bài giảng kinh tế học chương 2 các lực lượng cung cầu thị trường

Trên thực tế, nó có tác dụng rộng rãi đến mức các nhà kinh tế gọi nó là luật cầu: nếu các yếu tố khác không thay đổi, thì khi giá một hàng hóa tăng, lượng cầu về hàng hóa đó sẽ giảm.. V

CHƯƠNG 2 CÁC LỰC LƯỢNG CUNG CẦU THỊ TRƯỜNG

Khi một đợt giá lạnh đổ vào bang Florida, giá nước cam tăng trong các siêu thị trên toàn

quốc Mỗi khi thời tiết vào mùa hè ấm lên ở bang New England, giá thuê phòng khách sạn ở

vùng Ca-ri -bê lập tức suy giảm Khi một cuộc chiến tranh bùng nổ ở Trung Đông, giá xăng ở

Mỹ tăng và giá xe Cadillac cũ giảm xuống Những biến cố này có điểm gì chung? Tất cả

chúng đều cho thấy sự vận hành của cung và cầu

Cung và cầu là hai từ mà các nhà kinh tế sử dụng thường xuyên nhất - và vì nguyên nhân rất

hợp lý Cung và cầu là những lực lượng làm cho nền kinh tế thị trường hoạt động Chúng

quyết định lượng của mỗi hàng hóa được sản xuất ra và giá mà nó được bán Nếu muốn biết

một biến cố hoặc chính sách ảnh hưởng tới nền kinh tế như thế nào, thì trước hết bạn phải

nghĩ xem nó ảnh hưởng tới cung và cầu như thế nào

Chương này giới thiệu lý thuyết về cung và cầu Nó nghiên cứu hành vi của người bán và

người mua, cũng như sự tương tác giữa họ với nhau Nó chỉ ra cách thức quyết định giá cả

của cung và cầu trong nền kinh tế thị trường, cũng như giá cả đến lượt nó lại phân bổ các

nguồn lực khan hiếm của xã hội như thế nào

THỊ TRƯỜNG VÀ CẠNH TRANH

Khái niệm cung và cầu được dùng để chỉ hành vi của con người khi họ tương tác với nhau

trên thị trường Thị trường là một nhóm người bán và người mua một hàng hóa hoặc dịch vụ

nhất định Với tư cách là một nhóm, người mua quyết định cầu về sản phẩm và với tư cách

một nhóm, người bán quyết định cung về sản phẩm Trước khi thảo luận về hành vi của

người bán và người mua, chúng ta hãy xem xét kỹ lưỡng hơn khái niệm “thị trường” và các

dạng thị trường khác nhau mà chúng ta quan sát thấy trong nền kinh tế

Thị trường cạnh tranh

Thị trường có nhiều dạng khác nhau Đôi khi thị trường có tổ chức rất cao, chẳng hạn thị

trường của nhiều loại nông sản Trong những thị trường này, người mua và người bán gặp

nhau vào một thời gian và tại địa điểm nhất định mà tại đó, người xướng giá góp phần

định giá và tổ chức bán hàng

Nhưng hầu hết các thị trường được tổ chức ở mức thấp hơn Chẳng hạn, chúng ta hãy quan

sát thị trường kem trong một khu phố nhất định Người mua kem không hề tập hợp nhau lại

vào bất kỳ thời điểm nào Người bán kem nằm ở các địa điểm khác nhau và bán các sản phẩm

khác nhau đôi chút Ở đây không có người xướng giá để công bố giá kem Từng người bán tự

ghi giá cho mỗi chiếc kem và từng người mua quyết định mua bao nhiêu kem tại mỗi cửa

hàng

Mặc dù không được tổ chức, nhưng nhóm người mua và người bán kem hình thành một thị

trường Người mua biết rằng có nhiều người bán để anh ta lựa chọn và người bán ý thức được

rằng có người khác bán sản phẩm tương tự sản phẩm của anh ta Giá và lượng kem bán ra

không phải do một người bán hay người mua nào quyết định Trên thực tế, giá và lượng là do

tất cả người bán và người mua quyết định khi họ tương tác với nhau trên thị trường

Giống như hầu hết các thị trường trong nền kinh tế, thị trường kem có tính cạnh tranh cao

