Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của ngân hàng dưới góc độ khả năng sinh lời Phân tích chủ yếu từ Camels

Tuy nhiên, đây là.

PH M NGUY N THÙY VÂN

SINH L I: PHÂN TệCH CH Y U T CAMELS

LUÂN V N THAC SY TAI CHINH – NGÂN HANG

TP Hô Chi Minh, n m 2013

Không có s n ph m/ nghiên c u nào c a ng i khác đ c s d ng trong lu n v n này

mà không đ c trích d n theo đúng quy đ nh

Lu n v n này ch a bao gi đ c n p đ nh n b t k b ng c p nào t i các tr ng đ i h c

ho c c s đào t o khác

Thành ph H Chí Minh, 2013

Ph m Nguy n Thùy Vân

ii

L I C M N

Tr c tiên, v i t t c s chân thành, tôi xin kính g i l i c m n, lòng bi t n sâu

s c đ n PGS TS Nguy n Minh Ki u, ng i Th y h ng d n khoa h c cho tôi đã t n tình ch b o, h ng d n, giúp tôi hoàn thi n lu n v n t t nghi p

Tôi c ng xin g i l i c m n chân thành đ n Cô Lê Th Thu Hà – Giáo viên ch nhi m c a l p, Cô đã luôn sát cánh đ ng viên giúp đ cho l p, t đó t o đ ng l c cho tôi hoàn thành lu n v n t t nghi p

Bên c nh đó, tôi xin chân thành c m n các QuỦ Th y Cô gi ng viên các môn

h c đã mang đ n cho tôi nhi u ki n th c b ích trên con đ ng h c v n c ng nh s nghi p sau này c bi t, xin kính g i l i c m n chân thành đ n TS Nguy n Minh Hà -

Th y đã truy n đ t cho tôi nh ng kinh nghi m và ki n th c quỦ báu v ph ng pháp nghiên c u khoa h c t nh ng ngày đ u th c hi n đ c ng nghiên c u

Ngoài ra, s giúp đ và nh ng l i đ ng viên c a b n bè đã t o thêm ni m tin cho tôi trong th i gian th c hi n lu n v n, xin c m n m i ng i

Gi đây, v i t t c t m chân tình c a m t ng i con xa quê đã g n ba n m, nay tôi xin đ c dành t t c s yêu th ng và lòng tri ân c a mình, kính g i món quà này

đ n Ba M quê nhà ngày đêm mong ngóng tôi tr v , Ng i đã cho tôi Ủ chí và ngh

l c v t qua nh ng khó kh n trên con đ ng h c t p khá dài c a mình và hoàn thành

lu n v n t t nghi p ngày hôm nay

Và sau cùng, tuy có nhi u c g ng, song lu n v n khó tránh kh i nh ng thi u sót, tôi xin chân thành c m n QuỦ H i đ ng đã dành th i gian nh n xét c ng nh đánh giá

và đóng góp nh ng Ủ ki n quỦ báu giúp cho lu n v n hoàn thi n h n; đ ng th i s m ra

m t kh i đ u m i, m t c h i tuy t v i và vô cùng Ủ ngh a cho cu c đ i tôi

M t l n n a, tôi xin chân thành c m n và bi t n sâu s c đ n T t C

tài chính và báo cáo th ng niên c a 28 ngân hàng th ng m i Vi t Nam giai

đo n 2006 – 2012, m t khác các ch s kinh t v mô l y t ngu n T ng c c

th ng kê Nghiên c u s d ng d li u b ng cân b ng v i k thu t phân tích

h i quy theo h ng tác đ ng c đ nh

K t qu th c nghi m đã cho th y tác đ ng c a quy mô t ng tài s n, m c

đ an toàn v n, ch t l ng tài s n có, n ng l c qu n lỦ chi phí, tính thanh kho n, t c đ t ng tr ng GDP th c đ n kh n ng sinh l i c a ngân hàng Trong đó, quy mô t ng tài s n, m c đ an toàn v n, ch t l ng tài s n có,

n ng l c qu n lỦ chi phí và t c đ t ng tr ng GDP tác đ ng tích c c, t l cho vay trên v n huy đ ng tác đ ng theo hai chi u h ng khác nhau các ch tiêu l i nhu n khác nhau, tác đ ng tích c c lên t l l i nhu n trên t ng tài s n

và t l thu nh p lãi c n biên, tác đ ng tiêu c c lên t l l i nhu n trên v n ch

s h u

T k t qu th c nghi m k t h p v i tình hình th c t c a các ngân hàng

th ng m i Vi t Nam trong th i gian qua, lu n v n đ a ra m t s đ xu t v i

k v ng ph n nào giúp các ngân hàng đi u ch nh cách th c qu n tr và m t s

ph ng th c ho t đ ng nh m c i thi n hi u qu ho t đ ng v kh n ng sinh l i

m t cách an toàn và b n v ng cho các ngân hàng th ng m i Vi t Nam

L I CAM OAN i

L I C M N ii

TÓM T T iii

M C L C iv

DANH M C HÌNH vi

DANH M C B NG vii

DANH M C T VI T T T viii

CH NG 1: GI I THI U 1

1.1 Lý do nghiên c u 1

1.2 V n đ nghiên c u 2

1.3 M c tiêu nghiên c u 2

1.4 Câu h i nghiên c u 3

1.5 Ph m vi nghiên c u 3

1.6 Ph ng pháp nghiên c u 3

1.7 ụ ngh a nghiên c u 4

1.8 K t c u lu n v n nghiên c u 4

CH NG 2: C S LÝ THUY T 5

2.1 S l c ho t đ ng c a ngân hàng th ng m i Vi t Nam 5

2.2 Hi u qu ho t đ ng c a ngân hàng d i góc đ kh n ng sinh l i 7

2.2.1 nh ngh a 7

2.2.2 Ph ng pháp đo l ng 7

2.2.3 Nghiên c u tr c đo l ng hi u qu ho t đ ng c a ngân hàng 10

2.2.4 Lý thuy t v hi u qu ho t đ ng c a ngân hàng 11

2.3 Các y u t tác đ ng đ n hi u qu ho t đ ng c a ngân hàng 12

2.3.1 Khung phân tích CAMELS 12

2.3.2 Các ch s lành m nh tài chính theo chu n IMF (FSIs) 16

2.3.3 Nghiên c u tr c v các y u t tác đ ng đ n hi u qu ho t đ ng c a ngân hàng 17

Trang

CH NG 3: PH NG PHÁP NGHIÊN C U 25

3.1 Mô t m u nghiên c u 25

3.2 Ph ng pháp nghiên c u 26

3.3 Xây d ng mô hình nghiên c u 27

3.3.1 Cách đo l ng các bi n và gi thuy t nghiên c u 27

3.3.2 Phân tích s b d li u 39

3.3.3 c l ng mô hình h i quy 40

CH NG 4: PHÂN TÍCH D LI U VÀ K T QU NGHIÊN C U 44 4.1 Th ng kê mô t 44

4.2 Phân tích t ng quan 47

4.3 K t qu h i quy 49

4.3.1 Nh n xét t ng quan 49

4.3.2 Ki m đ nh các vi ph m gi đ nh c n thi t c a mô hình 50

4.3.3 Th o lu n k t qu 52

CH NG 5: K T LU N VÀ KI N NGH .60

5.1 K t lu n và m t s đ xu t 60

5.2 H n ch c a lu n v n 64

TÀI LI U THAM KH O 65

PH L C 79

Ph l c A: T ng h p các mô hình h i quy 79

Ph l c B: Ki m đ nh Hausman 84

Ph l c C: K t qu ki m đ nh các vi ph m gi đ nh c n thi t 86

Ph l c D: K t qu h i quy c a các mô hình sau khi kh c ph c các vi ph m 92 ph ng sai thay đ i và t t ng quan 92

D1 K t qu h i quy c a mô hình 1 92

D2 K t qu h i quy c a mô hình 2 93

D3 K t qu h i quy c a mô hình 3 94

Ph l c E: B t c p trong công th c tính t l an toàn v n t i thi u CAR 95

DANH M C HỊNH

Hình 3.1: Khung phân tích 35

DANH M C B NG

B ng 3.1: B ng mô t các bi n 36

B ng 4.1: Th ng kê mô t d li u 44

B ng 4.2: Ma tr n h s t ng quan 47

B ng 4.3: K t qu ki m đ nh Hausman 50

B ng 4.4: K t qu h i quy 51

B ng 4.5: K t qu ki m đ nh Wald 52

DANH M C T VI T T T

IMF : Qu ti n t qu c t

TCTD : T ch c tín d ng

TMCP : Th ng m i c ph n

CH NG 1

GI I THI U

Trong ch ng đ u tiên, đ tài d n nh p qua vi c gi i thi u nh ng lý do nghiên

c u t tình hình th c t c a các ngân hàng th ng m i Vi t Nam, là c s giúp hình thành Ủ t ng th c hi n đ tài ―Các y u t nh h ng đ n hi u qu ho t đ ng c a ngân hàng d i góc đ kh n ng sinh l i: phân tích ch y u t Camels‖ Bên c nh đó,

ch ng này còn g m 7 ph n nh sau: v n đ nghiên c u, m c tiêu nghiên c u, câu

h i nghiên c u, ph m vi nghiên c u, ph ng pháp nghiên c u, Ủ ngh a nghiên c u và

k t c u lu n v n nghiên c u

1.1 Lý do nghiên c u

h u h t các n c trên th gi i, h th ng ngân hàng đ c xem là m t khu v c quan tr ng, đóng vai trò then ch t đ m b o cho s phát tri n đ ng b c a c n n kinh

t qu c gia, đ c bi t t i các n c đang phát tri n nh Vi t Nam, khu v c ngân hàng là

m t trong nh ng ngành c n nh n đ c s giám sát ch t ch nh t trong n n kinh t

Cu c kh ng ho ng tài chính toàn c u bùng n n m 2008 đã cho th y t m quan tr ng

c a h th ng ngân hàng không ch đ i v i n n kinh t trong n c và c n n kinh t th

gi i, đi u này c ng ng ý r ng vi c duy trì s n đ nh và nâng cao hi u qu ho t đ ng

c a các ngân hàng th ng m i là th t s c n thi t T i Vi t Nam, trong th i gian qua,

s t ng tr ng nhanh v s l ng c ng nh m r ng v quy mô c a các ngân hàng

th ng m i đã đ t ra nhi u v n đ c n quan tâm v hi u qu ho t đ ng, đ c bi t là các

y u t nh h ng đ n kh n ng sinh l i c a các ngân hàng B i l , bên c nh vi c t i đa hóa l i nhu n, ngân hàng c n ph i đ m b o an toàn trong ho t đ ng c a mình đ có

th t o ra l i nhu n th c s Khi xác đ nh đ c các y u t quy t đ nh kh n ng sinh l i

s góp ph n nâng cao hi u qu ngân hàng c ng nh h n ch đ c nh ng r i ro xu t phát t s không minh b ch trong nghi p v cho vay, công tác qu n tr chi phí, v n đ

s h u, đ u t ch ng khoán, b t đ ng s n, ….gây tác đ ng tiêu c c đ n hi u qu ho t

lu n v n ti n hành nghiên c u d a trên khung phân tích CAMELS – m t h th ng x p

h ng, giám sát đ c coi là chu n m c trong vi c đánh giá hi u qu c ng nh r i ro c a các ngân hàng trên th gi i Qua đó, làm c s đ các ngân hàng đi u ch nh cách th c

qu n tr , hình th c s h u, các ho t đ ng cho vay, đ u t , góp ph n h n ch r i ro

c ng nh c i thi n, nâng cao l i nhu n c a các ngân hàng th ng m i Vi t Nam

1.2 V n đ nghiên c u

Nghiên c u t p trung tìm hi u các y u t tác đ ng đ n hi u qu ho t đ ng d i góc đ kh n ng sinh l i c a các ngân hàng th ng m i Vi t Nam

