Khảo sát tình hình viêm đường hô hấp trên do nấm Candida Albicans ở bệnh nhân tại Bệnh viện 175 từ tháng 11 năm 2013 đến 5 năm 2014

II.2.3 Môi tr ng và hóa ch t Môi tr ng  Môi tr ng t ng sinh: canh thang BHI Brain Heart Infusion Broth.

B GIÁO D C VÀ ÀO T O

KHÓA LU N T T NGHI P

TÀI:

DO N M CANDIDA ALBICANS B NH NHÂN

T I B NH VI N 175 T THÁNG 11/2013 – 5/2014

KHOA CÔNG NGH SINH H C

Chuyên ngành: Công ngh vi sinh – SHPT

GVHD: TS.BS V B O CHÂU SVTH: HU NH TH KIM LOAN

L P: SH10VS MSSV: 1053010404 KHÓA: 2010

Tp H Chí Minh, tháng 5 n m 2014

Tr c h t chúng tôi xin bày t l i c m n chân thành đ n Th y V B o Châu,

ch Chu Th Thu Hà, ch Lê Th Thanh Hu , nh ng ng i đã t n tình h ng d n và

t o m i đi u ki n t t nh t giúp đ chúng tôi trong quá trình nghiên c u c ng nh hoàn thành báo cáo khóa lu n t t nghi p

Xin g i l i cám n sâu s c đ n t t c các Th y Cô giáo trong Khoa Công Ngh Sinh H c – Tr ng i h c M TP H Chí Minh, nh ng ng i Th y đã h t lòng

d y d , ch b o chúng tôi trong su t 4 n m h c t p và rèn luy n t i tr ng

Bên c nh đó, chúng tôi xin cám n s giúp đ h t s c nhi t tình c a các Cô Chú, Anh Ch B nh vi n 175, m i ng i đã giúp chúng tôi tích l y r t nhi u ki n th c

th c t b ích v chuyên ngành c ng nh v n s ng cho b n thân mình

L i cu i cùng, chúng tôi xin dành t t c tình c m và s bi t n sâu s c nh t đ n

nh ng ng i thân trong gia đình, nh ng ng i b n đã luôn bên c nh ng h và

đ ng viên chúng tôi nh ng lúc vui bu n c ng nh nh ng lúc khó kh n trong cu c

s ng

M t l n n a, chúng tôi xin chân thành c m n s giúp đ c a t t c m i ng i

Và xin g i đ n m i ng i l i chúc s c kh e, h nh phúc và thành công trong

cu c s ng

DANH M C CÁC B NG/ BI U / HÌNH V / S /PH L C

B ng 2.1: Thang đi m Barllet dùng đánh giá m u b nh ph m 28

B ng 2.2: Danh m c kháng n m Candida albicans t i B nh vi n 175 32

B ng 3.1: T l V HHT b nh nhân t i B nh vi n 175 39

B ng 3.2: T l nhi m n m và vi khu n gây V HHT BV 175 40

B ng 3.3: Phân b b nh V HHT do n m C.albicans theo gi i tính 43

B ng 3.4: Phân b b nh V HHT do n m C.albicans theo lo i b nh ph m 45

B ng 3.5: Phân b b nh V HHT do n m C.albicans theo nhóm tu i 47

B ng 3.6: Tình hình đ kháng kháng n m C.albicans 50

I Các bi u đ Bi u đ 3.1: T l V HHT b nh nhân t i B nh vi n 175 39

Bi u đ 3.2: T l nhi m n m và vi khu n gây V HHT BV 175 40

Bi u đ 3.3: Phân b b nh V HHT do n m C.albicans theo gi i tính 43

Bi u đ 3.4: Phân b b nh V HHT do n m C.albicans theo lo i b nh ph m 45

Bi u đ 3.5: Phân b b nh theo nhóm tu i 47

Bi u đ 3.6: T l đ kháng kháng n m c a n m C.albicans 50

II Hình v Hình 1: Gi i ph u h hô h p ng i 5

Hình 2: N m Candida albicans trên kính hi n vi d u X100 13

Hình 3: Hình thái n m Candida albicans 13

Hình 4: a KS n m Candida albicans trên môi tr ng th ch SDA 34

Hình 5: Nh y h ng 37

Hình 6: m 37

Hình 7: N m Candida albicans trên môi tr ng th ch SDA 38

Hình 8: N m Candida albicans trên kính hi n vi d u X100 38

III S đ

S đ 2.1: Quy trình nuôi c y b nh ph m và làm KS n m Candida albicans 30

IV Ph l c

CÁC T VI T T T

V HHT: viêm đ ng hô h p trên

C.albicans: Candida albicans

SDA: Sabouraud 4 % Dextrose agar

BHI: Brain Heart Infusion Broth

NCCLS: The National Committee for Clinical Laboratory Standards (U ban qu c gia v tiêu chu n phòng thí nghi m lâm sàng)

