nghiên cứu sử dụng chế phẩm lactovet trong phòng hội chứng tiêu chảy ở lợn con nuôi tại huyện vĩnh tường- tỉnh vĩnh phúc

plantarum TL4 trên thiết bị lên men Labfors4 Hình 3.6: Chế phẩm LacVet sử dụng cho vật nuôi MỞ ĐẦU * Tính cấp thiết của đề tài Đáp ứng nhu cầu ngày càng cao về chất lượng và số lượng s

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

NGUYỄN VĂN LÂM

NGHIÊN CỨU SỬ DỤNG CHẾ PHẨM LACTOVET TRONG

PHÕNG HỘI CHỨNG TIÊU CHẢY Ở LỢN CON NUÔI

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan rằng: Đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các

số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này là trung thực và chƣa từng đƣợc ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác và chƣa từng sử dụng để bảo

Em xin chân thành cảm ơn các thầy cô đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho

em trong quá trình em làm luận văn

Em gửi lời cảm ơn đến ban lãnh đạo, các anh chị đồng nghiệp trong công

ty cổ phần chăn nuôi C.P Việt Nam đã luôn ở bên, ủng hộ giúp đỡ em rất nhiều Cuối cùng em muốn cảm ơn gia đình, bạn bè luôn là chỗ dựa giúp em có động lực vƣợt qua khó khăn

Thái Nguyên, tháng 11 năm 2013

Tác giả

Học viên Nguyễn Văn Lâm

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 3

1.1 MỘT SỐ HIỂU BIẾT CHUNG VỀ HỘI CHỨNG TIÊU CHẢY Ở LỢN CON 3

1.1.1 Một số nguyên nhân gây tiêu chảy ở lợn con 3

1.1.2 Hậu quả của hội chứng tiêu chảy 10

1.2 MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM SINH LÝ ĐƯỜNG TIÊU HÓA CÓ ẢNHHƯỞNG TRỰC TIẾP ĐẾN BỆNH LÝ TIÊU CHẢY Ở LỢN CON 13

1.2.1 Sự thay đổi pH trong đường tiêu hóa của lợn con 13

1.2.2 Hệ vi khuẩn đường ruột ở lợn con 14

1.3 NHỮNG HIỂU BIẾT VỀ VI KHUẨN PROBIOTIC VÀ CHẾ PHẨM LACTOVET 17

1.3.1 Một số đặc điểm của chế phẩm probiotic 18

1.3.2 Nhóm vi khuẩn sinh acid lactic` 19

1.3.3 Cơ chế tác động của probiotic trong đường ruột lợn 20

1.4 BIỆN PHÁP PHÒNG TRỊ HỘI CHỨNG TIÊU CHẢY Ở LỢN CON DO VI KHUẨN GÂY RA 22

1.4.1 Biện pháp phòng 22

1.4.2 Điều trị tiêu chảy 26

Chương 2 NỘI DUNG, NGUYÊN LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 28

2.1 NỘI DUNG NGHIÊN CỨU 28

2.1.1 Khảo sát một số đặc tính sinh vật học in vitro của chủng vi khuẩn Lactobacillus phân lập được dùng chế tạo chế phẩm 28

2.1.2 Nghiên cứu chế tạo và kiểm nghiệm chế phẩm Lactovet 28

2.1.3 Thử nghiệm chế phẩm trong phòng hội chứng tiêu chảy ở lợn con 28

2.1.4 Thử nghiệm một số phác đồ điều trị hội chứng tiêu chảy ở lợn con 28

2.2 NGUYÊN LIỆU DÙNG TRONG NGHIÊN CỨU 28

2.2.1 Đối tượng nghiên cứu 28

2.2.2 Nguyên vật liệu và dụng cụ, trang thiết bị 28

2.2.3 Địa điểm nghiên cứu 30

2.3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 30

2.3.1 Phương pháp nghiên cứu xác định một số đặc tính sinh học in vitro của chủng vi khuẩn phân lập được dùng để chế tạo chế phẩm 30

2.3.2 Phương pháp chế tạo chế phẩm và kiểm tra chất lượng của chế phẩm 35

2.3.3 Phương pháp thử nghiệm chế phẩm Lactovet trong phòng hội chứng tiêu chảy ở lợn con 38

2.3.4 Thử nghiệm một số phác đồ điều trị hội chứng tiêu chảy 42

2.4 PHƯƠNG PHÁP XỬ LÝ SỐ LIỆU 43

Chương 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 44

3.1 KẾT QUẢ KHẢO SÁT MỘT SỐ ĐẶC TÍNH SINH VẬT HỌC IN VITRO CỦA CÁC CHỦNG VI KHUẨN LACTOBACILLUS PHÂN LẬP ĐƯỢC DÙNG CHẾ TẠO CHẾ PHẨM 44

3.1.1 Kết quả phân lập và định lượng acid lactic của các chủng Lactobacillus phân lập được 44

3.1.2 Kết quả khảo sát một số đặc tính probiotic của các chủng Lactobacillus TL4 trong điều kiện in vitro 47

3.2 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, CHẾ TẠO VÀ KIỂM NGHIỆM CHẾ PHẨM LACTOVET 53

3.2.1 Kết quả lên men Lactobacillus TL4 trên thiết bị lên men Infors và tạo chế phẩm 53

3.2.2 Một số đặc tính chung của chế phẩm Lactovet 56

3.2.3 Một số chỉ tiêu chất lượng của chế phẩm Lactovet 56

3.3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU TÁC DỤNG CỦA CHẾ PHẨM

LACTOVET TRONG PHÒNG TIÊU CHẢY Ở LỢN CON 58

3.3.1 Kết quả nghiên cứu về mức độ sinh trưởng của lợn thí nghiệm 59

3.3.2 Ảnh hưởng của chế phẩm Lactovet đến hiệu quả sử dụng thức ăn của lợn thí nghiệm (FCR) 61

3.3.3 Ảnh hưởng của Lactovet đến hệ vi sinh vật đường ruột của lợn thí nghiệm 62

3.4 THỬ NGHIỆM MỘT SỐ PHÁC ĐỒ DIỀU TRỊ CHO LỢN CON ĐẠT HIỆU QUẢ CAO 64

3.4.1 Phương pháp xác định khả năng mẫn cảm kháng sinh của các chủng vi khuẩn phân lập được 65

3.4.2 Kết quả thử nghiệm phác đồ điều trị tiêu chảy cho lợn con 68

KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 72

1 KẾT LUẬN 72

2 ĐỀ NGHỊ 72

TÀI LIỆU THAM KHẢO 74

Formatted: Space After: 0 pt

BẢNG CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN

FAO : Food and Agriculture Organization

PBS : Phosphate buffered saline

PCA : 2 – Pyrorolidone – 5 – Carboxylic acid

rRNA : Ribosomal Ribonucleic Acid

DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1 Các hóa chất sử dụng trong nghiên cứu 29

Bảng 2.2: Tiêu chuẩn cơ sở của sản phẩm Lactovet trong 1kg thành phẩm 35

Bảng 2.3: Sơ đồ bố trí thí nghiệm 39

Bảng 2.4 Tiêu chuẩn đánh giá mức độ mẫn cảm và kháng kháng sinh

Bảng 3.1.Một số đặc điểm sinh học của các chủng Lactobacillus phân lập được 44

Bảng 3.2.Khả năng sinh axít lactic của các chủng Lactobacillus phân lập được 45

Bảng 3.3 Khả năng chống chịu trong môi trường axít thấp và kiềm của các chủng Lactobacillus TL4 48

Bảng 3.4 Khả năng chống chịu của chủng Lactobacillus TL4trong môi trường có muối mật 0,3% 50

Bảng 3.5 Khả năng ức chế các chủng vi khuẩn kiểm định của chủng Lactobacillus TL4 52

Bảng 3.6 Bảng tổng hợp các điều kiện tối ưu cho sinh trưởng của chủng L plantarum TL4 khi lên men sục khí 53

Bảng 3.7 Kết quả động học lên men của chủng L.plantarum TL4 trên thiết bị lên men Labfors 53

Bảng 3.8 Kết quả xác định giá trị trung bình về pH và độ ẩm của chế phẩm Lactovet theo thời gian bảo quản (n=25) 56

Bảng 3.9 Kết quả kiểm tra thuần khiết, độ tan và chỉ tiêu an toàn của chế phẩm Lactovet (n=25) theo thời gian bảo quản 57

Bảng 3.10 Sinh trưởng tích lũy của lợn thí nghiệm (kg) 59

Bảng 3.11 Tiêu tồn thức ăn/1kg tăng trọng khối lượng 61

Bảng 3.12 Số lượng vi khuẩn E.coli có trong đường ruột của lợn thí nghiệm 62

Bảng 3.13 Số lượng vi khuẩn Salmonellaspp trong đường ruột của lợn thí nghiệm 64

Formatted: Space After: 6 pt, Line spacing:

single

Bảng 3.14 Kết quả xác định tính mẫn cảm với kháng sinh của các chủng vi

khuẩn E coliphân lập được 65

Bảng 3.15 Kết quả xác định tính mẫn cảm với kháng sinh của các chủng vi

khuẩn Salmonella spp.phân lập được 67

Bảng 3.16 Kết quả điều trị thử nghiệm phác đồ điều trị hội chứng tiêu chảy

ở lợn con đạt kết qua cao 70

Bảng 2.1: Các hóa chất sử dụng trong nghiên cứu

Bảng 2.2: Tiêu chuẩn cơ sở của sản phẩm Lactovet trong 1kg thành

phẩm

Bảng 2.3: Sở đồ bố trí thí nghiệm

Bảng 2.4: Phác đồ điều trị tiêu chảy cho lợn thí nghiệm

Bảng 3.1: Đặc điểm hình thái, sinh lý, sinh hóa của

Bảng 3.4: Khả năng chống chịu của chủng TL4

trong môi trường có muối mật 0,3%

Bảng 3.5: Khả năng ức chế các chủng vi khuẩn kiểm định

của chủng TL4

Bảng 3.6: Bảng tổng hợp các điều kiện tối ưu cho sinh trưởng

của chủng L plantarum TL4 khi lên men sục khí

Bảng 3.7: Kết quả động học lên men của chủng L.plantarum TL4

trên thiết bị lên men Labfors 4

Formatted: Indent: Left: 0", Hanging: 0.59",

Right: 0.28"

Bảng 3.8: Kết quả xác định giá trị trung bình về pH và độ ẩm của chế phẩm Lactovet theo thời gian bảo quản

Bảng 3.9: Kết quả kiểm tra thuần khiết, độ tan và chỉ tiêu an toàn của chế phẩm Lactovet theo thời gian bảo quản

