bài giảng địa chất việt nam chương iii đặc điểm địa lý tự nhiên

Địa hình… tam sơn, tứ hải, nhất phần điền…  Phần đất liền với ¾ là đồi núi  Phần đồi núi có thể phân thành các vùng miền có đặc điểm khác nhau  Phần đồng bằng tập trung ở 3 khu vực: Đ

Chương III

ĐẶC ĐIỂM ĐỊA LÝ TỰ NHIÊN

I Vị trí địa lý

Phần đất liền

 Là một đất nước hình chữ S, diện tích 331.211,8km 2

 Vùng lãnh hải rộng 12 hải lý, vùng đặc quyền kinh tế rộng 200 hải lý tính từ đường cơ sở và thềm lục địa, tổng cộng gần 1 tr.km 2

 Tọa độ địa lý phần đất liền

Lũng Cú

Điểm cực Bắc: 23 o 24’N, Lũng Cú, Đồng Văn, Hà Giang

Đất Mũi

Điểm cực Nam: 8 o 34’N, Đất Mũi, Ngọc Hiến, Cà Mau

Sín Mần

Điểm cực Tây: 102 o 09’E, Sín Mần, Mường Nhé, Điện Biên

Vạn Thạnh

Điểm cực Đông: 109 o 28’E, Vạn Thạnh, bán đảo Hòn Gốm, Khánh Hòa

 Đường biên giới đất liền dài 4500km, trong đó: biên giới với TQ 1350km, Lào 2067km, Campuchia 1080km

 Đường biên giới biển giáp với TQ, Philippin, Indonesia, Malaysia, Thái Lan và Campuchia

II Địa hình

… tam sơn, tứ hải, nhất phần điền…

 Phần đất liền với ¾ là đồi núi

 Phần đồi núi có thể phân thành các vùng miền có đặc điểm khác nhau

 Phần đồng bằng tập trung ở 3 khu vực:

Đồng Bằng Sông Hồng (15ngàn km2), Đồng bằng ven biển miền trung và đồng bằng Nam

Bộ (40ngàn km2)

 Biển Đông: một biển rìa trải dài theo phương ĐB-TN, dài 3100km, rộng 1000km với 2 vịnh lớn là Vịnh Bắc Bộ (150.000km2)

và Vịnh Thái Lan (293.000km2)

Đặc điểm địa hình Việt Nam

- Địa hình nước ta có kiến trúc bề mặt phức tạp, gồm khá đầy đủ các yếu tố: địa hình núi, đồng bằng, đáy biển,

bờ biển và đan xen giữa chúng là hệ thống sông ngòi chằng chịt

- Dựa trên đặc điểm hình thái, địa hình Việt Nam có thể được phần thành hai kiểu cơ bản: Đất liền và biển

- Địa hình đất liền nằm trong cấu trúc chung của địa hình bán đảo Đông Dương được thành tạo do hệ quả của va chạm Âu Á và Ấn

Độ, thành tạo các dải núi dạng tuyến và tỏa tia kéo dài theo các

hệ thống đứt gẫy (đứt gẫy Sông Hồng, đứt gẫy Sông Hậu v.v.), phát triển dọc theo các hệ thống đứt gẫy là các dòng sông với phần cửa sông được lấp đầy các trầm tích tạo thành các nên các Đồng Bằng (như Đồng Bằng Sông Hồng, Đồng Bằng Sông Cửu Long)

- Địa hình biển là hệ quả của quá trình tách giãn Biển Đông

II.1 Địa hình núi và cao nguyên

Dựa vào đặc điểm địa hình và chiều cao, địa hình núi và cao nguyên Việt Nam được chia thành 4 khu: Khu núi thấp Đông Bắc, khu núi trung bình Tây Bắc, khu núi thấp Trường Sơn Bắc, khu núi – cao nguyên Nam Trung Bộ (Trường Sơn Nam)