Theo T ch c ngân hàng trung ng Châu Âu (European Central Bank, 2010)

có nhi u ph ng pháp đ đo l ng hi u qu ho t đ ng c a ngân hàng nh ph ng pháp truy n th ng, ph ng pháp kinh t , ph ng pháp d a trên th tr ng, tuy nhiên

vi c l a ch n ph ng pháp nào đ đo l ng hi u qu ho t đ ng ngân hàng là tùy thu c vào m c tiêu và cách quan sát c a nghiên c u Nhìn chung, h u h t các nghiên c u

tr c đây các n c đ u ch n ph ng pháp truy n th ng đ đo l ng hi u qu ho t

đ ng c a ngân hàng d i góc đ kh n ng sinh l i Trong nghiên c u này, ph ng pháp truy n th ng c ng đ c ch n cho vi c đo l ng hi u qu ho t đ ng ngân hàng,

và do đó nghiên c u t p trung tìm hi u các y u t tác đ ng đ n hi u qu ho t đ ng c a ngân hàng v i các bi n ph thu c là l i nhu n trên t ng tài s n, l i nhu n trên v n ch

s h u và t l thu nh p lãi c n biên

1.3 M c tiêu nghiên c u

gi i quy t v n đ đ t ra là nghiên c u các y u t tác đ ng đ n hi u qu ho t

đ ng d i góc đ kh n ng sinh l i c a các ngân hàng th ng m i Vi t Nam, đ tài

t p trung vào các m c tiêu sau:

 D a vào m t ph n khung phân tích CAMELS, xác đ nh các y u t tác đ ng

c ng nh chi u h ng và m c đ tác đ ng c a các y u t đó đ n hi u qu ho t

đ ng d i góc đ kh n ng sinh l i c a các ngân hàng th ng m i Vi t Nam

 a ra m t s đ xu t chung v i k v ng giúp ngân hàng c i thi n m t ph n nào đó hi u qu ho t đ ng v góc đ kh n ng sinh l i

Vi t Nam? Chi u h ng và m c đ nh h ng c a các y u t này ra sao?

 a ra nh ng đ xu t gì đ góp ph n giúp ngân hàng c i thi n hi u qu ho t

đ ng v góc đ kh n ng sinh l i?

1.5 Ph m vi nghiên c u

D li u nghiên c u là d li u th c p đ c thu th p s li u t các báo cáo tài chính, báo cáo th ng niên và b n cáo b ch chào bán c phi u ra công chúng t các trang web c a các ngân hàng th ng m i Vi t Nam Các ch s kinh t v mô nh t l

V i cách thu th p d li u và giai đo n nghiên c u nh trên, m u nghiên c u

g m 28 ngân hàng th ng m i Vi t Nam đ c s d ng đ ph c v cho nghiên c u

t ng thu nh p, t l d n cho vay trên huy đ ng, t l l m phát và t c đ t ng tr ng GDP th c

Nghiên c u s d ng d li u theo d ng b ng, đ ng th i s d ng ph ng pháp

c l ng mô hình h i quy thích h p và ki m tra các khuy t t t trong mô hình, t đó

kh c ph c n u có x y ra các vi ph m gi đ nh c n thi t và l a ch n mô hình phù h p

1.7 ụ ngh a nghiên c u

Vi c nghiên c u các y u t nh h ng đ n hi u qu ho t đ ng c a các ngân hàng th ng m i là c n thi t và quan tr ng, mang l i Ủ ngh a v m t lý thuy t c ng

nh th c ti n trong l nh v c ngân hàng:

 V m t lý thuy t, nghiên c u này t o thêm đ ng l c cho các nghiên c u ti p theo trong l nh v c ngân hàng đ khám phá thêm nh ng y u t khác c ng nh m c đ tác đ ng và tính quan tr ng c a các y u t trong vi c nâng cao hi u qu ho t đ ng c a các ngân hàng th ng m i Vi t Nam

 V m t th c ti n, k t qu c a nghiên c u này s góp ph n c i thi n hi u qu

ho t đ ng cho các ngân hàng, c th là các nhà qu n tr ngân hàng n m b t đ c m c

đ nh h ng c a t ng y u t và có nh ng b c đi u ch nh phù h p v i các y u t góp ph n nâng cao hi u qu ho t đ ng c a ngân hàng, t đó đóng góp vào s phát tri n chung c a n n kinh t Vi t Nam

1.8 K t c u lu n v n nghiên c u

Lu n v n nghiên c u đ c k t c u g m 5 ch ng và đ c trình bày theo th t

nh sau: ch ng 1 gi i thi u t ng quan đ tài bao g m lỦ do và v n đ nghiên c u, câu

h i nghiên c u, m c tiêu nghiên c u, ph m vi nghiên c u, ph ng pháp nghiên c u, ý ngh a nghiên c u và k t c u lu n v n; Ch ng 2 c s lỦ thuy t nêu ra m t s nét t ng quan v ngân hàng th ng m i, đ nh ngh a và ph ng pháp đo l ng hi u qu ho t

đ ng c a ngân hàng, các lỦ thuy t liên quan đ n hi u qu ho t đ ng c a ngân hàng và các nghiên c u tr c liên quan đ tài; Ti p theo, ch ng 3 trình bày v ph ng pháp nghiên c u g m mô t d li u nghiên c u, mô hình nghiên c u và gi thuy t nghiên

c u d a trên c s lỦ thuy t ch ng 2; Ch ng 4 ti n hành phân tích d li u đã thu

th p theo mô hình đã nêu ra ch ng 3 đ trình bày k t qu nghiên c u; Cu i cùng

d a vào k t qu đã thu đ c ch ng 4, ch ng 5 s rút ra k t lu n và đ a ra m t s

đ xu t góp ph n c i thi n hi u qu ho t đ ng c a các ngân hàng th ng m i Vi t Nam

qu ho t đ ng c a ngân hàng th ng m i Vi t Nam

2.1 S l c ho t đ ng c a ngơn hƠng th ng m i Vi t Nam

V s l ng và quy mô, tính đ n tháng 6-2011, theo s li u ngân hàng nhà

n c cung c p, c n c có 5 ngân hàng th ng m i nhà n c, 37 ngân hàng th ng

m i c ph n, 5 ngân hàng liên doanh, 5 ngân hàng 100% v n n c ngoài, 48 chi nhánh n c ngoài t i Vi t Nam Tính đ n tháng 2 n m 2011, v n đi u l c a các ngân hàng đã d n thay đ i theo chi u h ng t ng lên trên ho c m c 3000 t Theo s li u

th ng kê c a ngân hàng nhà n c, tính đ n 31/12/2012, Vi t Nam hi n có 1 ngân hàng chính sách xã h i, 1 ngân hàng phát tri n, 5 ngân hàng th ng m i nhà n c, 4 ngân hàng liên doanh, 5 ngân hàng 100% v n đ u t n c ngoài, 49 v n phòng đ i di n c a ngân hàng n c ngoài, 50 chi nhánh ngân hàng n c ngoài, 34 ngân hàng th ng m i

c ph n Xét v quy mô, s l ng ngân hàng th ng m i c ph n v a và nh chi m trên 90% t ng s ngân hàng

Ti p theo, v n ng l c ho t đ ng và l i nhu n thu đ c có th th y hi u qu

ho t đ ng kinh doanh và kh n ng sinh l i c a h th ng ngân hàng Vi t Nam ch a

t ng x ng v i m c đ gia t ng r i ro và quy mô ho t đ ng Theo s li u tính toán

c a Lê Thu H ng và Th Bích H ng (2011), tính đ n cu i n m 2009, l i nhu n toàn h th ng ngân hàng Vi t Nam t ng kho ng 3,7 l n so v i n m 2005 song chi phí

ho t đ ng c a khu v c ngân hàng c ng t ng lên t ng ng S t ng lên t ng ng

gi a thu nh p và chi phí ph n ánh s n đ nh v l i nhu n c a h th ng ngân hàng Tuy nhiên, n u nh t c đ gia t ng c a chi phí v n đ c duy trì trong khi c s h

t ng ho t đ ng c a khu v c ngân hàng không có nh ng thay đ i l n thì đây là v n đ đáng l u Ủ b i nó ch ng t n ng su t lao đ ng trong khu v c ngân hàng th p Ngân

hàng Nhà n c cho bi t, t ng l i nhu n toàn ngành ngân hàng n m 2012 là 28600 t

đ ng, s t gi m g n 30% so v i n m 2011 L i nhu n gi m đáng k ch y u do chi phí

r i ro tín d ng và chi phí ho t đ ng t ng Theo s li u kh o sát v ngành ngân hàng

c a KPMG (2013), t s l i nhu n trên tài s n (ROA) n m 2012 là 0,78% gi m so v i

m c 1,06% c a n m 2011, t s l i nhu n trên v n ch s h u (ROE) n m 2012 gi m 33% so v i m c 14,19% c a n m 2011

Sau khi s l c v kh n ng sinh l i c a ngân hàng qua các n m, không kém

ph n quan tr ng, sau cùng lu n v n tìm hi u vài nét v thanh kho n và tình hình n

x u c a h th ng ngân hàng qua nh ng n m đi n hình Lê Thu H ng và Th Bích

H ng (2011) cho r ng trong danh m c tài s n c a ngân hàng, chi m t tr ng l n là

ho t đ ng tín d ng trong khi ch t l ng tín d ng v n còn th p, v i t l n x u m c 1,55% so v i t ng d n vào cu i n m 2007, 2,1% cu i n m 2008 đ n cu i n m 2011

t ng lên 3,3% Vi n Nghiên c u khoa h c Ngân hàng - H c vi n Ngân hàng (2012) cho r ng s n đ nh c a h th ng tài chính ngân hàng đã b tác đ ng l n k t cu i

n m 2008 khi n n kinh t ph i đ i m t v i m t s b t c p, đó là ch t l ng t ng

tr ng không cao, n ng su t và hi u qu đ u t th p, s c c nh tranh c a n n kinh t

y u L m phát t ng đã kéo theo lãi su t huy đ ng và cho vay t ng, lãi su t trên th

tr ng t ng cao trong giai đo n 2008–2011 M t s ngân hàng th ng m i th c s khó

kh n v thanh kho n giai đo n này, tuy nhiên sang n m 2012 toàn h th ng đã có s

c i thi n v tr ng thái thanh kho n T l cho vay trên huy đ ng là m t trong nh ng

ch báo v an toàn thanh kho n c a các ngân hàng đã đ c c i thi n nh nh ng d u

hi u tích c c trong huy đ ng v n

Bên c nh đó, v n đ v s h u chéo và tính minh b ch trong ho t đ ng khi n cho kh n ng ch ng đ r i ro c a các ngân hàng không đ c đánh giá đúng m c, t đó làm gia t ng kh n ng cho vay thi u ki m soát, làm sai l ch đi các quy đ nh v d phòng và phân lo i n và trên h t hình thành nguy c gây ra n x u r t cao N x u tích t t nhi u n m tr c và b c l rõ nét trong n m 2012 c v con s t ng đ i và tuy t đ i Theo s li u chính th c c a ngân hàng nhà n c, tính đ n th i đi m cu i tháng 9 n m 2012 n x u toàn ngành ngân hàng m c 8,82% t ng d n tín d ng

n cu i n m 2012, t c đ t ng n x u đã đ c ki m ch , t l n x u tính đ n th i

đi m cu i n m 2012 là 7,80%, gi m so v i th i đi m 30/9/2012 Song t l n x u trong t ng d n tín d ng liên t c t ng lên do d n tín d ng t ng tr ng ch m Theo

đó, đ n cu i tháng 4 n m 2013, t l n x u trong t ng d n tín d ng là 4,67%, t ng

so v i m c 4,08% c a cu i n m 2012 và 3,07% cu i n m 2011 (Vi n Nghiên c u khoa h c Ngân hàng - H c vi n Ngân hàng, 2012)

2.2 H i u qu ho t đ ng c a ngơn hƠng d i góc đ kh n ng sinh l i

2.2.1 nh ngh a

T ch c ngân hàng trung ng Châu Âu (European Central Bank, 2010) đã đ a

ra đ nh ngh a và ph ng pháp đo l ng hi u qu ho t đ ng c a ngân hàng, đó là phân tích v kh n ng t o ra l i nhu n b n v ng L i nhu n là tiêu chí đ u tiên đ b o v