M C L C

L I CÁM N i 

DANH M C CÁC B NG/ BI U / HÌNH V / S /PH L C ii 

CÁC T VI T T T iv 

M C L C v 

T V N [2],[8],[18] 1  

PH N I 3 

T NG QUAN 3 

I.1 C I M GI I PH U, CH C N NG VÀ CÁC B NH LIÊN QUAN C A H HÔ H P [18],[27] 4  

I.1.1 c đi m gi i ph u h hô h p 4 

I.1.2 H th ng b o v h hô h p: 5 

I.1.3 Các b nh liên quan t i h hô h p 6 

I.2 B NH VIÊM NG HÔ H P TRÊN [2],[8],[14],[18] 7  

I.2.1 nh ngh a 7 

I.2.2 Con đ ng lây nhi m 7 

I.3 TÌNH HÌNH NHI M N M [8],[9],[18] 9  

I.3.1 L ch s phát tri n nhi m n m ng i 9 

I.3.2 Tình hình nhi m n m trên th gi i 9 

I.3.3 Tình hình nhi m n m Vi t Nam 10 

I.4 C I M SINH H C C A N M CANDIDA ALBICANS VÀ NH NG B NH DO N M CANDIDA ALBICANS GÂY RA 12 

I.4.1 Phân lo i [3],[5],[28] 12  

I.4.2 c đi m sinh h c [7],[19] 12  

I.4.3 Các b nh liên quan do n m Candida albicans 14 

I.5 B NH VIÊM NG HÔ H P TRÊN DO N M CANDIDA ALBICANS GÂY RA 16 

I.5.1 Các y u t thu n l i đ n m Candida albicans gây b nh [18],[19],[26] 16  

I.5.2 C ch gây b nh V HHT do n m Candida albicans [18],[19],[27] 16  

I.5.3 Bi u hi n các tri u ch ng gây b nh V HHT do n m C.albicans [18] 17  

I.5.4 i u tr [18] 17  

I.5.5 Phòng b nh [18] 18  

I.6 S L C V THU C KHÁNG N M [28] 19  

I.6.1 L ch s v thu c kháng n m: 19 

I.6.2 C ch tác d ng c a thu c kháng n m: 20 

I.6.3 Tác d ng ph c a thu c kháng n m: 22 

PH N II: 23 

I T NG, V T LI U, PH NG PHÁP NGHIÊN C U 23 

II.1 I T NG NGHIÊN C U 24 

II.2 D NG C VÀ HÓA CH T 24 

II.2.1 D ng c : 24 

II.2.2 Trang thi t b : 24 

II.2.3 Môi tr ng và hóa ch t 25 

II.3 PH NG PHÁP NGHIÊN C U 26 

II.3.1 Thi t k ph ng pháp nghiên c u: 26 

II.3.2 K thu t nghiên c u: 26 

II.4 TI N TRÌNH XÉT NGHI M [1],[2] 27  

II.4.1 Quy t c thu nh n b nh ph m 27 

II.4.2 Quy cách thu nh n b nh ph m 27 

II.4.3 Tiêu chu n ch n m u b nh ph m: 28 

II.5 PH NG PHÁP NUÔI C Y, PHÂN L P, NH DANH N M CANDIDA ALBICANS [4],[6] 29  

II.5.1 Nuôi c y n m Candida albicans trên môi tr ng th ch SDA ch n l c 29 

II.5.2 nh danh b ng ph ng pháp nhu m đ n 30 

II.6 K THU T KHÁNG SINH THEO PH NG PHÁP KIRBY – BAUER V I THU C KHÁNG N M [2],[4],[6],[11] 31  

II.6.1 Nguyên t c 31 

II.6.2 V t li u: 31 

II.6.3 Ph ng pháp th c hi n [4],[6] 33  

II.6.4 c k t qu và bi n lu n: 34 

II.7 M T S Y U T NH H NG N K T QU [2] 35  

II.8 X LÝ S LI U 35 

PH N III: 36 

K T QU NGHIÊN C U VÀ TH O LU N 36 

III.1 M T S HÌNH NH THU C TRONG QUÁ TRÌNH NGHIÊN C U 37 

III.1.1 B nh ph m: 37 

III.1.2 Hình nh khu n l c trên môi tr ng th ch SDA: 38 

III.1.3 Hình nh nhu m đ n n m trên kính hi n vi d u X100: 38 

III.2 T L NHI M N M CANDIDA ALBICANS B NH NHÂN VIÊM NG HÔ H P TRÊN 39 

III.2.1 T l viêm đ ng hô h p trên do n m C.albicans b nh nhân t i B nh vi n 175 39 

III.2.2 T l phân b theo gi i tính: 43 

III.2.3 T l phân b theo lo i b nh ph m: 45 

III.2.4 T l phân b theo nhóm tu i: 47 

III.3 TÌNH HÌNH KHÁNG KHÁNG N M CANDIDA ALBICANS B NH NHÂN V HHT T I BV 175 50 

PH N IV: 52 

K T LU N, NGH 52 

IV.1 K T LU N 53 

IV.2 NGH 54 

TÀI LI U THAM KH O 55 

PH L C 58 

T V N [2],[8],[18]

Viêm đ ng hô h p trên là m t b nh khá ph bi n trong c b nh vi n và c ng

đ ng c bi t là các n c đang phát tri n, các n c vùng nhi t đ i có khí h u nóng m quanh n m, nh t là các khu v c có đi u ki n v sinh môi tr ng kém

B nh viêm đ ng hô h p trên có th g p quanh n m B nh d tái phát nhi u l n

do đi u tr không đúng cách làm nh h ng đ n sinh ho t và s c kh e c a b nh nhân Nh t là vi c đi u tr b ng kháng sinh m t cách tùy ti n đã làm t ng kh n ng

