Giải pháp đẩy nhanh tiến độ công tác bồi thường giải phóng mặt bằng tái định cư các dự án đầu tư xây dựng công của thành phố Hà Nội

Đối tương nghiên cứu Các chủ trương, chế độ chính sách của Đảng và Nhà nước về quá trình thực thi chính sách thu hổi đất, bồi thường GPMB; các Dự án đầu tư công, các cơ quan chuyên môn,

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH

––––––––––––––––––––––––––

VŨ VĂN SƠN

GIẢI PHÁP ĐẨY NHANH TIẾN ĐỘ CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG TÁI ĐỊNH CƯ CÁC DỰ ÁN ĐẦU TƯ

XÂY DỰNG CÔNG CỦA THÀNH PHỐ HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SỸ KINH TẾ

Chuyên ngành: Quản lý kinh tế

Thái Nguyên – 2013

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH

––––––––––––––––––––––––––

VŨ VĂN SƠN

GIẢI PHÁP ĐẨY NHANH TIẾN ĐỘ CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG TÁI ĐỊNH CƯ CÁC DỰ ÁN ĐẦU TƯ

XÂY DỰNG CÔNG CỦA THÀNH PHỐ HÀ NỘI

Chuyên ngành: Quản lý kinh tế

Mã số: 60.34.04.10

LUẬN VĂN THẠC SỸ KINH TẾ

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS VŨ THANH LIÊM

Thái Nguyên – 2013

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất

kỳ luận văn nào khác

Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này

đã được cảm ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều được ghi rõ nguồn gốc

Tác giả luận văn

Vũ Văn Sơn

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành xong luận văn Thạc sỹ quản lý kinh tế này, tôi muốn gửi lời cảm ơn chân thành nhất đến những người đóng vai trò vô cùng quan trọng trong cuộc đời tôi Đó chính là ba mẹ, người bạn đời và các giảng viên Trường Đại học Kinh tế và Quản trị kinh doanh - Đại học Thái Nguyên Đặc biệt, tôi xin gửi lời cảm ơn đến người hướng dẫn khoa học của tôi - Tiến sỹ

Vũ Thanh Liêm …đã nhiệt tình hướng dẫn và chỉ bảo tôi trong quá trình thực hiện luận văn này

Nhân đây, tôi xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu Trường Đại học Kinh tế và Quản trị kinh doanh - Đại học Thái Nguyên cùng các thầy cô trong Khoa kinh tế, các bạn bè cùng lớp đã tạo nhiều điều kiện để tôi học tập và hoàn thành tốt khóa học

Đồng thời, tôi cũng xin cảm ơn quý anh, quý chị và Ban lãnh đạo sở Xây dựng, sở Kế hoạch và đầu tư Hà Nội …đã tạo điều kiện cho tôi điều tra khảo sát để có dữ liệu viết luận văn

Mặc dù tôi đã có nhiều cố gắng hoàn thiện luận văn bằng tất cả sự nhiệt tình và năng lực của mình, tuy nhiên không thể tránh khỏi những thiếu sót, rất mong nhận được những đóng góp quý báu từ quý thầy cô và các bạn

Để đáp lại những chân tình đó, tôi sẽ cố gắng vận dụng các kiến thức

mà mình đã được trang bị vào thực tiễn cuộc sống một cách có hiệu quả nhất nhằm đem lại lợi ích cho mình và cho người khác

Xin chân thành cảm ơn!

Tác giả luận văn

Vũ Văn Sơn

MỤC LỤC

Lời cam đoan i

Lời cảm ơn ii

Mục lục iii

Danh mục các chử viết tắt vii

Danh mục bảng viii

Danh mục hình, biểu đồ ix

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cứu 2

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 2

4 Ý nghĩa của đề tài 3

5 Kết cấu của luận văn 3

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG TÁI ĐỊNH CƯ TRONG THỰC HIỆN DỰ ÁN ĐẦU TƯ CÔNG CỦA THÀNH PHỐ HÀ NỘI 4

1.1 Cơ sở lý luận về các yếu tố ảnh hưởng đến giải phóng mặt bằng cho các dự án đầu tư công 4

1.1.1 Khái niệm về bồi thường GPMB tái định cư 4

1.1.2 Đặc điểm của công tác bồi thường GPMB tái định cư 4

1.1.3 Vị trí và vai trò của công tác bồi thường GPMB tái định cư trong quá trình đầu tư xây dựng của dự án 5

1.1.3.1 Quá trình đầu tư xây dựng của dự án 5

1.1.3.2 Vai trò của công tác bồi thường GPMB tái định cư 6

1.1.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến giải phóng mặt bằng 9

1.1.4.1 Chính sách 9

1.1.4.2 Những yếu tố liên quan đến thị trường 9

1.1.4.3 Công tác quy hoạch 10

1.1.4.4 Trình độ của đội ngũ thực hiện công tác GPMB 10

1.1.4.5 Công tác tuyên truyền và nhận thức của các hộ gia đình 10

1.1.4.6 Công tác phối hợp 10

1.1.4.7 Minh bạch và công khai trong quá trình đền bù GPMB 10

1.2 Cơ sở thực tiễn của đề tài các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của công tác giải phóng mặt bằng tái định của cho các dự án đầu tư công 11

1.2.1 Kinh nghiệm bồi thường, GPMB của một số nươc trên thế giới 11

1.2.1.1 Trung Quốc 11

1.2.1.2 Thái Lan 12

1.2.1.3 Hàn Quốc 13

1.2.1.4 Australia 16

1.2.1.5 Chính sách bồi thường và tái định cư của các tổ chức ngân hàng quốc tế 17

1.2.2 Chính sách bồi thường khi nhà nước thu hồi đất và giải phóng mặt bằng của Việt Nam qua một số thời kỳ 19

1.2.2.1 Trước khi có Luật đất đai năm 1993 19

1.2.2.2 Thời kỳ 1993 đến 2003 21

1.2.2.3 Từ khi có Luật đất đai năm 2003 25

1.2.3 Tình hình thực hiện chính sách bồi thường khi nhà nước thu hồi đất ở Việt Nam 27

1.2.3.1 Thực trạng bồi thường giải phóng mặt bằng tại Việt Nam 27

1.2.3.2 Nguyên nhân ảnh hưởng đến tiến độ giải phóng mặt bằng trong thời gian qua 29

1.2.3.3 Một số khó khăn hạn chế trong việc thực hiện giải phóng mặt bằng các dự án đầu tư công 31

1.2.3.4 Các công trình nghiên cứu có liên quan về bồi thường giải phóng mặt bằng 32

Chương 2: ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 35

2.1 Đặc điểm địa bàn nghiên cứu 35

2.1.1 Đặc điểm tự nhiên 35

2.1.2 Điều kiện kinh tế xã hội 36

2.2 Phương pháp tiếp cận và nghiên cứu 42

2.2.1 Phương pháp tiếp cận 42

2.2.2 Phương pháp nghiên cứu 42

Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 44

3.1 Thực trạng công tác bồi thường GPMB của các dự án đầu tư trên địa bàn thành phố Hà Nội 44

3.2 Đánh giá tình hình công tác bồi thường GPMB của các dự án đầu tư trên địa bàn thành phố Hà Nội 46

3.2.1 Nhiều dự án bị chậm tiến độ công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất 46

3.2.2 Xảy ra nhiều khiếu kiện trong công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất 52

3.2.3 Nhiều dự án chậm tái định cư cho người bị thu hồi đất 56

3.3 Các nguyên nhân gây ra những tồn tại trong công tác bồi thường GPMB của các dự án đầu tư trên địa bàn thành phố Hà Nội 58

3.3.1 Những nguyên nhân thuộc về cơ chế chính sách của Nhà nước và thành phố Hà Nội về bồi thường GPMB tái định cư 59

3.3.2 Các nguyên nhân thuộc về công tác quản lý nhà nước về đất đai 62

3.3.3 Các yếu kém trong quản lý thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ GPMB và tái định cư 63

3.3.4 Các nguyên nhân thuộc khâu tái định cư cho người bị thu hồi đất 65

3.3.5 Giá đất để tính bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất thấp, chưa sát với giá đất trên thị trường Nguyên nhân này gây ra việc khiếu kiện kéo dài và gây chậm tiến độ thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư 66

Chương 4: ĐỀ XUẤT MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM ĐẨY NHANH TIẾN

ĐỘ GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG TÁI DỊNH CƯ ĐỂ THỰC HIỆN CÁC

DỰ ÁN ĐẦU TƯ XÂY DỰNG CÔNG CỦA THÀNH PHỐ HÀ NỘI 68

4.1 Quan điểm, mục tiêu, nhiệm vụ và định hướng chung về công tác giải phóng mặt bằng ở Hà Nội trong những năm tới 68

4.1.1 Các quan điểm về chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng 68

4.1.2 Định hướng chung 69

4.2 Một số giải pháp chủ yếu nhằm đẩy nhanh công tác giải phóng mặt bằng thực hiện các dự án đầu tư trên địa bàn Thành phố Hà Nội 71