đó l i nhu n trên v n ch s h u c a ngân hàng (ROE) c n ph i l n h n chi phí v n

đ t o ra giá tr cho c đông

M c dù ho t đ ng c a các ngân hàng ngày càng tr nên đa d ng, nh ng đ ng

c chính trong ho t đ ng c a h v n là duy trì thu nh p, tính hi u qu , ch p nh n r i

ro và t n d ng đòn b y C th : rõ ràng m t ngân hàng ph i có kh n ng t o ra "thu

nh p", bên c nh đó ph i tính toán các thành ph n và s bi n đ ng c a thu nh p "Hi u

qu " đ c p đ n kh n ng ngân hàng t o ra doanh thu t l ng tài s n nh t đ nh và t o

ra l i nhu n t ngu n thu nh p "Ch p nh n r i ro" đ c ph n ánh trong các kho n

đi u ch nh c n thi t c a thu nh p (dành cho nh ng r i ro mang l i thu nh p, ví d nh chi phí r i ro tín d ng) " òn b y" có ch c n ng nh m t s nhân, nó có th c i thi n

k t qu trong xu h ng đi lên, nh ng ng c l i, nó c ng có th có nhi u kh n ng làm cho m t ngân hàng th t b i, khi t n th t b t ng x y ra

measures) C th nh sau:

i) Ph ng pháp truy n th ng (Traditional measures)

Các ph ng pháp truy n th ng đ c ng d ng t ng t trong các ngành công nghi p khác, đó là l i nhu n trên tài s n (ROA), l i nhu n trên v n ch s h u (ROE), các ch s này đ c s d ng r ng rãi nh t Ngoài ra, v i t m quan tr ng là m t t ch c trung gian tài chính, các ngân hàng c ng th ng xem xét đ n t l thu nh p lãi c n biên (NIM- net interest margin)

L i nhu n trên tài s n (ROA)

L i nhu n trên tài s n là thu nh p ròng trong n m chia cho t ng tài s n (th ng

là giá tr trung bình trong n m)

L i nhu n trên tài s n = thu nh p ròng / t ng tài s n bình quân

L i nhu n trên v n ch s h u (ROE)

L i nhu n trên v n ch s h u là m t ch tiêu đo l ng hi u qu ho t đ ng c a giá tr c đông, đ c s d ng ph bi n nh t đ đo l ng hi u qu ho t đ ng, vì : (i) ROE đánh giá tr c ti p l i nhu n tài chính t o ra t v n đ u t c a các c đông, (ii) ROE đ c tính d dàng và có s n cho vi c phân tích, và (iii) ROE cho phép so sánh

gi a các doanh nghi p khác nhau ho c các l nh v c khác nhau c a n n kinh t

L i nhu n trên v n ch s h u = thu nh p ròng / v n ch s h u bình quân

T l chi phí trên thu nh p

T l chi phí trên thu nh p cho th y kh n ng c a các t ch c đ t o ra l i nhu n t m t ngu n thu nh p nh t đ nh

T l chi phí trên thu nh p = chi phí ho t đ ng / doanh thu ho t đ ng

T l thu nh p lãi c n biên (NIM - net interest margin)

Cu i cùng, t l thu nh p lãi c n biên là m t bi n đ i di n cho kh n ng t o ra thu nh p c a ngân hàng

T l thu nh p lãi c n biên = thu nh p lãi ròng / tài s n sinh lãi

ii) Ph ng pháp kinh t (Economic measures)

Các ph ng pháp kinh t đo l ng hi u qu ho t đ ng là đo l ng giá tr kinh

t gia t ng, t o ra giá tr c đông và nh m m c đích đánh giá, k t qu kinh t đ c t o

ra b i m t doanh nghi p t tài s n kinh t c a nó (nh là m t ph n c a b ng cân đ i k toán) Nh ng ph ng pháp này ch y u t p trung vào tính hi u qu - m t y u t tr ng tâm trong ho t đ ng c a ngân hàng Hai b các ch s sau th ng đ c xác đ nh trong

s các ph ng pháp kinh t đo l ng hi u qu ho t đ ng:

Ch s liên quan đ n t ng l i nhu n c a m t kho n đ u t

D a trên khái ni m v "Chi phí c h i", m t trong nh ng ch s ph bi n nh t

là giá tr kinh t t ng thêm (EVA) Ch s giá tr kinh t t ng thêm (EVA) đ c phát tri n b i Stern và Stewart vào n m 1991, EVA đ a vào tài kho n chi phí c h i cho các c đông n m gi c ph n trong m t ngân hàng, đo l ng xem m t doanh nghi p

t o ra m t t l l i nhu n kinh t cao h n chi phí v n đ u t đ t đó làm t ng giá tr

th tr ng c a doanh nghi p

EVA = l i nhu n trên v n đ u t  (chi phí v n bình quân*v n đ u t )

 (chi phí n bình quân*n ròng) Nói cách khác, EVA đã tính c vào chi phí c h i khi mà nhà đ u t b v n vào ho t

đ ng kinh doanh Do v y mà nó ph n ánh chính xác h n chi phí s d ng v n mà các

ph ng th c truy n th ng hình nh đã b quên

Ch s v m c đ c a các r i ro liên quan đ n ho t đ ng ngân hàng

Theo Kimball (1998) trích b i European Central Bank (2010), đ ngân hàng có

th thành công trong ho t đ ng c a mình, các nhà qu n lý ph i cân nh c v n đ ph c

t p gi a s đánh đ i c a vi c t ng tr ng, l i nhu n và r i ro, thông qua các s li u có

đi u ch nh theo r i ro

RAROC (t su t sinh l i có đi u ch nh theo r i ro) cho phép các ngân hàng phân b v n cho các đ n v kinh doanh cá th tùy theo m c đ r i ro c a đ n v đó

Nh m t công c đánh giá hi u qu ho t đ ng, sau đó phân b v n cho các đ n v kinh doanh d a trên giá tr kinh t t ng thêm EVA Có nhi u cách đo l ng khác nhau

và các lo i ch s khác nhau d i tên g i chung c a RAROC là: RORAA (l i nhu n trên tài s n đi u ch nh r i ro), RAROA (l i nhu n đi u ch nh r i ro trên tài s n), RORAC (l i nhu n trên v n đi u ch nh r i ro)

iii) Ph ng pháp d a trên th tr ng (Market-based measures)

Các ph ng pháp d a trên th tr ng v hi u su t đ c tr ng cho th tr ng v n đánh giá ho t đ ng c a b t k doanh nghi p nào, so v i c tính k toán ho c giá tr kinh t c a nó

Các ch s đ c s d ng ph bi n nh t bao g m: t ng l i nhu n đem l i cho c đông (TSR), th giá c phi u trên thu nh p (P/E), th giá c phi u trên giá tr s sách (P/B), chi phí b o hi m cho trái phi u không có b o đ m trong kho ng th i gian nh t

đ nh (CDS) hay nói cách khác là chi phí b o hi m n x u

2.2.3 Nghiên c u tr c đo l ng hi u qu ho t đ ng c a ngân hàng

đo l ng hi u qu ho t đ ng c a ngân hàng th ng m i c a Hoa K , Revell (1980) trích b i Spathis và ctg (2002) đã s d ng t l thu nh p lãi c n biên (net interest margin), Revell đ nh ngh a t l thu nh p lãi c n biên là s khác bi t gi a thu

nh p lãi và chi phí lãi chia cho t ng tài s n Arshadi và Lawrence (1987) đo l ng

hi u qu ho t đ ng c a ngân hàng b ng bi n pháp phân tích t ng quan chu n t c, bao

g m các ch s v l i nhu n, giá c c a các d ch v ngân hàng và th ph n cho vay Bên c nh đó, hi u qu ho t đ ng c a các ngân hàng th ng m i m i thành l p c a Hoa K c ng đ c ki m tra b i DeYoung và Hasan (1998), r ng hi u qu v l i nhu n

đ c c i thi n nhanh chóng trong nh ng n m đ u ho t đ ng, nh ng trung bình ph i

m t kho ng chín n m đ đ t đ c m c l i nhu n đ ra

Khi nghiên c u hi u qu ho t đ ng và l i nhu n c a h th ng ngân hàng Hy

L p, Zopounidis và các tác gi (1995) đánh giá hi u qu ho t đ ng ngân hàng giai

đo n 1989-1992 trên nhi u ch tiêu Ph ng pháp phân tích đa tiêu chí đã đ c áp

d ng đ đo l ng hi u qu ho t đ ng ngân hàng trên c s các ch tiêu tài chính Theo

đó, Noulas (1999) đã xem xét ROE (l i nhu n trên v n ch s h u), ROA (l i nhu n trên tài s n), t l đòn b y và hi u qu ho t đ ng trong 19 ngân hàng Hy L p cho giai

đo n 1993-1998 M t nghiên c u khác c ng đo l ng hi u qu ho t đ ng ngân hàng

Hy L p d a trên l i nhu n trên t ng tài s n, l i nhu n trên v n và m t s ch tiêu khác

nh t l v n trên t ng tài s n (Equity/Total Assets), t l kho n cho vay trên t ng tài

s n (Loans/Total Assets), t l kho n ti n g i trên t ng tài s n (Deposits/Total Assets),

t l kho n cho vay trên ti n g i khách hàng (Loans/Deposits) (Kosmidou và Zopounidis, 2008)

ông B c Á, Trung Qu c c ng nghiên c u v các y u t nh h ng đ n hi u

qu ho t đ ng c a ngân hàng s d ng các ch s ROA, ROE, NIM và EVA nh là các

bi n ph thu c (Heffernan và Fu, 2008) T ng t , khu v c ông Nam Á, c ng có các nghiên c u v v các y u t tác đ ng lên hi u qu ho t đ ng c a ngân hàng th ng

m i Indonesia, Arafat và các tác gi (2011) khi phân tích v hi u qu ho t đ ng c a

h th ng ngân hàng đã đ a vào các bi n ph thu c đ i di n cho hi u qu ho t đ ng là

l i nhu n trên t ng tài s n, l i nhu n trên v n c ph n và t l thu nh p ròng trên t ng tài s n G n đây nh t, San và Heng (2012) nghiên c u tác đ ng c a nhóm y u t đ c

đi m ngân hàng và các y u t kinh t v mô lên hi u qu c a ngân hàng th ng m i

Malaysia trong giai đo n 2003-2009, nghiên c u này s d ng ba t su t l i nhu n ngân hàng khác nhau đ i di n cho hi u qu ho t đ ng c a ngân hàng là l i nhu n trên

t ng tài s n (Return on assets ROA), l i nhu n trên v n c ph n (Return on equity ROE) và thu nh p lãi c n biên (Net interest margin - NIM)

-2.2.4 Lý thuy t v hi u qu ho t đ ng c a ngân hàng

T nh ng n m 70, các nghiên c u v kh n ng sinh l i c a ngân hàng th ng

đ c d a trên lý thuy t quy n l c th tr ng (Market Power, vi t t t là MP) còn g i là

c u trúc - hành vi - hi u qu (Structure - Conduct - Performance, vi t t t là SCP) và lý thuy t c u trúc hi u qu (Efficient Structure, vi t t t là ES) (Heggested và Mingo, 1976; Mullineaux, 1978)

Lý thuy t c u trúc - hành vi - hi u qu (SCP) do Mason đ ra n m 1939 và Bain

đã s a đ i n m 1951, gi i thích các quan h gi a c u trúc th tr ng và hành vi các doanh nghi p và các hi u qu có th có c a nó (Sahoo và Mishra, 2012) Qua đó,

ng i ta có khuynh h ng xem xét nh ng khác bi t v c u trúc (Structure) s gi i thích cho nh ng khác bi t v hành vi c a doanh nghi p (Conduct) v chi n l c giá

c , đ u t ,…và t đó tác đ ng đ n hi u qu ho t đ ng (Performance) Nghiên c u theo

lý thuy t SCP, hi u qu ho t đ ng c a các ngân hàng v t ng quát có th đ c chia thành hai nhóm theo các ph ng pháp đo l ng hi u qu ho t đ ng đ c s d ng Nhóm đ u tiên s d ng m t s ph ng pháp đo l ng giá c các s n ph m và d ch v ngân hàng c th đ n m b t đ c hi u qu ho t đ ng c a ngân hàng, trong khi nhóm

th hai s d ng th c đo v kh n ng sinh l i, ch ng h n nh kh n ng sinh l i trên tài s n ho c kh n ng sinh l i trên v n ch s h u Vi t Nam, Tr ng Quang Thông (2010) đã ng d ng mô hình SCP trong nghiên c u th c nghi m v hi u n ng c a các ngân hàng th ng m i c ph n t i thành ph H Chí Minh, v i bi n hi u qu là bi n

ph thu c đ c đo b ng thu nh p trên t ng tài s n, các bi n gi i thích là các bi n c u trúc, hành vi (chính sách) và bi n s ki m soát nh th ph n cho vay, th ph n huy