đ kháng kháng sinh c a vi khu n gây viêm đ ng hô h p trên t o đi u ki n thu n

l i cho các vi khu n c h i và vi n m Candida albicans bùng phát gây b nh

Nhi m n m Candida albicans b nh nhân viêm đ ng hô h p trên có liên quan

đ n th i ti t, v i các lo i d nguyên khác nhau có trong không khí, tác đ ng c a hóa

ch t, khói thu c lá Và th ng xu t hi n trên nh ng b nh nhân sau khi s d ng kháng sinh ph r ng kéo dài, suy gi m h mi n d ch, đ c bi t b nh nhân b nhi m HIV/AIDS…

Viêm đ ng hô h p trên do n m Candida albicans là b nh lý ph bi n nh ng ít

đ c quan tâm M c dù bi u hi n lâm sàng không r m r nh ng có th gây nhi u

bi n ch ng nghiêm tr ng nh ng đ i t ng m n c m nh tr em, ng i già, ng i

b suy gi m mi n d ch nh t là b nh nhân b nhi m HIV/AIDS thì n m Candida

albicans s chuy n t tr ng thái ho i sinh sang ký sinh và gây b nh làm cho t l

nhi m n m Candida albicans ngày càng t ng cao Vì v y vi c ch n đoán s m các tác nhân gây b nh và đi u tr k p th i s h n ch đáng k nh ng bi n ch ng cho

b nh nhân

T nh ng lý do trên, chúng tôi ti n hành th c hi n đ tài:

“Kh o sát tình hình viêm đ ng hô h p trên do n m Candida albicans

b nh nhân t i B nh vi n 175 t tháng 11/2013 – 5/2014 ”

V i các m c tiêu sau đây:

 N m đ c k thu t, quy trình đ nh danh và làm kháng sinh đ vi n m Candida

PH N I

T NG QUAN

I.1 C I M GI I PH U, CH C N NG VÀ CÁC B NH LIÊN QUAN C A H HÔ H P [18],[27]

I.1.1 c đi m gi i ph u h hô h p

H hô h p bao g m đ ng hô h p trên và đ ng hô h p d i Ch c n ng chính

c a h hô h p là tu n hoàn trao đ i khí gi a c th v i môi tr ng và các ch c n ng khác nh đi u hòa pH máu, phát âm – ti ng nói, b o v c th

ng hô h p trên g m khoang m i, khoang mi ng, h u h ng, n p thanh qu n

Ch c n ng ch y u là l y không khí bên ngoài c th , làm m, s i m và l c không khí tr c khi đ a vào ph i

M i khi hít vào, không khí có ch a oxy theo m i (và mi ng) đi vào trong

bu ng ph i theo các khí qu n làm ph ng các túi khí bên trong ph i Tr c khi vào

đ n ph i, các màng nhày m i, h ng đã làm cho không khí m và m h n, l c không khí đ h n ch tình tr ng nhi m l nh cho ph i

H u h ng gi ng nh m t ngã t giao nhau gi a m t bên là m i và khí qu n,

Thanh qu n là đo n đ u tiên c a ng d n khí vào c th ch a hai dây thanh

có ch c n ng chính trong vi c phát ra các âm ti t khác nhau trong ngôn ng và

nh ng âm thanh khác phát ra t m i, mi ng

Khí qu n là m t ng có c u t o ch y u là s n, b t ngu n t thanh qu n r i

ch y song song v i th c qu n bên trong l ng ng c u còn l i c a khí qu n đ c chia làm hai nhánh l n đ d n khí vào t ng ph i qua vô s các nhánh d n khí đ c phân chia ti p theo (g i là ti u ph qu n) đ n t ng v trí trong mô ph i Các ti u ph

qu n d n khí đ n ph i làm th i ph ng các túi khí bên trong ph i (g i là ph nang), n i di n ra quá trình trao đ i khí v i h ng c u

C hoành đóng vai trò ch đ o trong quá trình hít th

I.1.2 H th ng b o v h hô h p:

Khi vi sinh v t xâm nh p qua đ ng hô h p thì s g p ph i h th ng hàng rào b o v đ ng hô h p bao g m: hàng rào v t lý, hàng rào c h c, mi n d ch d ch

th , mi n d ch t bào

Hàng rào v t lý: lông trong m i, màng nh y trong m i và mi ng L p màng

nh y ng n c n vi sinh v t bám và xâm nh p vào Nh các vi nhung mao đ ng hô

h p luôn luôn rung đ ng t o ra nh ng l p sóng t d i lên trên đ y vi sinh v t ra ngoài nh ph n x ho, h t h i Nh s c nh tranh gi a các vi sinh v t s ng c ng sinh đ ng hô h p trên v i các vi sinh v t gây b nh Vi sinh v t s ng c ng sinh bám vào receptor nên vi sinh v t gây b nh không bám đ c vào các receptor đ c

hi u

Hàng rào c h c: c u trúc c a m i, h u h ng v i hóc, g p, t bào có lông trong đ ng khí qu n