Thị trường cạnh tranh là một thị trường trong đó có nhiều người bán và người mua đến mức

mỗi người chỉ có ảnh hưởng không đáng kể đến giá thị trường Mỗi người bán kem chỉ có

khả năng kiểm soát hạn chế đối với giá cả vì những người bán khác đang chào bán các sản

phẩm tương tự Người bán có ít lý do để bán với giá thấp hơn giá phổ biến trên thị trường, và

nếu anh ta bán với giá cao hơn, người mua sẽ mua hàng ở nơi khác Tương tự, không một

người mua cá biệt nào có thể tác động tới giá kem vì mỗi người chỉ mua một lượng nhỏ

Trong chương này chúng ta sẽ tìm hiểu xem người mua và người bán tương tác với nhau như

thế nào trên thị trường cạnh tranh Chúng ta sẽ nghiên cứu xem các lực lượng cung cầu quyết

định lượng hàng hóa bán ra và giá của nó như thế nào

Sự cạnh tranh: hoàn hảo và không hoàn hảo

Trong chương này chúng ta giả định rằng các thị trường có tính cạnh tranh hoàn hảo Thị

trường cạnh tranh hoàn hảo được định nghĩa là những thị trường có hai đặc tính quan trọng

nhất: (1) tất cả hàng hóa được chào bán là những hàng hóa như nhau, và (2) người mua và

người bán nhiều đến mức không có người bán hoặc người mua cá biệt nào có thể tác động tới

giá thị trường Vì người bán và người mua trên thị trường cạnh tranh hoàn hảo phải chấp

nhận giá do thị trường quyết định, cho nên họ được coi là người nhận giá

Có một số thị trường trong đó giả định về sự cạnh tranh hoàn hảo hoàn toàn đúng Chẳng hạn

trên thị trường lúa mỳ có hàng ngàn nông dân bán lúa mỳ và hàng triệu người tiêu dùng sử

dụng lúa mỳ và sản phẩm làm từ lúa mỳ Vì không có người bán và người mua cá biệt nào tác

động được tới giá lúa mỳ, nên mọi người đều coi giá lúa mỳ là cho trước

Tuy nhiên, không phải mọi hàng hóa và dịch vụ đều được bán trên các thị trường cạnh tranh

hoàn hảo Một số thị trường chỉ có một người bán và người bán này quy định giá cả Người

bán này được gọi là nhà độc quyền Chẳng hạn, công ty truyền hình cáp trong thị trấn của bạn

có thể là một nhà độc quyền Người dân trong thị trấn của bạn có thể chỉ có một công ty

truyền hình cáp để họ mua dịch vụ này

Một số thị trường nằm giữa hai trường hợp cực đoan là cạnh tranh hoàn hảo và độc quyền

Một dạng thị trường trong số đó, cái được gọi là thị trường độc quyền nhóm, chỉ có một ít

người bán không phải lúc nào cũng cạnh tranh mạnh mẽ với nhau Các tuyến bay là một ví

dụ Nếu mỗi tuyến bay giữa hai thành phố chỉ được hai hay ba hãng hàng không phục vụ, các

hãng này có thể tránh cạnh tranh quá khốc liệt để giữ cho giá cả ở mức cao Một dạng khác

của thị trường là cạnh tranh độc quyền: nó bao gồm nhiều người bán, mỗi người chào bán

một sản phẩm hơi khác so với sản phẩm của người khác Vì sản phẩm không hoàn toàn giống

nhau, nên mỗi người bán có một khả năng nào đó trong việc định giá cho sản phẩm của mình

Một ví dụ là ngành phần mềm máy tính Nhiều chương trình soạn thảo văn bản cạnh tranh với

nhau, nhưng không có chương trình nào hoàn toàn giống nhau và vì vậy chúng có giá riêng

Mặc dù thị trường mà chúng ta quan sát được trên thế giới rất đa dạng, nhưng chúng ta bắt

đầu bằng việc nghiên cứu thị trường cạnh tranh hoàn hảo Thị trường cạnh tranh hoàn hảo là

dạng thị trường dễ phân tích nhất Hơn nữa, vì trên hầu hết các thị trường đều có một mức độ

cạnh tranh nào đó, nên nhiều bài học mà chúng ta có được khi nghiên cứu cung và cầu trong

điều kiện cạnh tranh hoàn hảo có thể vận dụng vào các thị trường phức tạp hơn

Kiểm tra nhanh: Thị trường là gì? Khái niệm thị trường cạnh tranh hàm ý gì?