Bảng 3.10: Sinh trưởng tích lũy của lợn thí nghiệm

Bảng 3.11: Tiêu tồn thức ăn/1kg tăng trọng khối lượng

Bảng 3.12: Số lượng vi khuẩn E.coli có trong đường ruột của lợn thí nghiệm

Bảng 3.13: Số lượng vi khuẩn Salmonella có trong đường ruột của lợn thí nghiệm

Bảng 3.14: Kết quả xác định khả năng mẫn cảm với kháng sinh của các chủng E coli phân lập được

Bảng 3.15: Kết quả xác định khả nămg mẫn cảm với kháng sinh của các chủng vi khuẩn Salmonella phân lập được

Bảng 3.16: Kết quả điều trị thử nghiệm phác đồ điều trị hội chứng tiêu chảy ở lợn con đạt kết qua cao

Hình 3.1: Biến động số lượng tế bào của các chủng TL4 trong môi

Hình 3.4: Biến động số lượng tế bào của các chủng

Hình 3.5: Kết quả động học của chủng L plantarum TL4

trên thiết bị lên men Labfors4

Hình 3.6: Chế phẩm LacVet sử dụng cho vật nuôi

MỞ ĐẦU

* Tính cấp thiết của đề tài

Đáp ứng nhu cầu ngày càng cao về chất lượng và số lượng sản phẩm,

ngành chăn nuôi đã và đang không ngừng phát triển, được thể hiện qua các

chương trình xúc tiến chăn nuôi như sind hóa đàn bò, nạc hóa đàn lợn, chăn

nuôi kết hợp với trồng trọt v.v… Nhiều trang trại tăng nhanh về số lượng đầu

lợn, chất lượng sản phẩm thịt cho tiêu dùng trong nước và xuất khẩu, đảm bảo

sức khỏe cho người tiêu dùng và môi trường sinh thái Bên cạnh sự phát triển

đó, tình hình dịch bệnh ngày càng nhiều và diễn biến phức tạp, một trong

những bệnh ảnh hưởng đến hiệu quả của chăn nuôi lợn là hội chứng tiêu chảy

ở lợn con

Trước tình hình đó đã có nhiều nghiên cứu trong nước và ngoài nước

về hội chứng tiêu chảy ở lợn con, các nghiên cứu đã góp phần không nhỏ vào

việc phòng và trị hội chứng tiêu chảy Tuy nhiên, do sự phức tạp của cơ chế

gây bệnh, nguyên nhân bệnh…nên các giải pháp đưa ra chưa thực sự đem lại

Formatted: Font color: Black, Swedish

(Sweden)

kết quả như mong muốn Vì vậy, hội chứng tiêu chảy ở lợn con vẫn là nguyên nhân gây thiệt hại rất lớn cho ngành chăn nuôi

Cùng với việc cải tiến giống để nâng cao năng suất và chất lượng thịt, các nhà chăn nuôi đã tiến hành biện pháp nâng cao chất lượng công tác thú y, đặc biệt là giai đoạn lợn con từ sơ sinh đến cai sữa, vì giai đoạn này cơ thể lợn con chưa phát triển đầy đủ, khả năng chống đỡ bệnh tật kém Việc sử dụng các thuốc kháng sinh sẽ

dễ gây nhờn thuốc và làm cho lợn con còi cọc, nên việc phòng bệnh được cho là cần thiết

Trong công tác phòng bệnh, ngoài việc dùng vacxin thì việc sử dụng các chế phẩm vi sinh có ích trong chăn nuôi cũng như trong đời sống thường nhật đã được con người ứng dụng rất lâu và rộng rãi Sử dụng chế phẩm vi sinh cho lợn con sẽ làm cân bằng hệ vi sinh vật đường ruột, từ đó giảm được các bệnh đường tiêu hoá, nhất là bệnh tiêu chảy ở giai đoạn sau cai sữa Một chế phẩm hiện nay có tác dụng như vậy là chế phẩm Lactovet

Lactovet là men tiêu hóa cao cấp được tổng hợp từ vi sinh, enzym, vitamin và khoáng chất… có tác dụng cạnh tranh và khống chế sự phát triển của các vi khuẩn gây bệnh đường ruột kích thích tiêu hóa tăng trưởng Chế phẩm này góp phần cân bằng hệ vi sinh vật đường ruột, nâng cao khả năng tiêu hóa và hấp thu thức ăn thông qua quá trình lên men vi sinh vật Từ đó tác dụng lên quá trình sinh trưởng và phát triển của lợn, nâng cao hiệu quả kinh tế trong chăn nuôi

Để đánh giá vai trò của chế phẩm Lactovet đến quá trình phòng bệnh tiêu chảy ở lợn con cũng như hiệu quả kinh tế của nó trong chăn nuôi, chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài:

"Nghiên cứu sử dụng chế phẩm Lactovet trong phòng hội chứng tiêu chảy

ở lợn con nuôi tại huyện Vĩnh Tường – tỉnh Vĩnh Phúc"

* Ý nghĩa thực tế và khoa học của đề tài

- Đáp ứng yêu cầu và đòi hỏi cấp thiết của thực tiễn về công tác phòng tiêu chảy ở lợn con

- Kết quả là cơ sở khoa học cho việc xây dựng các biện pháp điều trị

tiêu chảy phù hợp và có hiệu quả ở đàn lợn con

- Là cơ sở khoa học để sản xuất và ứng dụng chế phẩm Lactovet trong

thực tiễn sản xuất của ngành chăn nuôi

* Mục tiêu của đề tài

- Khảo sát một số đặc tính sinh vật học của chủng vi khuẩn Lactobacillus

phân lập được dùng sản xuất chế phẩm

- Nghiên cứu chế tạo và kiểm nghiệm chế phẩm Lactovet

- Thử nghiệm chế phẩm trong phòng hội chứng tiêu chảy ở lợn con

- Thử nghiệm một số phác đồ điều trị hội chứng tiêu chảy ở lợn con

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU

1.1 MỘT SỐ HIỂU BIẾT CHUNG VỀ HỘI CHỨNG TIÊU CHẢY Ở

LỢN CON

1.1.1 Một số nguyên nhân gây tiêu chảy ở lợn con

Nguyên nhân gây tiêu chảy ở lợn kết hợp với sự tác động của điều kiện

ngoại cảnh bất lợi, gây stress cho cơ thể lợn con, tạo điều kiện thuận lợi cho

sự xâm nhập và phát triển của các vi sinh vật gây bệnh vào vật chủ, đặc biệt là

các vi sinh vật gây bệnh đường tiêu hoá dẫn tới sự nhiễm và loạn khuẩn

đường ruột (Carter G R 1995) [44]

Tiêu chảy ở gia súc là một hiện tượng bệnh lý phức tạp gây ra bởi sự tác

động của nhiều yếu tố Có yếu tố là nguyên nhân nguyên phát, có yếu tố là

nguyên nhân thứ phát, do vậy việc phân biệt rõ các nguyên nhân gây tiêu chảy

là rất khó khăn (Lê Minh Chí 1995 [2]; Phạm Ngọc Thạch 1996 [33]) Có 3

nhóm nguyên nhân chính gây tiêu chảy ở lợn gồm: i) do thức ăn, nước uống,;

Formatted: Font color: Black, Vietnamese Formatted: Font color: Black, Vietnamese

Formatted: Font: 14 pt, Font color: Black,

Vietnamese

Formatted: Font: Times New Roman Bold, 14

pt, Font color: Black, Vietnamese, Not Expanded

by / Condensed by

Formatted: Font color: Black, Vietnamese

ii) do môi trường ngoại cảnh; iii) do các nguyên nhân truyền nhiễm là vi sinh

vật

Theo Phạm Sĩ Lăng (1997) [16], tiêu chảy ở lợn là biểu hiện lâm sàng

của nhiều tác nhân gây bệnh khác nhau như virus, vi khuẩn, ký sinh trùng,

thời tiết, môi trường ngoại cảnh, độc tố…

1.1.1.1 Tiêu chảy do môi trường ngoại cảnh bất lợi

Môi trường ngoại cảnh bao gồm các yếu tố: nhiệt độ, ẩm độ, các điều

kiện về chăm sóc nuôi dưỡng, vệ sinh chuồng trại, sự di chuyển, thức ăn,

nước uống… Thời tiết, khí hậu là một trong những yếu tố thường xuyên tác

động lên cơ thể động vật Sự tác động của bức xạ mặt trời và những biến đổi

về nhiệt độ, ẩm độ gây nên stress cho cơ thể (Radostits O M 1994) [62] Khi

gia súc bị nhiễm lạnh kéo dài sẽ làm giảm phản ứng miễn dịch, giảm tác dụng

thực bào và dễ bị nhiễm khuẩn gây bệnh (Hồ Văn Nam và cs 1997) [19]

Như vậy, nguyên nhân môi trường ngoại cảnh gây bệnh tiêu chảy không

mang tính đặc hiệu mà mang tính tổng hợp Lạnh và ẩm gây rối loạn hệ thống

điều hoà trao đổi nhiệt của cơ thể lợn, dẫn đến rối loạn quá trình trao đổi chất,

làm giảm sức đề kháng của cơ thể, từ đó các mầm bệnh trong đường tiêu hoá

có thời cơ tăng cường độc lực và gây bệnh

1.1.1.2 Tiêu chảy do thức ăn, nước uống không đảm bảo

Các yếu tố gây bệnh có thể xâm nhập vào cơ thể động vật bằng nhiều

đường khác nhau như qua da, niêm mạc, vết thương, hô hấp, tiêu hoá Trong

hội chứng tiêu chảy, mầm bệnh nhiễm vào thức ăn, nước uống và trực tiếp

vào đường tiêu hóa của gia súc, khi gặp các điều kiện thuận lợi sẽ tăng số

lượng và độc lực để gây bệnh Trong thức ăn thiếu một số nguyên tố đa, vi

lượng như sắt, đồng, kẽm, v.v cũng có thể gây ra những rối loạn tiêu hoá,

gây tiêu chảy ở thể cấp hoặc mãn tính, kèm theo sự thay đổi màu sắc da và

thiếu máu cho gia súc Thức ăn bị lẫn các chất độc hoá học như asen, chì,

thuỷ ngân, các muối nitrat… thường gây ra những rối loạn tiêu hoá kết hợp

Formatted: Vietnamese

Formatted: Vietnamese

với các triệu chứng về thần kinh (Tsolis R M và cs 1999) [69]