Mi n d ch d ch th : kháng th tham gia b o v , ch ng l i vi sinh v t gây

b nh khi xâm nh p vào c th qua đ ng hô h p theo c ch b o v đ c hi u Các

b th đ c ho t hóa theo con đ ng c đi n ho c theo con đ ng t c có tác d ng

ch ng l i các b nh nhi m trùng

Mi n d ch t bào: Amidan và h ch VA (b n ch t là h ch b ch huy t) có ch a

t bào mi n d ch (IgA) s ho t đ ng làm gi m nhi m trùng cho h hô h p T bào

đ i th c bào, b ch c u đ n nhân, b ch c u trung tính, b ch c u ái toan t i ch hay di chuy n đ n đ ph i h p bao trùm và tiêu di t tác nhân xâm nhi m T bào NK (natural killer) là t bào lympho ngo i vi có tác d ng tiêu di t các t bào đích Các

t bào lympho TC có tác d ng tiêu di t t bào đích nh t bào nhi m vi rút, các t bào lympho khác nh t bào T h tr hay TCD4 v i ch c n ng đi u hòa mi n d ch nên có vai trò r t quan tr ng trong c ch ch ng nhi m trùng

I.1.3 Các b nh liên quan t i h hô h p

I.2 B NH VIÊM NG HÔ H P TRÊN [2],[8],[14],[18]

I.2.1 nh ngh a

V HHT là tình tr ng nhi m trùng c p tính đ ng hô h p trên do nh h ng

c a các vi sinh v t gây b nh nh vi rút, vi khu n và n m

Viêm đ ng hô h p trên là b nh th ng g p quanh n m, m c tái di n nhi u l n

và ch y u gây gi m gi làm, gi h c c a nhóm ng i b nh trên toàn th gi i M c

dù, lo i b nh “t kh i” ch sau 5 - 6 ngày nh ng đã gây ra nh ng thi t h i đáng k

v s c kho và kinh t N u xét v t l m c b nh hô h p thì t l b nh viêm đ ng

hô h p trên chi m ph n l n so v i t l các b nh v hô h p khác [8]

a ph n là nh ng b nh có m c đ trung bình nh ng chúng có th n ng lên

nh ng đ i t ng m n c m gây nhi u bi n th nghiêm tr ng

V HHT không ph i là m t b nh mà là m t t h p b nh bao g m: c m l nh, viêm m i h ng, viêm h ng, viêm xoang, viêm thanh qu n,… M c dù có nhi u

b nh đ n l khác nhau nh ng chúng đ u có m t s bi u hi n chung r t d nh n

th y

B nh th ng x y ra vào th i đi m giao mùa (kho ng tháng 9 đ n tháng 3), lúc

th i ti t thay đ i c đi m quan tr ng c a viêm đ ng hô h p trên là th i gian

b nh ng n, t c đ bi u hi n b nh nhanh và các bi u hi n mang tính t

I.2.2 Con đ ng lây nhi m

Môi tr ng không khí ch a r t nhi u vi sinh v t nh vi rút, vi khu n, n m,… khi hít vào nh ng vi sinh v t này d dàng xâm nh p vào các c quan hô h p c a con

ng i trong đi u ki n s c đ kháng y u, vi sinh v t t n công và gây nhi m khu n

B nhi m b nh V HHT khi hít ph i d ch ti t có ch a vi sinh v t do ng i b nh

ho, h t h i, s m i, các v t d ng có bám d ch ti t ho c có s hi n di n c a vi sinh

v t gây b nh

Tính trên toàn th gi i, hàng n m có hàng tri u tr em m c b nh Bên c nh đ i

t ng là tr em, nh ng ng i d m n c m v i V HHT bao g m ng i b b nh

b ch c u, suy t y, suy gi m mi n d ch sau ghép t ng, đi u tr c ch mi n d ch

nh ng b nh t mi n, …

I.3 TÌNH HÌNH NHI M N M [8],[9],[18]

I.3.1 L ch s phát tri n nhi m n m ng i

T r t lâu trong y v n th i Hippocrates, Galen, và Pepys đã mô t b nh do n m

Candida là “b nh t a” mi ng tr em

N m Candida albicans và các loài Candida spp đã đ c mô t b i nhà th c v t

h c Marie Christine Berkhout trong lu n án ti n s t i i h c Utrecht vào n m

1923 h i ngh sinh v t h c l n th 8 n m 1954, các tác gi th ng nh t tên g i c a

loài Candida

Trong nh ng th p niên 80 c a th k XX tr l i đây, cùng v i s hi n di n c a

đ i d ch HIV/AIDS thì nhi m trùng do vi n m ph bi n trên ng i này là Candida,

Penicillium marneffei, Cryptococus neofornan,…

Vào nh ng n m cu i c a th k XX đ n nay thì có r t nhi u ti n b trong y khoa nói chung và ti n b c a ngành H i s c c p c u nói riêng đã m ra nhi u hy v ng m i cho b nh nhi n ng Song cùng v i nó là trang thi t b nhi u h n và các can thi p nh m

t o c h i c u s ng b nh nhi t ng lên đã làm gia t ng các b nh lý nhi m trùng b nh

vi n do vi n m ph bi n h n

I.3.2 Tình hình nhi m n m trên th gi i

N m 1998, trong m t nghiên c u đa trung tâm M đã nghiên c u trên 100000

b nh nhân h i s c c p c u nhi, 3 nguyên nhân quan tr ng gây nhi m trùng b nh

vi n tr n m H i s c c p c u là nhi m trùng máu, nhi m khu n hô h p và nhi m trùng đ ng ti u M i nhi m trùng này đ u có liên quan m t thi t đ n vi c s d ng các d ng c can thi p v i t l nhi m trùng hô h p do n m là 6,3 %