CẦU

Chúng ta bắt đầu công trình nghiên cứu thị trường của mình bằng cách xem xét hành vi của

người mua Trong phần này, chúng ta sẽ xem xét các yếu tố quyết định lượng cầu về một

hàng hóa nào đó, tức lượng hàng hóa mà người tiêu dùng sẵn sàng và có khả năng mua Để

tập trung suy nghĩ của mình, chúng ta hãy luôn luôn nhớ tới một hàng hóa cụ thể là kem

Yếu tố nào quyết định lượng cầu của một cá nhân?

Chúng ta hãy xem xét cầu của mình về kem Bạn làm thế nào để quyết định mua bao nhiêu

kem mỗi tháng, và những yếu tố nào ảnh hưởng tới quyết định của bạn? Sau đây là một số

câu trả lời mà bạn có thể đưa ra

Giá cả Nếu giá kem tăng so với mức giá ban đầu là 20 xu một cốc, bạn sẽ mua ít kem hơn

Thay vào đó, bạn có thể mua món sữa chua đông lạnh Nếu giá kem giảm so với giá 20 xu

một cốc, bạn sẽ mua nhiều hơn Vì lượng cầu về kem giảm khi giá tăng và tăng khi giá giảm,

nên chúng ta nói lượng cầu có quan hệ nghịch với giá cả Mối quan hệ này giữa giá cả và

lượng cầu đúng với hầu hết hàng hóa trong nền kinh tế Trên thực tế, nó có tác dụng rộng rãi

đến mức các nhà kinh tế gọi nó là luật cầu: nếu các yếu tố khác không thay đổi, thì khi giá

một hàng hóa tăng, lượng cầu về hàng hóa đó sẽ giảm

Thu nhập Điều gì xảy ra đối với cầu về kem của bạn nếu bạn mất việc làm trong mùa hè?

Khả năng cao nhất là nó sẽ giảm Mức thu nhập thấp hơn hàm ý bạn có tổng mức chi tiêu

thấp hơn và vì vậy bạn chi tiêu ít hơn để mua một số hàng hóa - và có lẽ là hầu hết các hàng

hóa Nếu cầu về một hàng hóa giảm khi thu nhập giảm, thì hàng hóa này được gọi là hàng

thông thường

Không phải mọi hàng hóa đều là hàng thông thường Nếu cầu về một hàng hóa tăng khi thu

nhập giảm, thì hàng hóa này được gọi là hàng cấp thấp Việc đi xe buýt là một ví dụ về hàng

cấp thấp Khi thu nhập của bạn giảm, có ít khả năng bạn sẽ mua một chiếc ô tô hay đi tắc xi,

mà có nhiều khả năng bạn sẽ đi xe buýt

Giá các hàng hóa liên quan Chúng ta hãy giả sử giá món sữa chua đông lạnh giảm Luật

cầu nói rằng bạn sẽ mua nhiều sữa chua đông lạnh hơn Đồng thời, có thể bạn sẽ mua ít kem

hơn Vì kem và sữa chua đông lạnh là hai món tráng miệng lạnh, ngọt và béo, nên chúng thỏa

mãn được những nguyện vọng tương tự nhau Khi sự giảm giá của một hàng hóa làm giảm

lượng cầu về hàng hóa khác, chúng ta gọi hai hàng hóa này là hàng thay thế Hàng thay thế

thường là một cặp hàng hóa được sử dụng thay thế cho nhau, chẳng hạn xúc xích nóng và

bánh mỳ kẹp thịt, áo thun và áo sơ mi, vé xem phim và tiền thuê viđiô

Bây giờ chúng ta hãy giả sử giá món kẹo mềm nóng giảm Theo luật cầu, bạn sẽ mua nhiều

kẹo mềm nóng hơn Nhưng trong trường hợp này bạn cũng mua kem nhiều hơn, vì kem và

kẹo mềm nóng thường được ăn kèm với nhau Khi sự giảm sút giá của một hàng hóa làm tăng

cầu về hàng hóa khác, hai hàng hóa được gọi là hàng bổ sung cho nhau Hàng bổ sung

thường là một cặp hàng hóa được sử dụng cùng nhau như xăng và ô tô, máy tính và phần

mềm, bàn trượt tuyết và vé vào khu trượt tuyết

Thị hiếu Yếu tố rõ ràng nhất quyết định cầu của bạn là thị hiếu của bạn Nếu bạn thích kem,