Ở các vùng đông dân cư, những nơi tập trung nhiều cơ sở công nghiệp

chế biến, trang trại chăn nuôi… nguồn nước sẽ bị ô nhiễm do các chất thải

làm thay đổi tính chất cũng như chất lượng nước Khi nước bị ô nhiễm kèm

theo hàm lượng oxy hoà tan giảm, quá trình oxy hoá các hợp chất hữu cơ bị trở

ngại Các nguồn nước bị ô nhiễm các hợp chất vô, hữu cơ là môi trường thuận

lợi cho các vi sinh vật tồn tại và phát triển, trong đó có các vi sinh vật gây bệnh

(Trần Thị Hạnh, Đặng Xuân Bình, 2002) [9]

1.1.1.3 Tiêu chảy do vi sinh vật

* Tiêu chảy do vi khuẩn

Trong đường ruột của gia súc nói chung và của lợn nói riêng, có rất

nhiều loài vi khuẩn sinh sống Chúng tồn tại dưới dạng cân bằng và có lợi cho

cơ thể của vật chủ Tuy nhiên, dưới tác động của một số yếu tố bất lợi, trạng

thái cân bằng của hệ vi sinh vật đường ruột bị phá vỡ, tất cả hoặc chỉ một vài

loài nào đó sinh sản quá nhiều sẽ gây ra hiện tượng loạn khuẩn, hấp thu ở ruột

bị rối loạn và hậu quả là lợn con bị tiêu chảy

Như đã trình bày ở trên, hầu hết các công trình nghiên cứu đều đã thống

nhất về một số loại vi khuẩn đường ruột thường gây rối loạn tiêu hóa, gây tiêu

chảy ở lợn như: E coli, Salmonella spp., C perfringens,…(Morin và cs, 1983

[59]; Holland, 1990 [53]; Tùy thuộc vào lứa tuổi mà các nguyên nhân gây tiêu

chảy cũng khác nhau

* Vai trò của vi khuẩn E coli

Nhiều công trình trong và ngoài nước đều đã khẳng định vai trò quan

trọng của vi khuẩn E coli trong hội chứng tiêu chảy của lợn

Đào Trọng Đạt và cs (1996) [7] cho biết chiếm tỷ lệ cao nhất trong số

các vi khuẩn đường ruột gây tiêu chảy là E coli (45,6%)

Vi khuẩn E colithường xuất hiện rất sớm trong đường ruột ở người và

động vật, ngay sau khi đẻ 2 giờ và tồn tại đến khi con vật chết Chúng thường

Formatted: Vietnamese

ở phần sau của ruột, ít khi ở dạ dày hay ruột non Để xác định vai trò của một

chủng E coli gây bệnh, cần phải kiểm tra độc lực và các yếu tố gây bệnh mà

chủng E coli đó có được Do vậy, kết quả những nghiên cứu về độc lực, yếu

tố gây bệnh của E coli chính là chỉ tiêu đánh giá khả năng gây bệnh của nó

(Lê Văn Tạo, 1997) [29]

Lý Thị Liên Khai (2001) [13] phân lập E coli từ phân lợn con bị

tiêuchảy và phân lợn con khỏe mạnh cho biết các chủng E coli mang kháng

nguyên K88, K99 và 987P là nguyên nhân chính gây tiêu chảy cho lợn con từ

1 – 2 tuần tuổi Vi khuẩn E coli thường xuyên cư trú trong ruột lợn và chúng

chỉ gây bệnh khi gặp điều kiện thuận lợi như tác động stress làm giảm sức đề

kháng của lợn, làm tăng số lượng vi khuẩn và sinh độc tố

Nguyễn Như Pho (2003) [22] khả năng gây bệnh của các loài vi khuẩn

đối với lứa tuổi lợn là khác nhau Ở lợn sau cai sữa hoặc giai đoạn đầu nuôi thịt

thì tỷ lệ mắc tiêu chảy do Salmonella spp cao hơn; giai đoạn từ lúc sơ sinh đến

sau khi cai sữa thường do E coli ; lứa tuổi 6 – 12 tuần thì thường do xoắn khuẩn

Treponema hyodysenteriae; còn vi khuẩn yếm khí C perfringens thường gây

bệnh nặng cho lợn con theo mẹ trong khoảng 1 tuần tuổi đến cai sữa

Cù Hữu Phú và cs (2004) [24] đã cho thấy vi khuẩn E coli là nguyên nhân

chính gây tiêu chảy ở lợn con theo mẹ; các chủng E coli có thể mang tổ hợp các yếu

tố gây bệnh như LT+STa+stb+K88+Hly+(20.29%); LT+STa+STb+Hly- (8.33%)

Khi nghiên cứu về vai trò gây bệnh của E coli trong hội chứng tiêu chảy

ở lợn 1 – 60 ngày tuổi, Trương Quang (2005) [25] đã cho biết 100% mẫu

phân của lợn bị tiêu chảy phân lập được E coli với số lượng gấp 2,46 – 2,73

lần (ở lợn 1 – 21 ngày tuổi) và 1,88 – 2,1 lần (ở lợn 22 – 60 ngày tuổi) so với

lợn không tiêu chảy Tỷ lệ các chủng E coli phân lập từ lợn bị tiêu chảy có

độc lực mạnh và các yếu tố gây bệnh cao hơn rất nhiều so với ở lợn không bị

tiêu chảy Cụ thể: yếu tố bám dính: 9,33% so với 33,33%; khả năng dung

huyết: 53,33% so với 25,92%; độc tố không chịu nhiệt (LT): 90% - 11,11%,

Formatted: Font: Italic, Font color: Black,

Italian (Italy)

cả hai loại ST và LT: 73,33% so với 1,4%; độc lực mạnh (giết chết 100%

chuột): 90% so với 0%

Hồ Đình Soái, Đinh Thị Bích Lân (2005) [26] khi tìm hiểu nguyên nhân

chủ yếu gây tiêu chảy ở lợn con đã nhận xét: 100% mẫu phân lợn tiêu chảy

phân lập được E coli với số lượng nhiều gấp 2,37 lần (1 – 45 ngày tuổi) và

gấp 2,31 lần (45 – 60 ngày tuổi) so với lợn bình thường không tiêu chảy Độc

lực của vi khuẩn E coli và Salmonella gây chết chuột từ 50 – 100%, thời gian

gây chết 6 – 36 giờ Độc tố gây bệnh của vi khuẩn E coli gồm: 60% có độc tố

STb, tỷ lệ LT STa và STb là 40%, 20% và 10%, 2 chủng sản sinh 2 loại độc

tố STb và LT, 2 chủng sản sinh 3 loại độc tố Sta, STb và LT

* Vai trò của vi khuẩn Salmonella

Tiêu chảy do Salmonella gây ra ở lợn con trong giai đoạn bú sữa mẹ

thường ít gặp do trong máu của lợn con có tồn tại một hàm lượng kháng thể

cao nhờ bú sữa đầu của lợn mẹ Kháng thể này có tác dụng bảo hộ cho tới khi

những lợn con này được cai sữa Lợn sau khi sai sữa không còn nguồn cung

cấp globulin miễn dịch, nguồn thức ăn và pH đường ruột thay đổi vì thế lợn

con rất dễ bị nhiễm bệnh (Wilcock, 1978) [72]

Wilcock và Schwartz (1992) [73] cho rằng, bệnh truyền nhiễm do

Salmonella gây ra cho lợn con sau cai sữa với các triệu chứng điển hình là nhiễm

trùng huyết, nhiễm độc huyết và viêm ruột ỉa chảy Vi khuẩn có thể gây bệnh cho

lợn nuôi bởi nhiều serotype có trong tự nhiên, nhưng với tiêu chảy ở lợn con sau

cai sữa thì chỉ phát hiện có 2 serotype chủ yếu là S cholerae suis và S

typhimurium, trong đó, S cholerae suis được phát hiện tới > 95%, S typhimurium

khoảng 4% và <1% thuộc về các serotype khác

Kết quả nghiên cứu của Lê Văn Tạo và cs (1993) [28] đã cho thấy trong

số 50 mẫu bệnh phẩm từ lợn con tiêu chảy đã phân lập được 16 chủng

Salmonella spp., trong đó 8 chủng thuộc S choleraesuis, 2 chủng S

Nghiên cứu lợn tiêu chảy ở các cơ sở chăn nuôi tập trung của các tỉnh

miền Bắc, Cù Hữu Phú và cs (2002) [23] đã cho biết tỷ lệ phân lập được vi

khuẩn Salmonella gây bệnh tới 80% số mẫu xét nghiệm

* Vai trò của vi khuẩn C perfringens

Hội chứng tiêu chảy ở lợn con theo mẹ do vi khuẩn C perfringens type

A, type C hoặc type B có thể chẩn đoán phân biệt được Khi chẩn đoán cần

phải kết hợp giữa tuổi xuất hiện bệnh, triệu chứng và biến đổi bệnh lý Tuy

nhiên để khẳng định bệnh cần xác định chính xác nguyên nhân gây bệnh và

độc tố của chúng sản sinh ra Độc tố - 2 được sản sinh bởi hầu hết các

chủng C perfringens phân lập được từ lợn, cũng có thể là nguyên nhân gây

bệnh lý ở các con vật mắc bệnh

Vi khuẩn C perfringens type C gây bệnh viêm ruột hoại tử và xuất huyết

ở lợn con dưới 7 ngày tuổi và có thể gây bệnh mạn tính ở lợn lớn hơn từ 2 – 4

tuần tuổi Bệnh xẩy ra ở hầu hết các nước nuôi lợn, do có khẳ năng lây lan

trong đàn Các vụ dịch thường xẩy ra sau khi đưa vào nuôi một đàn lợn giống

bị nhiễm bệnh; bệnh tồn tại dai dẳng trong đàn đến 2 tháng; nhưng cũng có

thể xảy ra liên tiếp trong vòng 15 tháng Chuồng nuôi lợn là những nơi có thể

bị nhiễm nhiều nhất Mần bệnh thường thải qua phân, tồn tại lâu ở ngoài môi

trường dưới dạng nha bào, có sức đề kháng với nhiệt độ, chất sát trùng, tia tử

ngoại và đây chính là nguồn lây lan bệnh cho lợn

Nhiều trại lợn có thể nhiễm mầm bệnh nhưng không biểu hiện bệnh là do

việc sử dụng kháng sinh sớm như một biện pháp điều trị hoặc phòng bệnh;

hoặc do việc tăng cường sử dụng vacxin có chứa giải độc tố C perfringens

type C cho lợn nái chửa để đề phòng tiêu chảy cho lợn con Khi trong sữa đầu

có đủ lượng kháng thể cần thiết, lợn không bị mắc bệnh; với các đàn kháng

thể bảo hộ không đầy đủ hoặc dinh dưỡng kém, triệu chứng lâm sàng có thể

xuất hiện và tương đối khó nhận biết

* Tiêu chảy do virus

Formatted: Font: Italic, Font color: Black

Virus cũng là tác nhân gây tiêu chảy ở lợn Sự xuất hiện của virus làm tổn thương niêm mạc ruột, làm suy giảm sức đề kháng của cơ thể và thường

gây ỉa chảy ở dạng cấp tính với tỷ lệ chết cao

Khooteng Hoat (1995) [56] đã thống kê có hơn 10 loại virus có tác động

làm tổn thương đường tiêu hóa, gây viêm ruột ỉa chảy như Enterovirus,

Rotavirus, Coronavirus, Adenovirus type IV, virus dịch tả lợn…, trong đó Rotavirus và Coronavirus là những virus gây tiêu chảy nghiêm trọng ở gia

súc non mới sinh như lợn con, nghé, dê cừu non, ngựa con, đặc biệt là bê do những virus này có khả năng phá hủy màng ruột và gây tiêu chảy nặng Các nghiên cứu trong nước của Lê Minh Chí (1995) [2] và Nguyễn Như Pho (2003)

