TIỂU LUẬN PHÉP BIỆN CHỨNG DUY TÂM HEGEL VÀ NHỮNG GIÁ TRỊ - HẠN CHẾ CỦA NÓ

TIỂU LUẬN PHÉP BIỆN CHỨNG DUY TÂM HEGEL VÀ NHỮNG GIÁ TRỊ - HẠN CHẾ CỦA NÓ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HỒ CHÍ MINH

PHÒNG QUẢN LÝ ĐÀO TẠO SAU ĐẠI HỌC

TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC

KHÓA : 21 (2011 - 2013)

TP HCM, Tháng 02/2012

ĐỀ TÀI:

PHÉP BIỆN CHỨNG DUY TÂM HEGEL

VÀ NHỮNG GIÁ TRỊ - HẠN CHẾ CỦA NÓ

ĐỀ TÀI:

PHÉP BIỆN CHỨNG DUY TÂM HEGEL

VÀ NHỮNG GIÁ TRỊ - HẠN CHẾ CỦA NÓ

MỤC LỤC

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HỒ CHÍ MINH 1

PHÒNG QUẢN LÝ ĐÀO TẠO SAU ĐẠI HỌC 1

TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC 1

GVHD : TS BÙI VĂN MƯA 1

HVTH : PHAN THỊ NGỌC MINH 1

STT : 101 1

LỚP : ĐÊM 5 1

KHÓA : 21 (2011 - 2013) 1

TP HCM, Tháng 02/2012 1

LỜI MỞ ĐẦU 3

CHƯƠNG I: TƯ TƯỞNG TRIẾT HỌC CỦA HEGEL 4

Georg Wilhelm Friedrich Hegel sinh ngày 27 tháng 08 năm 1770 trong một gia đình công chức cao cấp ở thành phố Stuttgart Do chịu ảnh hưởng bởi Schelling mà Hegel say sưa nghiên cứu triết học, và ông đã trở thành nhà triết học – bác học vĩ đại nhất, người hoàn chỉnh nền triết học duy tâm biện chứng cổ điển Đức, bậc tiền bối của triết học Marx Ngày 14 tháng 11 năm 1831 tại Berlin, trái tim của nhà nhà triết học vĩ đại của thế kỷ XIX ngừng đập Theo nguyện vọng của Hegel khi còn sống, người ta an táng nhà triết học cạnh mộ chí Fichte và Zonhera 4

1.“Hiện tượng luận tinh thần” – định hướng triết học Hegel 4

2 Khoa học logic 6

3.Triết học tự nhiên 8

4.Triết học tinh thần 9

CHƯƠNG II: GIÁ TRỊ VÀ HẠN CHẾ CỦA PHÉP BIỆN CHỨNG DUY TÂM HEGEL 11

KẾT LUẬN 14

[4] Friedrich Engels, Lút – vích Phoi – ơ – bắc và sự cáo chung của Triết học cổ điển Đức, Nhà xuất bản Sự thật, 1976 15

LỜI MỞ ĐẦU

Triết học cổ điển Đức là sản phẩm tất yếu của hoàn cảnh kinh tế – xã hội Đức thế kỷ XVIII – XIX Nó phản ánh một cách đúng đắn thực trạng xã hội Đức với những mâu thuẫn kinh tế – xã hội – tư tưởng phát sinh trong lòng xã hội đó Triết học cổ điển Đức là tiếng nói trung thành của giai cấp tư sản đương thời Triết học cổ điển Đức chính là tiền đề quan trọng cho sự hình thành triết học Mác – Lênin và là chìa khóa khai mở ngôi nhà triết học phương Tây hiện đại

Tuy đứng trên lập trường duy tâm nhưng các nhà triết học cổ điển Đức đã xây dựng nên các hệ thống triết học độc đáo, đề xuất được tư duy biện chứng, logic biện chứng, học thuyết về các quá trình phát triển mà tìm tòi lớn nhất trong tất cả các tìm tòi của họ đó là phép biện chứng Trong số các nhà triết học vĩ đại nhất đó không thể không kể tới Georg Wilhelm Friedrich Hegel Trong tất cả các triết gia nổi tiếng phương Tây, Hegel có lẽ là người khó hiểu nhất, nhưng ông chính là người đặt nền móng cho tư tưởng biện chứng Marxist và hồi sinh triết học với tư cách là một hệ thống về thế giới Triết học của Hegel có ảnh hưởng rất mạnh đến tư tưởng của nước Đức và cả Châu Âu đương thời, triết học của ông được gọi là "tinh thần Phổ" Phép biện chứng của Hegel là phép biện chứng duy tâm, tức là phép biện chứng về sự vận động và phát triển của các khái niệm được ông đồng nhất với biện chứng sự vật