bạn mua nó nhiều hơn Các nhà kinh tế thường không tìm cách lý giải thị hiếu của con người

vì nó hình thành từ các yếu tố lịch sử và tâm lý nằm ngoài vương quốc của kinh tế học Tuy

nhiên, các nhà kinh tế chú ý phân tích xem điều gì xảy ra khi thị hiếu thay đổi

Kỳ vọng Kỳ vọng của bạn về tương lai có thể tác động tới cầu hiện tại của bạn về hàng hóa

và dịch vụ Chẳng hạn, nếu dự kiến kiếm được nhiều thu nhập hơn trong tháng tới, bạn có thể

sẵn sàng hơn trong việc chi tiêu một phần tiền tiết kiệm hiện tại để mua kem Ví dụ khác là

nếu dự kiến giá kem ngày mai sẽ giảm, bạn có thể không sẵn sàng mua một cốc kem với giá

hiện tại

Biểu cầu và đường cầu

Chúng ta đã nhận thấy rằng nhiều biến số quyết định lượng kem mà một cá nhân có cầu Hãy

tưởng tượng ra rằng chúng ta giữ cho tất cả các biến số này không đổi trừ một biến số là giá

cả Chúng ta hãy xét xem giá cả tác động tới lượng cầu về kem như thế nào

Giá một cốc kem

0,00 đô la 0,50 1,00 1.50 2,00 2,50 3,00

Lượng cầu về kem

Bảng 1 Biểu cầu của Catherine Biểu cầu chỉ ra lượng cầu tại mỗi mức giá

Bảng 1 cho biết số cốc kem mà Catherine mua mỗi tháng tại các mức giá kem khác nhau

Nếu kem được cung cấp miễn phí, Catherine sẽ ăn 12 cốc Với giá 0,50 đô la một cốc,

Catherine mua 10 cốc Khi giá tiếp tục tăng lên, cô mua ngày càng ít kem hơn Khi mức giá

bằng 3đô la, Catherine không mua một cốc kem nào cả Bảng 1 là một biểu cầu, tức một bảng

chỉ ra mối quan hệ giữa giá của một hàng hóa và lượng cầu (Các nhà kinh tế sử dụng từ biểu

vì bảng này có các cột con số song song với nhau như một biểu ghi giờ tầu chạy)

Hình 1 Đường cầu của Catherine Đường cầu này là đồ thị được vẽ bằng số liệu của bảng

1 Nó cho biết lượng cầu về một hàng hóa thay đổi như thế nào khi giá của nó thay đổi Vì

0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Lượng kem

3.00 2.50 2.00 1.50 1.00 0,50

Giá kem

giá thấp hơn làm tăng lượng cầu, nên đường cầu dốc xuống

Ceteris Paribus - Những cái khác không thay đổi

Mỗi khi nhìn thấy đường cầu, bạn cần nhớ rằng nó được vẽ cho trường hợp nhiều biến số

khác không thay đổi Đường cầu của Catherine trong hình 1 cho thấy điều gì xảy ra đối với

lượng kem mà Catherine muốn mua khi chỉ có giá kem thay đổi Đường cầu được vẽ với giả

định rằng thu nhập của Catherine, thị hiếu, kỳ vọng và giá cả các hàng hóa có liên quan

không thay đổi

Các nhà kinh tế sử dụng thuật ngữ ceteris paribus để nhấn mạnh rằng tất cả các biến số có

liên quan, trừ các biến số được nghiên cứu vào thời điểm đó, đều được giữ cho không thay

đổi Thành ngữ la tinh này có nghĩa đen là “những cái khác không thay đổi” Đường cầu dốc

xuống vì, nếu những cái khác không thay đổi, giá cả thấp hơn hàm ý lượng cầu cao hơn

Mặc dầu thuật ngữ những cái khác không thay đổi được áp dụng cho một tình huống giả định, trong

đó một số biến số được giả định là không thay đổi, nhưng trong thực tế, nhiều sự vật đồng thời thay

đổi Vì lý do này, khi sử dụng các công cụ cung cầu để phân tích các biến cố hoặc chính sách, vấn đề

quan trọng là phải nhớ rằng những cái gì được giữ cho không thay đổi, còn cái gì thì không