4.2.1 Nhóm giải pháp về hoàn thiện khung khổ pháp lý và các chính sách liên quan tới công tác giải phóng mặt bằng 71

4.2.2 Nhóm giải pháp tạo nguồn vốn hình thành quỹ cho công tác giải phóng mặt bằng 74

4.2.3 Nhóm giải pháp về hỗ trợ và tái định cư phục vụ cho công tác giải phóng mặt bằng 77

4.2.4 Nhóm giải pháp định hình phương pháp tính giá trị đất đai trong khu vực giải phóng mặt bằng 78

4.2.5 Nhóm giải pháp về công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất 79

4.2.6 Nhóm giải pháp tăng cường tổ chức thực hiện 80

4.2.7 Nhóm giải pháp tăng cường vai trò của cộng đồng trong việc tham gia công tác giải phóng mặt bằng 81

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 84

1 Kết luận 84

2 Kiến nghị 84

TÀI LIỆU THAM KHẢO 86

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 4.2.1: Tổng hợp số lượng dự án công bị chậm tiến độ công tác bồi

thường, hỗ trợ và tái định cư năm 2009 47Bảng 4.2.2: Tổng hợp dự án liên quan đến khiếu kiện trong công tác bồi

thường, hỗ trợ và tái định cư 53Bảng 4.2.3: Tổng hợp dự án chậm tái định cư cho người bị thu hồi đất 57

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Đất nước ta đang trong giai đoạn hội nhập và phát triển, quá trình công nghiệp hoá hiện đại hoá đang chuyển biến rất nhanh, cùng với đó là việc đô thị hoá cũng đang diễn ra ở khắp các tỉnh thành trên toàn quốc Đặc biệt là nhiệm vụ xây dựng Thủ đô Hà Nội theo hướng hiện đại, văn minh, giàu đẹp

đã được Nghị quyết 15 - NQ/TW của Bộ Chính trị về công tác Thủ đô, Pháp lệnh Thủ đô và Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Thành phố Hà Nội lần thứ XIII khẳng định

Trong những năm qua công tác xây dựng và quản lý đô thị đã có nhiều tiến bộ Thành phố đã được cải tạo, xây dựng theo hướng đồng bộ, hiện đại; nhiều chủ trương, chính sách của Thành phố đã được ban hành kịp thời, đúng hướng; hàng trăm dự án đã và đang triển khai xây dựng Tuy nhiên, tiến độ triển khai nhiều công trình chậm, không đạt kế hoạch đề ra Nguyên nhân chính của việc chậm trễ này là do vướng mắc trong công tác bồi thường GPMB tái định cư

Bồi thường GPMB tái định cư là một công việc phức tạp, nhạy cảm liên quan đến nhiều mặt của xã hội và cộng đồng dân cư Hiện nay, công tác bồi thường GPMB tái định cư của thành phố Hà Nội còn gặp nhiều khó khăn, vướng mắc, chưa đáp ứng yêu cầu đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá Thủ đô Thậm chí có lúc, có nơi xảy ra vụ việc phức tạp, kéo dài, gây thiệt hại về kinh tế và ảnh hưởng trật tự an ninh xã hội, tốn nhiều thời gian và công sức

Nhận thấy tầm quan trọng của công tác bồi thường GPMB nên em đã

chọn đề tài: “Giải pháp đẩy nhanh tiến độ công tác bồi thường GPMB tái định cư các dự án đầu tư công của thành phố Hà Nội” Đây là một đề tài

rất cấp thiết có ý nghĩa quan trọng cả về mặt lý luận và thực tiễn

2 Mục tiêu nghiên cứu

2.1 Mục tiêu chung

Thông qua việc khảo sát, đánh giá thực trạng công tác bồi thường GPMB tái định cư trên địa bàn thành phố Hà Nội trong những năm qua, đề tài tập trung nghiên cứu xây dựng các giải pháp chủ yếu đẩy nhanh công tác GPMB, tạo lập và ổn định đời sống người dân trong diện di dời, góp phần xây dựng Thủ đô văn minh, giàu đẹp theo định hướng và quy hoạch phát triển

- Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến công tác GPMB cho các dự án đầu

tư công trên địa bàn Thành phố Hà Nội;

- Đề xuất giải pháp góp phần thúc đẩy công tác GPMB cho các dự án đầu tư trên địa bàn Thành phố Hà Nội

3 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tương nghiên cứu

Các chủ trương, chế độ chính sách của Đảng và Nhà nước về quá trình thực thi chính sách thu hổi đất, bồi thường GPMB; các Dự án đầu tư công, các cơ quan chuyên môn, các hộ nằm trong diện ảnh hưởng khi thực hiện GPMB của Thành phố Hà Nội

3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Về nội dung: Các dự án đầu tư xây dựng liên quan đến công tác bồi

thường GPMB tái định cư thuộc các nguồn vốn công của thành phố Hà Nội Điều tra, đánh giá việc thực hiện chính sách thu hồi đất, bồi thường GPMB, những mặt còn hạn chế, bất cập trong việc thực hiện tiến độ, từ đó đưa ra giải pháp hoàn thiện tốt hơn

- Về không gian: Thuộc địa bàn Thành phố Hà Nội

- Về thời gian: Từ năm 2005 đến năm 2012

4 Ý nghĩa của đề tài

Có ý nghĩa thực tiễn cao, vấn đề nghiên cứu của đề tài là xuất phát từ yêu cầu đẩy nhanh tiến độ thực hiện các dự án đầu tư xây dựng Kết quả nghiên cứu của đề tài vừa góp phần bổ sung cơ sở lý luận cho việc ban hành các chính sách quản lý của Nhà nước, vừa là căn cứ khoa học để địa phương và các chủ đầu tư xây dựng công trình thực hiện việc bồi thường GPMB tái định

cư đạt kết quả tốt hơn

5 Kết cấu của luận văn

Để hoàn thành đề tài trên, tôi xin trình bày luận văn theo kết cấu sau:

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn

Chương 2: Phương pháp nghiên cứu

Chương 3: Kết quả nghiên cứu

Chương 4: Các giải pháp (cho vấn đề nghiên cứu)

KẾT LUẬN

PHỤ LỤC

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG TÁI ĐỊNH CƯ TRONG THỰC HIỆN

DỰ ÁN ĐẦU TƯ CÔNG CỦA THÀNH PHỐ HÀ NỘI

1.1 Cơ sở lý luận về các yếu tố ảnh hưởng đến giải phóng mặt bằng cho các dự án đầu tư công

1.1.1 Khái niệm về bồi thường GPMB tái định cư

- GPMB là quá trình thực hiện các công việc liên quan đến việc di dời nhà cửa, cây cối, các công trình xây dựng và một bộ phận dân cư trên một phần đất nhất định được quy hoạch cho việc cải tạo, mở rộng hoặc xây dựng một công trình mới

- Bồi thường GPMB là việc bồi thường cho đối tượng sử dụng đất bị thu hồi, hỗ trợ người bị thu hồi đất ổn định chỗ ở, việc làm và đời sống

1.1.2 Đặc điểm của công tác bồi thường GPMB tái định cư

- Công tác GPMB mang tính quyết định đến tiến độ của các dự án, là khâu đầu tiên thực hiện dự án Trong đó đền bù thiệt hại là khâu quan trọng quyết định tiến độ GPMB

- Công tác bồi thường GPMB tái định cư là vấn đề hết sức nhạy cảm và phức tạp, tác động đến mọi mặt của đời sống kinh tế, xã hội, đến lợi ích của nhiều người, của cả cộng đồng dân cư Nếu không giải quyết tốt và thỏa đáng các quyền lợi của người bị thu hồi đất sẽ gây nên khiếu kiện, mất trật tự an ninh xã hội, mất ổn định về chính trị

- Quá trình thực hiện công tác bồi thường GPMB tái định cư để thực các dự án đầu tư luôn phải dung hòa hai mâu thuẫn:

+ Đối với người được giao đất (trong đó có cả cơ quan Nhà nước) luôn tìm cách giảm chi phí bồi thường GPMB và tái định cư để giảm tổng mức đầu

tư của dự án và tiết kiệm chi phí

+ Đối với người bị thu hồi đất luôn đòi hỏi được trả một khoản bồi thường phải thỏa đáng quyền lợi của mình Bên cạnh đó họ còn đòi hỏi phải

có sự công bằng trong quá trình thực hiện công tác bồi thường GPMB và tái định cư

1.1.3 Vị trí và vai trò của công tác bồi thường GPMB tái định cư trong quá trình đầu tư xây dựng của dự án

1.1.3.1 Quá trình đầu tư xây dựng của dự án

Trình tự đầu tư xây dựng được chia thành các giai đoạn và công việc chủ yếu như sau:

a, Giai đoạn chuẩn bị đầu tư

Là giai đoạn thực hiện các công việc kể từ khi hình thành ý tưởng đầu

tư đến khi có quyết định đầu tư cho dự án Nội dung công tác chuẩn bị đầu tư bao gồm:

+ Nghiên cứu sự cần thiết phải đầu tư và quy mô đầu tư;

+ Tiến hành tiếp xúc thăm dò thị trường để xác định nhu cầu tiêu thụ, khả năng cạnh tranh của sản phẩm, tìm nguồn cung ứng thiết bị vật tư cho sản xuất, xem xét khả năng về nguồn vốn đầu tư và lựa chọn hình thức đầu tư;

+ Tiến hành điều tra, khảo sát và chọn địa điểm xây dựng;

+ Xin chứng chỉ quy hoạch;

+ Vạch chỉ giới đường đỏ và cung cấp tài liệu công trình hạ tầng kỹ thuật; + Xin thỏa thuận cấp điện, cấp nước, thỏa thuận phòng cháy chữa cháy

và thỏa thuận môi trường;

+ Lập, thẩm định, phê duyệt dự án đầu tư

b, Giai đoạn thực hiện đầu tư

Nội dung công tác thực hiện đầu tư bao gồm:

+ Xin cắm mốc khu đất;

+ Lập phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư chi tiết, thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, tạo mặt bằng xây dựng;

+ Xin chuyển đổi mục đích sử dụng đất, thuê đất, cấp đất;

+ Cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, bàn giao đất;

+ Lựa chọn nhà thầu tư vấn xây dựng;

+ Khảo sát, thiết kế, thẩm định phê duyệt thiết kế kỹ thuật, thiết kế bản

vẽ thi công, dự toán xây dựng công trình;

+ Xin giấy phép xây dựng (nếu yêu cầu phải có giấy phép xây dựng) + Lựa chọn nhà thầu thi công xây dựng;

+ Tiến hành thi công xây lắp;

+ Vận hành thử, nghiệm thu và bàn giao công trình

c, Giai đoạn kết thúc xây dựng đưa dự án vào vận hành

Nội dung công việc của giai đoạn kết thúc xây dựng đưa dự án vào vận hành bao gồm:

+ Nghiệm thu bàn giao công trình;

+ Vận hành công trình;

+ Quyết toán vốn đầu tư;

+ Bàn giao công trình cho bên sử dụng

+ Thực hiện bảo hành công trình

Trong quá trình đầu tư xây dựng dự án, công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư nằm trong giai đoạn thực hiện đầu tư dự án Nó ảnh hưởng trực tiếp đến công việc chuyển đổi mục đích sử dụng đất và bàn giao đất Nếu không thực hiện tốt công tác GPMB sẽ không được giao đất và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và không thể xin cấp phép xây dựng, không có mặt bằng để thi công xây dựng

1.1.3.2 Vai trò của công tác bồi thường GPMB tái định cư

a, Vai trò của công tác bồi thường GPMB tái định cư

- Công tác bồi thường GPMB tái định cư có ảnh hưởng lớn đến tiến độ thực hiện các dự án

Hiện nay thủ đô Hà Nội đang trong giai đoạn mở rộng, do quỹ đất có giới hạn và các yêu cầu phát triển của nền kinh tế, nhu cầu về văn hóa, xã hội,

an ninh quốc phòng thì việc mở rộng, cải tạo đô thị, xây dựng các công trình trong khu đông dân cư là điều không tránh khỏi Công tác bồi thường GPMB trở thành một yêu cầu tiên quyết đi trước một bước trong các dự án xây dựng Mặt bằng để xây dựng là một yếu tố hết sức quan trọng đối với các dự án đầu

tư xây dựng Có mặt bằng thì mới có thể tiến hành đo đạc, thi công, xây lắp công trình được Trong trường hợp khu đất đã được giải tỏa gần hết mà chỉ vướng một vài hộ gia đình bị thu hồi đất trong diện GPMB mà chưa chịu di chuyển, tháo dỡ thì cũng không thi công được Do vậy, công tác bồi thường GPMB tái định cư có ảnh hưởng lớn đến tiến độ thực hiện dự án

- Công tác bồi thường GPMB tái định cư có ảnh hưởng lớn đến đời sống của người bị thu hồi đất và nó ảnh hưởng đến an ninh, chính trị, xã hội trên địa bàn thu hồi đất

Công tác bồi thường GPMB tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất là vấn

đề hết sức nhạy cảm và phức tạp, tác động tới mọi mặt của đời sống kinh tế chính trị, văn hóa xã hội của nhiều người, của cả cộng đồng dân cư Nếu giải quyết không tốt không thoả đáng quyền lợi của người có đất bị thu hồi và những người bị ảnh hưởng khi thu hồi đất dễ bùng phát khiếu kiện, đặc biệt là những khiếu kiện tập thể đông người làm cho tình hình trở nên phức tạp, từ đó gây ra sự mất ổn định về kinh tế chính trị, văn hóa xã hội và an ninh quốc phòng Nếu giải quyết tốt công tác bồi thường GPMB và tái định cư còn tạo công ăn việc làm cho người bị thu hồi đất, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế

xã hội từ nông nghiệp sang công nghiệp, dịch vụ

- Công tác bồi thường GPMB tái định cư có ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả của dự án đầu tư

Trong quá trình thực hiện dự án đầu tư, nếu làm tốt công tác bồi thường

GPMB tái định cư cư sẽ giúp cho chủ đầu tư có thể vận hành khai thác dự án

đúng tiến độ đã đề ra Bên cạnh đó, giúp cho chủ đầu tư không bị ứ đọng vốn

do tiến độ dự án bị chậm trễ, tránh được các rủi ro ngẫu nhiên do thời tiết và biến động giá cả, đảm bảo được tính hiệu quả của dự án Việc đưa dự án vào khai thác vận hành sớm còn giúp cho chủ đầu tư có được các cơ hội trong hoạt động sản xuất kinh doanh của mình

b, Yêu cầu của bồi thường GPMB tái định cư

- Đảm bảo tiến độ nhanh chóng, kịp thời, chính xác

Đảm bảo nhanh chóng, kịp thời, đúng tiến độ là một yêu cầu quan trọng

và cấp thiết của công thường GPMB tái định cư Điều này không chỉ ảnh hưởng đến chính hiệu quả của dự án mà còn ảnh hưởng tới tình hình an ninh chính trị trên địa bàn thu hồi đất

Bồi thường thường GPMB tái định cư đúng tiến độ sẽ tiết kiệm chi phí cho chủ đầu tư, đưa công trình vào sử dụng đúng kế hoạch và đảm bảo được hiệu quả của dự án

- Đảm bảo công bằng, công khai, dân chủ

Trong quá trình thực hiện dự án đầu tư xây dựng, thường GPMB tái định cư luôn gặp phải khó khăn lớn, gây nhiều bức xúc trong dư luận, tình trạng khiếu kiện của người dân về việc thường GPMB tái định cư là khá phổ biến, dẫn đến việc người dân chống đối, không hợp tác với cơ quan chức năng, không nhận tiền bồi thường Bên cạnh đó nhiều người nhận thức không đầy đủ chính sách pháp luật của Nhà nước, hoặc lợi dụng khe hở của pháp luật cố tình trì trệ trong việc nhận bồi thường hoặc cho rằng mức đền bù, hỗ trợ như vậy là chưa thoả đáng, đòi tăng tiền đền bù, khiếu kiện…Do đó việc công bằng, công khai, dân chủ trong quá trình bồi thường, hỗ trợ và tái định

cư là yêu cầu cấp thiết Khi Nhà nước thu hồi đất để thực hiện dự án đầu tư xây dựng thì phải công khai chủ trương, chính sách của Nhà nước về việc thu hồi đất để người bị thu hồi đất nắm được

- Đảm bảo hài hoà lợi ích cho các bên liên quan

Khi Nhà nước thu hồi đất để thực hiện dự án, các nhà đầu tư được giao đất luôn muốn thực hiện triển khai dự án nhanh chóng, giảm mọi chi phí để tiết kiệm vốn đầu tư Còn người bị thu hồi đất không ổn định công ăn việc làm, điều kiện chỗ ở mới thấp hơn chỗ ở cũ, không ổn định được cuộc sống Nếu chính sách thường GPMB tái định cư mà không đảm bảo được lợi ích của người bị thu hồi đất thì sẽ gây ra khiếu kiện, gây chậm trễ đến tiến độ thực hiện dự án Do đó, phải đảm bảo hài hòa lợi ích của Nhà nước, chủ đầu

tư và người bị thu hồi đất

1.1.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến giải phóng mặt bằng

1.1.4.1 Chính sách

Chính sách là một trong những yếu tố ảnh hưởng lớn đến quá trình giải phóng mặt bằng Chính sách bao gồm luật định, nghị định, thông tư, quyết định Những quy định pháp luật hiện hành luôn là yếu tố ảnh hưởng lớn đến công tác giải phóng mặt bằng, có thể tại một thời điểm trước đó các tiêu chí

áp dụng cho việc giải phóng mặt bằng cho một khu vực cụ thể là hợp lý nhưng ở một thời điểm khác hoặc một khu vực đặc biệt khác tiêu chí đánh giá

đó lại không hợp lý và không phù hợp Bởi vậy cần nghiên cứu chi tiết các văn bản quy phạm pháp luật tại thời điểm hiện hành để áp dụng sao cho hợp

lý nhất

Đồng thời, những chính sách khác có liên quan đến quyền sở hữu, quyền sử dụng cũng là một trong những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến công tác GPMB

1.1.4.2 Những yếu tố liên quan đến thị trường

Có thể nói, thị trường đất đai là một thị trường nhạy cảm Các yếu tố của thị trường như cung cầu đất đai, giá cả của đất đai, tính chất của đất đai có ảnh hưởng lớn đến công tác GPMB Do đó quá trình GPMB ở từng nơi phải tính toán đến những vấn đề này, mà ở mỗi nơi lại có đặc điểm thị trường

riêng Do vậy, để hoàn thành được công tác GPMB cần hết sức chú ý đến các đặc điểm thị trường đất đai của từng địa phương

1.1.4.3 Công tác quy hoạch

Ngoài yếu tố thị trường và chính sách, công tác quy hoạch cũng là một vấn đề quan trọng trong công tác GPMB Một khu đất ban đầu có thể giá trị không quá lớn nhưng khi có thông tin về quy hoạch sẽ làm cho giá đất hoàn toàn thay đổi dẫn đến làm thay đổi toàn bộ kế hoạch giải phóng mặt bằng