[22] cũng đã cho thấy Rotavirus và Coronavirus gây tiêu chảy chủ yếu cho lợn

con giai đoạn theo mẹ, với các triệu chứng chủ yếu gồm tiêu chảy cấp tính, nôn mửa, mất nước với tỷ lệ mắc bệnh và tỷ lệ chết cao

* Tiêu chảy do ký sinh trùng

Ký sinh trùng trong đường tiêu hoá cũng là một trong các nguyên nhân phổ biến gây hội chứng tiêu chảy ở gia súc Ngoài chiếm đoạt chất dinh dưỡng của vật chủ còn gây tổn thương niêm mạc ruột, tạo điều kiện cho các vi khuẩn gây bệnh xâm nhập, tiết độc tố gây ngộ độc, làm giảm sức đề kháng của vật chủ, gây rối loạn quá trình tiêu hóa và viêm ruột, tiêu chảy cấp hoặc mãn tính Phạm Sỹ Lăng (1997) [16] cho biết lợn nuôi trong các hộ gia đình tại Hà Nội mắc tiêu chảy nhiễm cầu trùng là 56,93%, giun đũa là 35,77%, giun lươn là 60,58% và giun tóc là 28,47% Tỷ lệ nhiễm nặng biến động từ 7,83- 13,46%

Theo Nguyễn Như Pho (2003) [22] Isospora suis, Crytosporidium thường gây tiêu chảy cấp hoặc mãn tính chủ yếu ở gia súc non từ sơ sinh đến

bốn tuần tuổi, còn ở lợn trên hai tháng tuổi do đã tạo được miễn dịch đối với bệnh cầu trùng nên chỉ mang mầm bệnh, ít khi xuất hiện triệu chứng tiêu chảy Cầu trùng, giun, sán trong đường tiêu hóa là một trong những nguyên

nhân gây tiêu chảy ở lợn nuôi trong các hộ gia đình tại Thái Nguyên Ở lợn

bình thường và lợn bị tiêu chảy đều nhiễm các loại giun đũa, giun lươn, giun

tóc và sán lá ruột, nhưng ở lợn tiêu chảy nhiễm tỷ lệ cao hơn và nặng hơn

(Nguyễn Thị Kim Lan và cs 2006a) [15]

* Tiêu chảy do nấm mốc

Độc tố aflatoxin có trong nấm mốc độc cho người và gia súc, gây bệnh nguy

hiểm nhất cho con người là ung thư gan, độc cho thận, sinh dục và thần kinh

Aflatoxin gây độc cho nhiều loài gia súc, gia cầm Lợn khi nhiễm độc thường bỏ

ăn, thiếu máu, vàng da, tiêu chảy, phân lẫn máu Nếu trong khẩu phần có từ

500-700 µg Aflatoxin/kg thức ăn sẽ làm cho lợn con chậm lớn, còi cọc, giảm sức đề

kháng với các bệnh truyền nhiễm khác (Lê Thị Tài, 1997) [27]

Thức ăn khi chế biến hoặc bảo quản không đúng phương pháp dễ bị

nhiễm nấm mốc Một số loài nấm mốc như Aspergillus, Penicillium… phân bố

rộng rãi trong tự nhiên, có khả năng xâm nhập và phát triển mạnh trong thức ăn

và sản sinh nhiều loại độc tố rất nguy hại cho cơ thể động vật, là nguyên nhân

của nhiều căn bệnh nguy hiểm như huỷ hoại gan, thận và ung thư tổ chức (Đậu

Ngọc Hào, 2008) [11]

1.1.2 Hậu quả của hội chứng tiêu chảy

Khi hội chứng tiêu chảy xảy ra, cơ thể gia súc có sự biến đổi về nhiều mặt

và sự biến đổi đó để lại nhiều hậu quả cụ thể Với mỗi nguyên nhân gây bệnh

khác nhau thì cũng sẽ để lại hậu quả khác nhau Song trong quá trình sinh bệnh,

hội chứng tiêu chảy để lại hậu quả với một số đặc điểm đặc trưng chung

Theo Lê Minh Chí, 1995 [2] hậu quả trực tiếp của hiện tượng tiêu chảy là

sự mất nước và mất chất điện giải kéo theo hàng loạt các biến đổi và bệnh lý Ở

cơ thể khỏe mạnh, nước chiếm 75% cơ thể, được giữ ở dịch nội bào (50% thể

trọng) và dịch ngoại bào, gồm huyết tương (8%) và dịch ruột (17% thể trọng)

Tất cả hai loại dịch này đều giảm khi gia súc bị tiêu chảy; quá trình tuần hoàn

bị trở ngại và việc trao đổi chất ở mô bào giảm; cơ thể thiếu dinh dưỡng, oxy, tích

Formatted: Font color: Black, English (U.S.) Formatted: Font color: Black, English (U.S.)

tụ chất độc và chống độc Sự mất nước kéo theo mất các chất điện giải trong dịch

thể, đặc biệt là: HCO3 , K+, Na+, Cl-… Archie (2000) [1] cho rằng hiện tượng mất

nước rất nghiêm trọng và có thể gây chết nếu không được điều chỉnh

1.1.2.1 Sự mất nước trong tiêu chảy của gia súc

Cơ thể gia súc, gia cầm đòi hỏi sự cân bằng giữa lượng nước đưa vào và

thải ra Hàng ngày cơ thể phải đào thải nhiệt và nhiều chất dưới dạng dung dịch,

lượng nước xuất ra khỏi cơ thể tới vài lít trong một ngày đêm qua hơi thở, mồ hôi,

nước tiểu và phân Bởi vậy, cơ thể cần được bổ sung lượng nước tương đương

Nếu mất cân bằng sẽ gây tình trạng bệnh lý mất nước hoặc tích nước

Nguyễn Hữu Nam (2002) [18] cho biết, khi bị tiêu chảy do khối lượng

thức ăn không tiêu làm tăng áp lực thẩm thấu gây hiện tượng hút nước vào

trong lòng ruột; hoặc viêm ruột, ngộ độc thức ăn, dịch nhày của ruột với nước

có thể tăng gấp 80 lần so với bình thường, lượng dung dịch trong ruột tăng lên

sẽ kích thích ruột tăng co bóp sinh ra tiêu chảy, mất nước

Theo Trần Thị Dân (2006) [3] ảnh hưởng rõ rệt nhất của sinh lý tiêu chảy

là mất dịch ngoại bào Mất 15% làm xuất hiện triệu chứng lâm sàng như giảm

huyết áp, tim đập nhanh… và mất 30% sẽ gây chết Cung cấp dịch là biện pháp

ưu tiên số một trong điều trị tiêu chảy Dịch cấp lên đẳng trương với huyết

tương và chứa đủ K+

, HCO3  để thay thế các phần đã mất, đồng thời nên thêm

Na+ và glucose với lượng phân tử bằng nhau

Theo Nguyễn Quang Tuyên và Nguyễn Tất Thành (2007) [38] mất nước

xảy ra khi mất cân bằng giữa lượng nước đưa vào và thải ra do cung cấp không

đủ hoặc do mất ra ngoài quá nhiều Mất nước mà trọng lượng cơ thể giảm 5%

thì các dấu hiệu rối loạn xuất hiện Khi mất 20 – 25% lượng nước thì rất nguy

hiểm vì các rối loạn huyết động và chuyển hóa đều rất nặng và đã hình thành

vòng bệnh lý vững chắc

1.1.2.2 Sự mất cân bằng các chất điện giải trong cơ thể

Các chất điện giải chính trong cơ thể là Na+

, K+ chúng giữ vai trò cân

Formatted: English (U.S.)

Formatted: English (U.S.)

bằng toan, kiềm trong máu và dịch ngoại bào, duy trì áp suất thẩm thấu Do đó, khi gia súc bị tiêu chảy cơ thể mất một lượng lớn các chất điện giải này làm hoạt động cơ thể bị rối loạn nặng

Theo Lê Văn Tạo (2005) [31] vi khuẩn E coli xâm nhập vào trong lớp tế

bào biểu mô ruột, tại đây vi khuẩn phát triển nhân lên lần thứ nhất phá hủy lớp

tế bào biểu mô gây ra viêm ruột, sau đó sản sinh độc tố đường ruột (Enterotoxin) Độc tố tác động vào quá trình trao đổi muối, nước ở ruột làm cho nước và chất điện giải không được hấp thu từ ruột vào cơ thể và ngược lại được thẩm xuất từ mô bào ra lòng ruột

Rối loạn cân bằng ion Na+: là ion chủ yếu ở ngoại bào, nó liên quan chặt chẽ với các ion Cl-

, HCO3- Vai trò chủ yếu là cân bằng áp suất thẩm thấu và cân bằng acid-bazơ qua cặp đệm bazơ H2CO3/NaHCO3 Khi bị tiêu chảy thì

Na+ huyết tương giảm đi rất nhiều, ngoài ra nó còn bị giảm khi cung cấp thiếu trong khẩu phần ăn Hậu quả là gây nhược trương gian bào làm nước sẽ chuyển vào tế bào, giảm dự trữ kiềm, giảm khối lượng máu, vỡ hồng cầu và giảm huyết áp