Cầu thị trường và cầu cá nhân

Cho đến giờ chúng ta chỉ nói về cầu của một cá nhân về hàng hóa Để phân tích phương thức vận

hành của thị trường, chúng ta cần xác định cầu thị trường, tức tổng các cầu cá nhân về một hàng

hóa hay một dịch vụ cụ thể

Bảng 2 là biểu cầu về kem của hai cá nhân là Catherine và Nicholas Biểu cầu của Catherine

cho chúng ta biết lượng kem mà cô muốn mua và biểu cầu của Nicholas cho chúng ta biết

lượng kem mà anh muốn mua Cầu thị trường là tổng cầu của hai cá nhân

Vì cầu thị trường hình thành từ các cầu cá nhân, nên nó phụ thuộc vào tất cả các yếu tố quyết

định cầu của những người mua cá biệt Cho nên, cầu thị trường phụ thuộc vào thu nhập của

người mua, thị hiếu, kỳ vọng và giá cả của các hàng hóa liên quan Ngoài ra, nó còn phụ

thuộc vào số người mua (Nếu có thêm người tiêu dùng khác là Peter cùng ăn kem với

Catherine và Nicholas, lượng cầu thị trường sẽ cao hơn tại mọi mức giá.) Biểu cầu trong bảng

2 cho thấy điều gì xảy ra đối với lượng cầu khi giá cả thay đổi, trong khi tất cả các biến số

khác quyết định lượng cầu đều được giữ cho không thay đổi

Giá một cốc kem Catherine Nicholas

0,00 đô la 12 + 7

0,50 10 6

1,00 8 5

1,50 6 4

2,00 4 3

2,50 2 2

3,00 0 1

Lượng cầu thị trường = 19

16

13

10

7

4

1

Bảng 2 Biểu cầu cá nhân và biểu cầu thị trường Lượng cầu trên một thị trường là tổng

lượng cầu của mọi người mua

Hình 2 vẽ các đường cầu tương ứng với những biểu cầu này Hãy chú ý rằng chúng ta cộng

các đường cầu cá nhân theo phương nằm ngang để có đường cầu thị trường Nghĩa là để xác

định tổng lượng cầu tại bất kỳ mức giá nào, chúng ta cũng cộng lượng cầu của các cá nhân

xác định được trên trục hoành của đường cầu cá nhân Vì quan tâm tới việc phân tích phương

thức vận hành của thị trường, nên chúng ta thường sử dụng đường cầu thị trường Đường cầu

thị trường cho thấy tổng lượng cầu về một hàng hóa thay đổi như thế nào khi giá cả thay đổi

Hình 2 Cầu thị trường là tổng cầu của các cá nhân Đường cầu của một thị trường được

xác định bằng cách cộng theo phương nằm ngang tất cả các đường cầu cá nhân Tại mức giá

bằng 2 đô la, Catherine muốn mua 4 cốc kem và Nicholas muốn mua 3 cốc kem Lượng cầu

trên thị trường tại mức giá này bằng 7 cốc kem

0 1 2 3 4 5 6 7 Lượng kem

0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 Lượng kem

3.00 2.50 2.00 1.50 1.00 0,50 Giá kem

Cầu của Catherine Cầu của Nicholas

Giá kem 3.00 2.50 2.00 1.50 1.00 0,50

Sự dịch chuyển của đường cầu

Giả sử Hiệp hội Y tế Mỹ đột nhiên công bố một phát minh mới: những người ăn kem thường

xuyên sống lâu hơn, có sức khỏe tốt hơn Công bố này ảnh hưởng tới thị trường kem như thế

nào? Phát minh trên đã làm thay đổi thị hiếu của mọi người và làm tăng cầu về kem Tại mọi

mức giá, bây giờ người mua muốn mua lượng kem lớn hơn và đường cầu về kem dịch

chuyển sang phải

Hình 3 Sự dịch chuyển của đường cầu Bất kỳ sự thay đổi nào làm tăng lượng hàng mà

người mua muốn mua tại một mức giá nhất định cũng làm dịch chuyển đường cầu sang phải

Bất kỳ sự thay đổi nào làm giảm lượng hàng mà người mua muốn mua tại một mức giá nhất