1.1.4.4 Trình độ của đội ngũ thực hiện công tác GPMB

Một nhân tố khá quan trọng trong công tác bồi thường GPMB đó chính

là trình độ của đội ngũ quản lý và thực hiện công tác này Việc GPMB diễn ra một cách nhanh chóng và thuận lợi hay không phụ thuộc rất lớn vào năng lực vận động cũng như thực hiện của cá nhân người quản lý

1.1.4.5 Công tác tuyên truyền và nhận thức của các hộ gia đình

Công tác tuyên truyền và nhận thức của các hộ gia đình có sự ảnh hưởng rõ rệt đến công tác bồi thường GPMB Nếu công tác tuyên truyền tốt, nhận thức của người dân sẽ được nâng lên, điều đó sẽ tạo điều kiện dễ dàng cho việc đền bù GPMB và ngược lại

1.1.4.6 Công tác phối hợp

Công tác đền bù GPMB không chỉ được thực hiện bởi một cơ quan duy nhất mà cần có sự phối hợp bởi nhiều cơ quan thậm chí là các ban ngành đoàn thể xã hội Phối hợp là sự liên kết chặt chẽ qua lại, và cùng nhau hành động của các tổ chức cơ quan trong công tác đền bù GPMB

1.1.4.7 Minh bạch và công khai trong quá trình đền bù GPMB

Công tác công khai minh bạch cũng là một trong những yếu tố ảnh hưởng đến tiến độ đền bù GPMB Hiện nay, nhiều nơi gặp không ít khó khăn, người dân không ủng hộ bởi nhược điểm của giải pháp đổi thiệt hại bằng tiền,

có nơi xảy ra tình trạng khiếu kiện, làm chậm tiến độ, tạo nên dư luận không tốt trong dân và ảnh hưởng đến uy tín của Đảng, chính quyền và cá nhân một

số cán bộ

1.2 Cơ sở thực tiễn của đề tài các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của công tác giải phóng mặt bằng tái định của cho các dự án đầu tƣ công

1.2.1 Kinh nghiệm bồi thường, GPMB của một số nươc trên thế giới

Đối với bất cứ một quốc gia nào trên thế giới, đất đai là nguồn lực quan trọng nhất, cơ bản của mọi hoạt động đời sống kinh tế - xã hội Khi nhà nước thu hồi đất phục vụ cho các mục đích của quốc gia đã làm thay đổi toàn bộ đời sống kinh tế của hàng triệu hộ dân và người dân, người bị ảnh hưởng không những không hạn chế về số lượng mà còn có xu hướng ngày càng tăng Đặc biệt, ở những nước đang phát triển người dân chủ yếu sống bằng nghề nông nghiệp đó là vấn đề sống còn của họ Dưới đây là một số kinh nghiệm quản lý đất đai của các nước trên thế giới sẽ phần nào giúp ích cho Việt Nam chúng ta, đặc biệt trong chính sách đề bù giải phóng mặt bằng

1.2.1.1 Trung Quốc

Hiến pháp Trung Quốc quy định có 2 hình thức sở hữu đất đai: Sở hữu Nhà nước và sở hữu tập thể Vì đất đai thuộc sở hữu Nhà nước nên khi thu hồi đất kể cả nông nghiệp tùy từng trường hợp cụ thể, Nhà nước sẽ cấp đất mới cho các chủ sử dụng bị thu hồi đất và bồi thường cho các công trình gắn liền với đất bị thu thu hồi

Về phương thức bồi thường, Nhà nước thông báo cho người sử dụng đất biết trước cho việc họ sẽ bị thu hồi đất trong thời hạn một năm Người dân

có quyền lựa chọn các hình thức bồi thường bằng tiền hoặc bằng nhà tại khu ở mới Tại thủ đô Bắc Kinh và thành phố Thượng Hải, người dân thường lựa chọn bồi thường thiệt hại bằng tiền và tự tìm chỗ ở mới phù hợp với nơi làm việc của mình

Về giá bồi thường, tiêu chuẩn là giá thị trường Mức giá này cũng được Nhà nước quy định cho từng khu vực và chất lượng nhà, đồng thời được điều chỉnh rất linh hoạt cho phù hợp với thực tế, vừa được coi là Nhà nước tác động điều chỉnh tại chính thị trường đó Đối với đất nông nghiệp, bồi thường theo tính chất của đất và loại đất (tốt, xấu)

Về tái định cư, các khu tái định cư và các khu nhà ở được xây dựng đồng bộ và kịp thời, thường xuyên đáp ứng nhu cầu nhiều loại căn hộ với các nhu cầu sử dụng khác nhau Các chủ sử dụng phải di chuyển đều được chính quyền chú ý tạo điều kiện về việc làm, đối với các đối tượng chính sách xã hội được Nhà nước có chính sách riêng

Khi di dời thực hiện nguyên tắc chỗ ở mới tốt hơn chỗ ở cũ Khu tái định cư được quy hoạch tổng thể (nhà ở, trường học, chợ) , cân đối được giao thông động và tĩnh Trong quá trình bồi thường GPMB phải lập các biện pháp

xử lý theo phương thức trước tiên là dựa vào trọng tài, sau đó khiếu tố

Tại thành phố Thượng Hải, tiêu chuẩn sắp xếp bồi thường di dời nhà hiện nay được thực hiện theo 3 loại:

- Loại 1: Lấy theo giá thị trường của nhà đất đối với nhà bị tháo dời cộng thêm với “Giá tăng thêm nhân với diện tích xây dựng của ngôi nhà bị tháo dỡ”

- Loại 2: Đối với nhà theo tiêu chuẩn giá trị, bố trí nhà lấy giá theo giá thị trường, giá tương đương với giá nhà bị tháo dỡ, di dời

- Loại 3: Bố trí nhà theo tiêu chuẩn diện tích: Đây là tiêu chuẩn chính quyền quận, huyện nơi có nhà di dời có thể chọn hình thức bố trí nhà ở cho phù hợp Dựa vào khu vực bố trí nhà ở để tăng thêm diện tích, dựa theo phân cấp từng vùng trong thành phố Càng ra ngoại vi hệ số tăng thêm càng cao, mức tăng thêm có thể là 70%, 80% hay 100%

1.2.1.2 Thái Lan

Hiến pháp Thái Lan năm 1982 quy định việc trưng dựng đất cho các mục đích xây dựng cơ sở hạ tầng, quốc phòng, phát triển nguồn tài nguyên cho đất nước, phát triển đô thị, cải tạo đất đai và các mục đích công cộng khác phải theo giá thị trường cho những ngươig có đủ điều kiện theo quy định của pháp luật về tất cả các thiệt hại do việc trưng dụng gây ra và quy định việc bồi thường phải khách quan cho người chủ mảnh đất và người có quyền thừa kế

tài sản đó Dựa trên các quy định này, các ngành có quy định chi tiết cho việc thực hiện trưng dụng đất của ngành mình

Năm 1987, Thái Lan ban hành Luật về trưng dụng BĐS áp dụng cho việc trưng dụng đất sử dụng vào các mục đích xây dựng tiện ích công cộng, quốc phòng, phát triển nguồn tài nguyên hoặc các lợi ích khác cho đất nước, phát triển đô thị, nông nghiệp, công nghiệp, cải tạo đất đai vào các mục đích công cộng Luật quy định những nguyên tắc về trưng dụng đất, nguyên tắc tính giá trị bồi thường các loại tài sản bị thiệt hại Căn cứ vào đó, từng ngành đưa ra các quy định cụ thể và trình tự tiến hành bồi thường, tái định cư, nguyên tắc cụ thể xác định giá trị bồi thường, các bước lập và phê duyệt dự án bồi thường, thủ tục thành lập các cơ quan, ủy ban tính toán bồi thường, tái định cư, trình tự đàm phán, nhận tiền bồi thường, quyền khiếu nại, quyền khởi kiện đưa ra tòa án Ví dụ: trong ngành điện năng thì cơ quan điện lực Thái Lan là nơi có nhiều dự án bồi thường, tái định cư lớn nhất nước, họ đã xây dựng chính sách riêng với mục tiêu: “Đảm bảo cho những người bị ảnh hưởng một mức sống tốt hơn” thông qua việc cung cấp cơ sở hạ tầng có chất lượng

và đạt mức tối đa nhu cầu, đảm bảo cho những người bị ảnh hưởng có thu nhập cao hơn và tham gia nhiều hơn vào quá trình phát triển xã hội, vì thực tế

đã tỏ ra hiệu quả khi nhu cầu thu hồi đất trong nhiều dự án

1.2.1.3 Hàn Quốc

Hàn Quốc là một nước nhỏ hẹp với 70% diện tích là đồi, núi cho nên đất công cộng được xem là một vấn đề hết sức quan trọng Do đó để sử dụng đất một cách hiệu quả hơn thì các quy hoạch, và quy chế được coi như một hình thức pháp luật

Luật đất đai của Hàn Quốc được xác lập trên cơ sở Luật quy hoạch

đô thị cho từng đô thị và Luật quản lý sử dụng quốc thổ bao gồm tất cả các đô thị, Nhà nước chỉ định năm khu vực sử dụng để cân bằng sự phát triển đồng bộ

