ng 20 ngày ậ 25 ngƠy lƠ t lan đ y Trong quá trình

ph i th ng xuyên ki m tra, n u th y có d u hi u nh lƠ m c xanh, m c

đ c n lo i b ngay b ch đó ra kh i nhà N u không s nhi m sang các

b ch xung quanh

- B ch phôi sau khi c y gi ng đ c chuy n vào nhà t cho t m c Nhà

ph i đ t các yêu c u sau:

 Ph i s ch và thoáng mát

 ệt ánh sáng, nh ng không đ c quá t i

 Không b d t m a hay b n ng chi u vào

 Không đ chung v i các đ đ c sinh ho t gia đình, sách v hay trong

nhà kho

 Không chung v i dàn n m đang t i ho c m i thu ho ch xong

 Nhà ph i x t thu c di t côn trùng, n n nhà r c vôi

4.3.3.4 T i đón n m

- B ch sau khi tr ng t đ c chuy n vào nhà tr ng T i đ u đ n ngày 2

l n, t i x tràn d i m t đ t vƠ phun s ng trên dƠn tr ng Tuy t đ i không đ c t i n c tr c ti p vào c b ch n m

- Th i gian sinh tr ng c a h s i n m r t quan tr ng, có tính ch t quy t

đ nh đ n s c sinh tr ng, phát tri n c a qu th vƠ n ng su t c a n m Linh

chi N u t i đón n m s m ho c ch m s d n đ n hi n t ng kém phát

tri n, nh h ng đ n kh n ng ch ng ch u c a sâu b nh C n c vào th i

gian h s i lan kín b ch và màu s c c a h s i đ có k thu t t i đón n m

thích h p nh t vƠ lƠ c s đ t ng n ng su t n m

4.3.3.5 Thu hái

- Dùng dao ho c kéo c t chân n m sát b m t túi Qu th n m sau khi thu

hái đ c ph i khô ho c s y nhi t đ 40 ậ 45oC

- m c a n m khô d i 13%, t l kho ng 3 kg t i đ c 1 kg khô

- Khi thu hái h t đ t 1, ti n hƠnh ch m sóc nh lúc ban đ u đ t n thu đ t 2

- Dùng dao ho c kéo c t chân n m sát b m t túi Qu th n m sau khi thu

hái đ c ph i khô ho c s y nhi t đ 40 ậ 45oC

- m c a n m khô d i 13%, t l kho ng 3 kg t i đ c 1 kg khô

4.4 B trí thí nghi m nghiên c u nhăh ng c a auxin khi đ c b sung vào giá th tr ng n măLinhăchiăđ n kh n ngăkhángăoxyăhóaăc a

d ch chi tăn c n m Linh chi

4.4.2 S đ thí nghi m

Hình 3.4.1: S ăđ b trí thí nghi m nghiên c u nhăh ng c aăauxinăkhiăđ c

b sung vào giá th tr ng n măLinhăchiăđ n kh n ngăch ng oxy hóa c a d ch chi tăn c n m Linh chi

M u n m Linh chi Xay nhuy n

4.4.3 Gi i thích quy trình

Qu th n m Linh chi sau khi xay nhuy n đ c đem đi ngơm chi t trong

500 ml n c c t nhi t đ phòng, trong vòng 8 gi v i l n l t các nghi m

th c: A (0.8 ppm), B (1.0 ppm), C (1.2 ppm), D (1.4 ppm), DC (đ i ch ng)

Sau khi ngâm chi t đ th i gian quy đ nh, ti n hƠnh đun sôi m u ch a các

nghi m th c cho đ n khi th tích còn l i lƠ 200 ml em l c thu d ch chi t

Ti n hƠnh đ a d ch chi t đi phơn tích kh n ng ch ng oxy hóa đ xác đ nh

nghi m th c phù h p cho kh n ng ch ng oxy hóa cao nh t

4.5 B trí thí nghi m nghiên c u nhăh ng c a th tích dung môi chi tăđ n kh n ngăch ng oxy hóa c a d ch chi t n m Linh chi

10 g

Th i gian: 8

gi Nhi t đ

phòng

N c c t:

1500 ml Nguyên li u:

10 g

Th i gian: 8

gi Nhi t đ

phòng

N c c t:

2000 ml Nguyên li u:

10 g

Th i gian: 8

gi Nhi t đ

ch ng oxy hóa là cao nh t

4.5.2 Gi i thích quy trình

Qu th n m Linh chi sau khi xay nhuy n đ c đem đi ngơm chi t trong

n c c t nhi t đ phòng trong vòng 8 gi , v i các th tích n c l n l t là:

500 ml, 1000 ml, 1500 ml, 2000 ml

Sau khi ngâm chi t đ th i gian quy đ nh, l c, thu d ch chi t

Ti n hƠnh đ a m u đi phơn tích kh n ng ch ng oxy hóa đ xác đ nh th tích n c c t phù h p cho d ch chi t n m Linh chi có kh n ng ch ng oxy hóa

là cao nh t