định cũng làm dịch chuyển đường cầu sang trái

Mỗi khi một yếu tố quyết định cầu nào đó thay đổi, trừ giá hàng hóa, đường cầu đều dịch

chuyển Hình 3 chỉ ra rằng bất kỳ sự thay đổi nào làm tăng lượng cầu tại mọi mức giá cũng

làm dịch chuyển đường cầu sang phải Tương tự, bất kỳ sự thay đổi nào làm giảm lượng cầu

tại mọi mức giá cũng làm dịch chuyển đường cầu sang trái

Bảng 3 ghi các biến số quyết định lượng cầu trên thị trường và sự thay đổi trong một biến số

tác động tới đường cầu như thế nào Hãy chú ý rằng giá cả đóng một vai trò đặc biệt trong

bảng này Vì giá cả nằm trên trục tung khi chúng ta vẽ đường cầu, nên sự thay đổi của giá cả

không làm dịch chuyển đường cầu, mà chỉ biểu thị sự di chuyển dọc theo nó Ngược lại khi

có sự thay đổi trong thu nhập, giá của các hàng hóa liên quan, thị hiếu, kỳ vọng hay số người

mua, lượng cầu thay đổi tại mọi mức giá; điều này được biểu thị bằng sự dịch chuyển của

Tóm lại, đường cầu cho thấy điều gì xảy ra với lượng cầu về một hàng hóa khi giá cả của nó

thay đổi và tất cả các yếu tố khác quyết định lượng cầu được giữ cho không thay đổi Khi một

Đường cầu, D3

Sự giảm sút nhu cầu

Sự gia tăng nhu cầu

0 Lượng kem

Giá kem

Đường cầu, D 1

Đường cầu, D 2

trong các yếu tố khác này thay đổi, đường cầu sẽ dịch chuyển

NGHIÊN CỨU TÌNH HUỐNG: HAI CÁCH ĐỂ CẮT GIẢM LƯỢNG CẦU VỀ THUỐC LÁ

Các nhà hoạch định chính sách thường muốn giảm bớt số người hút thuốc Có hai cách

mà chính sách có thể sử dụng để đạt được mục tiêu này

Một cách để giảm bớt người hút thuốc là làm dịch chuyển đường cầu về thuốc lá và các sản

phẩm thuốc lá khác Các thông báo của nhà nước, cảnh báo bắt buộc về tác hại đối với sức

khỏe trên bao thuốc lá và cấm quảng cáo thuốc lá trên ti vi là những chính sách nhằm cắt

giảm lượng cầu về thuốc lá tại mọi mức giá Nếu thành công, các chính sách này làm dịch

đường cầu về thuốc lá sang trái, như trong phần (a) của hình 4

Một cách khác là các nhà hoạch định chính sách có thể làm tăng giá thuốc lá Chẳng hạn, nếu

chính phủ đánh thuế vào việc sản xuất thuốc lá và các công ty thuốc lá tìm cách chuyển phần

lớn khoản thuế này cho người tiêu dùng dưới dạng giá cả cao hơn Giá cao hơn khuyến khích

mọi người cắt giảm số điếu thuốc lá mà họ hút Trong tình huống này, lượng thuốc lá giảm đi

không biểu thị sự dịch chuyển của đường cầu Thay vào đó, nó biểu thị sự di chuyển dọc theo

đường cầu cũ tới một điểm có giá cao hơn và lượng thấp hơn như trong phần (b) của hình 4

Lượng hút thuốc phản ứng như thế nào đối với những thay đổi trong giá thuốc lá? Các

nhà kinh tế đã tìm cách trả lời câu hỏi này bằng cách nghiên cứu xem điều gì xảy ra khi

thuế thuốc lá thay đổi Họ phát hiện ra rằng khi giá thuốc lá tăng 10 phần trăm, lượng

cầu về thuốc lá giảm 4 phần trăm Thanh thiếu niên đặc biệt nhạy cảm với giá thuốc lá:

10 phần trăm tăng giá làm cho lượng hút thuốc của thanh thiếu niên giảm 12 phần trăm

(a) Sự dịch chuyển của đường cầu

b) Sự di chuyển dọc theo đường cầu

0 10 20 Lượng thuốc lá

Giá thuốc lá

Hình 4 Sự dịch chuyển và di chuyển của đường cầu Nếu những lời cảnh báo trên bao

thuốc lá thuyết phục được những người hút thuốc hút ít hơn, đường cầu về thuốc lá sẽ dịch

chuyển sang trái Trong phần (a), đường cầu dịch chuyển từ D1 sang D2 Tại mức giá bằng 2 đô

la một bao, lượng cầu giảm từ 20 xuống còn 10 điếu thuốc lá mỗi ngày Ngược lại, nếu một