Đặc biệt, khái niệm cơ bản của luật quản lý sử dựng quốc thổ công khai

rõ ràng về đất đai Đây có ý nghĩa tách riêng hai phần quyền sỏ hữu và quyền

sử dụng đất để nhấn mạnh tầm quan trọng của đất công cộng trong xã hội Chế độ này giúp việc sử dụng đất một cách hữu dụng bằng cách thúc đẩy quyền sử dụng đất nhiều hơn quyền sở hữu đất Với khái niệm công khai đất đai, hạn chế sở hữu đất, hạn chế dử dụng đất, hạn chế lợi ích phát sinh, hạn chế thanh lý các quy chế như thế này được xem là đặc trưng của luật liên quan đến đất đai của Hàn Quốc

Luật bồi thường GPMB của Hàn Quốc được chia thành hai thể chế Một là “đặc lệ” liên quan đến bồi thường GPMB cho đất công cộng đã đạt được theo thủ tục thương lượng của pháp luật Hai là luật “sung công đất” theo thủ tục quy định cưỡng chế của công pháp

Để thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế thì cần rất nhiều đất công cộng trong một khoảng thời gian ngắn với mục đích cưỡng chế đất cho nên luật

“sung công đất” đã được thiết lập trước năm 1962 Sau đó theo pháp luật ngoài mục đích thương lượng thu hồi đất công cộng thì còn muốn thống nhất việc này trên phạm vi toàn quốc và đảm bảo quyền tài sản của công nên luật này đã lập vào năm 1975 và dựa vào hai luật trên Hàn Quốc đã triển khai bồi thường cho đến nay Tuy nhiên dước hai thể chế luật và trong quá trình thực hiện luật “đặc lệ” thương lượng không đạt được thỏa thuận thì luật “sung công đất” được thực hiện bằng cách cưỡng chế, nhưng nếu cứ như vậy thì phải lặp đi lặp lại quá trình này và đôi khi trùng lặp cho nên thời gian có thể kéo dài hoặc chi phí cho bồi thường sẽ tăng lên Do đó, cho đến nay đã có nhiều thảo luận thống nhất hai thể chế này thành một

Thực hiện bồi thường theo luật mới của Hàn Quốc thì sẽ thực hiện theo

ba giai đoạn:

Thứ nhất: Tiền bồi thường đất đai được giám định viên công cộng đánh giá trên tiêu chuẩn giá quy định để thu hồi đất phục vụ cho công trình công

cộng Mỗi năm Hà Quốc cho thi hành đánh giá đất trên 27 triệu địa điểm trên toàn quốc và chỉ định 470.000 địa điểm làm tiêu chuẩn và thông qua đánh giá của giám định để dựa theo đó hình thành giá quy định cho việc bồi thường Giá quy định không dựa vào lợi nhận khai thác do đó có thể đảm bảo sự khách quan trong việc bồi thường

Thứ hai: Pháp luật có quy định không gây thiệt hại nhiều cho người có quyền sở hữu đất trong quá trình thương lượng chấp thuận thu hồi đất Quy trình chấp thuận theo thứ tự là công nhận mục đích, lập biên bản tài sản và đất đai, thương lượng, chấp nhận thu hồi

Thứ ba: Biện pháp di dời là một đặc điểm quan trọng Nhà nước hỗ trợ tích cực về mặt chính sách đảm bảo sự linh hoạt của con người, cung cấp đất đai cho những người bị mất nơi cư trú do thực hiện công trình công cộng cần thiết của Nhà nước Đây là công việc có hiệu quả lôi cuốn người dân tự nguyện di dời vàlieen quan rất nhiều tới việc GPMB Theo luật bồi thường, nếu như tòa nhà nơi dự án sẽ được thực hiện có trên 10 người sở hữu thì phải xây dựng cho các đối tượng này nơi cư trú hoặc hỗ trợ 30% giá trị của tòa nhà

đó Còn nếu như các dự án xây dựng chung cư nhà ở thì cung cấp cho các đối tượng này chung cư hoặc nhà ở thấp hơn giá thành

Đối với các đối tác kinh doanh để kiếm sống nhưng không có pháp nhân, các đối tác kinh doanh nông nghiệp, gia cầm thì có chính sách mang tính chất ân huệ ngoài biện pháp di dời còn ưu tiên cung cấp cho họ các cửa hàng hoặc khu vực kinh doanh

Luật bồi thường hàn Quốc được thực hiện theo ba giai đoạn trên với đất đai, bất động sản và các quyền kinh doanh nông nghiệp, ngư nghiệp, khoáng sản để cung cấp tiền bồi thường và chi phí di dời

Chế độ và luật GPMB: theo luật bổ sung công đất đai thì nếu như đã trả hoặc đặt cọc tiền bồi thường xong nhưng không chịu di dời thì được xem như gây hại cho lợi ích công cộng do đó phải thi hành cưỡng chế giải tỏa được

thực hiện quyền thi hành theo luật thực hiện thi hành hành chính và quyền thi hành ngày phải theo thủ tục pháp lệnh cảnh báo theo quy định Thực chất biện pháp GPMB thường bị người dân hoặc các người ở thuê phản đối và chống trả quyết liệt gây ảnh hưởng xấu đến xã hội cho nên tốt nhất là phải có sự nghiên cứu tìm ra biện pháp cho dân tự nguyện di dời là hay hơn cả

1.2.1.4 Australia

Luật đất đau của Australia quy định đất đai quốc gia thuộc sở hữu Nhà nước và sở hữu tư nhân Luật đất đai bảo hộ tuyệt đối quyền lợi và nghĩa vụ của chủ sở hữu đất đai Chủ sở hữu có quyền cho thuê, chuyển nhượng, thế chấp, thừa

kế theo di chúc mà không có sự cảm trở nào, kể cả việc tích lũy đất đai

Theo luật của Australia 1989 có hai loại thu đất, đó là thu đất bắt buộc

và thu đất tự nguyện

Thu đất tự nguyện được tiến hành khi chủ đất cần được thu hồi đất Trong thu hồi đất tự nguyện không có quy định đặc biệt nào áp dụng mà việc thỏa thuận đó là nguyên tắc cơ bản nhất Chủ có đất cần được thu hồi và người thu hồi đất sẽ thỏa thuận giá bồi thường đất trên tinh thần đồng thuận

và căn cứ vào thị trường Không bên nào có quyền hơn bên nào trong thỏa thuận và cũng không bên nào được áp đặc đối với bên kia

Thu hồi đất bắt buộc được Nhà nước Australia tiến hành khi Nhà nước

có nhu cầu sử dụng đất cho các mục đích công cộng và các mục đích khác Thông thường, nhà nước có được đất đai thông qua đàm phán

Trình tự thu hồi đất bắt buộc được thực hiện như sau: Nhà nước gửi cho các chủ đất một văn bản trong đó nêu rõ mục tiêu thu hồi đất vì các mục đích công cộng Văn bản này gồm các nội dung chính như cơ quan muốn thu hồi đất, miêu tả chi tiết mảnh đất, mục đích sử dụng đất sau khi thu hồi và các giải thích vì sao mảnh đất đó phù hợp với mục tiêu công cộng đó Chủ sở hữu mảnh đất có thể yêu cầu Bộ trưởng Bộ Tài Chính và quản lý xem xét lại vấn

đề thu hồi đất Nếu chủ sở hữu vẫn chưa hài lòng thì có thể tiếp tục yêu cầu

trọng tài phúc thẩm hành chính phán xử Trọng tài phúc thẩm hành chính không thể xem xét tính đúng đắn về quyết định của Chính phủ nhưng có thể xem xét các vấn đề liên quan khác Nhà nước thông báo rộng rãi quyết định thu hồi đất và chủ sở hữu đất phải thông báo cho bất kỳ ai muốn mua mảnh đất đó về quyết định thu hồi của chính phủ Sau đó, Nhà nước sẽ ban hành quyết định thu hồi đất và thông báo trên báo chí Chủ sở hữu đất thông thường có quyền tiếp tục ở trên đất ít nhất là 6 tháng sau khi đã có quyết định thu hồi đất ngay sau khi có quyết định thu hồi đất, chủ đất có thể yêu cầu nhà nước bồi thường Nguyên tắc của bồi thường là công bằng và theo giá thị trường Thông thường, các yếu tố sẽ được tính toán trong quá trình bồi thường

đó là giá thị trường, giá đặc biệt đối với chủ sở hữu, các chi phí liên quan như chi phí di chuyển, chi phí Tái định cư

1.2.1.5 Chính sách bồi thường và tái định cư của các tổ chức ngân hàng quốc tế

Ngân hàng Thế giới (WB ) là một trong những tổ chức tài trợ quốc tế đầu tiên đưa ra chính sách về Tái định cư bắt buộc Tháng 2/1980, lần đầu tiên chính sách tái định cư được ban hành dưới dạng một Thông báo, Hướng dẫn Hoạt động nội bộ cho nhân viên Từ đó đến nay chính sách Tái định cư đã được sửa đổi và ban hành lại nhiều lần

Như chúng ta đã biết, khi Nhà nước thu hồi và tái định cư thì những người mà do hậu quả của dự án họ phải thiệt hại toàn bộ hay một phần tài sản vật chất và phi vật chất, bao gồm nhà cửa, cộng đồng, hệ thống hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội, các phương tiện sản xuất bao gồm đất đai, nguồn thu nhập, kế sinh nhai do đất đai tạo ta, đặc trưng văn hóa và tiềm năng về hỗ trợ lẫn nhau để đảm bảo đời sống, tài nguyên cho sinh tồn và hệ sinh thái