Theo th ng kê c a h th ng nhi m trùng b nh vi n c a M cho th y nhi m trùng do n m là 9 % M t th ng kê khác cho th y nhi m trùng do n m trong nh ng

n m 1980 – 1990 s tr ng h p nhi m khu n do n m t ng lên t 2,0 % lên 3,8 % trên 1000 b nh nhân n m vi n Trong đó nhi m trùng do n m Candida là 85,6 %

v i Candida albicans chi m 76 % trong t ng s nhi m khu n do n m Candida spp

n n m 1998, theo NNIS thì nhi m khu n b nh vi n do n m đ ng hàng th 3 trong các tác nhân gây nhi m trùng chi m 18,8 % các tác nhân gây nhi m khu n

b nh vi n và ch y u là do n m Candida chi m 86,5 %

N m 2006, El – Nawawy AA nghiên c u nhi m trùng b nh vi n t i đ n v H i

s c c p c u nhi Alexandria, cho th y viêm ph i b nh vi n là 16 %, Nguyên nhân do n m chi m 10 % t ng s nhi m trùng, đ ng hàng th 4 trong các tác nhân gây nhi m trùng b nh vi n

N m 2007, Ostrosky – Zeichner nghiên c u 12 đ n v H i s c c p c u M

và Brazil cho th y t l nhi m n m xâm nh p do Candida là 3,3 % (88/2890 b nh nhân) Vi c nhi m n m Candida có liên quan m t thi t đ n các y u t nguy c nhi m khu n do n m nh : dùng kháng sinh ph r ng, th i gian n m H i s c c p

c u, đ t ven t nh m ch trung tâm, n i khí qu n….và đ a ra đ c m t quy lu t v

kh n ng nhi m trùng do n m Candida

N m 2008, Anna Maria Tortorano và c ng s , nghiên c u đa trung tâm v nhi m n m xâm nh p t i các khoa H i s c c p c u Italy, cho th y nguyên nhân hàng đ u là Candida chi m 82,8 %, còn l i là các lo i n m khác

N m 2008, Rafael Zaragora và Javier Peman Valencia và Tây Ban Nha nghiên

c u b nh n m c h i đ a ra t l t vong do nhi m trùng là 40 – 75 % trong đó t l

t vong liên quan đ n n m Candida là 25 – 38 %

I.3.3 Tình hình nhi m n m Vi t Nam

T tháng 1/2002 – 6/2003, B nh vi n nhi trung ng cho th y nhi m khu n

nhi m trùng b nh vi n do vi n m chi m 3,2 % ch y u là do Candida (100 %)

N m 2005, Hoàng Tr ng Kim và Nguy n Hoài Phong nghiên c u đ c đi m nhi m trùng b nh vi n t i khoa H i s c t ng c ng B nh vi n Nhi ng 1 nh n

th y nhi m trùng b nh vi n do n m chi m 1,8 % nhi m trùng b nh vi n ch y u là

do Candida (100 %)

N m 2006, Nguy n Th Thanh Thu nghiên c u 41 b nh nhân viêm th c qu n

do n m chi m t l 1,2 % b nh nhân đ n n i soi đ ng tiêu hoá, nguyên nhân là do

Candida trong đó C.albicans là 82,5 %

N m 2009, nghiên c u c a Tr n Ph M nh Siêu và H Quang Th ng cho th y

b nh nhi m n m vùng h ng c a các b nh nhân nhi m HIV/AIDS chi m t l cao (66,67 %), các b nh nhân không nhi m HIV/AIDS chi m t l th p (25,33 %)

Ch ng vi n m th ng g p là Candida albicans (chi m 75 %) B nh nhi m n m

ph i các b nh nhân l n tu i đ t n i khí qu n, đ t ng th , ng i nghi n thu c lá chi m t l cao Ch ng vi n m th ng g p là Candida albicans (chi m 80 %)

N m 2011, bác s ng Quang Thuy t nghiên c u v viêm ph i trên b nh nhân th máy c a B nh vi n đa khoa V Anh, nhi m trùng b nh vi n do n m trên

b nh nhân th máy ch chi m 1,3 % nhi m trùng b nh vi n chung

Theo nghiên c u t i B nh vi n Nhi t đ i Thành ph H Chí Minh, t l nh ng

ng i có HIV m c b nh n m mi ng là 53 % Còn Vi n y h c lâm sàng các b nh nhi t đ i là 43 %

I.4 C I M SINH H C C A N M CANDIDA ALBICANS VÀ

NH NG B NH DO N M CANDIDA ALBICANS GÂY RA

Loài: Candida albicans

I.4.2 c đi m sinh h c [7],[19]

Hình thái

C.albicans là m t lo i n m men đ n bào sinh s n b ng n y ch i, có hình tròn, oval ho c hình b u d c, thành t bào m ng, kích th c 2 - 4 µm S i n m gi có đ dài khác nhau, đ u t n cùng tròn v i đ ng kính 3 - 5 µm và các thành ph n khác