đ ng v n, c c u tài s n, t l n x u, cho vay trên huy đ ng,…Bên c nh đó, lý thuy t SCP c ng kh ng đ nh r ng quy n l c th tr ng gia t ng mang l i l i nhu n đ c quy n, có th nói quy n l c th tr ng s giúp ngân hàng t o l p th tr ng v giá c (lãi su t, t giá, phí d ch v ) c ng nh đi u ti t th tr ng v v n và thanh kho n i u

đó còn cho th y khi th tr ng ngân hàng càng t p trung thì lãi su t cho vay càng cao

và lãi su t huy đ ng càng th p vì m c đ c nh tranh b gi m đi (Berger và Hannan, 1989)

M t góc đ khác, lý thuy t c u trúc hi u qu (ES) cho r ng hi u qu ho t đ ng

c a doanh nghi p t o nên c u trúc th tr ng (Al-Muharrami và Matthews, 2009) Các doanh nghi p c ng nh ngân hàng có trình đ qu n lý cao v i chi phí th p h n s đ t

đ c l i nhu n cao h n Lý thuy t ES th ng đ c đ xu t theo hai h ng ti p c n khác nhau h ng ti p c n hi u qu theo quy mô (Scale-Efficiency), lý thuy t ES cho r ng các doanh nghi p nh có quy mô l n h n nên chi phí đ n v th p h n, do đó

đ t đ c l i nhu n cao h n Nghiên c u c a Yu và Neus (2005) cho th y lý thuy t SCP và h ng ti p c n hi u qu quy mô (Scale-Efficiency) c a lý thuy t ES đ c ng

h qua k t qu phân tích th c nghi m hi u qu ho t đ ng c a 288 ngân hàng c trong giai đo n 1998 - 2002 Hai lý thuy t trên đ c ch p nh n cùng v i s t n t i c a

n n kinh t t ng th theo quy mô, Yu và Neus (2005) k t lu n r ng các ngân hàng có

th nâng cao l i nhu n c a h b ng cách t ng quy mô tài s n c a h và / ho c h p

nh t, đ ng th i, t ng l i nhu n ngân hàng s không ch đ n t s c m nh đ c quy n

nh ng c ng đ n t l i ích hi u qu theo quy mô (the scale efficiency benefit) Bên

c nh đó, lý thuy t c u trúc hi u qu (ES) c ng đ c đ xu t theo h ng ti p c n theo

hi u qu X (X-Efficiency), các doanh nghi p hay ngân hàng hi u qu h n th ng có chi phí th p, kh n ng sinh l i cao và th ph n l n h n (Al-Muharrami và Matthews, 2009)

2.3 C ác y u t tác đ ng đ n hi u qu ho t đ ng c a ngơn hƠng

2.3.1 Khung phân tích CAMELS

Trong nh ng n m đ u th p niên 1970, các nhà qu n lý liên bang M đã xây

d ng h th ng đánh giá CAMEL ph c v cho quá trình th m tra c u trúc ngân hàng

N m 1979, h th ng đánh giá các t ch c tài chính đã đ c thông qua b i H th ng

D tr Liên bang (FRS) và V n phòng Ki m soát ti n t (OCC), đ cung c p cho các

c quan qu n lý ngân hàng liên bang m t khuôn kh đánh giá tình tr ng tài chính và

hi u qu ho t đ ng c a các ngân hàng (Siems và Barr, 1998) K t đó, vi c s d ng các y u t CAMEL đ đánh giá ho t đ ng c a ngân hàng đã tr nên ph bi n Theo Piyu (1992), t l tài chính th ng đ c s d ng đ đo l ng s lành m nh tài chính

t ng th và ch t l ng qu n lý c a m t ngân hàng, theo đó m t ph n c a h th ng CAMEL là vi c s d ng các ch s tài chính giúp đánh giá hi u qu ho t đ ng c a m t

ngân hàng CAMEL là t vi t t t c a n m tiêu chí đánh giá, đó là i) m c đ đ v n hay còn g i là m c đ an toàn v n (Capital adequacy), ii) ch t l ng tài s n (Asset

quality), iii) ch t l ng qu n lý (Management quality), iv) thu nh p (Earnings), v) thanh kho n (Liquidity) Thành ph n th sáu, m c đ nh y c m v i r i ro th tr ng

(Sensitivity to Market Risk), đã đ c b sung vào n m 1997, vì th ch vi t t t đã

đ c thay đ i là CAMELS (Federal Reserve Bank of San Francisco, 1999) C th , các y u t đánh giá nh sau:

 C : M c đ an toàn v n (Capital adequacy)

 A : Ch t l ng tài s n (Asset quality)

 M : Ch t l ng qu n lý (Management quality)

 E : L i nhu n (Earnings)

 L : Thanh kho n (Liquidity)

 S : M c đ nh y c m v i r i ro th tr ng (Sensitivity to Market Risk)

M c đ an toàn v n (Capital adequacy)

V n là đi u ki n tiên quy t trong ho t đ ng c a ngân hàng, đ ng th i là y u t

t o nên s c m nh và kh n ng c nh tranh c a ngân hàng trên th tr ng Khi ngân hàng th ng xuyên duy trì đ y đ v n, s v n đ c b sung t k t qu ho t đ ng ngày càng cao h n, là m t trong các bi u hi n v s n đ nh lành m nh và ho t đ ng hi u

qu c a m t ngân hàng Ngân hàng càng ch p nh n nhi u r i ro thì càng đòi h i ph i

có nhi u v n t có đ h tr ho t đ ng c a ngân hàng và bù đ p t n th t ti m n ng liên quan đ n m c đ r i ro cao h n M c đ an toàn v n th hi n s v n t có đ h

tr cho ho t đ ng kinh doanh c a ngân hàng Thông th ng, t l an toàn v n đ c tính theo t l ph n tr m c a t ng v n c p I và v n c p II so v i t ng tài s n đã đi u

ch nh r i ro c a ngân hàng

CAR = [(V n c p 1 + V n c p 2)/(Tài s n đã đi u ch nh r i ro)] * 100%

Nguy n c Tú (2010) cho r ng b ng t l này ng i ta có th xác đ nh đ c

kh n ng c a ngân hàng thanh toán các kho n n có th i h n và đ i m t v i các lo i

r i ro khác nh r i ro tín d ng, r i ro v n hành Chính vì lý do trên, các nhà qu n lý ngành ngân hàng các n c luôn xác đ nh rõ và giám sát các ngân hàng ph i duy trì

m t t l an toàn v n t i thi u, Vi t Nam theo Thông t s 13/2010/TT-NHNN ban hành ngày 20/5/2010 t l này đ c quy đ nh là 9% Tuy nhiên, theo Tr ng Qu c

C ng (2012), vi c tính toán CAR Vi t Nam có m t s b t c p, đi n hình trong

công th c tính CAR m u s ch bao g m Tài s n Có r i ro, t c là ch tính đ n duy

nh t r i ro tín d ng, ch a tính đ n r i ro th tr ng và r i ro tác nghi p, do đó ch a

ph n ánh chính xác m c đ r i ro trong ho t đ ng kinh doanh c a ngân hàng (m t s

b t c p khác liên quan đ n vi c tính toán CAR Vi t Nam đ c nêu chi ti t trong

ph n ph l c E c a lu n v n) Do đó, Tr ng Qu c C ng (2012) cho r ng khi xét v

m c đ an toàn v n, t l v n t có trên t ng tài s n s h p lỦ h n và phù h p v i khuy n ngh c a y ban Basel trong Basel III Trên th c t , khi t l v n t có trên

t ng tài s n gi m m nh đ ng ngh a v i d u hi u r i ro c a ngân hàng gia t ng

Ch t l ng tài s n (Asset Quality)

Cùng v i vi c đ m b o có đ v n, v n đ nâng cao ch t l ng tài s n là m t

y u t quan tr ng B i l n i dung ho t đ ng ch y u c a m t ngân hàng th hi n

ph n tài s n trên b ng cân đ i k toán, h n n a ch t l ng tài s n quy t đ nh s t n t i

và phát tri n c a ngân hàng Xem xét ch t l ng tài s n c a ngân hàng là ch y u nói

đ n ch t l ng c a các tài s n có sinh l i đ ng th i c ng là nh ng tài s n ch a nhi u

r i ro, trong đó chi m t tr ng cao nh t là các kho n cho vay Cho nên, ch t l ng tài

s n tr c h t đ c ph n ánh ch t l ng c a ho t đ ng tín d ng N u ngân hàng có

ch t l ng tín d ng cao, vi c thu n g c và lãi đúng h n, t l n quá h n th p, s mang đ n nh ng tác đ ng tích c c c ng nh s an toàn trong vi c t o ra hi u qu cao cho ho t đ ng c a ngân hàng Theo Nguy n c Tú (2010), ch t l ng tài s n là nguyên nhân c b n d n đ n các v đ v ngân hàng Thông th ng đi u này xu t phát t vi c qu n lỦ không đ y đ trong chính sách cho vay t tr c đ n nay N u th

tr ng bi t r ng ch t l ng tài s n kém thì s t o áp l c lên tr ng thái ngu n v n ng n

h n c a ngân hàng, và đi u này có th d n đ n kh ng ho ng thanh kho n, ho c d n

đ n tình tr ng ng i dân đi rút ti n hàng lo t

Qu n lý (Management)

Hi u qu qu n lý là m t trong nh ng y u t quan tr ng quy t đ nh kh n ng t o

ra l i nhu n c a ngân hàng Theo Nguy n c Tú (2010), nhi u nhà phân tích chuyên nghi p xem qu n lý là y u t quan tr ng nh t trong h th ng phân tích CAMELS, b i

vì qu n lỦ đóng vai trò quy t đ nh đ n thành công trong ho t đ ng c a ngân hàng c

bi t, các quy t đ nh c a ng i qu n lý s nh h ng tr c ti p đ n nh ng y u t nh

m c đ t ng tr ng c a t ng tài s n, ch t l ng c a tài s n và m c đ thu nh p Ongore và Kusa (2013) cho r ng ch t l ng qu n lỦ đ c ph n ánh tình hình tuân

th đ y đ lu t pháp c ng nh các quy ch ho t đ ng, h th ng qu n lý, t ch c k

lu t, h th ng ki m soát, ch t l ng c a nhân viên, hi u qu kinh doanh và m c l i nhu n thu đ c t ng lên Theo Sangmi và Nazir (2010), kh n ng qu n lý tri n khai các ngu n l c m t cách có hi u qu , t i đa hóa thu nh p, gi m chi phí v n hành có th

đ c đo l ng b ng các ch tiêu tài chính nh l i nhu n trên t ng doanh thu, chi phí

ho t đ ng trên t ng thu nh p Ngoài ra, ch t l ng và n ng l c qu n lý còn th hi n

th y kh n ng t o ra l i nhu n c a các ngân hàng là thu nh p ròng trên t ng tài s n, thu nh p ròng lãi su t, l i nhu n trên t ng tài s n, l i nhu n trên v n ch s h u, thu

nh p lãi trên t ng tài s n, chi phí trên thu nh p,…

Theo đó, các ngu n thu nh p chính c a ngân hàng là thu nh p t lãi, thu nh p

t l phí, hoa h ng, thu nh p t kinh doanh mua bán và thu nh p khác t o ra l i nhu n, các ngân hàng ph i t o ra ngu n thu nh p đ ng th i ph i ti t ki m chi phí ho t