Rối loạn cân bằng ion K+: là ion chủ yếu trong tế bào nhưng ngoài tế bào

nó cũng có vai trò quan trọng trong việc duy trì tính kích thích của sợi cơ Cân bằng K+

liên quan chặt chẽ với Na+ huyết tương cũng như ở thận Giảm K+thường gặp trong cung cấp thiếu hoặc do đào thải quá nhiều qua nôn và tiêu chảy Hậu quả của giảm K+

thường rất nguy hiểm, nó có thể làm tim ngừng đập

và gây chết gia súc

Ở lợn hiện tượng tiêu chảy thường kèm theo quá trình nhiễm khuẩn Vi khuẩn kế phát thường làm viêm ruột, tiêu chảy nặng thêm có thể dẫn đến chết hoặc viêm ruột mãn tính Khi tiêu chảy do nhiễm khuẩn, các triệu chứng trầm trọng hơn và hậu quả để lại rất nặng nề Bệnh có thể lây lan và kế phát nhiều bệnh khác, gây thiệt hại cho chăn nuôi Như vậy, với mỗi một nguyên nhân gây bệnh khác nhau thì cũng để lại những hậu quả khác nhau

Tóm lại tiêu chảy do bất cứ nguyên nhân nào gây nên cũng để lại hậu quả

là mất nước và nhiễm độc huyết

1.2 MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM SINH LÝ ĐƯỜNG TIÊU HÓA CÓ ẢNH

HƯỞNG TRỰC TIẾP ĐẾN BỆNH LÝ TIÊU CHẢY Ở LỢN CON

1.2.1 Sự thay đổi pH trong đường tiêu hóa của lợn con

Khi nghiên cứu những biến đổi bệnh lý ở đường ruột trong bệnh phân

trắng lợn con, Tạ Thị Vịnh (1992) [40] đã nghiên cứu độ pH trong dạ dày và

ruột của lợn con bình thường và lợn con mắc bệnh tiêu chảy Kết quả của

nghiên cứu này đã cho thấy độ pH trong đường tiêu hóa của lợn con ở trạng

thái bình thường ở các tuần tuổi 1; 2 và 3 có xu hướng tăng dần từ dạ dày,

ruột non, ruột già Trong khi đó, đối với các lợn bị tiêu chảy thì nồng độ pH

biến động không theo quy luật này, một số vị trí ở ruột non có pH cao hơn cả

ở ruột già

Xét về tuổi thì pH ở dạ dày lợn có xu hướng giảm dần qua lứa tuổi Ở 1

tuần tuổi pH = 3,700 0,045; 2 tuần tuổi pH = 3,450 0,029; 3 tuần tuổi pH

= 3,150 0,047 Độ axit trong dạ dày đã tăng dần phù hợp với quy luật sinh

lý của lợn con Trong dịch vị của lợn con sơ sinh đến 3 tuần tuổi không có

HCl tự do vì lúc này lượng axit HCl tiết ra ít, lại nhanh chóng liên kết với

dịch nhầy Trong những ngày đầu mới đẻ, độ axit trong dạ dày được duy trì

nhờ sự chuyển hóa lactoza thành axit lactic Từ tuần tuổi thứ 2, hoạt tính của

men pepsin lại được tăng dần lên Sự tiết dịch vị của dạ dày tăng dần theo

tuổi, vì vậy mà pH đã giảm dần

Tại ruột non, tham gia vào quá trình tiêu hóa có dịch tụy, dịch ruột và

dịch mật Chúng đều có tính kiềm cao vì vậy pH tăng lên từ dạ dày xuống

ruột non

Tại ruột già, sự tiêu hóa chủ yếu là nhờ men có sẵn trong dưỡng chất từ

ruột non chuyển xuống Tại đây có hai quá trình đồng thời xảy ra:

- Quá trình lên men những sản phẩm lipit, gluxit sinh ra các chất hữu cơ

Formatted: Font: 14 pt, Font color: Black Formatted: Font: 14 pt, Font color: Black Formatted: Font color: Black, Swedish

(Sweden)

axit lactic, axit acetic

- Quá trình gây thối các sản phẩm protit sinh ra các chất độc như indol, scatol

Quá trình tiêu hóa ở lợn con chưa hoàn thiện, thức ăn chủ yếu là sữa, cho

nên quá trình lên men và gây thối giữa ít Các chất chứa chuyển xuống các

đoạn ruột tiếp theo ít thay đổi, còn pH phụ thuộc vào dịch ruột nên có xu

hướng tăng nhiều hơn

Đối với những lợn con bị bệnh phân trắng, pH ở dạ dày tăng cao hơn so

với lợn bình thường Các yếu tố gây bệnh đã tác động lên cơ thể lợn làm giảm

sự tiết dịch, nhất là men chymosin làm đông vón sữa nên không tạo điều kiện

cho vi khuẩn lactic lên men Độ pH ở ruột già có xu hướng giảm dần từ manh

tràng, kết tràng, trực tràng Còn pH từ dạ dày xuống ruột non lại tăng lên nên

đã tạo điều kiện cho vi sinh vật phát triển Do đó, các quá trình lên men, sinh

hơi các chất không tiêu hóa trong đường ruột, đặc biệt ở ruột già tăng lên, làm

ứ đọng nhiều axit hữu cơ và các chất độc làm cho pH giảm

1.2.2 Hệ vi khuẩn đường ruột ở lợn con

Ở lợn con các loài vi khuẩn đầu tiên có mặt trong đường ruột của lợn

gồm E.coli, Streptococci, Clostridia và Lactobacilli Sau đó một số loài vi

khuẩn yếm khí như Bacterroides, Bifidobacteria và Peptococci cũng sẽ lần lượt

xuất hiện Nguồn lây nhiễm của các loài vi khuẩn này, đầu tiên phải kể đến là

qua đường sinh dục của lợn mẹ, sau đó là từ da, sữa và phân của con mẹ

Khả năng sống và phát triển của vi khuẩn ở đường tiêu hóa của lợn con

được điều hòa chủ yếu bởi pH của đường tiêu hóa, mà chủ yếu phụ thuộc vào

sự tiết HCl của dạ dày Ở lợn con mới sinh, khả năng tiết HCl còn rất kém,

tuy nhiên sự xâm nhập nhanh chóng của các vi khuẩn sản sinh acid lactic như

Lactobacilli và Streptococci ngay sau đó đã góp phần duy trì độ pH ở mức độ

thấp trong tuần đầu lợn con mới sinh ra (Fulller, 1982) [48]

Bằng phương pháp so sánh các đặc điểm sinh hóa chủ yếu của hệ vi

khuẩn đường ruột của lợn mẹ và các lợn con do chúng sinh ra, nhiều nghiên cứu

Formatted: Font color: Black, Swedish

(Sweden)

Formatted: Font color: Black, Swedish

(Sweden)

đã chứng minh được rằng có sự tương đồng rất rõ rệt ở lợn con 3 ngày tuổi sau khi sinh (Kuhn, 1985) [57] Kết quả này đã cho thấy lợn nái chính là nguồn lây nhiễm đầu tiên đối với hệ vi khuẩn đường ruột của lợn con Sau đó hệ vi khuẩn đường ruột của lợn con trong quá trình bú sữa mẹ sẽ phát triển và có nhiều sự sai khác với hệ vi sinh vật đường ruột của lợn mẹ Tuy nhiên, quần thể các vi khuẩn trong đường tiêu hóa của lợn con sẽ thay đổi theo thời gian, cùng với sự phát triển của lợn và thay đổi theo loại thức ăn của lợn

Nhìn chung nhóm vi khuẩn đường ruột được phân làm 2 nhóm chính là:

1) Vi khuẩn hiếu khí bắt buộc gồm có: L acidophilus, Enterococcus, Vibrio

cholerae, Staphylococcus aureus, Bacteroides, Bifidobacterium bifidum, và

một số loài trực khuẩn gram (+) như B subtilis; 2) Vi khuẩn hiếu khí tùy tiện gồm có các loài Streptococcus, Proteus, E coli không lên men lactoza, nấm men, các giống thuộc họ Enterobacteriaceae và một số loài trực khuẩn gram (+) Bifidobacteria Hai nhóm vi khuẩn này (với hơn 400 chủng loài vi khuẩn

khác nhau) cùng với vật chủ hình thành nên một hệ thống sinh thái mà sự cân bằng là cần thiết cho sức khỏe của vật chủ

* Vai trò của hệ vi sinh vật đường ruột

Hệ vi khuẩn đường ruột có vai trò vô cùng quan trọng đối với sức khỏe của người và động vật Các enzym do chúng tiết ra có tác dụng làm tiêu hóa thức ăn, cung cấp một lượng các vitamin, đặc biệt là vitamin K, vitamin E, Biotin, B1, B2, B6, B12 và một số acid amin cần thiết khác cho cơ thể Hệ vi khuẩn đường ruột còn có vai trò chống lại sự xâm nhập của vi sinh vật gây bệnh Khi cơ thể ở trạng thái bình thường, khỏe mạnh thì hệ vi khuẩn ở trạng thái cân bằng, tạo ra sự liên kết giữa nhiều loài khác nhau, làm cho các loại vi khuẩn lạ ít có cơ hội xâm nhập Khi cân bằng của hệ vi khuẩn đường ruột bị phá vỡ, gây nên hiện tượng loạn khuẩn thì không những cơ thể dễ bị vi khuẩn gây bệnh xâm nhập mà ngay cả một số loại vi khuẩn thường trú như

Klebsiella, Citrobacter, Morganella, … gây bệnh cơ hội

Hệ vi sinh vật đường ruột có các chức năng trao đổi chất, miễn dịch và bảo

vệ (Cummings và Macfarlane, 1997) [45] Chức năng trao đổi chất được thể hiện bằng sự sản sinh ra các acid béo chuỗingắn và vitamin K Các vi khuẩn đường ruột lên men các thức ăn không được tiêu hóa và các chất nội sinh như màng nhầy để sản sinh ra các acid béo chuỗi ngắn Manh tràng và kết tràng là các vị trí lên men chính Lợn có manh tràng lớn và kết tràng là nơi tạo ra năng lượng ở dạng acid béo chuỗi ngắn đáp ứng được tới 30% nhu cầu năng lượng hàng ngày của lợn (Stevens và Hume, 1995) [67] Điều này đã cho thấy tầm quan trọng của

sự lên men vi khuẩn ở ruột già đối với dinh dưỡng của lợn

Số lượng của các tế bào sản sinh globulin miễn dịch ở lớp đệm và hàm lượng globulin miễn dịch trong huyết thanh tăng lên Đáp ứng miễn dịch đối với sự xâm nhập của vi khuẩn vào đường tiêu hóa ở các động vật vô trùng tương tự như quá trình đáp ứng đối với các viêm nhiễm Các đáp ứng miễn dịch niêm mạc này xảy ra nhẹ hơn ở các động vật nuôi bình thường, ở đó phần lớn vi khuẩn “chí ruột” bị bao bọc bởi IgA ( Van der Waaij và cs, 1996) [71] Điều này đã cho thấy tình trạng cân bằng của đáp ứng miễn dịch được bảo tồn bởi tác động qua lại giữa vi khuẩn chí ruột và hệ thống miễn dịch niêm mạc Bởi vậy, sự bám dính của vi khuẩn vào dạ dày và ruột, có thể là do một số các cấu trúc có trong bản thân vi khuẩn như các yếu tố bám dính của

vi khuẩn có vai trò quan trọng trong sự hình thành và cân bằng hệ thống miễn dịch của vật chủ Kháng thể IgA có vai trò rất quan trọng đối với miễn dịch của lợn con, đặc biệt ở lợn con giai đoạn cai sữa, là giai đoạn trong ruột có hàm lượng IgA rất hạn chế