Không chỉ là đại biểu tiêu biểu của nền triết học cổ điển Đức mà Hegel đã đem lại cho triết học địa vị vốn có và sứ mệnh cao cả của nó trong đời sống tinh

thần nhân loại Với những luận cứ sâu sắc và có cơ sở khoa học, Hegel đã làm sáng tỏ đối tượng, chức năng và phương pháp của triết học, mối quan hệ của triết học với các khoa học khác và qua đó,trình bày một cách đúng đắn bản chất của triết học

CHƯƠNG I: TƯ TƯỞNG TRIẾT HỌC

CỦA HEGEL

Georg Wilhelm Friedrich Hegel sinh ngày 27 tháng 08 năm 1770 trong một gia đình công chức cao cấp ở thành phố Stuttgart Do chịu ảnh hưởng bởi Schelling mà Hegel say sưa nghiên cứu triết học, và ông đã trở thành nhà triết học – bác học vĩ đại nhất, người hoàn chỉnh nền triết học duy tâm biện chứng cổ điển Đức, bậc tiền bối của triết học Marx Ngày 14 tháng 11 năm 1831 tại Berlin, trái tim của nhà nhà triết học vĩ đại của thế kỷ XIX ngừng đập Theo nguyện vọng của Hegel khi còn sống, người ta an táng nhà triết học cạnh mộ chí Fichte

và Zonhera

1 “Hiện tượng luận tinh thần” – định hướng triết học Hegel

Với tác phẩm này, Hegel đã thực sự thoát ra khỏi ràng buộc của những tư tưởng trước đó để xây dựng một hệ thống triết học của riêng mình Hệ thống triết học mới của ông dựa trên 4 luận điểm nền tảng sau đây:

 Thừa nhận sự tồn tại của ý niệm tuyệt đối Ý niệm tuyệt đối là nền tảng

của hiện thực, của thế quan triết học Hegel Ý niệm tuyệt đối là cái có trước, tồn tại vĩnh viễn và độc lập với ý thức của con người, là Đấng tối cao sáng tạo ra con người và giới tự nhiên Con người chỉ là một sản phẩm của quá trình vận động phát triển tự thân của ý niệm tuyệt đối Hoạt động nhận thức và cải tạo thế giới của con người, tức lịch sử nhân loại chỉ là giai đoạn cao của ý niệm tuyệt đối, là công cụ để nó nhận thức chính bản thân mình và quay trở về với chính mình Ý niệm tuyệt đối là sự hợp nhất giữa thực thể tự nhiên của Spinoza và cái tôi tuyệt đối của Fichte Nó là sự thống nhất giữa tư duy và tồn tại, giữa tinh thần và vật chất, giữa chủ thể và khách thể

 Thừa nhận sự phát triển của ý niệm tuyệt đối Hegel coi sự phát triển

không chỉ đơn thuần là sự tăng giảm về lượng hay sự dịch chuyển về vị trí của các vật thể trong không gian mà là một bước phát triển mới về chất theo quy luật phủ định của phủ định – phát triển là quá trình liên tiếp thay thế cái cũ bằng cái mới trên cơ sở có sự kế thừa Theo Hegel, quá trình phát triển của ý niệm tuyệt đối theo tam đoạn thức: “chính đề – phản đề – hợp đề”; cụ thể trong “Hiện tượng luận tinh thần” là Tinh thần chủ quan – Tinh thần khách quan – Ý niệm tuyệt đối Đây là ba giai đoạn cơ bản trong quá trình phát triển của ý niệm tuyệt đối, đồng thời cũng là ba giai đoạn điển hình thể hiện mâu thuẫn giữa con người với giới tự nhiên Bằng hoạt động của mình, con người biến giới tự nhiên là cái đối lập với mình thành cái cho mình, tức là làm chủ giới tự nhiên Hoạt động của con người

là quá trình thống nhất giữa cái tinh thần và cái vật chất

 Thừa nhận ý thức con người là sản phẩm của lịch sử Hegel coi lịch sử

là hiện thân của ý niệm tuyệt đối, là đỉnh cao của sự phát triển ý niệm tuyệt đối trên trần gian Lịch sử nhân loại có được nhờ vào hoạt động có ý thức của những

cá nhân cụ thể, nhưng nó lại là nền tảng quy định ý thức của mỗi cá nhân Sự phát triển của lịch sử luôn mang tính kế thừa Ý thức cá nhân là sự khái quát, sự rút ngắn về thời gian, sự tái diễn về không gian toàn bộ chặng đường mà ý thức nhân loại đã trải qua trong lịch sử Ý thức nhân loại là sự tái hiện toàn bộ tiến trình lịch sử nhân loại, nó là sản phẩm của lịch sử và là hiện thân của ý niệm tuyệt đối