đ ng m c h p lý, h n ch đ c nh ng r i ro, th t thoát thông qua các chính sách,

bi n pháp qu n lý và ph i t o ra c c u ngu n v n và tài s n h p lý

Thanh kho n (Liquidity)

Thanh kho n là kh n ng ngân hàng th c hi n ngh a v c a mình ch y u đ i

v i ng i g i ti n Theo Nguy n c Tú (2010), thanh kho n có Ủ ngh a quan tr ng

đ i v i ngân hàng b i hai nguyên nhân sau: th nh t, c n ph i có thanh kho n đ đáp

ng yêu c u vay m i mà không c n ph i thu h i nh ng kho n cho vay đang trong h n

ho c thanh lý các kho n đ u t có k h n; th hai, c n có thanh kho n đ đáp ng t t

c các bi n đ ng hàng ngày hay theo mùa v v nhu c u rút ti n m t cách k p th i và

có tr t t Do ngân hàng th ng xuyên huy đ ng ti n g i ng n h n v i lãi su t th p và

cho vay s ti n đó v i th i h n dài h n v i lãi su t cao h n nên ngân hàng v c b n luôn có nhu c u thanh kho n r t l n Uyen Dang (2011) cho r ng thanh kho n có liên quan tích c c v i l i nhu n ngân hàng Các ch tiêu tài chính ph bi n ph n ánh kh

n ng thanh kho n c a m t ngân hàng theo tác gi trên là t l ti n g i c a khách hàng trên t ng tài s n ho c t ng các kho n cho vay trên t ng ti n g i c a khách hàng

M c đ nh y c m v i r i ro th tr ng (Sensitivity to Market Risk)

M c đ nh y c m v i r i ro th tr ng đ c th hi n b ng ch cái S (Sensitivity) trong h th ng phân tích CAMELS Phân tích S nh m đo l ng m c đ

nh h ng c a thay đ i v lãi su t và/ho c t giá đ n giá tr c a l i nhu n hay v n c

ph n Phân tích S quan tâm đ n kh n ng c a ban lãnh đ o ngân hàng trong vi c xác

đ nh, giám sát, qu n lý và ki m soát r i ro th tr ng, đ ng th i đ a ra d u hi u ch

d n đ nh h ng rõ ràng và t p trung

Tuy nhiên, đây ch là m t kênh phân tích, đ có th thu đu c k t qu k l ng

và h u ích, c n k t h p vi c phân tích theo CAMELS v i nh ng đánh giá đ nh tính khác c a các ngân hàng (Nguy n c Tú, 2010) Hi n nay, vi c phân tích tình hình

ho t đ ng và r i ro c a m t ngân hàng th ng đ c th c hi n b ng khung phân tích CAMELS Lu n v n này c ng s d ng m t ph n h th ng CAMELS làm c s lý thuy t cho mô hình nghiên c u

2.3.2 Các ch s lành m nh tài chính theo chu n IMF (FSIs)

Nh m t o đi u ki n thu n l i cho vi c giám sát l nh v c tài chính, t ng tính minh b ch và n đ nh c a h th ng tài chính, c ng nh t ng c ng k lu t th tr ng,

Qu ti n t qu c t IMF đã xây d ng và ph bi n ―B ch s lành m nh tài chính‖ (Financial Soundness Indicators: FSIs) Trong ph m vi nghiên c u c a lu n v n ch đ

c p đ n các t l tài chính đo l ng s lành m nh tài chính t ng th và ch t l ng

qu n lỦ c a m t ngân hàng, có liên quan đ n h th ng CAMELS giúp đánh giá hi u

qu ho t đ ng c a m t ngân hàng

M c đ an toàn v n (Capital adequacy): m t trong các ch s trong b ch s

lành m nh tài chính theo chu n IMF đ m b o an toàn v n c a t ch c nh n ti n g i chính là t l v n trên t ng tài s n (Capital to assets) T l này còn đo l ng đòn b y

tài chính c a t ch c nh n ti n g i, th ng đ c g i là t l đòn b y, cho th y thu

nh p c a m t ngân hàng r t nh y c m v i ph ng th c tài tr tài s n

Ch t l ng tài s n (Asset Quality): trong b ch s lành m nh tài chính theo

chu n IMF, ch t l ng tài s n đ c đ i di n b i t l n x u trên t ng d n

(Non-performing loans to total gross loans) Ch s này dùng đ xem xét, đánh giá ch t

l ng tài s n và th ng đ c s d ng nh m t bi n đ i di n cho ch t l ng tài s n c a

t ch c nh n ti n g i, đ ng th i xác đ nh đ r i ro c a tài s n trong danh m c cho vay

ây là m t trong các ch s c t lõi trong b ch s lành m nh tài chính

Qu n lý (Management)

M t trong các ch s c t lõi trong b ch s lành m nh tài chính th hi n công tác qu n lỦ là t l chi phí ngoài tr lãi trên t ng thu nh p (Noninterest expenses to gross income), đây chính là ch s dùng đ đo l ng chi phí qu n lỦ so v i t ng thu

nh p và đánh giá hi u qu s d ng ngu n v n c a các t ch c nh n ti n g i

Thanh kho n (Liquidity)

T ng ti n g i khách hàng so v i t ng d n (Customer deposits to total loans):

Ch s này khuy n khích phát hi n v n đ thanh kho n, n u t l th p có th cho th y nguy c c ng th ng thanh kho n trong h th ng ngân hàng, và có th là d u hi u d n

đ n s suy gi m ni m tin c a ng i g i ti n và nhà đ u t vào h th ng ngân hàng

Các y u t bên trong ngơn hƠng

Theo Haron (2004) đó là các y u t n m trong s ki m soát qu n lý c a ngân hàng, có liên quan tr c ti p đ n các m c trong b ng cân đ i k toán và báo cáo thu

nh p nh quy mô v n, quy mô và thành ph n c a tín d ng, danh m c đ u t , m c đ

r i ro, qu n lý ch t l ng, quy mô ngân hàng,…ho c các m c không liên quan đ n báo cáo tài chính, nh tình tr ng các chi nhánh, v trí đ a lý c a ngân hàng, hình th c s

h u, n ng su t lao đ ng Khuôn kh CAMEL th ng đ c s d ng b i các nhà nghiên

c u đ đ i di n cho các y u t c th c a ngân hàng (Uyen Dang, 2011) Bên c nh đó,

có m t s nghiên c u s d ng khung phân tích CAMEL đ xem xét các y u t nh

h ng đ n kh n ng sinh l i c a ngân hàng nh Elyor (2009), Olweny và Shipho (2011)

Quy mô ngân hàng

ây là y u t th ng đ c kh o sát trong các nghiên c u v các y u t tác đ ng

đ n hi u qu ho t đ ng c a ngân hàng Peterson và Rajan (1995) cho r ng các ngân hàng l n s s ng sót trong môi tr ng c nh tranh M t khác, Karafolas và Mantakas (1996), Miller và Noulas (1996) đ ng quan đi m cho r ng các ngân hàng l n h n mang l i hi u qu cao h n T ng t k t qu v i bi n quy mô đ a vào mô hình h i quy đa bi n d i d ng logarithm c a t ng tài s n, nghiên c u c a Haron (2004), nghiên c u c a Gul và các tác gi (2011), Arafat và các tác gi (2011) c ng k t lu n

r ng quy mô tài s n tác đ ng tích c c đ n hai ch s l i nhu n trên t ng tài s n và l i nhu n trên v n c ph n Bên c nh đó, nghiên c u c a San và Heng (2012) t i Malaysia c ng cho r ng quy mô t ng tài s n tác đ ng tích c c đ n kh n ng sinh l i

đ i di n b i ch tiêu l i nhu n trên v n c ph n c a các ngân hàng th ng m i giai

đo n 2003 – 2009, s tác đ ng này có Ủ ngh a th ng kê m c 1% Theo Olweny và Shipho (2011), ngân hàng có quy mô l n s l i th trong vi c gi m chi phí và nâng cao

hi u qu ho t đ ng nh vào tính kinh t theo quy mô Vi t Nam, Li u Thu Trúc và

Võ Thành Danh (2010) đã s d ng hai ph ng pháp c l ng t ng n ng su t nhân t TFP và phân tích bao d li u đ đo l ng hi u qu theo quy mô K t qu cho th y đ i

v i các ngân hàng quy mô nh có hi u qu ho t đ ng kinh doanh t ng đ i cao trong

Saunders và Schumacher (1997) đã nghiên c u 7 n c thành viên c a T ch c

H p tác và Phát tri n Kinh t (The Organisation for Economic Cooperation and Development - OECD) giai đo n 1988 – 1995, k t qu cho th y khi t l v n tên t ng tài s n s làm t ng t l thu nh p lãi c n biên NIM, theo đó, các ngân hàng mu n t ng

t l v n trên t ng tài s n s tìm cách t ng thu nh p t lãi, nói cách khác là t ng m c phí c a các d ch v tài chính, tín d ng, t đó làm t ng ch s NIM Tuy nhiên, đây là

d u hi u không t t vì nó có th làm xói mòn kh n ng sinh l i c a ngân hàng đ ng

th i làm gi m hi u qu ho t đ ng c a ngân hàng Ratnovski (2013) cho r ng trong

tr ng thái không n đ nh, chi phí cho vi c gia t ng v n ngân hàng m t cách nhanh chóng có th là đáng k Vi c phát hành c phi u m i phát sinh nhi u chi phí đ ng

th i vi c c t gi m c t c nh m gia t ng l i nhu n gi l i có th nh h ng tiêu c c

đ n hi u qu ngân hàng, và l i nhu n ngân hàng có th gi m m nh khi các ngân hàng gia t ng t l v n b ng cách c t gi m cho vay Theo Heffernan và Fu (2008), ngân hàng có v n trên t ng tài s n l n đáng k , có th ngân hàng đó quá th n tr ng, do đó

b qua các c h i đ u t sinh l i, ng c l i, n u t l quá th p có th là d u hi u c n quan tâm v v n đ an toàn v n Tuy nhiên, nghiên c u c a Olweny và Shipho (2011)

ch ra r ng t l v n trên t ng tài s n tác đ ng tích c c đ n ch s l i nhu n ROA

m c Ủ ngh a th ng kê 1% K t qu nghiên c u c a Claeys và Vander (2008) cho th y tác đ ng tích c c c a t l an toàn v n lên t l NIM là g p đôi các n n kinh t chuy n đ i so v i n n kinh t tiên ti n

Ch t l ng tài s n

đánh giá ch t l ng tài s n c a m t ngân hàng có th d a vào m c đ r i ro

c th , xu h ng n x u, c ng nh tình hình tài chính và l i nhu n c a khách hàng đi vay, đ c bi t là các doanh nghi p (Baral, 2005) Theo m t nghiên c u v hi u qu ho t

đ ng c a 25 ngân hàng trên th tr ng ch ng khoán Indonesia trong 3 n m t 2005 –

2007 c a Arafat và các tác gi (2011), cho th y t l n x u NPL có tác đ ng tiêu c c

đ n các ch s sinh l i ROA, ROE m c Ủ ngh a 1% Bên c nh đó, nghiên c u c a Olweny và Shipho (2011) v 38 ngân hàng th ng m i Kenya t 2002 – 2008 s

d ng ph ng pháp h i quy tuy n tính c ng cho th y đ gia t ng kh n ng sinh l i c a ngân hàng c n c i thi n ch t l ng tài s n b ng cách gi m t l n x u b i l ch t

l ng tài s n kém d n đ n gi m l i nhu n cho t t c các ngân hàng và s tác đ ng tiêu

c c này đ tin c y 99% Theo Trujillo-Ponce (2013), vi c làm gi m s l ng tài s n kém ch t l ng trên b ng cân đ i t o thu n l i cho các ngân hàng Tây Ban Nha t o ra

l i nhu n giai đo n 1999 – 2009 Nghiên c u này cho th y t l n x u NPL tác

đ ng tiêu c c đ n các ch s ROA, ROE l n l t đ tin c y 95% và 99%

N ng l c qu n lý

N ng l c qu n lý có th c s hi u qu hay không là m t trong nh ng y u t quan tr ng quy t đ nh kh n ng t o ra l i nhu n c a ngân hàng N ng l c qu n lý c a

m t ngân hàng th hi n qua vi c bi t cách tri n khai ngu n l c m t cách hi u qu , t i