khoản thuế làm tăng giá thuốc lá, đường cầu không dịch chuyển Thay vào đó, chúng ta quan sát

thấy sự di chuyển đến một điểm khác trên đường cầu Trong phần (b), khi giá tăng từ 2 lên 4 đô

la, lượng cầu giảm từ 20 xuống còn 10 điếu thuốc lá mỗi ngày như được biểu thị bằng sự di

chuyển từ điểm A tới điểm C

Một câu hỏi có liên quan là giá thuốc lá tác động như thế nào đối với cầu về một loại

thuốc hít bị cấm Những người chống lại thuế thuốc lá thường lập luận rằng thuốc lá và

thuốc hít là những hàng hóa thay thế cho nhau, cho nên thuế thuốc lá cao làm cho mọi

người sử dụng thuốc hít nhiều hơn Ngược lại, nhiều chuyên gia về sự lạm dụng ma túy

coi thuốc lá là loại “ma túy đầu tiên” dẫn thanh niên tới việc thử các loại ma túy độc hại

khác Hầu hết các công trình nghiên cứu số liệu phù hợp với quan điểm này: chúng chỉ ra

rằng giá thuốc lá thấp có liên quan đến việc sử dụng nhiều thuốc hít hơn Nói cách khác,

thuốc lá và thuốc hít có vẻ là những hàng hóa bổ sung, chứ không phải thay thế cho nhau

Kiểm tra nhanh: Hãy nêu ra các yếu tố quyết định lượng bánh pizza mà bạn có cầu Hãy đưa

ra một ví dụ về biểu cầu bánh pizza và vẽ đường cầu ngầm định Hãy nêu ra một ví dụ về yếu

tố nào đó có thể làm dịch chuyển đường cầu Sự thay đổi trong giá bánh pizza có làm dịch

chuyển đường cầu này không?

CUNG

Bây giờ chúng ta chuyển sang mặt khác của thị trường và xem xét hành vi của người bán

Lượng cung của bất kỳ hàng hóa hay dịch vụ nào cũng là lượng mà người bán sẵn sàng và có

khả năng bán Một lần nữa, để tập trung tư duy của bạn, chúng ta hãy xem xét thị trường kem

và phân tích các yếu tố quyết định lượng cung

Điều gì quyết định lượng hàng mà một cá nhân cung ứng?

Bạn hãy tưởng tượng mình đang quản lý một cửa hàng Bánh kẹo Sinh viên - một công ty

chuyên về sản xuất và bán kem Yếu tố nào quyết định lượng kem mà bạn sẵn sàng sản xuất

và chào bán? Sau đây là một vài câu trả lời mà bạn có thể đưa ra

Giá cả Giá kem là một yếu tố quyết định lượng cung Khi giá kem cao, việc bán kem có lãi

và vì vậy lượng cung lớn Là người bán kem, bạn làm việc lâu hơn, mua nhiều máy làm kem

và thuê nhiều công nhân hơn Ngược lại khi giá kem thấp, công việc kinh doanh của bạn có

lợi nhuận kém hơn và bạn sản xuất ít kem hơn Khi giá cả thấp hơn nữa, bạn có thể quyết

định ngừng kinh doanh hoàn toàn và lượng cung của bạn giảm xuống tới không

Vì lượng cung tăng khi giá cả tăng và giảm khi giá cả giảm, nên chúng ta nói lượng cung có

mối quan hệ thuận với giá hàng hóa Mối quan hệ này giữa giá cả và lượng cung được gọi là

luật cung Nếu những cái khác không thay đổi, thì khi giá một hàng hóa tăng, lượng cung về

hàng hóa đó cũng tăng

Giá các đầu vào Để sản xuất kem, công ty Bánh kẹo Sinh viên sử dụng nhiều đầu vào khác

nhau như bột kem, đường, hương liệu, máy làm kem, nhà xưởng và lao động của người công

nhân để trộn các chất với nhau và vận hành máy móc Khi giá của một trong các đầu vào này

tăng, việc sản xuất kem trở nên ít có lãi hơn và doanh nghiệp của bạn cung ứng ít kem hơn

Nếu giá các đầu vào tăng mạnh, bạn có thể quyết định đóng cửa doanh nghiệp và không cung