T bào con đ c t o thành do n y ch i v n dính vào t bào m và tr thành

chu i dài gi ng d ng s i S k t h p này g i là các s i gi (h s i gi )

N m C.albicans có kh n ng t n t i hai d ng : d ng t bào và d ng s i giúp

C.albicans nhanh chóng chuy n đ i hình thái trong đi u ki n thích h p và khó b tiêu di t

(Ngu n:http://oomycota.blogspot.com/2010/08/candida-albicans.html)

(Ngu n:http://xetnghiemdakhoa.com/diendan/showthread.php?tid=929)

c đi m sinh hóa, sinh lý [3]

 Lên men đ ng glucose nên t o mùi chua:

glucose  pyruvate  acetaldehyde  ethanol

 Có th phát tri n t t nhi t đ 20 - 38 0

C, pH t 2,5 – 7,5

 Kh n ng t n t i trong môi tr ng bên ngoài: n m C.albicans d b tiêu di t

b i nhi t đ , môi tr ng khô và có th t n t i môi tr ng m

 m t s môi tr ng nuôi c y khác nhau thì c u t o hình th c ng có th thay

đ i

I.4.3 Các b nh liên quan do n m Candida albicans

N m C.albicans có th gây b nh t nh đ n n ng, t c p tính sang mãn tính và

có th gây b nh v nh vi n nh :

Viêm âm đ o: ph n b viêm âm đ o do n m có tri u ch ng huy t tr ng loãng

ho c đ c, màu tr ng đ c, có kèm nóng ng a âm đ o ho c đau khi giao h p

T a mi ng có m ng tr ng niêm m c mi ng và h ng đ c bi t là mi ng và

l i

Viêm th c qu n: th ng g p b nh nhân AIDS, suy gi m mi n d ch n ng, đi u

tr b nh ung th , th ng kèm nhi m Candida mi ng Viêm th c qu n có th d n

t i nhi m trùng huy t B nh nhân th y đau, c m giác b ng cháy sau x ng c, nu t đau, n i soi th c qu n th y niêm m c viêm đ và có các m ng tr ng, trào ng c d dày th c qu n, bu n nôn và nôn

Viêm ru t, d dày do n m: tiêu ch y kéo dài hay g p tr em nh tu i B nh

th ng xu t hi n trên b nh nhân b ch c u c p ho c b nh máu ác tính có th có nhi u loét d dày, tá tràng, ru t, th ng ru t có th d n t i viêm phúc m c, có th lan theo đ ng máu t i gan, các c quan khác S phát tri n và xâm nh p c a n m

d dày ho c niêm m c ru t th ng d n t i th i r t nhi u n m phân, có th phát

hi n đ c phân

Viêm đ i tr c tràng do n m: r i lo n tiêu hóa t ng đ t nh , có th th y m t m i, đau b ng, đi ngoài lúc l ng lúc táo bón kéo dài, đ y b ng, sôi b ng, có th có s t

Hi n nay đi u tr viêm đ i tràng mãn ch y u là di t vi khu n gây b nh ch không

di t đ c n m Candida th m chí dùng lâu dài còn làm cho n m Candida phát tri n

m nh h n (do r i lo n vi sinh đ ng ru t)

Viêm da, móng: nh ng n i có n p g p, khe k xung quanh n i nhi m trùng

Bi u hi n n t h ng ban, m n khô bong, ph ng n c, s n ng a ch y n c b i nhi m

d c các n p g p nh b n, mông, c , nách, sau tai, quanh r n,

Viêm đ ng hô h p trên do n m C.albicans: c m l nh, viêm m i h ng, viêm

h ng, viêm xoang, viêm thanh qu n,… M c dù có nhi u b nh đ n l khác nhau

nh ng chúng đ u có m t s bi u hi n chung r t d nh n th y

Tuy nhiên, n m C.albicans gây b nh V HHT chi m t l cao so các b nh khác

do n m C.albicans gây ra N u không phát hi n và đi u tr k p th i s gây h u qu

x u cho b nh nhân d n đ n viêm ph qu n, viêm ph i ho c b nh nhân b t vong khi bi n ch ng n ng h n

I.5 B NH VIÊM NG HÔ H P TRÊN DO N M CANDIDA ALBICANS GÂY RA

I.5.1 Các y u t thu n l i đ n m Candida albicans gây b nh [18],[19],[26]

Y u t b nh lý:

 B nh nhi m trùng c p tính hay mãn tính

 B nh chuy n hoá: ti u đ ng, béo phì

 Thi u các vitamin ( B2, B6, PP và C )

 B nh nhân nhi m HIV/AIDS, thai nghén

 Sau ph u thu t thay van tim

 B nh nhân suy mòn, suy ki t

 Viêm sau l u

Y u t thu c:

 S d ng các kháng sinh ph r ng kéo dài

 S d ng corticoid kéo dài

 S d ng các thu c kháng t bào (đi u tr ung th )

 S d ng thu c c ch mi n d ch

Y u t khác:

 Ng i già

 Loét do b ng b nh nhân b ng

 Ng i hay ti p xúc v i ngu n n c, hoa trái, th c ph m,…

 Làm vi c trong môi tr ng m t, th ng xuyên ti p xúc v i n c,…

I.5.2 C ch gây b nh V HHT do n m Candida albicans [18],[19],[27]