đa hóa l i nhu n, đ ng th i t i thi u hóa chi phí v n hành Do đó, theo Sangmi và Nazir (2010), m t trong nh ng ch tiêu tài chính đ c s d ng đ đánh giá hi u qu

qu n lý là t l l i nhu n trên t ng thu nh p, t l này cao cho th y n ng l c qu n lý

có hi u qu và làm t ng l i nhu n cho ngân hàng M t t l khác c ng đ i di n cho

hi u qu qu n lý là t l chi phí trên t ng tài s n Theo Athanasoglou và các tác gi (2005), hi u qu qu n lý đ i v i chi phí ho t đ ng s nh h ng đ n kh n ng sinh l i

c a các ngân hàng, c th , t l chi phí ho t đ ng trên t ng tài s n tác đ ng tiêu c c

đ n l i nhu n c a ngân hàng m c Ủ ngh a 5%

V i m c tiêu t o ra thu nh p cho ngân hàng, theo Angbazo (1997), m t trong các đi u ki n quan tr ng là công tác qu n lý chi phí c n ph i đ c quan tâm, đi u này làm t ng c h i m n đ c n v i chi phí th p, t đó có th gia t ng l i nhu n cho ngân hàng Qua nghiên c u c a Heffernan và Fu (2008), cho th y t l chi phí ngoài

tr lãi trên thu nh p tác đ ng tiêu c c lên hi u qu ho t đ ng ngân hàng Nghiên c u

c a Trujillo-Ponce (2013) đ i v i các ngân hàng Tây Ban Nha t 1999 – 2009, cho

th y t l chi phí trên thu nh p tác đ ng tiêu c c đ n ROA và ROE m c Ủ ngh a 1%

T ng t , Ameur và Mhiri (2013) nghiên c u 10 ngân hàng Tunisian giai đo n

1998-2001 ch ra r ng các ngân hàng có t l chi phí ngoài tr lãi trên t ng thu nh p th p s

có l i nhu n cao h n, đi u này d dàng nh n th y qua h s tác đ ng âm c a t l này

đ i v i các bi n sinh l i ROA, ROE và NIM và t t c đ u có Ủ ngh a th ng kê v i c

l ng b ng ph ng pháp GMM

R i ro thanh kho n

Theo PriceWaterHouse&Coopers- PWC (2009) t l d n cho vay trên t ng

v n huy đ ng giúp đánh giá r i ro thanh kho n đ ng th i giúp xác đ nh xu th c ng

nh tr ng thái thanh kho n ngân hàng trong kì ho t đ ng Các ngân hàng không th

t o ra l i nhu n t i u n u t l này là quá th p, ng c l i, các ngân hàng có th vào tình tr ng không đ thanh kho n đ trang tr i các yêu c u tài tr b t ng Theo Nh t Trung (2011), d a trên ti n đ cho r ng tín d ng là m t lo i tài s n kém linh ho t, đ

đo l ng t l thanh kho n ngân hàng s d ng m i quan h gi a cho vay và ti n g i thông qua t l các kho n cho vay trên các kho n ti n g i, t l này c ng chính là m t trong nh ng t l thanh kho n đ c s d ng khá ph bi n nhi u n c trong ho t

đ ng qu n lí và giám sát ho t đ ng ngân hàng nh m nâng cao ch t l ng qu n tr r i

ro thanh kho n c a các ngân hàng, đ m b o s n đ nh và an toàn c a h th ng tài chính qu c gia Nghiên c u c a Ahokpossi (2013) cho th y t l d n cho vay trên

t ng v n huy đ ng có tác đ ng tích c c đ n hi u qu ho t đ ng c a ngân hàng, c th

là thu nh p lãi c n biên, l i nhu n trên tài s n và l i nhu n trên v n ch s h u m c

ý ngh a 1% T ng t Suyanto (2013) c ng ch ra m i quan h thu n chi u c a t l

n cho vay trên v n huy đ ng đ i v i ch s NIM N u t l này nh h n 1 cho th y các ngân hàng d a trên v n huy đ ng t khách hàng c a ngân hàng mình đ cho vay

Ng c l i, ngu n ti n các ngân hàng cho khách hàng vay không ch d a vào v n huy

đ ng, bên c nh đó d a vào các ngu n vay m n khác m c giá cao h n Nghiên c u

c a Flamini và các tác gi (2009) cho th y t l d n cho vay trên v n huy đ ng tác

đ ng tích c c đ n hi u qu ho t đ ng ngân hàng thông qua ch tiêu l i nhu n trên t ng tài s n, Atemnkenf và Joseph (2006) cho k t qu v m i quan h thu n chi u gi a t l

d n cho vay trên v n huy đ ng và hi u qu ho t đ ng ngân hàng qua ba ch tiêu l i nhu n là t l thu nh p lãi c n biên, l i nhu n trên t ng tài s n và l i nhu n trên v n

ch s h u Chi u h ng tác đ ng này c ng đ c tìm th y trong nghiên c u c a Olweny và Shipho (2011) t i Kenya trong giai đo n 2002 – 2008 Tuy nhiên, nghiên

c u c a Said và Tumin (2011) t i Trung Qu c phát hi n ra r ng t l thanh kho n c a các ngân hàng không có m i quan h v i hi u qu ho t đ ng c a các ngân hàng

Các s n ph m d ch v phi tín d ng

Các ngân hàng trên th gi i đã phát tri n d ch v tín d ng đ u nh n đ nh r ng

ho t đ ng tín d ng có th t o ra ngu n thu n đ nh tuy nhiên nguy c r i ro r t cao, trong khi ho t đ ng phi tín d ng mang l i ngu n doanh thu cao, ch c ch n, ít r i ro Nghiên c u c a Sufian và Chong (2008) cho th y t l thu nh p ngoài lãi vay trên t ng tài s n đ i di n cho m c đ đa d ng hóa s n ph m và d ch v giúp nâng cao kh n ng sinh l i c a các ngân hàng Philippines giai đo n 1990 – 2005, đi u này c ng đ c tìm

th y trong nghiên c u c a Olweny và Shipho (2011) cho th y ph n thu nh p ngoài lãi

t ho t đ ng phi tín d ng tác đ ng thu n chi u đ n hi u qu ho t đ ng c a các ngân hàng th ng m i Kenya giai đo n 2002- 2008 Tuy nhiên, Kotrozo và Choi (2006)

l i cho r ng vi c đa d ng hóa các ho t đ ng phi tín d ng làm cho ngân hàng có hi u

qu gi m đi do không còn t p trung vào ho t đ ng truy n th ng, m t khác nghiên c u

c a Stiroh và Rumble (2006) cho r ng vi c đa d ng hóa các ho t đ ng phi tín d ng

m c dù t o ra l i nhu n nh ng v n có nhi u bi n đ ng và không ph i lúc nào c ng thu

đ c l i nhu n cao h n so v i l i nhu n thu t ho t đ ng tín d ng

N ng su t lao đ ng

N ng su t lao đ ng đ c đo l ng b ng t ng doanh thu trên t ng s nhân viên,

v i cách xác đ nh nh trên, b ng ch ng th c nghi m c a Athanasoglou và các tác gi (2005) đã ch ra r ng n ng su t lao đ ng t ng có nh h ng tích c c và quan tr ng đ n

kh n ng sinh l i c a ngân hàng Nghiên c u này cho th y n ng su t lao đ ng cao là

m t nhân t quan tr ng t o ra thu nh p cao cho ngân hàng i u này cho th y các ngân hàng có th gia t ng hi u qu ho t đ ng b ng cách h ng đ n m c tiêu t ng n ng su t lao đ ng thông qua các chi n l c nh gi n đ nh đ i ng lao đ ng, đ m b o ch t

l ng cao h n c a lao đ ng đ c tuy n d ng m i

Hình th c s h u

Hình th c s h u c ng là m t trong các y u t tác đ ng đáng k đ n hi u qu

ho t đ ng c a ngân hàng, trong m t vài nghiên c u, cho th y hình th c s h u nhà

n c mang l i hi u qu kém h n, theo Arafat và các tác gi (2011), các ngân hàng

đ c t nhân hóa ho t đ ng hi u qu h n đ tin c y 95% Bên c nh đó, s h u n c ngoài c ng mang l i hi u qu đáng k cho ngân hàng, nghiên c u c a Sufian và Majid (2008) cho th y các ngân hàng n c ngoài đã th hi n hi u qu k thu t cao h n so

v i các ngân hàng n i đ a Nhìn chung, ngân hàng n c ngoài qu n lý hi u qu h n trong vi c ki m soát chi phí

Các y u t khác

Ngoài ra các nghiên c u còn ch ra m t s các nhân t khác trong n i b ngân hàng nh h ng đ n hi u qu ho t đ ng c a ngân hàng nh t ng tài s n, l ng ti n

g i, t s t ng l ng cho vay trên t ng tài s n (Sufian và Majid, 2008) Nghiên c u

c a Davis và Zhu (2005) c ng đã tìm th y r ng tình tr ng v n c a ngân hàng, lãi su t

và nhu c u d tr có m i liên k t m nh m v i kh n ng sinh l i c a ngân hàng

Các y u t bên ngoƠi ngơn hƠng

Các y u t bên ngoài là nh ng y u t đ c xem là v t ra ngoài s ki m soát

c a m t ngân hàng, th ng đ c nói đ n đó là tình hình c nh tranh trong ngành, chính sách, th tr ng ch ng khoán, tình tr ng khan hi m v n, l m phát, t c đ t ng tr ng GDP (Haron, 2004) Trong đó, t c đ t ng tr ng kinh t và t l l m phát hàng n m

c a n n kinh t là hai ch s đ c s d ng ph bi n trong các nghiên c u v các y u t

tác đ ng đ n hi u qu ho t đ ng c a các ngân hàng N u các đi u ki n kinh t v mô

đ c ki m soát t t, hi u qu ho t đ ng c a các ngân hàng th ng m i s đ c nâng cao c ng nh gi m r i ro tín d ng

T ng tr ng kinh t

L nh v c ngân hàng khá nh y c m v i s phát tri n chung c a n n kinh t , có

th th y khi kinh t t ng tr ng t t, m c c u trong xã h i t ng lên, tình hình s n xu t kinh doanh c a các doanh nghi p đ c c i thi n và hi u qu , đi u này có th thúc đ y

t ng tr ng tín d ng, cùng v i ch t l ng tín d ng t t góp ph n gia t ng hi u qu cho vay và t ng kh n ng sinh l i c a ngân hàng th ng m i Nghiên c u c a Sufian và Majid (2008), Heffernan và Fu (2008) cho th y y u t v mô là t c đ t ng tr ng GDP tác đ ng cùng chi u v i hi u qu ho t đ ng c a ngân hàng T ng t , Ameur và Mhiri (2013) s d ng t c đ t ng tr ng GDP làm bi n đ i di n cho các y u t v mô

c a n n kinh t tác đ ng đ n hi u qu ngân hàng, k t qu cho th y ch s này tác đ ng

ng c chi u đ n t l thu nh p lãi c n biên m c Ủ ngh a 5% Tuy nhiên, trong m t

s nghiên c u m c dù có xem xét s tác đ ng c a các y u t v mô nh t c đ t ng

tr ng GDP đ n hi u qu ho t đ ng c a ngân hàng, tuy nhiên các tác đ ng này là không đáng k ho c g n nh không có s tác đ ng, trong đó nghiên c u c a Naceur và Goaied (2003) k t lu n t c đ t ng tr ng GDP không có s tác đ ng đ n kh n ng sinh l i c a các ngân hàng th ng m i G n t ng t , nghiên c u c a San và Heng (2012) v hi u qu ho t đ ng c a các ngân hàng Malaysia cho th y y u t v mô là

t c đ t ng tr ng GDP không tác đ ng đ n các ch s sinh l i c a ngân hàng

L m phát

H u h t các nghiên c u tr c đ u cho th y k t lu n t ng t nhau, đó là l m phát tác đ ng tiêu c c đ n hi u qu ho t đ ng c a ngân hàng M t trong các nguyên nhân đi n hình là do khi l m phát t ng cao, chính ph th ng s d ng các chính sách