ứng một cốc kem nào Như vậy, cung về một hàng hóa có mối quan hệ nghịch với giá các đầu

vào được sử dụng để sản xuất ra hàng hóa đó

Công nghệ Công nghệ để chuyển các đầu vào thành kem là một yếu tố khác quyết định

cung Chẳng hạn việc sáng chế ra máy làm kem được cơ khí hóa đã làm giảm đáng kể lượng

lao động cần thiết để sản xuất kem Nhờ cắt giảm chi phí của doanh nghiệp, tiến bộ công

nghệ làm tăng lượng cung về kem

Kỳ vọng Lượng kem bạn cung ứng hôm nay có thể phụ thuộc vào kỳ vọng của bạn về tương

lai Chẳng hạn, nếu dự kiến giá kem sẽ tăng trong tương lai, bạn sẽ chuyển một phần sản

lượng vào kho và hôm nay bạn cung ứng ít hơn ra thị trường

Biểu cung và đường cung

Chúng ta hãy phân tích xem lượng cung thay đổi cùng với giá cả như thế nào khi giữ cho giá

đầu vào, công nghệ và kỳ vọng không thay đổi Bảng 4 chỉ ra lượng cung do Ben, một người

bán kem, cung ứng tại các mức giá kem khác nhau Với mức giá dưới 1 đô la, Ben không

cung ứng một cốc kem nào cả Khi giá cả tăng lên, anh ta cung cấp lượng kem ngày càng lớn

hơn Bảng này được gọi là biểu cung

Bảng 4 Biểu cung của Ben Biểu cung chỉ ra lượng cung tại mỗi mức giá

Biểu cung là một bảng chỉ ra mối quan hệ giữa giá của một hàng hóa và lượng cung

Hình 5 vẽ đồ thị mô tả mối quan hệ giữa lượng cung về kem và giá cả Đường gắn giá cả với

lượng cung được gọi là đường cung Đường cung dốc lên vì, nếu các yếu tố khác không thay

đổi, giá cả cao hơn hàm ý lượng cung lớn hơn

$3.00 2.50 2.00 1.50 1.00 0.50

Hình 5 Đường cung của Ben Đường cung này - một đường được vẽ dựa vào biểu cung

trong bảng 4 - chỉ ra rằng lượng cung về một hàng hóa thay đổi khi giá cả của nó thay đổi

Vì giá cao hơn làm tăng lượng cung, nên đường cung dốc lên

Đường cung cá nhân và đường cung thị trường

Cũng như cầu thị trường là tổng các cầu của tất cả người mua, cung thị trường là tổng các

lượng cung của tất cả người bán Bảng 5 là biểu cung của hai nhà sản xuất kem là Ben và

Jerry Tại bất kỳ mức giá nào, biểu cung của Ben cũng cho chúng ta biết lượng kem mà

anh ta muốn cung ứng và biểu cung của Jerry cho chúng ta biết lượng kem mà cô ta muốn

cung ứng Cung thị trường là tổng mức cung của hai cá nhân

Cung thị trường phụ thuộc vào tất cả các yếu tố tác động vào mức cung của những người bán

cá biệt như giá các đầu vào được sử dụng để sản xuất ra hàng hóa, công nghệ hiện có và kỳ

vọng Ngoài ra, nó còn phụ thuộc vào số người bán (Nếu Ben và Jerry thôi không bán kem

nữa, lượng cung của thị trường sẽ giảm xuống tới 0.) Biểu cung trong bảng 5 cho thấy điều gì

xảy ra đối với lượng cung khi giá cả thay đổi trong khi tất cả các biến số khác quyết định

lượng cung được giữ cho không thay đổi

Giá một cốc kem Ben Jerry

0,00 đô la 0 + 0

0,50 0 0

1,00 1 0

1,50 2 2

2,00 3 4

2,50 4 6

3,00 5 8

Thị trường = 0

0

1

4

7

10

13

Bảng 5 Biểu cung cá nhân và biểu cung thị trường Lượng cung trên một thị trường là

tổng lượng cung của tất cả người bán

Hình 6 vẽ các đường cung tương ứng với những biểu cung trong bảng Cũng như đã làm với

các đường cầu, chúng ta cộng các đường cung cá nhân theo phương nằm ngang để có đường

cung của thị trường Nghĩa là để xác định tổng lượng cung tại bất kỳ mức giá nào, chúng ta

cũng cộng lượng cung của các cá nhân xác định được trên trục hoành của đường cung cá

nhân Đường cung của thị trường cho thấy tổng lượng cung về một hàng hóa thay đổi như thế

nào khi giá cả thay đổi