Theo Umesaki và Setoyama (2000) [70] chức năng miễn dịch của hệ vi sinh vật đường ruột thúc đẩy sự phát triển và duy trì hệ thống miễn dịch của vật chủ Điều này đã được chứng minh trong các nghiên cứu trên các động vật

“sạch” (không bị nhiễm mầm bệnh) Sự xâm nhập của vi khuẩn vào trong đường tiêu hóa của các động vật “sạch”, dẫn tới làm tăng số lượng các tế bào

biểu mô bên trong và mảng Payer

Hiệu quả ngăn trở của các vi khuẩn đường ruột đối với sự thử thách của

tác nhân gây bệnh được xem như là chức năng bảo hộ Hầu hết các vi khuẩn

đường ruột có thể bám dính vào lớp niêm mạc trên cùng hoặc vào các tiểu

phần của thức ăn để hình thành nên một dạng màng trên bề mặt (Guarner và

Malagelada, 2003) [51] Sự cạnh tranh bề mặt để bám dính giữa vi khuẩn “chí

ruột” và tác nhân gây bệnh xâm nhập từ ngoài vào sẽ dẫn tới sự loại bỏ có

cạnh tranh các tác nhân xâm nhập từ bên ngoài vào trong ruột Ngoài ra, sự

cạnh tranh về chất dinh dưỡng cũng có thể là một yếu tố khác để loại bỏ các

tác nhân gây bệnh từ bên ngoài vào

1.3 NHỮNG HIỂU BIẾT VỀ VI KHUẨN PROBIOTIC VÀ CHẾ PHẨM

LACTOVET

Theo định nghĩa của FAO và WHO (2002) [46] chế phẩm Probiotic là

các vi khuẩn (kể cả nấm men) sống, khi đưa vào cơ thể với một lượng thích

hợp sẽ có tác dụng có lợi đối với cơ thể vật chủ

Theo Fuller (1982) [48] các loài vi khuẩn dùng làm probiotic cần phải

đáp ứng được các yêu cầu sau; i) vi khuẩn phải được chế tạo theo cách còn

sống với một quy mô lớn; ii) bảo tồn đặc tính sống và ổn định trong quá trình

sử dụng và bảo quản; iii) có khả năng sống sót trong đường tiêu hóa; iv) cơ

thể vật chủ phải thu được các lợi ích trực tiếp và gián tiếp từ các probiotic (cải

thiện hệ vi sinh vật đường ruột); v) hoàn toàn an toàn cho vật chủ

Các chế phẩm probiotic thường dùng trong chăn nuôi gồm 3 nhóm

chính: vi khuẩn sinh acid lactic, nha bào của họ Bacillus và nấm men (Fuller,

1989) [49] Probiotic được chế tạo theo rất nhiều cách như ở dạng thức ăn

viên, thức ăn lên men, dạng viên nang, dạng nhão, dạng bột hoặc dạng các

viên nhỏ Gần đây, các nhà khoa học đã chứng minh được các vi khuẩn đã vô

hoạt cũng có các tác động probiotic, đặc biệt là đặc tính miễn dịch, do vậy

chúng nên được phân loại vào nhóm probiotic ở dạng “mở rộng “

Formatted: Font: 14 pt, Font color: Black,

Swedish (Sweden)

Mặc dù việc bám dính vào các tế bào niêm mạc ruột và màng nhầy

không phải là một đặc tính chung của các loại probiotic, nhưng khả năng này

được coi như là một đặc tính quan trọng về tác dụng có lợi của probiotic Các

nhà khoa học cho rằng các vi khuẩn probiotic mà có khả năng bám vào niêm

mạc bề mặt của ruột có khả năng ngăn trở rất mạnh đối với sự bám dính của

các vi khuẩn gây bệnh (Fuller, 1991) [50] Ngoài ra, đặc tính bám dính của

các vi khuẩn probiotic là còn có liên quan tới đặc tính miễn dịch của chúng

Tannock (1995) [68] cho biết các loài vi khuẩn được sử dụng phổ biến nhất

trong các chế phẩm probiotic là vi khuẩn sinh acid lactic (Lactic acid bacteria -

LAB) (gồm Lactobacillus, Bifidobacterium và Streptococcus (Enterococcus)) trong

chăn nuôi lợn và gia cầm do chúng chiếm đại đa số trong đường tiêu hóa

1.3.1 Một số đặc điểm của chế phẩm probiotic

Các loài vi khuẩn được sử dụng làm probiotic khác với vi khuẩn sống

trong tự nhiên của cùng loại đó ở một số đặc tính riêng, đặc biệt về đặc tính

an toàn của chúng khi sử dụng trong cơ thể sống và cơ chế tác động của

chúng trong đường tiêu hóa Giữa các nhóm vi khuẩn probiotic khác nhau

cũng có sự khác nhau về đặc tính, nguồn gốc và cơ chế tác dụng

Khả năng sống sót và số lượng thực của các vi khuẩn probiotic trong

đường ruột là một vấn đề đang được quan tâm nghiên cứu nhiều vì hiệu quả

của probiotic phụ thuộc vào số lượng vi khuẩn sống trong đường tiêu hóa Do

vậy, khả năng đề kháng của chúng đối với nồng độ acid ở trong dạ dày, acid

mật và enzym tiêu hóa là các nhân tố quan trọng Trong rất nhiều nghiên cứu,

các loài vi khuẩn phân lập được từ phân đã được tiến hành kiểm tra để đánh

giá khả năng sống của vi khuẩn probiotic do khả năng khó bị tiêu hóa ở các vị

trí riêng biệt của ống tiêu hóa Để duy trì mức độ ổn định với số lượng cao

của vi khuẩn probiotic trong đường ruột, việc tăng thường xuyên liều

probiotic trong một giai đoạn nhất định là phương pháp duy nhất có thể thực

hiện, hay nói cách khác, nên rút ngắn khoảng thời gian giữa các lần cho ăn

nhằm có được số lượng tối đa các probiotic trong đường tiêu hóa (Ohashi và

Formatted: Font color: Black, Swedish

(Sweden)

cs, 2009) [60]

1.3.2 Nhóm vi khuẩn sinh acid lactic`

1.3.2.1 Đặc điểm sinh học

Nhóm vi khuẩn sinh acid lactic hay còn gọi là nhóm vi khuẩn có lợi

“propiotic” được sử dụng từ lâu và phổ biến trong nhiều lĩnh vực, ứng dụng

trong điều trị các bệnh rối loạn tiêu hóa và một số bệnh khác

Dựa vào đặc điểm hình thái, sinh lý trao đổi chất của vi khuẩn, nhóm vi

khuẩn sinh acid lactic có các đặc điểm sau:

Bắt màu gram dương, không sinh nha bào, có dạng hình cầu hay hình

que, kỵ khí hoặc hiếu khí tùy tiện, có khả năng lên men một số loại đường để

tạo sản phẩm chính là acid lactic

Trong quá trình sống, vi khuẩn thuộc nhóm sinh acid lactic có khả năng

sinh sản ra những chất có tính kháng khuẩn thông thường là acid lactic, acid

axetic và acid propionic Các acid này hoạt động kháng khuẩn ở pH thấp hơn

pH trung tính Acid axetic có tính ức chế nấm mốc và vi khuẩn mạnh hơn acid

lactic; hỗn hợp acid lactic và acid axetic có khả năng làm giảm sự phát triển

của S typhimurium hơn là một acid đơn Ngoài ra nhóm vi khuẩn này còn sản

sinh nhiều chất kháng khuẩn khác như H2O2, diacetyl, bacteriocin, chất kháng

khuẩn có trọng lượng phân tử thấp như Reuterin, PCA

(2-pyrorolidone-5-carboxylic acid)….Chất kháng khuẩn “Bacteriocin” được Jacob và cs phát

hiện vào năm 1953 là protein có trọng lượng phân tử lớn Bacteriocin do vi

khuẩn L acidophilus sinh ra gồm có: acidocin, acidophylin, lactacin B và

lactacin F (Seppo, 1998) [65]

Các vi khuẩn thuộc nhóm sinh acid lactic còn có khả năng sinh ra chất

làm giảm sự bám dính của vi khuẩn vào niêm mạc ruột, làm giảm sự cư trú

của vi khuẩn đường ruột, vi khuẩn Lactobacillus có thể làm giảm khả năng

bám dính của một số vi khuẩn gram âm trong điều kiện in vitro Acid

lipoteichoic là chất bám dính bề mặt thường được các vi khuẩn Lactobacillus

Formatted: Font color: Black, Swedish

(Sweden)

Formatted: Swedish (Sweden)

sinh ra Theo Seppo (1998) [65] chủng L fermentum 104r có khả năng sản

sinh ra trong huyễn dịch nuôi cấy một loại phức hợp N acetylglucosamin và

galactose có khả năng làm giảm ít nhất 50% sự bám dính của vi khuẩn E coli

trong môi trường in vitro

Một số loài vi khuẩn thuộc nhóm sinh acid lactic có khả năng sản sinh ra

nha bào như L sporogenese, nhờ đó mà có thể tránh được tác hại của yếu tố

môi trường ở đường tiêu hóa và có thể bảo quản ở nhiệt độ phòng mà không

mất đi khả năng sống (Sapinsa Corporation, 2000) [63]

1.3.2.2 Đặc tính đề kháng kháng sinh

Những nghiên cứu về tính đề kháng kháng sinh của Lactobacillus GG

được thông báo vào năm 1982 Khả năng đề kháng kháng sinh của giống

Lactobacillus nói chung đã được nhiều nghiên cứu đề cập đến chủng Lactobacillus

GG kháng với một số loại kháng sinh như ampicillin, pinicillin, cephalothin,

cefotacime, ciprofloxacin, erythromycin, tetracylin, trimethoprim

Trong một nghiên cứu khác các nhà khoa học đã phát hiện ra rằng

Lactobacillus GG không chứa plasmid, vì vậy không có khả năng chuyển gen

kháng vancomycin cho loài cầu khuẩn Enterococcus (Jon và cs, 1999) [55]