ti n t và tài chính th t ch t, t đó làm nh h ng tiêu c c đ n kh n ng huy đ ng v n

c ng nh làm t ng chi phí v n c a ngân hàng B ng ch ng th c nghi m cho th y r ng

t l l m phát hàng n m tác đ ng đ n hi u qu ngân hàng, c th t c đ t ng tr ng CPI tác đ ng ng c chi u đ n t l thu nh p lãi c n biên m c Ủ ngh a 5% (Ameur và Mhiri, 2013; Sufian và Chong, 2008) Tuy nhiên, Athanasoglou và các tác gi (2006)

l i k t lu n l m phát tác đ ng tích c c đ n hi u qu ho t đ ng c a ngân hàng G n đây

nh t, t i Malaysia, San và Heng (2012) cho r ng không có b ng ch ng v tác đ ng c a

l m phát lên các ch s sinh l i c a ngân hàng

Các y u t khác

Bên c nh hai y u t l m phát và t c đ t ng tr ng c a n n kinh t , các y u t

v mô khác c ng đ c đ a vào nghiên c u nh m c đ t p trung c a th tr ng, thay

đ i t giá, s phát tri n c a th tr ng ch ng khoán,…

D a trên mô hình SCP v c u trúc – hành vi – hi u qu (Structure – Conduct - Performance) kh ng đ nh quy n l c th tr ng gia t ng mang l i l i nhu n đ c quy n bên c nh lý thuy t quy n l c th tr ng cho r ng th tr ng ngân hàng càng t p trung làm cho lãi su t cho vay càng cao và lãi su t huy đ ng càng th p, và m c đ c nh tranh b gi m đi ó là m t ph n lý thuy t làm c s v ng ch c cho k t lu n c a Athanasoglou và các tác gi (2006) khi nghiên c u hi u qu ho t đ ng c a các ngân hàng, r ng m c đ t p trung th tr ng tác đ ng tích c c đ n hi u qu ho t đ ng c a các ngân hàng c th là ch s l i nhu n trên t ng tài s n, k t lu n t ng t nghiên c u

c a Atemnkenf và Joseph (2006)

T i các n c phát tri n, khi th tr ng ch ng khoán càng phát tri n, m c đ minh b ch thông tin c a các doanh nghi p càng t ng giúp cho các ngân hàng có th đánh giá đúng n ng l c c a khách hàng đi vay, t đó ch t l ng tín d ng t ng cao,

đ m b o kh n ng sinh l i c a các ngân hàng, c i thi n và nâng cao hi u qu ho t

đ ng c a các ngân hàng ng thu n v i quan đi m đó, m t s nghiên c u cho th y

r ng m c đ phát tri n c a th tr ng ch ng khoán tác đ ng tích c c đ n hi u qu ho t

đ ng c a ngân hàng nh Naceur và Goaied (2003), Sufian và Chong (2008) M t s nghiên c u khác xem xét y u t v mô bao g m c s thay đ i v t giá, nh Abreu và Mendes (2001), m c dù không tìm th y m i quan h gi a y u t này và hi u qu ho t

đ ng c a ngân hàng G n đây có nghiên c u c a Gounder và Sharma (2012) cho th y

s tác đ ng cùng chi u c a thay đ i t giá đ n hi u qu ho t đ ng c a ngân hàng, tuy nhiên không có Ủ ngh a th ng kê

K t thúc ch ng 2, lu n v n đã trình bày m t cách khái quát các c s lỦ thuy t

và m t s nghiên c u tr c v hi u qu ho t đ ng c ng nh các y u t tác đ ng đ n

hi u qu ho t đ ng c a các ngân hàng th ng m i, t đó làm n n t ng cho vi c nghiên

c u c a lu n v n Ch ng ti p theo s trình bày chi ti t v ph ng pháp đ th c hi n nghiên c u

CH NG 3

Ch ng 3 s mô t vi c thu th p và x lý s li u, đ ng th i trình bày cách đo

l ng các bi n trong mô hình, xây d ng các gi thuy t nghiên c u d a trên c s lý thuy t ch ng 2, sau đó mô t c th ph ng pháp nghiên c u g m cách c l ng

mô hình h i quy, ki m đ nh các gi thuy t đ gi i quy t các câu h i nghiên c u đ c

T ng c c Th ng kê

Theo khuy n ngh c a Tabachnick và Fidell (2007), kích th c m u c n đ l n

đ k t qu h i quy đ c chính xác và thuy t ph c h n S quan sát t i thi u đ c đ

xu t thông qua công th c xác đ nh c m u nh sau :

n  104 + m

V i m là s l ng bi n đ c l p trong mô hình nghiên c u, n là s quan sát t i thi u hay kích th c m u c n thi t D a vào công th c trên, v i s bi n đ c l p đ c xác đ nh trong mô hình nghiên c u là 7, nh v y s quan sát t i thi u cho nghiên c u

là 111 quan sát

T vi c tính toán kích th c m u c n thi t là 111 quan sát nh trên và d a vào tính đ y đ c ng nh tính s n có c a d li u trên th c t , lu n v n nghiên c u các y u

t tác đ ng đ n hi u qu ho t đ ng c a các ngân hàng th ng m i Vi t Nam ti n hành thu th p b s li u trong giai đo n t n m 2006 đ n 2012 và s d ng m u nghiên c u bao g m 28 ngân hàng th ng m i Vi t Nam, t o ra d li u b ng v i 196 quan sát ngân hàng - n m Sau khi thu th p d li u g c t các báo cáo tài chính h p nh t, báo cáo th ng niên và các b n cáo b ch c a ngân hàng, lu n v n ti n hành bi n đ i d

li u sang d ng phù h p cho vi c nghiên c u

3.2 Ph ng pháp nghiên c u

Lu n v n s d ng ph ng pháp nghiên c u đ nh l ng V i ph ng pháp này, nghiên c u xây d ng mô hình h i quy b i đa bi n kh o sát s tác đ ng c a các bi n

đ c l p lên các bi n ph thu c đ i di n cho hi u qu ho t đ ng c a ngân hàng th ng

m i Vi t Nam các ch tiêu sinh l i là ROA, ROE và NIM Nghiên c u s d ng d

li u theo d ng b ng đ ng th i s d ng ph ng pháp c l ng mô hình h i quy thích

h p và dò tìm các vi ph m gi đ nh c n thi t trong mô hình

D li u b ng đ c s d ng ph bi n trong các nghiên c u kinh t , vì nó có nhi u u đi m, theo Hsiao và các tác gi (1993) d li u b ng có th phát hi n và đo

l ng t t h n các tác đ ng trong khi d li u chu i th i gian hay d li u chéo thu n túy không th quan sát đ c đ ng th i v i d li u b ng, các hi n t ng nh l i th kinh t theo quy mô có th đ c x lý t t h n Bên c nh đó, d li u b ng th hi n nh ng u

đi m nh i) có th tính đ n s không đ ng nh t trong các đ n v nghiên c u m t cách

rõ ràng, ii) ch a nhi u thông tin h u ích, ít hi n t ng đa c ng tuy n gi a các bi n h n

và cho hi u qu cao h n; sau cùng d li u b ng phù h p cho vi c nghiên c u đ ng thái thay đ i theo th i gian c a các đ n v chéo Thêm vào đó, Baltagi (1995) trích b i Gujarati (2004) đã làm rõ h n nh ng u đi m c a d li u b ng so v i d li u chéo hay

d li u chu i th i gian nh sau:

 Các k thu t c l ng d a trên d li u b ng cho phép xem xét tính không

đ ng nh t trong các đ n v nghiên c u khác nhau m t cách rõ ràng b ng cách đ a vào các bi n chuyên bi t theo cá nhân

 D li u b ng cho th y nhi u thông tin h u ích h n, hi n t ng đa c ng tuy n

gi a các bi n s ít x y ra, nhi u b c t do h n và hi u qu h n

 Thông qua vi c nghiên c u các quan sát l p l i theo không gian, d li u b ng phù h p h n trong nghiên c u tính thay đ i theo th i gian c a các đ n v chéo

 D li u b ng có th phát hi n và đo l ng t t h n các tác đ ng không quan sát

đ c trong d li u chu i th i gian hay d li u chéo thu n túy

 V i d li u b ng, các mô hình hành vi ph c t p đ c x lý t t h n Ví d , hi n

t ng l i th kinh t theo quy mô và thay đ i công ngh s đ c x lý t t h n b ng d

li u b ng

 Thông qua vi c k t h p d li u c a nhi u đ i t ng l i v i nhau, d li u b ng

có th làm t ng s quan sát trong m u nghiên c u, t đó gi m thi u hi n t ng ch ch

có th x y ra

Do đó, d li u b ng có th làm cho phân tích th c nghi m phong phú h n so

v i vi c ch s d ng d li u chu i th i gian hay d li n theo không gian

3.3 Xơy d ng mô hình nghiên c u

Sau khi m u nghiên c u và ph ng pháp nghiên c u đ c xác đ nh nh trên,

ti p theo, ph n này s nêu ra các b c xây d ng mô hình nghiên c u nh sau: đ u tiên

s đo l ng các bi n trong mô hình thông qua vi c tính toán bi n đ i d li u sang d ng phù h p cho nghiên c u, đ ng th i đ t ra gi thuy t nghiên c u, sau đó phân tích s b

d li u, cu i cùng ti n hành c l ng mô hình h i quy và ki m đ nh các gi thuy t

3.3.1 Cách đo l ng các bi n và gi thuy t nghiên c u

D a vào c s lỦ thuy t, m t ph n khung phân tích CAMELS, các ch s lành

m nh tài chính theo chu n IMF và các nghiên c u tr c đ c nêu ch ng 2, trong

đó ch y u t nghiên c u c a Olweny và Shipho (2011), San và Heng (2012), lu n v n

ch n các bi n cho mô hình nghiên c u, t đó đ a ra các gi thuy t nghiên c u

i) Bi n ph thu c: kh n ng sinh l i

 ROA : là m t trong các ch s đ c s d ng r ng rãi nh t trong đo l ng hi u

qu ho t đ ng c a ngân hàng (European Central Bank, 2010), đ c đo l ng b ng cách l y l i nhu n sau thu chia cho t ng tài s n bình quân

 ROE : đ i di n cho hi u qu ho t đ ng trên v n ch s h u, đ c tính toán

b ng cách l y l i nhu n sau thu chia cho v n ch s h u bình quân Theo T ch c

c a Ngân hàng Trung ng Châu Âu (European Central Bank, 2010), ROE là m t ch tiêu đo l ng hi u qu ho t đ ng c a giá tr c đông, đ c s d ng ph bi n nh t đ

đo l ng hi u qu ho t đ ng

 NIM : cu i cùng, t l thu nh p lãi c n biên là m t bi n đ i di n cho kh n ng

t o ra thu nh p c a ngân hàng, đây c ng là m t trong các ch s đ c s d ng r ng rãi nh t trong đo l ng hi u qu ho t đ ng c a ngân hàng theo ph ng pháp truy n

th ng (European Central Bank, 2010) NIM đ c đo l ng qua t l thu nh p lãi ròng trên tài s n sinh lãi bình quân, đây là h s đ c các nhà qu n tr ngân hàng quan tâm theo dõi vì nó giúp d báo tr c kh n ng sinh lãi và tìm ki m nh ng ngu n v n có chi phí th p nh t (Tr n Huy Hoàng, 2010)

Các ch tiêu này thu c khung phân tích CAMELS, đ c đ i di n b i ch E (Earnings) trong t CAMELS Theo đó, l i nhu n là ch s quan tr ng đ đánh giá công tác qu n lỦ c ng nh các ho t đ ng chi n l c c a nhà qu n lý L i nhu n s

d n đ n vi c hình thành thêm v n, đây là đi u h t s c c n thi t đ thu hút thêm v n

và s h tr phát tri n trong t ng lai t phía các nhà đ u t L i nhu n còn c n thi t

đ bù đ p các kho n cho vay b t n th t và trích d phòng đ y đ (Piyu, 1992) ng

th i, các ch tiêu ROA, ROE, NIM đ c s d ng ph bi n trong các nghiên c u v

hi u qu ho t đ ng ngân hàng nh nghiên c u c a Alkassim (2005), Heffernan và Fu (2008), Maudos và Solisa (2009), Al-Jarrah và các tác gi (2010), San và Heng (2012),…

ii) Bi n đ c l p

Các y u t bên trong ngân hàng

 Quy mô t ng tài s n (SIZE)