C.albicans và các loài lân c n có trong h vi sinh bình th ng c a c th Bình

th ng các lo i n m c h i không gây b nh

Candida albicans th ng s ng vô h i màng nh y (mi ng, ru t,…) c a ng i

đi u ki n nh t đ nh n m C.albicans t đ n bào thành d ng s i đ xâm nh p vào màng nh y, t ng tr ng không ki m soát và gây b nh nhi m n m C.albicans Tuy

nhiên khi lây truy n vào máu và màng não thì r t nguy hi m.[4]

B nh V HHT do s xâm nhi m vào l p màng nh y c a h th ng khí qu n Khi vi n m xâm nh p thích nghi nhân lên phá h y gây b nh

C.albicans ch gây b nh khi c th v t ch b suy nh c, h th ng b o v c a c

th b t n th ng, thay đ i môi tr ng c th , suy gi m h mi n d ch, gi m b ch

c u trung tính s t ng c ng xâm nhi m và gây b nh

Các s n ph m ph gây thi t h i cho các mô c th , các c quan và tàn phá h

th ng mi n d ch S n ph m ch t th i chính c a ho t đ ng t bào là acetaldehyde,

m t ch t đ c nh m thúc đ y ho t đ ng c a g c t do trong c th Acetaldehyde

c ng đ c chuy n t gan thành ethanol (r u)

I.5.3 Bi u hi n các tri u ch ng gây b nh V HHT do n m C.albicans [18]

B nh V HHT có bi u hi n chung d th y gi ng các b nh c m, s t thông th ng

nh :

 Tri u ch ng m i: h t h i, ng a m i, ngh t m i, ch y n c m i, đau đ u nh

 Tri u ch ng xoang: đau đ u (trán ho c đ nh đ u), đau m t, đau r ng, ch y

n c m i, s t, nh y c m khi n lên vùng xoang viêm

 Tri u ch ng h u h ng: đau h ng, rát h ng, ng a h ng, ho khan, khò khè, s ng

h ch lympho phía tr c c , s ng đ và xu t ti t khi khám, s t …

 Viêm thanh qu n: th rít (tr em), khàn ti ng ho c m t ti ng (ng i l n), s t

nh v a ph i

I.5.4 i u tr [18]

Không ph i m i tr ng h p nhi m n m C.albicans b nh nhân V HHT đ u

ph i đi u tr vì m t ng i kh e m nh thông th ng có s c đ kháng cao v i n m

C.albicans Vì v y, b nh th ng h n ch và không phát tri n thành b nh Nhi m

n m C.albicans b nh nhân V HHT th ng có đáp ng t t v i các bi n pháp tr giúp t dinh d ng, có ch đ ngh ng i, lao đ ng h p lý c ng nh vi c h n ch các

th thu t can thi p xâm nh p và s d ng kháng sinh h p lý

B nh nhân b nhi m n m C.albicans đ c ch n đoán c n lâm sàng đ đi u tr thu c kháng n m theo ch đ nh c a bác s Tránh dùng kháng sinh ph r ng n u

không c n thi t

 n nhi u th c n rau c qu ch a vitamin

 n ít đ ng, tránh nh ng th c n ch a nhi u n m men, r u bia

 Duy trì cân b ng vi n m trong c th

 Luôn gi gìn v sinh cá nhân

 Th ng xuyên t p th d c,…

 Tránh s d ng nhi u kháng sinh, kháng n m không theo ch đ nh c a bác s đ

có th h n ch tình hình đ kháng thu c kháng n m C.albicans

I.6 S L C V THU C KHÁNG N M [28]

I.6.1 L ch s v thu c kháng n m:

N m 1928, Alexander Flemming m t nhà khoa h c Scotland phát hi n n m ti t

ra ch t có tác d ng di t khu n là n m Penicillin notatum v i ch t có tác d ng di t khu n penicillin

N m 1938, Fleminh nh n đ c th c a hai nhà khoa h c Ernst Boris Chain và Howard Walter Florey v i l i đ ngh đ c h p tác đ ti p t c th c hi n công trình nghiên c u v penicillin và h đã th nghi m thành công penicillin trên chu t vào

n m 1940

N m 1941, nhóm đã ch n đ c lo i n m Penicillin u vi t nh t là Penicillin

Chrysogenium, ch t o ra lo i penicillin có ho t tính cao h n c tri u l n penicillin

do Fleming tìm th y n m 1928 Tuy nhiên ch trong vài n m qua các thu c ch ng

n m m i, hi u qu cao m i đ c s n xu t

N m 1955 và n m 1957, l n l t nystatin và amphotericin B đ c đ a ra th

tr ng Trong nhi u n m, amphotericin B v n là thu c ch ng n m hi u qu nh t đ

đi u tr nhi m n m toàn thân, m c dù rõ ràng là thu c có nhi u ph n ng có h i Trong nhi u n m, amphotericin B v n là thu c kháng n m hi u qu nh t đ đi u tr nhi m n m toàn thân, m c dù rõ ràng là thu c có nhi u ph n ng có h i