Qua thử nghiệm, L acidophilus được đưa vào môi trường dạ dày nhân tạo,

kết quả đã cho thấy sự sống sót của vi khuẩn là rất cao, chỉ giảm một lượng nhỏ

sau 6 giờ thử nghiệm Hơn nữa, L acidophilus kháng với metronidazole nhưng

mẫn cảm với amoxicillin và metronidazole Những chủng vi khuẩn này được

chọn thử nghiệm nhằm hạn chế khả năng chuyển gen kháng thuốc từ các chủng

probiotic cho vi khuẩn đường ruột Do vậy, tác giả khuyên nên sử dụng probiotic

ngay từ lúc bắt đầu điều trị kháng sinh

1.3.3 Cơ chế tác động của probiotic trong đường ruột lợn

Theo Meghrou và cs (1990) [58] cơ chế chính xác cho các hoạt tính tác

dụng của probiotic lên cơ thể vật chủ vẫn chưa được xác định một cách rõ

ràng Tuy nhiên, có một vài cơ chế đã được xem là cơ chế hoạt động của các

Formatted: Swedish (Sweden)

Formatted: Font color: Black, Swedish

(Sweden)

probiotic như cơ chế ức chế hoặc kích thích sinh hóa học, cơ chế cạnh tranh chất dinh dưỡng, cơ chế cạnh tranh đáp ứng miễn dịch và cơ chế cạnh tranh điểm bám dính vào điểm tiếp nhận

+ Cơ chế tác động của sinh hóa học: một probiotic mang loại vi khuẩn này có thể ức chế một loại vi khuẩn khác là thông qua sự sản sinh chất kháng khuẩn (Bacteriocin) Chất này có bản chất là protein hoặc phức hợp với protein được sản sinh ra bởi một số vi khuẩn nhất định và có thể ức chế sự phát triển của một số vi khuẩn khác có quan hệ gần gũi với chúng:

- Kích thích đáp ứng miễn dịch và tăng cường hoạt tính của kháng thể vật chủ

- Cạnh tranh chất dinh dưỡng: các probiotic cạnh tranh với tác nhân gây bệnh để dành được các chất dinh dưỡng quan trọng

- Cạnh tranh loại trừ: các probiotic chiếm các điểm tiếp nhận trên bề mặt ruột, từ đó làm cho các tác nhân gây bệnh bị loại trừ, ở nơi mà probiotic chiếm các điểm cảm thụ của ruột các độc tố đường ruột sẽ bị loại trừ Các tác nhân gây bệnh và độc tố của chúng bám vào lớp niêm mạc và các tế bào cảm thụ của ruột và phá hủy chúng

- Sự tập hợp của các probiotic làm ngăn trở sự bám dính và nhân lên của các tác nhân gây bệnh

+ Cơ chế cạnh tranh chất dinh dưỡng: cơ chế cạnh tranh nhằm chiếm được một số chất dinh dưỡng nhất định là một yếu tố quan trọng, dẫn tới việc xác định các thành phần của hệ vi sinh vật đường ruột, những loài không có khả năng sẽ bị loại bỏ khỏi hệ thống này Những vi khuẩn ở trong ruột già có khả năng sử dụng rất nhiều các loại chất dinh dưỡng khác nhau; các loài sống

ở đoạn đầu của kết tràng được cung cấp một lượng chất dinh dưỡng lớn được tạo ra bởi sự chuyển hóa các chất trong thức ăn từ ruột non, trong khi các loài sống ở đoạn cuối được cung cấp ít hơn nhiều Việc tăng số lượng vi khuẩn probiotic trong đường tiêu hóa cũng là một cách làm giảm lượng các chất dinh

dưỡng có sẵn cho các tập đoàn vi khuẩn có hại khác sử dụng và phát triển

+ Cơ chế cạnh tranh đáp ứng miễn dịch: Đáp ứng miễn dịch nhằm khống

chế sự phát triển của các vi sinh vật trong đường ruột là một đặc điểm rất

quan trọng Các nghiên cứu đã cho thấy các globulin miễn dịch bề mặt gắn

vào bề mặt màng của niêm mạc có thể làm giới hạn hoặc ức chế sự bám dính

của các vi khuẩn vào chiếm giữ đường tiêu hóa Sự kích thích các thành phần

của hệ thống miễn dịch, mà cụ thể là các đáp ứng miễn dịch tế bào có thể làm

thay đổi hệ vi sinh vật đường ruột, ví dụ như làm tăng hoạt tính thực bào bằng

cách sử dụng các vi khuẩn sinh acid lactic

+ Cơ chế bám dính: khả năng bám dính của các probiotic vào niêm mạc

ruột cũng được coi là một trong những cơ chế quan trọng Các vi khuẩn

probiotic, sau khi đã bám vào các điểm tiếp nhận trên bề mặt niêm mạc ruột

sẽ ngăn trở, làm cho các vi khuẩn gây bệnh không có điều kiện tiếp cận và

bám dính nữa Các nghiên cứu trong điều kiện in vitro của L acidophilus, L

casei với dòng tế bào CaCo-2 và các vi khuẩn S typhimurim, S aureus và E

coli đã chứng minh điều này

1.4 BIỆN PHÁP PHÕNG TRỊ HỘI CHỨNG TIÊU CHẢY Ở LỢN CON

DO VI KHUẨN GÂY RA

1.4.1 Biện pháp phòng

Vi khuẩn E coli và Salmonella là những vi khuẩn phổ biến trong đường

tiêu hóa của gia súc, gia cầm và thuộc nhóm căn bệnh cơ hội Để phòng tiêu

chảy cho vật nuôi, biện pháp phòng bệnh có vai trò quan trọng nhằm hạn chế sự

tồn tại của mầm bệnh và nâng cao sức đề kháng cho vật nuôi

1.4.1.1 Phòng tiêu chảy ở lợn bằng biện pháp chăm sóc, nuôi dưỡng

Trong quá trình chăm sóc nuôi dưỡng, cần cho lợn nái ăn thức ăn

giàu đạm, vitamin và đủ nguyên tố vi lượng Khi lợn con mới sinh cần

cho bú sữa đầu, cho lợn tập ăn sớm, sau cai sữa cần cho lợn ăn đầy đủ số

Formatted: Font: 14 pt, Font color: Black

Formatted: Font color: Black, Swedish

(Sweden)

Formatted: Swedish (Sweden)

lượng và chất lượng phù hợp với đặc điểm sinh lý từng lứa tuổi (Hoàng

Thuỷ Nguyên và cs 1974) [20]

Lợn con ngay sau khi sinh cần được cho bú sữa đầu để tiếp thu kháng thể

từ lợn mẹ có tác dụng nâng cao sức đề kháng và chống lại một số bệnh trong

đó có rối loạn tiêu hóa do đã ngăn chặn được sự nhân lên của vi khuẩn trong

đường ruột Gia súc non giai đoạn bú sữa, rối loạn tiêu hoá xảy ra phổ biến, đây

là một quá trình bệnh lý phức tạp do tác động và kết hợp của nhiều yếu tố như

stress ngoại cảnh, sai sót trong quản lý, chăm sóc, thức ăn, nước uống bị nhiễm

khuẩn Theo Đào Trọng Đạt và cs (1996) [7]; Hồ Văn Nam và cs (1997) [19]

chế độ dinh dưỡng cần đảm bảo vệ sinh, phù hợp với sinh lý tiêu hoá của gia

súc trong từng giai đoạn sẽ hạn chế được sự loạn khuẩn đường ruột chứng viêm

ruột tiêu chảy

1.4.1.2 Phòng tiêu chảy ở lợn bằng vacxin

Hiện nay, sử dụng vacxin để phòng tiêu chảy cho lợn cũng đã có nhiều công

trình nghiên cứu và cho kết quả khả quan Smith H W và cs (1967) [66] đã chiết

tách được các loại kháng nguyên vi khuẩn và chế tạo vacxin có tác dụng

phòng hộ tốt cho vật nuôi khi cho uống hoặc tiêm, chống lại được sự bám

dính của các vi khuẩn gây bệnh trên các tế bào biểu mô ruột Gây miễn dịch

cho lợn bằng cách uống hoặc tiêm vacxin E coli sống hoặc vacxin E coli vô

hoạt đều làm giảm tỷ lệ mắc và chết do tiêu chảy

Nguyễn Thị Nội và cs (1985) [21] đã chọn những serotype E coli

thường gặp có kháng nguyên K88 để chế vacxin phòng bệnh phân trắng lợn

con, tiêm vacxin đó cho lợn nái chửa 4-6 tuần trước khi đẻ cho kết quả bảo hộ

tăng 30-40% đối với lợn con sinh ra Cũng các tác giả trên, năm 1989 đã chế

tạo vacxin đa giá SALSCO phòng tiêu chảy cho lợn, vacxin được chế từ các

chủng vi khuẩn E coli, Salmonella và Streptococcus

Một số loại vacxin dùng để phòng bệnh do vi khuẩn E coli và

Formatted: Swedish (Sweden)

Salmonella ở lợn tại Việt Nam gồm có:

 Vacxin LitterGuard LT-C: Do hãng Pfizer Animal health - Mỹ sản

xuất, phòng bệnh do E coli chủng K99, K88,987P, F41 và độc tố LT Liều

tiêm phòng 2ml/con, tiêm dưới da hoặc tiêm bắp Không sử dụng vacxin

trước khi giết thịt 21 ngày

1.4.1.3 Phòng tiêu chảy ở lợn bằng chế phẩm sinh học

Sử dụng chế phẩm sinh học nhằm cân bằng và ổn định hệ vi sinh vật trong

đường tiêu hoá của gia súc, tránh được sự loạn khuẩn đường ruột và giúp cho sự

hồi phục các vi sinh vật có lợi trong đường tiêu hoá Để khắc phục những hạn

chế của kháng sinh, các nhà khoa học đã nghiên cứu chế tạo các chế phẩm sinh

học từ các vi sinh vật hữu ích có tác dụng chống lại vi sinh vật gây bệnh

Ngoài sử dụng vacxin, một số tác giả đã đi sâu nghiên cứu các chế phẩm

dùng để phòng hội chứng tiêu chảy ở lợn Đây là biện pháp vừa giúp tăng khả

năng đề kháng, vừa khống chế sự phát triển quá mức của một số loài vi khuẩn

có hại cho cơ thể gia súc

Nhiều nhà khoa học đã nghiên cứu sử dụng các chế phẩm sinh học để

phòng chống các bệnh nhiễm khuẩn đường tiêu hóa của người và gia súc

Trong chăn nuôi, việc dùng các vi khuẩn có lợi để phòng trị tiêu chảy ở lợn là

một biện pháp hữu hiệu và đang được áp dụng rộng rãi Các nhóm vi khuẩn

thường dùng là Bacillus subtilis, Colibacterium, Lactobacillus…, các vi khuẩn

này, khi đưa vào đường tiêu hóa của lợn sẽ góp phần cải thiện hệ vi sinh vật

đường ruột, tăng cường tiêu hóa thức ăn và ức chế các vi khuẩn có hại

Các chế phẩm sinh học, trong đó có chế phẩm probiotic đã được nghiên

cứu và sử dụng khá phổ biến ở nhiều nước trên thế giới Những nghiên cứu hệ

vi sinh vật đường ruột, sử dụng probiotic trong phòng trị bệnh cho người và

gia súc, phục vụ phát triển chăn nuôi ở nước ta mới thực sự phát triển từ

những năm 80 của thế kỷ trước

Ở nước ta, từ năm 1976, Nguyễn Như Viên đã sản xuất thành công chế

phẩm Bacillus Subtilis bằng cách cấy vi khuẩn Bacillus vào môi trường đậu

Formatted: Swedish (Sweden)

tương, nước cám gạo, thậm chí cả nước râu ngô để được chế phẩm sinh học

mà theo tác giả trong đó có hàm lượng vi khuẩn Bacillus Subtilis đủ hạn chế

được các vi khuẩn gram âm và gram dương gây bệnh Các chế phẩm này không những phòng bệnh mà còn chữa được bệnh viêm ruột ở gia súc non và những trường hợp ỉa chảy viêm ruột ở lứa tuổi lớn hơn

Lê Thị Tài (1997) [27] đã nghiên cứu sản xuất viên Subtilis để phòng và trị nhiễm trùng đường ruột ở lợn đạt tỷ lệ khỏi trên 90%

Huỳnh Kim Diệu (2001) [4] dùng cơm mẻ cho lợn con ăn có kết quả tốt giảm tỷ lệ bị tiêu chảy, tăng tỷ lệ khỏi bệnh sau 3 ngày điều trị, rút ngắn thời gian bị bệnh, giảm tỷ lệ tái phát, giảm tỷ lệ chết ở lợn con theo mẹ và lợn con sau cai sữa

Lê Văn Tạo và cs (2001) [30] đã sản xuất kháng thể từ lòng đỏ trứng gà

để phòng trị tiêu chảy cho lợn con Lợn dùng chế phẩm đều an toàn, điều trị

khỏi bệnh đối với lợn con bị tiêu chảy do vi khuẩn E coli

Tạ Thị Vịnh và Đặng Thị Hòe (2002) [41] đã sử dùng chếphẩm

VITOM1.1 (có chứa vi khuẩn Bacillus subtilis chủng VKPMV-7092) để

phòng trị tiêu chảy cho lợn con sơ sinh đến 3 tuần tuổi

Chế phẩm sinh học EM (Effective Microoganisms) của giáo sư Nhật Bản Terno Higa gồm nhiều loại vi sinh vật có lợi từ thiên nhiên đã được sử dụng trên nhiều lĩnh vực Chế phẩm EM có khả năng phòng và trị tiêu chảy cho nhiều loài gia súc, gia cầm và còn khử mùi hôi cho phân thải, chuồng trại (Đoàn Thị Kim Dung, 2003) [5]

Trần Thị Hạnh và cs (2004) [10] đã chế tạo sinh phẩm E coli – sữa và C

perfringens - toxoid dùng phòng tiêu chảy cho lợn con đã có tác dụng rõ rệt

trong việc giảm tỷ lệ mắc bệnh phân trắng do E coli và C perfringens

Nguyễn Thị Thanh Hà và Bùi Thị Tho (2009) [8] đã nghiên cứu ứng dụng cao mật bò 20% trong phòng và trị tiêu chảy cho lợn con từ 1-21 ngày tuổi, làm giảm tới 31,4% tỷ lệ lợn mắc bệnh

Bạch Quốc Thắng và cs (2011) [35] đã nghiên cứu sản xuất chế phẩm

E.Lac để phòng hội chứng tiêu chảy cho lợn con theo mẹ, tạo sự cân bằng vi

sinh vật đường ruột theo hướng có lợi: Các vi khuẩn có lợi probiotic tăng, các

vi khuẩn gây bệnh E coli, S typhimurium và C perfringens giảm

Ngoài ra, nhiều tác giả đã dụng biện pháp đưa kháng sinh vào thức ăn,

nước uống hàng ngày của lợn để phòng tiêu chảy và đã cho các kết quả rất

khả quan Tuy nhiên, việc sử dụng kháng sinh đã để lại nhiều hậu quả không

tốt như gây tồn dư kháng sinh trong thực phẩm, làm tăng số lượng vi khuẩn

kháng thuốc… nên hiện nay đa số các nước đã cấm sử dụng biện pháp này

hoặc chỉ áp dụng trong điều kiện nhất định và phải tuân thủ quy định về thời

gian ngừng thuốc trước khi giết mổ

1.4.2 Điều trị tiêu chảy

Tiêu chảy ở lợn được coi như là một hội chứng nên việc điều trị tiêu

chảy ở lợn là kết hợp của nhiều biện pháp Một nguyên tắc chung là can thiệp

sớm, loại trừ căn nguyên gây bệnh, bổ sung nước và chất điện giải, khống

chế, khắc phục rối loạn tiêu hoá, hấp thu giúp quá trình tiêu hoá trở lại trạng

thái sinh lý bình thường

1.4.2.1 Điều trị nguyên nhân gây bệnh

Nguyên nhân chủ yếu trong hội chứng tiêu chảy của lợn là do một số vi

khuẩn gây bệnh đường ruột, bao gồm vi khuẩn hiếu khí, yếm khí tuỳ tiện hoặc

yếm khí bắt buộc Những vi khuẩn thường gặp là E coli, Salmonella spp., Cl

perfringens, Shigella spp., Klebsiella spp., Streptococcus Dùng thuốc

kháng sinh có tác dụng cao với các vi khuẩn như E coli và Salmonella spp

gây ra hội chứng tiêu chảy ở lợn con Tuy nhiên, tình trạng kháng kháng sinh

của các chủng vi khuẩn gây bệnh ở vật nuôi ngày càng gia tăng Vì vậy, việc

kiểm tra tính mẫn cảm của vi khuẩn gây bệnh với kháng sinh để lựa chọn loại

kháng sinh thích hợp là yêu cầu cần thiết nhằm nâng cao hiệu quả điều trị bệnh

(Radostits và cs, 1994) [62]

1.4.2.2 Điều trị triệu chứng tiêu chảy

Formatted: Font color: Black, Swedish

(Sweden)

Formatted: Swedish (Sweden)

Formatted: Swedish (Sweden)

Lợn bị tiêu chảy do E coli khi điều trị, ngoài việc dùng kháng sinh sớm

từ đầu nên dùng kết hợp một số thuốc hay hóa dược có tác dụng ức chế sự sản

sinh và ảnh hưởng của độc tố đường ruột Enterotoxin do vi khuẩn phóng thích

ra Kết hợp sử dụng dung dịch các chất điện giải như dung dịch đường glucose, muối natri, kali cung cấp, bổ sung lượng nước và các chất điện giải

bị mất trong khi tiêu chảy Trong điều trị cần thực hiện tốt chế độ ăn uống, chống nhiễm khuẩn và điều trị hiện tượng mất nước, chất điện giải Trong đó,

bổ sung nước và chất điện giải có vai trò quan trọng vì có tới 80% bệnh súc chết do bệnh lý này (Nguyễn Văn Tâm, Cù Hữu Phú (2006) [32]

Chương 2 NỘI DUNG, NGUYÊN LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

2.1.1 Khảo sát một số đặc tính sinh vật học in vitro của chủng vi khuẩn

Lactobacillus phân lập được dùng chế tạo chế phẩm

2.1.2 Nghiên cứu chế tạo và kiểm nghiệm chế phẩm Lactovet

2.1.3 Thử nghiệm chế phẩm trong phòng hội chứng tiêu chảy ở lợn con

2.1.4 Thử nghiệm một số phác đồ điều trị hội chứng tiêu chảy ở lợn con

2.2 NGUYÊN LIỆU DÙNG TRONG NGHIÊN CỨU

2.2.1 Đối tượng nghiên cứu

- Chủng vi khuẩn Lactobacillus phân lập được

- Lợn con sau cai sữa nuôi tại huyện Vĩnh Tường – tỉnh Vĩnh Phúc

- Chế phẩm sinh học Lactovet

2.2.2 Nguyên vật liệu và dụng cụ, trang thiết bị

2.2.2.1 Nguyên vật liệu

* Mẫu nghiên cứu

- Các sản phẩm lên men được thu thập ở khu vực thành phố Thái Nguyên

- Mẫu phân: lấy khoảng 3-5 gam, đựng trong ống nghiệm vô trùng, có

- Chuột trắng khỏe mạnh (trọng lượng 18 – 20 g/con)

- Lợn con sau cai sữa (21- 84 ngày tuổi) nuôi ở huyện Vĩnh Tường –

tỉnh Vĩnh Phúc

2.2.2.2 Các loại môi trường, hóa chất và dụng cụ, thiết bị

- Các môi trường kiểm tra gồm: nước thịt ống, nước thịt lọ 50ml, thạch

+ Các loại môi trường dùng nuôi cấy và phân lập vi khuẩn như XLD agar (Xylose Lysine Deoxycholate Agar), MacConkey agar, thạch máu, thạch

thường, thạch Endo, EMB (Eosin-metyl- Blue) và các môi trường đường, Kligler, VP (Voges Proskauer), MR (Metyl Red)

+ Môi trường pepton water Muller Kauffmann và Rappaport Vassiliadis enrichment Broth

- Các loại hóa chất bao gồm:

+ Thuốc nhuộm Gram, dung dịch Kovac’s, dung dịch chỉ thị Andrade + Muối mật Oxgall (do hãng Sigma cung cấp)

+ Giấy tẩm kháng sinh các loại do hãng Oxoid của Anh, Biorad

và các loại hóa chất khác dùng trong nghiên cứu được thể hiện ở bảng 2.1

Bảng 2.1 Các hóa chất sử dụng trong nghiên cứu

Triammonium

Tím kết tinh Trung quốc Dung dịch etanol Trung quốc