Kinh nghiệm của WB cho thấy việc tái định cư không tự nguyện do các

dự án phát triển gây nên, trong trường hợp không thể giảm thiểu được, thướng dẫn đến những hiểm họa nghiêm trọng về kinh tế, xã hội và môi trường do

các hệ thống sản xuất bị phá vỡ, con người phải đối mặt với sự bần cùng hóa khi những tài sản, công cụ sản xuất hay nguông thu nhập của họ bị mất đi Tất

cả những điều đó nếu giải quyết không tốt sẽ dấn đến những khó khăn, căng thẳng về xã hội và dễ dàng dẫn tới sự bần cùng hóa đời sống dân cư

Từ tháng 2/ 1994, ngân hàng phát triển Châu Á (ADB) đã bắt đầu áp dụng bản Hướng dẫn hoạt động của WB về tái định cư và từ tháng 11/1995 ngân hàng này có chính sách riêng cảu ngân hàng về tái định cư bắt buộc

Nhìn chung, phương châm của WB đều có xu hướng giảm thiểu đến mức thấp nhất các tác động của việc thu hồi đất, đồng thời có chính sách thỏa đáng, phù hợp đảm bảo cho người do hậu quả của dự án chịu thiệt không gặp phải bất lợi trong cuộc sống, khôi phục, cải thiện chất lượng cuộc sống, nguồn sống Để thực hiện phương châm đó, thì chìa khóa dẫn tới sự thành công đó phải là chấp nhận và thực hiện chính sách phát triển mà con người là trung tâm Kinh nghiệm về lý thuyết cũng như thực tiễn cho thấy, các yếu tố đảm bảo cho bồi thường, tái định cư thành công là chính sách phù hợp của Chính phủ: nguồn tài chính đầu tư, khâu tổ chức thực hiện của chính quyền đại phương và trình độ nhận thức, hiểu biết pháp luật của nhân dân Bên cạnh đó,

sự kiểm soát, giám sát chặt chẽ của các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền là yếu tố đống hành trong quá trình thực hiện các dự án

Đối với đất đai và tài sản được bồi thường, chính sách của WB và ADB

là phải bồi thường theo giá xây dựng và quy định thời hạn bồi thường tái định

cư hoàn thành trước một tháng khi dự án triển khai thực hiện

Việc lập kế hoạch cho công tác bồi thường tái định cư được các tổ chức cho vay vốn quốc tế coi là điều kiện bắt buộc trong quá trình thẩm định dự án Mức độ chi tiết của kế hoạch phụ thuộc vào số lượng người của dự án và mức

độ tác động của dự án Ngoài ra còn phải còn phải áp dụng các biện pháp sao cho người bị di chuyển hòa nhập được với cộng đồng mới

Về quyền được tư vấn và tham gia của các hộ dự án, các tổ chức quốc

tế quy định các thông tin về dự án cũng như chính sách bồi thường tái định cư của dự án phải được thông báo đầy đủ, công khai để tham khảo ý kiến, hợp tác, thậm chí trao quyền cho các hộ trong dự án và tìm mọi cách thỏa mãn nhu cầu chính đáng của họ trong suốt quá trình lập kế hoạch bồi thường tái định

cư cho tới khi thực hiện công tác lập kế hoạch

1.2.2 Chính sách bồi thường khi nhà nước thu hồi đất và giải phóng mặt bằng của Việt Nam qua một số thời kỳ

1.2.2.1 Trước khi có Luật đất đai năm 1993

Trong mỗi kiểu Nhà nước tùy theo tình hình kinh tế, chính trị, xã hội và những đặc điểm truyền thống, huyền thống, tập tục… mà các hình thức sở hữu đất đai luôn được giai cấp thống trị chủ trọng Ngay từ thời kỳ phát triển Nhà nước trung ương tập quyền đến thời Nguyễn, chính sách bồi thường cho người thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất đã được xác lập và chủ yếu tập trung vào bồi thường cho ruộng đất canh tác, đất ở không được quan tâm nhiều so với các loại đất khác Hình thức bồi thướng chủ yếu bằng tiền, mức bồi thường được quy định chặt chẽ, tương ứng với những thiệt hại của con người

bị thu hồi đất

Sau cách mạng tháng 8/1945, với mục tiêu người cày có ruộng, ngày 04 tháng 12 năm 1953, luật cải cách ruộng đất ra đời nhằm thủ tiêu quyền chiếm hữu ruộng đất cảu thực dân Pháp và tay sai bán nước ở Việt Nam , xóa bỏ chế

độ phong kiến về chiếm hữu ruộng đất, thực hiện chế độ sở hữu ruộng đất của nông dân, đồng thời thịch thu, trưng thu, trưng mau ruộng

Khi trưng thu ruộng đất, Nhà nước xác định, cách bồi thường tốt nhất là vận động nông dân điều chỉnh hoặc nhượng ruộng đất cho người bị trưng dụng để họ tiếp tục sản xuất Trường hợp không làm được như vậy, về đất sẽ được bồi thường bằng tiền từ 1 - 4 năm sản lượng thường niên của ruộng đất

bị trưng dụng Mức bồi thường căn cứ vào thực tế ở mỗi nơi, đời sống của

nhân dân cao hay thấp, ruộng đất ít hay nhiều, tốt hay xấu mà định Có thể nói, nghị địnhsố 151/TTg ra đời phần nào đáp ứng nhu cầu trưng dụng ruộng đất trong những năm 1960 Tuy nhiên, Nghị định này chưa có quy định cu jtheer về mức bồi thường mà chủ yếu dựa vào sự thỏa thuận giữa các bên

Ngày 11 tháng 01 năm 1970, Thủ tướng Chính phủ ban hành Thông tư 1972/TTg quy định số điểm tạm thời về bồi thường nhà cửa, đất đai, cây cối, các hoa màu cho nhân dân ở những vùng xây dựng kinh tế, mở rộng thành phố Về thể thức bồi thường, trước hết là các ngành, các cơ quan xây dựng phải đến liên hệ với chính quyền các cấp để tiến hành thương lượng với nhân dân, căn cứ vào tài sản hiện có hoặc hoa màu, công sức bỏ ra khai thác và phân loại đất đai của địa phương mà định giá bồi thường cho phù hợp

Mặc dù chính sách bồi thường về đất chưa được quy định trong luật về thể chế thành một chính sách đầy đủ, song quy định về bồi thường khi nhà nước trưng dụng đất tại Thông tư 172/TTg đã có sự thay đổi so với Nghị định 151/TTg, từ “chiếu cố đúng mức quyền lợi và đới sống của những người có ruộng đất bị trưng dụng” trước đây sang “đảm bảo thỏa đáng quyền lợi kinh tế của Hợp tác xã và của nhân dân” đồng thời những quy định tại Nghị định số 151/TTg trước đây chỉ có tính nguyên tắc thì đến Thông tư 1972 - TTg đã được quy định cụ thể cụ thể mức bồi thường nhà ở, đất đai, cây lâu năm, hoa màu trên đất

Luật đai năm 1988 ra đời dựa trên quy định đất đia thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước thống nhất quản lý, khi Nhà nước thu hồi đất để phục vụ cho các mục đích công cộng, người sử dụng đất không được Nhà nước bồi thường bằng đất, chỉ được bồi thường bằng tiền, tài sản hoa màu có trên điện tích đất bị thu hồi

Ngày 31 tháng 5 năm 1990, Hội đồng Bộ trưởng ban hành Nghị định số 186/HĐBT về bồi thường thiệt hại đất nông nghiệp, đất có rừng khi chuyển sang sử dụng vào mục đích khác Theo quy định của Nghị định số 186/HĐBT

thì mọi tổ chức, cá nhân được giao đất nông nghiệp, đất có rừng cho Nhà nước Khoản tiền bồi thường thiệt hại về đất nông nghiệp, đất có rừng mà người được Nhà nước giao đất phải nộp được điều tiết về ngân sách Trung ương 30%, còn lại 70% thuộc ngân sách địa phương để sử dụng việc khai hoang, phục hóa, cải tạo đất nông nghiệp và định canh, định cư cho nhân dân vùng bị lấy đất Người có đất bị thu hồi chỉ được bồi thường thiệt hại tài sản trên đất, trong lòng đất Nếu nhà nước thu hồi đất làm nhà ở, việc bồi thường thiệt hại về đất không được đặt ra và người bị thu hồi đất làm nhà ở sẽ phải tự

lo liệu

Tóm lại, do thời kỳ này đất đai chưa được thừa nhận là có giá cho nên các chính sách bồi thường GPMB còn có nhiều hạn chế, thể hiện trong cách tính giá trị bồi thường, phương thức thực hiện Tuy nhiên, nhìn nhận một cách công bằng thì những chính sách này cũng đã đóng vai trò tích cực trong việc GPMB để dành tất cho việc xây dựng các công trình quan trọng trong hệ thống cơ sở hạ tầng ban đầu của đất nước

sở hữu toàn dân”

- Điều 18 quy định: “Nhà nước thống nhất quản lý toàn bộ đất đai theo quy hoạch và pháp luật, đảm bảo sử dụng đúng mục đích và có hiệu quả Nhà nước giao đất cho các tổ chức và cá nhân sử dụng ổn định lâu dài Tổ chức và

cá nhân có trách nhiệm bảo vệ, bồi bổ, khai thác hợp lý, sử dụng tiết kiệm đất, được chuyển quyền sử dụng đất Nhà nước giao theo quy định của pháp luật”

- Điều 23 quy định: “Tài sản hợp pháp của cá nhân, tổ chức không bị quốc hữu hóa Trong trường hợp thất cần thiết vì lý do quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, Nhà nước trưng mua hoặc trưng dụng có bồi thường tài sản của cá nhân hoặc tổ chức theo thời giá thị trường Thể thức trưng mua, trưng dụng do luật quy định”