N m 1959, griseofulvin đ c đ a ra th tr ng Sau đó, nhi u phiên b n c a

d ng li u g c đã đ c s n xu t nh m làm t ng sinh kh d ng đ ng u ng

N m 1971, flucytosin đ c công b là m t h p ch t dùng qua đ ng u ng chuy n thành fluorouracil Thu c flucytosin không đ c dùng riêng bi t trong đi u

tr nhi m n m v i t c đ kháng thu c nhanh Cho đ n khi fluconazole đ c công

b , flucytosin ch đ c dùng h n ch trên lâm sàng ph i h p v i amphotericin B đ

đi u tr viêm màng n o do Cryptococcus

N m 1974, thu c ch ng n m d ng azole đ u tiên là miconazole đ c đ a ra th

tr ng nh m t thu c dùng toàn thân, m c dù thu c c ng có đ c tính rõ r t Hi n nay, miconazole ch đ c dùng trên lâm sàng làm thu c t i ch

N m 1981, ketoconazole đ c phê chu n nh m t thu c u ng đi u tr nhi m

n m toàn thân Ketoconazol không hi u qu nh amphotericin B và kh n ng c n

tr t ng h p testosterol c a thu c do đó không đ c dùng li u cao

Vào 1/1990, fluconazole đ c c p phép s d ng và có m t s u đi m h n các thu c azole khác là ph tác d ng c a thu c r ng h n các thu c ch ng n m imidazole khác nh ketoconazole, miconazole và clotrimazole, thu c fluconazole

b n h n v i chuy n hóa l t đ u có th dùng qua đ ng u ng ho c ngoài đ ng tiêu hóa mà không có đ c tính rõ r t và n ng đ ph i cao g p 100 l n n ng đ ketoconazole m i c ch t ng h p testosterol M c dù đây là l nh v c còn nhi u tranh lu n, fluconazole đã tr thành thu c đ c ch p nh n trong đi u tr viêm màng

K t qu là làm t ng tính th m t bào gây rò r ch t ch a trong t bào Các azole không có tác d ng t ng t trên t ng h p cholesterol ng i

Nh ng tác d ng ch ng n m khác c a các h p ch t azole đã đ c đ xu t bao

g m: c ch hô h p n i sinh, t ng tác v i các phospholipid màng và c ch s chuy n d ng n m men thành d ng s i

Ng c l i, amphotericin B g n k t b n v ng v i sterols trên màng t bào n m làm r i lo n nhi m v c a màng Vì các azole c ch t ng h p ergosterol, theo lý thuy t ng i ta lo ng i r ng thu c có th c n tr ho t đ ng c a amphotericin B

Thu c kháng n m đ c s d ng t i B nh vi n 175:

1 Ketoconazole (KET): [24]

Ketoconazole th ng có tác d ng kìm hãm n m nh ng thu c c ng có th di t

n m n ng đ cao và dùng kéo dài ho c trên n m r t nh y c m

c ch ho t tính c a cytochrom P450 là h enzyme c n thi t cho quá trình kh methyl c a 14 alpha- methyl-sterol (ví d lanosterol) thành ergosterol là sterol chính

c a màng t bào n m, l ng ergosterol b gi m s làm thay đ i tính th m và ch c

n ng c a màng t bào Tác d ng di t n m n ng đ cao do tác d ng lý hóa tr c

ti p c a thu c KET trên màng t bào n m V i C.albicans, các thu c ch ng n m

lo i azole c ch s bi n đ i t d ng bào t ch i thành th s i có kh n ng xâm

nh p gây b nh Thu c KET ch ng n m ph r ng - tác d ng trên nhi u lo i n m gây

b nh và trên m t vài vi khu n Gram d ng

tác d ng t t v i C.albicans Có kh n ng dung n p t t ngay c khi đi u tr lâu dài và

không kháng thu c Do liên k t v i sterols c a màng t bào các vi n m nh y c m nên nystatin làm thay đ i tính th m c a màng t bào n m

3 Clotrimazole (CTR): [22]

Liên k t v i các phospholipid trong màng t bào n m, làm thay đ i tính th m

c a màng, gây m t các ch t thi t y u n i bào d n đ n tiêu h y t bào n m Thu c CTR ch ng n m t i ch có ph r ng

d ng m t ph n v i vi khu n Gram d ng c ch t ng h p ergosterol ho c sterols khác, làm bi n đ i tính th m c a màng t bào n m nh y c m v i thu c EC

ch

PH N II:

C U

 T m bông vô khu n

 Ance c y vô khu n

II.2.3 Môi tr ng và hóa ch t

Môi tr ng

 Môi tr ng t ng sinh: canh thang BHI (Brain Heart Infusion Broth)

 Môi tr ng nuôi c y, phân l p: th ch Sabouraud 4 % Dextrose agar (SDA)

 Môi tr ng làm kháng sinh đ : th ch Sabouraud 4 % Dextrose agar (SDA)

( môi tr ng do hãng Merck cung c p)

 Dung d ch nhu m crystal violet (do hãng Bio - Rad cung c p)

 Các đ a gi y kháng n m (do hãng Bio - Rad cung c p)

II.3.2 K thu t nghiên c u:

 L y m u b nh ph m vô khu n t i các khoa sau đó chuy n v khoa Vi sinh

v t

 Quan sát đ i th , vi th

 Nuôi c y, đ nh danh n m Candida albicans

 Làm kháng sinh đ theo ph ng pháp Kirby - Bauer v i thu c kháng n m