 Triết học là học thuyết về ý niệm tuyệt đối Hegel thừa nhận có 3 hình

thức thể hiện ý niệm tuyệt đối trên trần gian là nghệ thuật, tôn giáo và triết học Trong đó triết học là hình thức thể hiện cao nhất, trọn vẹn và đầy đủ nhất ý niệm tuyệt đối Theo ông, triết học là khoa học của mọi khoa học, là khoa học vạn năng đóng vai trò nền tảng cho toàn bộ thế giới quan và tư tưởng con người Nhưng mỗi thời đại lại có một học thuyết triết học của riêng mình Học thuyết này là tinh hoa tinh thần của thời đại đó, là thời đại đó được thể hiện dưới dạng

tư tưởng Mỗi hệ thống triết học của một thời đại nào đó đều là chắt lọc, kết tinh, khái quát lại toàn bộ lich sử triết học trước đó, đặc biệt là tư tưởng triết học Triết học và lịch sử triết học thống nhất với nhau như là sự thống nhất giữa cái tư duy

và cái lịch sử Vì vậy triết học phải bao trùm toàn bộ lịch sử phát triển của ý niệm

tuyệt đối Theo quan điểm này thì triết học Hegel được chai thành ba bộ phận: khoa học logic, triết học tự nhiên, triết học tinh thần; ứng với ba giai đoạn phát triển của ý niệm tuyệt đối là ý niệm tuyệt đối trong chính nó, ý niệm tuyệt đối trong sự tồn tại khác của nó (tự tha hóa), ý niệm tuyệt đối khắc phục sự tự tha hóa quay về với nó

Như vậy, trong “Hiện tượng luận tinh thần”, Hegel đã thoát ra khỏi hệ thống triết học Schelling, và định hướng cho một hệ thống triết học mới của riêng mình Hệ thống này được ông trình bày chi tiết trong bộ Bách khoa toàn thư các khoa học triết học, bao gồm 3 quyển là Khoa học logic, Triết học tự nhiên và Triết học tinh thần

2 Khoa học logic

Là tác phẩm quan trọng nhất của hệ thống triết học Hegel, Khoa học logic nghiên cứu ý niệm tuyệt đối ở gia đoạn sơ khai, nhưng lại là xuất phát điểm của

hệ thống Khi vạch ra những hạn chế của logic học cũ là chỉ nghiên cứu tư duy chủ quan trong phạm vi ý thức cá nhân mà không chỉ được ranh giới giữa logic học và các ngành khoa học khác cùng nghiên cứu tư duy, là chỉ dựa trên những phạm trù bất động, tách rời hình thức ra khỏi nội dung của nó…,Hegel khởi thảo một logic học mới giúp vạch ra bản chất đích thực của tư duy, và đóng vai trò như một phương pháp luận triết học làm cơ sở cho mọi khoa học Đó là khoa học

về những phạm trù và qui luật của tư duy; nhưng tư duy mà logic học nghiên cứu

là tư duy thuần túy, tức là ý niệm tuyệt đối trong chính nó hay Thượng đế Theo Hegel, logic học giúp thể hiện Thượng đế trong bản chất vĩnh hằng của Ngài trước khi sáng tạo ra giới tự nhiên và các tinh thần hữu hạn khác, trong đó có tư duy con người Tư duy con người chỉ là một giai đoạn phát triển cao của ý niệm tuyệt đối, qua đó ý niệm tuyệt đối có khả năng ý thức được bản thân mình Khi xác định bản chất khách quan như thế của tư duy, Hegel coi giới tự nhiên chỉ là

tư duy khách quan vô thức – tư duy thể hiện dưới dạng các sự vật, để phân biệt với tu duy con người là tư duy khách quan có ý thức Logic học nghiên cứu tư duy như thế phải là một hệ thống siêu hình học

Khoa học logic được chia thành ba bộ phận phù hợp với tiến trình phát triển của ý niệm tuyệt đối; đó là học thuyết về tồn tại, học thuyết về bản chất và học thuyết về khái niệm