- Điều 58 quy định về quyền sở hữu cá nhân: “Công dân có quyền sở hữu về thu nhập hợp pháp, của cải để dành, nhà ở, tư liệu sinh hoạt, tư liệu sản xuất, vốn và tài sản khác trong doanh nghiệp hoặc trong các tổ chức kinh

tế khác; đối với đất được Nhà nước giao sử dụng thì theo quy định tại điều 17

và điều 18 Nhà nước bảo hộ quyền sở hữu hợp pháp và quyền thừa kế của công dân”

Trên cơ sở Hiến pháp 1992, Luật đất đai 1993 được Quốc hội thông qua có hiệu lực từ ngày 15 tháng 10 năm 1993 Với quy định “đất có giá” và người sử dụng đất có các quyền và nghĩa vụ, đây là sự đổi mới có ý nghĩa rất quan trọng đối với công tác bồi thường GPMB của Luật đất đai năm 1993

Những quy định về bồi thường GPMB của Luật đất đai năm 1993 đã thu được những thành tựu quan trọngtrong giai đoạn đầu thực hiện, nhưng càng về sau, do sự chuyển biến mau lẹ của tình hình kinh tế xã hội, có đã dần mất đi vai trò làm động lực thúc đẩy phát triển Để tạo điều kiện đẩy nhanh tốc độ GPMB đẩy nhanh tiến độ thi công công trình, đống thời bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người sử dụng đất, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật đất đai năm 1993 và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật đất đai năm 2011, nhiều văn bản quy định về chính sách bồi thường GPMB đã được ban hành, bao gồm:

- Nghị sịnh số 90/CP ngày 17 tháng 9 năm 1994 của Chính phủ quy định về việc bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích an ninh, quốc phòng, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng Xét về tính chất và nội dung, Nghị định 90/CP đã đáp ứng được một số yêu cầu nhất định,

so với các văn bản trước, Nghị đinh này là văn bản pháp lý mang tính toàn diện cao và cụ thể hóa việc thực hiện chính sách bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất, việc đền bù bằng đất cùng mục đích sử dụng, cùng hạng đất…

- Nghị định 87/CP ngày 17/08/1994 ban hành khung giá các loại đất;

- Thông tư Liên bộ số 94/TTLB ngày 14/11/1994 của Liên bộ Tài chính

- Xây dựng - Tổng cụ Địa chính - Ban vật giá Chính phủ hướng dẫn thi hành Nghị định 87/CP

- Nghị định số 22/1998/NĐ - CP ngày 24 tháng 04 năm 1998 của Chính phủ về việc bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng; thay thế nghị định số 90/CP nói trên;

- Thông tư 145/1998/TT - BTC ngày 04/11/1998 của Bộ Tài chính hướng dẫn thi hành Nghị định số 22/1998/NĐ - CP ngày 24 tháng 4 năm 1998 của Chính phủ

* Chính sách bồi thường GPMB cụ thể theo quy định của Nghị định số 22/1998/NĐ - CP và Thông tư số 145/1998/TT - BTC:

Nghị định số 22/1998/NĐ - CP và Thông tư số 145/1998/TT - BTC đã quy định rõ phạm vi áp dung bồi thường thiệt hại kho Nhà nước thu hồi đất, đối tượng phải bồi thường thiệt hại, đối tượng được bồi thường thiệt hại, phạm vi bồi thường thiệt hại và các chính sách cụ thể về bồi thường thiệt hại

về đất, tài sản gắn liền với đất, việc lập khu Tái định cư cũng như việc tổ chức thực hiện

- Nghị định 22/1998/ NĐ - CP ngày 24/4/1998, thay thế Nghị định 90/CP nói trên và quy định rõ phạm vi áp dụng, đối tượng phải bồi thường, đối tượng được bồi thường, phạm vi bồi thường, đặc biệt người có đất bị thu hồi có quyền được lựa chọn một trong ba phương án bồi thường bằng đất, bằng tiền hoặc bằng đất và bằng tiền Những nội dung mới đề cập trong NĐ 22/CP:

a, Về điều kiện được bồi thường về đất có những quy định cụ thể các đối tượng bồi thường Giá đất để tính bồi thường thiệt hại được xác định trên

cơ sở giá đất của địa phương ban hành theo quy định của Chính phủ nhân với

hệ số K để đảm bảo giá đất tính bồi thường phù hợp với khả năng sinh lợi và giá chuyển nhượng quyền sử dụng đất ở địa phương Đối với đất bị thu hồi là

do Nhà nước giao sử dụng tạm thời, đất cho thuê, đất đấu thầu, thì người bị thu hồi đất không được bồi thường về đất nhưng được bồi thường thiệt hại chi phí đã đầu tư vào đất Trường hợp đất thu hồi thuộc đất công ích của xã chưa giao cho ai sử dụng, khi giao đất người được Nhà nước giao đất, cho thuê đất phải bồi thường thiệt hại về đất bằng tiền cho ngân sách xã Người đang sử dụng đất công ích của xã được UBND xã bồi thường thiệt hại chi phí đã đầu

tư vào đất Diện tích đất ở bồi thường cho mỗi hộ gia đình theo hạn mức do UBND tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương quy định, nhưng không vượt quá diện tích của đất bị thu hồi Trong trường hợp đất ở bị thu hồi lớn hơn diện tích đất ở được bồi thường theo quy định người bị thu hồi đất có thể được bồi thường thêm một phần diện tích đất ở, tùy theo quỹ đất của địa phương, phần còn lại được bồi thường bằng tiền

b, Về bồi thường tài sản trên đất hợp pháp và khả năng hợp pháp hóa được bồi thường 100% giá trị tài sản, tài sản trên đất hợp pháp sẽ được trợ cấp 70% đến 80% mức bồi thường

c, Về mức bồi thường, tài sản được bồi thường theo mức độ thiệt hại thực tế, bằng giá trị hiện có của nhà và công trình, nhưng tổng mức bồi thường tối

đa không lớn hơn 100% và tối thiểu không nhỏ hơn 60% giá trị của nhà, công trình phục độc lập được bồi thường 100% theo bảng giá xây dựng mới

Các Nghị định trước đây hầu như mới chỉ quan tâm đến nội dung bồi thường cho đất bị t hu hồi và các tài sản gắn liền với đất bị thu hồi thì Nghị định này đã đưa các nội dung về công tác tổ chức thực hiện, quy định trách nhiệm của UBND các cấp và Hội đồng bồi thường GPMB cấp huyện trong

việc chỉ đạo lập phương án bồi thường, xác định mức bồi thường hoặc trợ cấp cho từng tổ chức hộ gia đình, cá nhân và tổ chức thực hiện bồi thường theo phương án đã được phê duyệt, tạo sự chủ động cho các địa phương trong việc lựa chọn phương án bồi thường phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội quỹ đất của địa phương

1.2.2.3 Từ khi có Luật đất đai năm 2003

Luật đất đai năm 2003 được Quốc hội thông quan và có hiệu lực ngày

01 tháng 7 năm 2004 Để hướng dẫn việc bồi thường GPMB theo quy định của Luật đất đai năm 2003, một số văn bản sau đã dược ban hành:

- Nghị định số 188/2004/ NĐ - CP ngày 16 tháng 11 năm 2004 về phương pháp xác định giá đất và khung giá các loại đất;

- Nghị định số 197/2004/ NĐ - CP ngày 03 tháng 12 năm 2004 của Chính phủ về bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất;

- Nghị định số 17/2006/ NĐ - CP ngày 27 tháng 01 năm 2006 của Chính phủ về sửa đổi, bổ sung một số điều của các Nghị định hướng dẫn thi hành Luật đất đai và Nghị định số 187/2004/ NĐ - CP về việc chuyển công ty Nhà nước thành công ty cổ phần;

- Thông tư số 116/2004/ TT - BTC ngày 07 tháng 12 năm 2002 của Bộ Tài Chính hướng dẫn thực hiện Nghị định số 197/2004/ NĐ - CP ngày 03 tháng 12 năm 2004 của Chính phủ về bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất

- Thông tư số 69/2006/TT - BTC ngày 02 tháng 8 năm 2006 của Bộ Tài chính sửa đổi, bổ sung Thông tư số 116/2004/TT - BCT ngày 07 tháng 12 năm

2004 của Bộ Tài Chính hướng dẫn thực hiện Nghị định số 197/2004/ NĐ - CP ngày 03 tháng 12 năm 2004 của Chính phủ về bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất

Về cơ bản, chính sách bồi thường GPMB theo Luật đất đai 2003 đã kế thừa những ưu điểm của chính sách trong thời kỳ trước, đồng thời có những