Khu núi thấp Đông Bắc

- Gồm diện tích phía bờ trái Sông Chảy đến biên giới Việt Trung

- Địa hình thấp dần từ Tây Bắc xuống Đông Nam, phía Bắc là vùng núi cao trung bình và cao nguyên Dựa trên đặc điểm hình thái được phân thành 2 tiểu khu: Tiểu khu Biên giới và tiểu khu vòng cung

Khu núi trung bình Tây Bắc

- Từ bờ phải Sông Chảy đến bờ trái Sông Cả

- Gồm các dãy núi có chiều cao

trung bình trên 2000m, kéo dài

theo phương Tây Bắc – Đông Nam, thấp dần từ Tây Bắc xuống Đông Nam; chia làm 3 tiểu khu: FanSiPan, Phong Thổ - Thanh Hóa và Sông Mã

Khu núi thấp Trường Sơn Bắc

- Từ bờ phải Sông Cả đến Đèo Hải Vân, địa hình chủ yếu là các nùi thấp có chiều cao trung bình 8-1000m, thấp dần về phía Đông Nam

- Các dãy núi chủ yếu phát triển theo phương Tây Bắc – Đông Nam, so le hoặc bị phân cắt bởi các dãy núi chạy ngang

Khu núi – cao nguyên Nam Trung Bộ

- Từ đèo Hải Vân đến sườn Nam của cao nguyên

Di Linh, địa hình chủ yếu là các cao nguyên, chiếm

½ diện tích, các dãy núi cao chủ yếu tập trung ở rìa phía Bắc, Tây Bắc và đồng nam

-Các dãy núi có xu hướng phát triển chuyển dần -sang phương kinh tuyến

II.2 Địa hình

đồng bằng

Đồng bằng có diện tích nhỏ, chủ yếu nằm dọc theo bờ biển từ Móng Cái đền Hà Tiên, bị các dãy núi khống chế mạnh, tất cả đều là đồng bằng phù sa, châu thổ của các con sông

II.3 Địa hình biển

đông

- Được giới hạn bằng lục địa Trung Quốc về phía Bắc, quần đảo Philipin về phía Đông, bán đảo Đông Dương về phía Tây

và đảo Kalimantan về phía Nam Diện tích gần 35 tr Km 2 với trên

3000 hòn đảo

- Có thềm lục địa rộng lớn về phía Bắc, phía Nam và phía Tây Có hai kiểu thềm: thềm trong và thềm ngoài Thềm trong độ sâu khoảng 0-1000m dưới mực nước biển, trong đó mặt thềm có độ sâu 0-200m, sườn 200-1000m; kiểu thềm ngoài có độ sâu 1000-3000m, với bề mặt có độ sâu thay đổi

từ 500-2000m, sườn có độ sâu 2000-3000m

III Khí hậu

• Khí hậu phần đất liền thuộc loại nhiệt đới gió mùa ẩm, phân thành hai vùng có đặc điểm nhiệt độ tương đối khác nhau với ranh giới là Đèo Hải Vân: phía bắc nhiệt độ trung bình năm 22-25oC, phía nam 25-27oC

• Lượng mưa trung bình năm cao: vùng đồng bằng trên

1500 mm, vùng miền núi 2000-3000mm

• Khí hậu Việt Nam có 2 mùa (mùa mưa và mùa khô) rõ rệt Các vùng Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ, Nam Bộ và Tây Nguyên

mùa mưa từ tháng 5 đến tháng 10, mùa khô từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau; riêng vùng duyên hải Trung Bộ mưa nhiều

từ tháng 8 đến tháng 1 năm sau

• Khí hậu trên Biển Đông có sự tương đồng với khí hậu đất liền, được phân thành 2 vùng rõ rệt với ranh giới là khoảng

vĩ tuyến 14-15oN Bắc Biển Đông nhiệt độ trung bình năm 26,7oC, lượng mưa nhỏ 1100mm năm; Nam Biển Đông nhiệt

độ trung bình năm 27,9oC, lượng mưa trung bình năm cao khoảng 2000mm năm

• Trên biển gió đông bắc chiếm ưu thế từ tháng 10 đến tháng

4 năm sau, gió Tây Nam chiếm ưu thế từ tháng 5 đến tháng 9

IV Thủy văn phần đất liền

• Hình thái hệ thống sông ngòi Việt Nam phụ thuộc chặt chẽ vào cấu trúc địa chất – địa mạo, nhất là các hệ thống đứt gẫy.