 Học thuyết về tồn tại: gồm 3 phần: Chất lượng, Số lượng và Độ; mỗi

phần gồm 3 chương, mỗi chương lại có 3 mục nhỏ Thông qua học thuyết về sự tồn tại, Hegel trình bày quy luật lượng chất Đối với Hegel đây là quy luật chiếm

vị trí quan trọng nhất trong ba quy luật của phép biện chứng Những thay đổi liên tục về lượng dẫn đến những những biến đổi gián đoạn về chất và ngược lại Sự quy định này nói lên cách thức tồn tại của sự vật Theo Hegel, tồn tại phát triển qua các phạm trù trung giới: Tồn tại thuần túy – hư vô – sinh thành – hiện thực – chất – lượng – độ Tồn tại thuần túy nghĩa là tồn tại ở một phương diện nhất định

và được đồng nhất với hư vô, tồn tại dẫn đến sinh thành Sinh thành hàm chứa trong mình mâu thuẫn giữa tồn tại và hư vô, khiến nó vận động và kết quả là tồn tại chuyển thành một tồn tại khác hay là tồn tại hiện thực Qua trình chuyển từ tồn tại thuần túy sang sinh thành là sự thống nhất giữa chất, lượng trong độ Chất

là tính quy định bên trong sự vật Lượng là tính quy định bên ngoài của nó Độ là

sự thống nhất của chất và lượng với nhau trong sự vật để sự vật là nó Khi lượng của sự vật thay đổi vượt quá độ, tức qua điểm nút thì chất này chuyển thành chất khác, tức bước nhảy xảy ra

 Học thuyết về bản chất: Học thuyết này cũng được Hegel trình bày theo

tính nhịp ba: Phần I: Bản chất như là phản tư; Phần II: Hiện tượng; Phần III: Hiện thực Trong học thuyết này, Hegel tập trung luận giải về quy luật mâu thuẫn

cụ thể là bàn về sự tự vận động phát triển của các phạm trù: đồng nhất – khác biệt – đối lập – mâu thuẫn, bản chất – hiện tượng, nội dung – hình thức, khả năng – hiện thực, nguyên nhân – kết quả Ông vạch ra sự thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập là nguồn gốc, động lực của mọi sự vận động, phát triển của sự vật (khái niệm) Khi nghiên cứu quá trình vận động, phát triển của khái niệm, ông khẳng định rằng mâu thuẫn là cái vốn có bên trong bản thân các khái niệm, nhờ mâu thuẫn mà những khái niệm biểu hiện được đặc điểm của chúng và phát triển được Theo logic của Hegel thì lúc đầu bản chất là sự đồng nhất giữa những sự quy định khác nhau Trong sự đồng nhất ấy dần dần xuất hiện sự khác biệt, lúc

đầu là khác biệt nhỏ, do tích lũy dần dẫn đến khác biệt cơ bản (đối lập), từ đây mâu thuẫn hình thành và phát triển dẫn đến chuyển hóa

 Học thuyết khái niệm: là phần thứ 3, phần kết thúc của Khoa học logic.

Trong đó, Hegel khảo sát sự tự vận động biện chứng của khái niệm Có thể gọi học thuyết khái niệm là logic chủ quan Cụ thể học thuyết này bàn về sự vận động và phát triển của ý niệm tuyệt đối thông quacks hình thức tồn tại chủ quan của nó như khái niệm – phán đoán – suy luận, bàn về thực tiễn, về chân lý hay ý niệm – sự thống nhất giữa khái niệm và thực tiễn Hegel vạch ra con đường phát triển của khái niệm theo xu hướng phủ định của phủ định, nghĩa là khái niệm phát triển theo đường xoắn ốc Ông đã cố minh chứng cho quy luật phủ định của phủ định; khái niệm của chủ quan tự tha hóa mình tạo thành khái niệm khách quan, khái niệm khách quan tự nhận thức vươn lên thành khái niệm tuyệt đối Rõ ràng, ở đây khái niệm không bất động mà nó phải trải qua các giai đoạn khác nhau của quá trình nhận thức Đó là giai đoạn trực quan cảm tính với cảm giác, tri giác, biểu tượng và giai đoạn lý tính với khái niệm, phán đoán, suy lý

Tóm lại, Khoa học logic nhằm tái hiện lại lịch sử phát triển của hiện thực

thông qua việc phân tích lịch sử phát triển của khái niệm Phạm trù “tồn tại” được Hegel dùng làm xuất phát điểm của thế giới cũng là xuất phát điểm của lịch

sử triết học Đỉnh cao của sự phát triển khái niệm chính là ý niệm tuyệt đối Ý niệm tuyệt đối tha hóa thành giới tự nhiên và xã hội, rồi sự phát triển của gới tự nhiên và xã hội lại trở về với ý niệm tuyệt đối ở dạng cao hơn