Quy mô t ng tài s n đ c tính b ng cách l y logarithm t nhiên c a t ng tài

s n Bi n này đ c đ a vào mô hình đ kh o sát hi u qu ngân hàng theo quy mô S tác đ ng c a quy mô t ng tài s n đ n hi u qu ho t đ ng c a ngân hàng đã đ c các

nghiên c u tr c xem xét v i nhi u chi u h ng khác nhau

Nghiên c u c a Naceur và Goaied (2003) cho th y quy mô t ng tài s n ngh ch

bi n đ i v i hi u qu ho t đ ng (đ i di n là t l thu nh p lãi c n biên), t ng t , Hassan và Bashir (2003), Alkassim (2005) c ng cho r ng quy mô t ng tài s n c a các ngân hàng càng l n, hi u qu ngân hàng – đ i di n là ROA và ROE s càng gi m

Ng c l i Olweny và Shipho (2011) đã tìm th y s tác đ ng tích c c c a quy mô tài

s n đ n l i nhu n ngân hàng, cho r ng quy mô tài s n và hi u qu ho t đ ng ngân hàng có quan h cùng chi u, theo đó, ngân hàng có quy mô càng l n s có l i th trong

vi c gi m chi phí và nâng cao hi u qu ho t đ ng nh vào tính kinh t theo quy mô San và Heng (2012) c ng cho th y quy mô t ng tài s n tác đ ng tích c c đ n kh n ng sinh l i c a ngân hàng th ng m i t i Malaysia giai đo n 2003 – 2009, s tác đ ng này lên ch tiêu l i nhu n trên v n c ph n m c Ủ ngh a th ng kê 1% Tuy nhiên, Guru và các tác gi (2002) l i cho r ng quy mô t ng tài s n không tác đ ng đ n hi u

qu ho t đ ng c a ngân hàng

Do đó, quy mô t ng tài s n trong nghiên c u này ch đ c k v ng là có nh

h ng đ n hi u qu ho t đ ng ngân hàng, tuy nhiên ch a xác đ nh đ c chi u h ng

nh h ng T đây, các gi thuy t nghiên c u đ c đ t ra nh sau:

Gi thuy t H1a : Quy mô t ng tài s n có tác đ ng đ n kh n ng sinh l i c a ngân

hàng đ i di n b i t l thu nh p lãi c n biên

Gi thuy t H1b : Quy mô t ng tài s n có tác đ ng đ n kh n ng sinh l i c a ngân

hàng đ i di n b i t l l i nhu n trên t ng tài s n

Gi thuy t H1c : Quy mô t ng tài s n có tác đ ng đ n kh n ng sinh l i c a ngân

hàng đ i di n b i t l l i nhu n trên v n ch s h u

M c đ an toàn v n (CTA)

M c đ an toàn v n đ c đo l ng thông qua t l v n trên t ng tài s n, trong

đó, v n đ c tính b ng t ng v n đi u l , l i nhu n gi l i, các qu d tr b sung v n

đi u l , qu đ u t phát tri n nghi p v , th ng d v n c ph n và các chênh l ch do s

đi u ch nh xác đ nh l i giá tr (The World Bank) Theo Uyen Dang (2011), đ đánh giá tính an toàn c a v n, t ch c B o hi m ti n g i liên bang M - FDIC đã đ xu t t l

v n trên t ng tài s n (Capital to assets), t l này cho th y quy mô tài s n đ c tài tr

t ngu n bên ngoài và là m t bi n pháp đ m b o an toàn v n c a t ch c nh n ti n

g i ây là m t trong các ch s ph n ánh tình hình tài chính c a t ch c nh n ti n g i trong b ch s lành m nh tài chính đ c xây d ng b i Qu ti n t Qu c t (International Monetary Fund, 2011)

M t khác, bi n này đ i di n cho ch C (Capital) trong s 6 bi n CAMELS đ c Hays và các tác gi (2013) đ a vào mô hình đánh giá hi u qu ho t đ ng c a ngân hàng T l này có th tác đ ng đ n hi u qu ho t đ ng ngân hàng theo hai h ng khác nhau Các ngân hàng có t l v n trên t ng tài s n l n đáng k , nguyên nhân xu t phát m t ph n t s th n tr ng c a ngân hàng khi b qua các c h i đ u t , đ ng th i

c t gi m vi c cho vay, ng c l i, v n đ an toàn v n c n quan tâm khi ngân hàng có t

l v n th p (Heffernan và Fu, 2008) Theo nghiên c u c a Maudos và Solisa (2009) phân tích t l thu nh p lãi c n biên c a h th ng ngân hàng Mexico giai đo n 1993 –

2005, cho th y t l v n trên t ng tài s n có tác đ ng tích c c đ n thu nh p lãi c n biên, v i m c Ủ ngh a 10% Malaysia, nghiên c u c a San và Heng (2012) cho th y

t l v n s h u trên t ng tài s n tác đ ng tích c c đ n l i nhu n trên t ng tài s n v i

m c Ủ ngh a 1% T ng t , Naceur và Goaied (2003), Maudos và Solisa (2009),

Ahokpossi (2013) c ng k t lu n m i quan h thu n chi u gi a t l này v i hi u qu

ho t đ ng ngân hàng, tuy nhiên các k t qu nghiên c u đó mâu thu n v i các k t qu

c a Akhigbe và McNulty (2005), Gounder và Sharma (2012) Trong khi đó, theo Jarrah và các tác gi (2010), t l v n ch s h u trên t ng tài s n tác đ ng đ n hi u

Al-qu ho t đ ng c a ngân hàng theo hai chi u h ng khác nhau t ng ng v i hai bi n

ph thu c khác nhau, tác đ ng cùng chi u v i ROA, nh ng ng c chi u đ i v i ROE

Do v y, gi thuy t nghiên c u đ c đ t ra nh sau:

Gi thuy t H2a : M c đ an toàn v n nh h ng tích c c đ n kh n ng sinh l i c a

ngân hàng đ i di n b i t l thu nh p lãi c n biên

Gi thuy t H2b : M c đ an toàn v n nh h ng tích c c đ n kh n ng sinh l i c a

ngân hàng đ i di n b i t l l i nhu n trên t ng tài s n

Gi thuy t H2c : M c đ an toàn v n nh h ng tiêu c c đ n kh n ng sinh l i c a

ngân hàng đ i di n b i l i nhu n trên v n ch s h u

 Ch t l ng tài s n (NPL)

Ch t l ng tài s n đ i di n b i t l n x u trên t ng s ti n cho vay còn g i là

t l n x u Thu t ng ―n x u‖ (vi t t t là NPL – Non-performing loans) có th đ c thay th b ng n khó đòi theo nh Fofack (2005) Vi t Nam, đ nh ngh a n x u là các kho n n thu c nhóm 3, 4, 5 quy đ nh trong i u 6 và 7 t i Quy t đ nh 493/2005/Q -NHNN ra ngày 22/04/2005 c a Ngân hàng Nhà n c, n x u đ c xác

đ nh b ng c ph ng pháp đ nh l ng và đ nh tính N x u trên t ng d n đ i di n cho ch A (Asset Quality) trong khung phân tích CAMELS, và c ng là ch s c t lõi trong b ch s lành m nh tài chính theo chu n IMF, nó đo l ng ch t l ng tài s n

c a ngân hàng, đ ng th i ch s này dùng đ xác đ nh đ r i ro c a tài s n trong danh

m c cho vay Theo Olweny và Shipho (2011), khi ch t l ng tài s n c a ngân hàng

gi m s tác đ ng đ n hi u qu ho t đ ng c a ngân hàng theo chi u h ng tiêu c c Do

đó, trong nghiên c u này, t l n x u c ng đ c k v ng gây ra s tác đ ng tiêu c c

đ n hi u qu ho t đ ng c a ngân hàng Gi thuy t nghiên c u đ c phát bi u nh sau:

Gi thuy t H3a: T l n x u gây ra s tác đ ng tiêu c c đ n kh n ng sinh l i c a

ngân hàng đ i di n b i t l thu nh p lãi c n biên

Gi thuy t H3b: T l n x u gây ra s tác đ ng tiêu c c đ n kh n ng sinh l i c a

ngân hàng đ i di n b i t l l i nhu n trên t ng tài s n

Gi thuy t H3c: T l n x u gây ra s tác đ ng tiêu c c đ n kh n ng sinh l i c a

ngân hàng đ i di n b i t l l i nhu n trên v n ch s h u

N ng l c qu n lý chi phí (CIR)

Theo Angbazo (1997), đi u ki n quan tr ng đ t o ra thu nh p cho ngân hàng là

c n ph i quan tâm đ n công tác qu n lỦ chi phí Bên c nh đó, Sangmi và Nazir (2010)

c ng cho r ng khi n ng l c qu n lỦ có ch t l ng t t, s thúc đ y các ho t đ ng trong ngân hàng ngày càng hi u qu h n và t đó làm t ng l i nhu n c a ngân hàng M t ngân hàng có n ng l c qu n lỦ t t th hi n qua vi c bi t cách tri n khai ngu n l c m t cách có hi u qu , th c hi n song song c hai vi c t i thi u hóa chi phí và t i đa hóa l i nhu n Do đó, nghiên c u này s d ng bi n đ i di n cho n ng l c qu n lỦ c a ngân hàng là t l chi phí ho t đ ng trên t ng thu nh p (CIR)

T s này là ch tiêu h tr đánh giá v kh n ng sinh l i c a ngân hàng trong

h th ng CAMELS (National Credit Union Administration) Bên c nh đó, đây là m t trong hai ch s tài chính quan tr ng th hi n hi u qu ho t đ ng ngân hàng (Nguy n Xuân Thành và các tác gi (2012) Trong nghiên c u c a Reddy (2012) t l chi phí trên thu nh p đ c s d ng nh là m t trong các ch tiêu đ i di n cho ch t l ng thu

nh p trong đánh giá x p h ng các ngân hàng th ng m i t i n theo khung phân tích CAMELS, nó cho th y kh n ng đáp ng chi phí ho t đ ng t ngu n thu nh p c a ngân hàng, t l này th p h n s t t h n cho các ngân hàng M t khác, Kick và Pfingsten (2011) dùng ch tiêu này cho vi c đánh giá r i ro trong ho t đ ng c a các

ngân hàng c d a trên h th ng đánh giá CAMELS

Các nghiên c u tr c đây cho th y t l chi phí ho t đ ng trên thu nh p tác

đ ng tiêu c c đ n hi u qu ho t đ ng c a ngân hàng Nghiên c u c a San và Heng (2012) Malaysia cho k t qu r ng t l chi phí ho t đ ng trên thu nh p tác đ ng tiêu

c c đ n 3 ch tiêu l i nhu n c a ngân hàng là NIM, ROA và ROE, l n l t các m c

Ủ ngh a 5%, 1% và 10% T ng t , Hawtrey và Liang (2008), Gounder và Sharma (2012), Oladele và các tác gi (2012) c ng tìm th y quan h ng c chi u gi a bi n này

v i t l thu nh p lãi c n biên NIM Theo Angbazo (1997), đ t o thu nh p cho ngân hàng, công tác qu n lỦ chi phí ph i đ c quan tâm, khi ch t l ng qu n lỦ cao s làm

t ng l i nhu n biên, vì khi đó có kh n ng m n đ c n v i chi phí th p và đ u t vào các tài s n có kh n ng sinh l i cao Nghiên c u c a Heffernan và Fu (2008), Dissanayake (2012), Dissanayake và Anuranga (2012) cho r ng t l chi phí trên thu

nh p càng cao, hi u qu c a ngân hàng càng gi m, c th làm gi m hai ch tiêu l i