• Hướng chảy chính của các hệ thống sông là TB-DN và vòng cung

• Đặc điểm hình thái cho thấy: các sông miền đông bắc có xu hướng chảy theo hướng vòng cung, các vùng khác các sông chảy theo hướng TB-DN; các sông miền trung có độ dài ngắn, độ dốc lớn

• Các dòng sông lớn thường đặt dòng theo các hệ thống đứt gẫy khu vực

IV Vài nét về địa mạo Việt Nam

1 Địa mạo phần đất liền

2 Địa hình các đảo và quần đảo

3 Địa mạo đáy biển

Địa mạo phần đất liền

- Phản ánh yếu tố địa chất – kiến tạo

+ Có tính phân bậc rõ ràng, 9 bậc: 0-100m; 100-300m; 300-600m; 600-900m; 900-1200m; 1200-1600m;

1600-2000m; 2000-2500m Thể hiện tính phân dị mạnh

mẽ của hoạt động nâng hạ trong tân kiến tạo

+ Các hệ thống núi phận bố ven rìa bao quanh các cao nguyên thấp và đồng bằng ở trung tâm, thể hiện tính vận động khối tảng và dịch trượt ngang (hoặc xoay trượt trong tân kiến tạo)

- Phản ánh tính chất khí hậu nội chí tuyến gió mùa

Địa mạo phần đất liền

+ Thể hiện ở tốc độ và đặc điểm của quá trình phong hóa, xói mòn

+ Phát triển đa dạng kiến trúc địa hình “trạm chổ hình thái”

- Địa hình có lịch sử phát triển lâu dài

+ Cuối P2 đến E2: Hình thành bề mặt san bằng rộng lớn peneplen bắt đầu bằng phân dị, tạo núi và san bằng

+ Oligocen đến nay (34Ma): Anh hưởng của va chạm

Ấn Độ - Âu Á, dịch trượt trái của khối Đông Dương về phía nam, tách mở Biển Đông, tạo võng sụt Rift, hoạt động phun trào bazan tạo các cao nguyên v.v

Địa mạo phần đất liền

Địa hình phát triển từ cuối Permi muộn đến nay và được chia thành 2 giai đoạn:

Địa mạo các đảo và quần đảo

Đa số các đảo có độ cao thấp và trung bình, với cấu trúc địa chất đa dạng: cấu trúc đươn nghiêng, trên nền đá xâm nhập, ba za, carbonat v.v.

Địa mạo đáy biển

+ Thềm lục địa: là phần kéo dài của cấu trúc địa chất lục địa, có bề mặt nghiêng thoải (<1o) bằng phẳng Có 5 mức địa hình chính: 3-5; 10-15; 25-30; 40-60 và 100-150 gồm chủ yếu là đồng bằng tích tụ và mài mòn – tích tụ

+ Sườn và diềm lục địa: Phát triển các sờn vách dốc, các dãy núi ngầm, các cao nguyên khối tảng cao 2000-2500m; các cao nguyên san hô; các đồng bằng tích tụ kiểu giữa núi; độ sâu: 1500-3500m

V Phân vùng địa lý tự nhiên

Tham khảo

1 Trần Văn Trị và nnk, 2010 Địa chất và tài nguyên Việt Nam

2 Vũ Tự Lập, 1999 Địa lý tự nhiên Việt Nam