đổi mới nhằm góp phần tháo gỡ các vướng mắc trong việc bồi thường GPMB hiện nay

Tuy nhiên để tháo gỡ những vướng mắc, khó khăn trong công tác bồi thường GPMB ngày 25 - 5- 2009, Chính phủ đã ban hành Nghị định 84/2009/ NĐ - CP quy định bổ sung về việc cấp GCNQSDĐ, thu hồi đất, thực hiện quyền sử dụng đất, trình tự , thủ tục bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi và giải quyết khiếu nại về đất đai; Thông tư 06 Hướng dẫn thực hiện một số điều của Nghị định 84/2009/ NĐ - CP, Thông tư 145/2009/TT - Bộ tài chính hướng dẫn thực hiện Nghị định số 188/204/NĐ - CP ngày 16/11/2004 của Chính phủ về phương pháp xác định giá đất; Thông tư liên tịch số 14/2010/TTLT/BTC - BTNMT ngày 31 tháng 01 năm 2010 Hướng dẫn thực hiện một số điều của Nghị định 84/ 2009/ NĐ - CP ngày 25/5/2009 của Chính phủ quy định bổ sung về việc cấp GCNQSDĐ, thu hồi đất, thực hiện quyền sử dụng đất, trình tự, thủ tục bồi thường, hỗ trợ, tái định

cư khi nhà nước thu hồi đất và giải quyết khiếu nại về đất đai

Về Nghị định 84/2009/NĐ/CP tập trung vào việc làm rõ, bổ sung Nghị định 197/2004/NĐ - CP và Nghị định số 17/2006/NĐ - CP về một số những vấn đề cơ bản chính sách bồi thường, trình tự thủ tục cấp GCNQSDĐ, trình tự thủ tục bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

Nguyên tắc xuyên suốt của Nghị định 84/2009/NĐ - CP là đảm bảo quyền và lợi ích của người sử dụng đất, thực hiện hài hòa 3 lợi ích: Người sử dụng đất, nhà đầu tư và quyền của nhà nước theo quy định của pháp luật

Thông tư số 06/2009/TT - BTNMT ngày 15 tháng 6 năm 2009 của Bộ Tài nguyên và Môi trường hướng dẫn thực hiện một số điều của Nghị định số 84/2009/NĐ - CP ngày 25 tháng 5 năm 2009 của Chính phủ quy định bổ sung

về việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, thu hồi đất, thực hiện quyền

sử dụng đất, trình tự thủ tục bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất và giải quyết khiếu nại về đất đai

1.2.3 Tình hình thực hiện chính sách bồi thường khi nhà nước thu hồi đất

ở Việt Nam

1.2.3.1 Thực trạng bồi thường giải phóng mặt bằng tại Việt Nam

Vai trò của đất đai đối với quá trình phát triển xã hội ngày càng được nhìn nhận đầy đủ, toàn diện và khoa học, đặc biệt là trong thời kỳ CNH – HĐH đất nước Với những đổi mới tích cực như đã nghiên cứu ở trên, trong những năm qua việc thực hiện chính sách bồi thường GPMB ở Việt Nam đã và đang đạt được những hiệu quả nhất định Việc thu hồi đất để thực hiện các dự án

đã góp phần rất quan trọng để phát triển kinh tế- xã hội nhưng đây cũng là một trong những vấn đề nôiir cộm nhất trong công tác quản lý đất đai hiện nay

Tại Hà Nội, Bộ Nông Nghiệp và Phát triển Nông thôn kết hợp với Bộ tài nguyên và Môi trường đã tổ chức hội thảo đánh giá tình hình thu hồi đất của nông dân để thực hiện CNH - HĐH

*Về diện tích nông nghiệp , đất bị thu hòi để phát triển các khu công nghiệp, đô thị và các công trình công cộng

Trong 5 năm, từ 2001-2005, tổng diện tích đất nông nghiệp đã thu hồi

là 366,44 nghìn ha (chiếm gần 4% tổng diện tích nông nghiệp của cả nước) Trong đó diện tích đất nông nghiệp đã hồi để xây dựng các khu công nghiệp

và cụm công nghiệp là 39,56 nghìn ha, xây dựng đô thị là 70,32 nghìn ha và xây dựng kết cấu hạ tầng là 136,17 nghìn ha

Các vùng kinh tế trọng điểm và khu vực có diện tích đất nông nghiệp thu hồi lớn nhất, chiếm khoảng 50% diện tích đất thu hồi lớn là Tiền Giang (20.308 ha), Đồng Nai (19,752ha), Bình Dương (16,627 ha), Hà Tĩnh (6,391 ha), Vĩnh Phúc (5.573 ha) Theo số liêuj điều tra của Bộ thì tại 16 tỉnh trọng điểm

về thu hồi đất, diện tích nông nghiệp bị thu hồi chiếm 89% và diện tích đất thổ cư chiếm 11% Đồng bằng Sông Hồng là vùng có diện tích đất bị thu hồi lớn nhất, chiếm 4,4% tổng diện tích đất nông nghiệp của cả nước, tỷ lệ này ở Đông Nam Bộ là 2,1%, ở nhiều vùng khác là dưới 0,5%

Mặc dù diện tích đất nông nghiệp, đất bị thu hồi tại mỗi tỉnh chiếm tỷ lệ nho trong tổng số diện tích đất tự nhiên của địa phương nhưng lại tập trung vào một só huyện, xã có mặt độ dân số cao Diện tích bình quân đầu người thấp,

có xã diện tích đất bị thu hồi chiếm tới 70% - 80% diện tích đất canh tác

* Về đời sống, lao động làm và việc làm cảu các hộ nông dân bị thu hồi đất Theo báo cáo của Bộ nông nghiệp và Phát triển nông thôn cho thấy việc thu hồi đất nông nghiệp trong 5 năm qua đã tác động đến đời sống của trên 627.000 hộ gia đình với khoảng 950.000 lao động và 2,5 triệu người.Trung bình mỗi ha đất thu hồi ảnh hưởng tới việc làm của 10 lao động nông nghiệp Vùng đồng bằng Sông Hồng có số hộ ảnh hưởng do thu đất lớn nhất khoảng 300 nghìn hộ: Đông Nam Bộ khoảng 108 nghìn hộ, số hộ bị thu hồi ở các vùng khác thấp hơn: Tây Nguyên chỉ có trên 138.291 hộ Mặc dù quá trình thu hồi đất, các địa phương đã ban hành nhiều chính sách cụ thể đối với người dân bị thu hồi đât về các vấn đề như bồi thường, hỗ trợ giải quyết việc làm, đào tạo chuyển đổi nghề, hỗ trợ tái định cư…Tuy nhiên trên thực tế,

có tới 67% lao động nông nghiệp vẫn giữ nguyên nghè cũ sau khi bị thu hồi đất, 13% chuyển sang nghề mới và khoảng 20% không có việc làm hoặc có việc nhưng không ổn định

Như vậy nông nghiệp vẫn là chỗ dựa của phần lớn số hộ bị mất đất Số lao động bị mất việc làm do mất đất nhiều như ở Hà Tây 35.703 người, Vĩnh Phúc 22.800 người, Nam Định 4.130 người, Hải Dương 9.357 người thực trạng này dẫn đến 53% số hộ dân bị thu hồi có thu hồi có thu nhập giảm so với trước đây, chỉ có khoảng 13% số hộ có thu nhập cao hơn trước

Liên quan đến vấn đề đào tạo nghề và nâng cao khả năng của lao động Ông Nguyễn Thế Dũng - đại diện Ngân hàng thế giới cho rằng: Sở dĩ hiện nay

tỷ lệ lao động địa phương được tuyển chọn vào các khu công nghiệp còn thấp

là do nhiều địa phương mất định hướng trong đạo tạo nghề Địa phương không xác định được sẽ phát triển nghành nghề gì, do đó công tác đào tạo nghề không bắt kịp nhu cầu thực tế

1.2.3.2 Nguyên nhân ảnh hưởng đến tiến độ giải phóng mặt bằng trong thời gian qua

- Chưa giải quyết tốt mối quan hệ giữa quyền của Nhà nước với tư cách

là đại diện sở hữu toàn dân về đất đai và quyền của người sử dụng đất được pháp luật công nhận Đặc biệt là trong việc định giá đất bồi thường, xử lý mối tương quan giữa giá đất thu hồi với giá đất Tái định cư (thu hồi giá quá thấp, chưa sát với thị trường)

- Chưa giải quyết tốt mối quan hệ về lợi ích giữa nhà đầu tư cần sử dụng đất với người có đất bị thu hồi Việc quy định giá đất quá thấp so với giá chuyển nhượng quyền sử dụng đất thực tế trên thị trường tuy có tác động tích cực tới việc khuyến khích nhà đầu tư nhưng lại gây ra những phản ánh gay gắt của những người có đất bị thu hồi

- Giá đất bồi thường, hỗ trợ nhì chung chưa sát giá thị trường trong điều kiện bình thường, trong nhiều trường hợp quá thấp so với giá đất cùng loại chuyển nhượng thực tế, đặc biệt là đối với đất nông nghiệp trong khu vực

đô thị và liền kế với khu dân cư Tại vùng giáp ranh giữa các tỉnh và vùng giáp ranh giữa đô thị và nông thôn còn chênh lệch quá lớn về giá đất bồi thường, hỗ trợ

- Tiền bồi thường đất nông nghiệp thường không đủ để chuyển sang làm ngành nghề khác Những trường hợp bị thu hồi đất ở thì tiền bồi thường trong nhiều trường hợp không đủ để nhận chuyển nhượng lại đất ở tương đương hoặc nhà ở mới tại khu tái định cư

- Việc xác định tính hợp thức về quyền sử dụng đất để tính toán mức bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đang là một vấn đề nổi cộm trong thực tế Một mặt, tính hợp thức chưa được quy định rõ trong Nghị định số 22/1998/NĐ - CP trước đây Mặc khá, việc áp dụng pháp luật ở địa phương để giải quyết vấn đề này cũng khác nhau, nhiều trường hợp mang tính chủ quan, không công bằng trong xử lý giữa những trường hợp có cùng điều kiện