3 Triết học tự nhiên

Đây là học thuyết về giới tự nhiên với tính cách là một dạng tồn tại khác của ý niệm tuyệt đối dưới dạng các sựu vật, vật chất Hegel không giải thích ý niệm tuyệt đối chuyển từ nó sang giới tự nhiên như thế nào và khi nào, mà chỉ nói rằng ý niệm tuyệt đối tồn tại bên ngoài thời gian, và giới tự nhiên cũng không

có khởi đầu trong thời gian Hegel cho rằng quá trình hình thành giới tự nhiên từ

ý niệm tuyệt đối đồng thời cũng là quá trình ý niệm tuyệt đối ngày càng biểu hiện

ra thành giới tự nhiên Thế giới đã được tạo ra, hiện đang được tạo ra và sẽ vĩnh viễn được tạo ra Những hình thức chủ yếu của ý niệm tuyệt đối tồn tại dưới dạng

tự nhiên là cơ học, vật lý học, sinh thể học Hegel cố gắng trình bày về giới tự

nhiên như một chỉnh thể thống nhất mà trong nó, mọi vật có liên hệ hữu cơ với nhau Tuy nhiên do coi giới tự nhiên là sự tha hóa của ý niệm tuyệt đối, mà ông cho rằng bản thân giới tự nhiên thụ động, không tự vận động, không biến đổi không phát triển theo thời gian mà chỉ vận động trong không gian

4 Triết học tinh thần

Trong tác phẩm này, Hegel xem xét ý niệm tuyệt đối ở giai đoạn cuối cùng trên con đường diễu hành nơi trần gian, từ bỏ giới tự nhiên, khắc phục sự tha hóa, quay về lại với chính mình Triết học tinh thần bao gồm học thuyết về tinh thần chủ quan, học thuyết về tinh thần khách quan và học thuyết về tinh thần tuyệt đối

 Tinh thần chủ quan: Theo Hegel, tinh thần chủ quan phát triển qua ba

thời đoạn: trước hết là linh hồn thể hiện dưới dạng tồn tại của thể xác con người; tiếp theo nó sẽ chuyển thành ý thức - ở đây tinh thần tự phân biệt mình với cơ thể vật lý; cuối cùng, ý thức tự chuyển hóa thành cái tinh thần (tri thức) và bắt thế giới bên ngoài phải phục tùng nó cả về lý luận lẫn thực tiễn

 Tinh thần khách quan: là sự phủ định biện chứng tinh thần chủ quan.

Theo Hegel, trong quá trình phát triển của mình, tinh thần khách quan trải qua 3 giai đoạn Đầu tiên là pháp quyền trừu tượng, nó thể hiện tính tự do của ý niệm tuyệt đối trong pháp quyền; nó lấy tự do ý chí làm nền tảng, lấy ý niệm pháp quyền và việc thực hiện pháp quyền làm đối tượng Khi cá nhân pháp lý trở thành chủ thể đạo đức thì tinh thần khách quan tự phát triển vào lĩnh vực đạo đức Đạo đức là pháp quyền của hành vi, nó lấy sự hòa hợp hành vi của các chủ thể làm cơ sở Tinh thần khách quan hoàn thành quá trình tự phát triển trong phong hóa (phẩm hạnh) Phong hóa là sự thể hiện bản tính tự do của ý niệm tuyệt đối, nó là sự thống nhất giữa chủ thể, khách thể và điều thiện tự mình

 Tinh thần tuyệt đối: Đây là phần kết thúc của triết học tinh nói riêng và

kết thúc hệ thống triết học của Hegel nói chung Tinh thần tuyệt đối là sự thống nhất tinh thần chủ quan và khách quan Tinh thần khách quan và tinh thần chủ quan phát triển trong cá nhân, nhà nước, xã hội và nhân loại, Do đó, khi xét về phương diện hình thức phát triển thì chúng là hữu hạn Ngược lại, tinh thần không có một mục đích và hành động nào khác ngoài việc tự hoàn thiện bản chất

của mình, làm cho mình trở thành đối tượng của mình, tinh thần đó tự do vô hạn hay là tinh thần tuyệt đối (chính là ý niệm tuyệt đối) Theo Hegel, nghệ thuật, tôn giáo, triết học là các phương thức mà ý niệm tuyệt đối sử dụng để tự khám phá ra chính mình, để rủ bỏ mọi dấu vết vật chất bám vào mình nới trần gian mà quay

về với mình, quay về với cái khởi đầu trong tính toàn vẹn và đầy đủ của nó Trong đó, triết học là quá trình tự nhận thức đầy đủ và trọn vẹn nhất của ý niệm tuyệt đối trong các hình thức thể hiện là gia đình, xã hội công dân và nhà nước, trong đó nhà nước là hình thức cao nhất