PHONG TỤC CÚNG BÁI CỦA NGƯỜI VIỆT NAM

Ngöôøi Vieät Nam coù phong tuïc cöù ñeán ngaøy Leã, Teát, Gioã, Cuùng, Ñaùm cöôùi... laïi trôû veà ñoaøn tuï, sum hoïp, troø chuyeän döôùi moät maùi nhaø. Nhieàu ngöôøi muoán ñöôïc khaán, vaùi tröôùc baøn thôø, thaêm laïi moä toå tieân. Nhieàu ngöôøi cuõng muoán trôû laïi nôi hoï ñaõ töøng sinh ra, soáng vôùi gia ñình, baïn beø trong thôøi nieân thieáu. Ñoái vôùi nhieàu ngöôøi xuaát thaân töø noâng thoân thì kæ nieäm thôøi nieân thieáu gaén lieàn vôùi gieáng nöôùc, saân vöôøn.Vieäc “Veà queâ aên Teát”, “Tuï hoïp trong ngaøy Gioã”... ñaõ trôû thaønh cuoäc haønh höông veà coäi nguoàn cuûa moãi ngöôøi. Trong nhöõng ngaøy leã teát ñoù laø dòp ñeå nhöõng ngöôøi soáng xa queâ höông coù dòp ñoaøn tuï,ï quaây quaàn beân nhau ñeå oân laïi nhöõng kæ nieäm thôøi thô aáu.Ngoaøi vieäc xum hoïp gia ñình, ngöôøi Vieät thöôøng coù truyeàn thoáng cuùng baùi toå tieân ñeå nhôù ôn veà coäi nguoàn, nhôù ñeán cha oâng. Phong tuïc cuùng baùi coù töø thôøi toå tieân cha oâng ñöôïc con chaùu keá thöøa vaø phaùt huy ñeán ngaøy nay. Nhöng ñoái vôùi moãi daân toäc, moãi vuøng mieàn, moãi nôi ñeàu coù phong tuïc cuùng baùi mang neùt ñaëc tröng rieâng töôïng tröng cho quan nieäm toân giaùo, neùt vaên hoaù truyeàn thoáng cuûa daân toäc ñoù. Nöôùc chuùng ta coù ba mieàn Baéc, Trung vaø Nam ñeàu coù phong tuïc cuùng baùi rieâng, moãi mieàn coù neùt vaên hoaù rieâng nhöng cuõng coù nhöõng ñaëc ñieåm chung ñeå tìm hieåu roõ hôn veà phong tuïc cuùng baùi cuûa ngöôøi Vieät sau ñaây nhoùm chuùng em seõ thuyeát trình ñeà taøi veà “ PHONG TUÏC CUÙNG BAÙI CUÛA NGÖÔØI VIEÄT NAM 1.Phong tuïc ngaøy Teát: Ngöôøi Vieät Nam coù tuïc haèng naêm moãi khi Teát ñeán laïi trôû veà sum hoïp döôùi maùi aám gia ñình. Nhieàu ngöôøi muoán ñöôïc khaán vaùi tröôùc baøn thôø, thaêm laïi ngoâi moä hay nhaø thôø toå tieân. Nhieàu ngöôøi cuõng muoán thaêm laïi nôi hoï ñaõ töøng sinh soáng vôùi gia ñình trong thôøi nieân thieáu. Ñoái vôùi nhieàu ngöôøi xuaát thaân töø noâng thoân Vieät Nam, kyû nieäm thôøi nieân thieáu coù theå gaén lieàn vôùi gieáng nöôùc, maûnh saân nhaø. Veà queâ aên Teát ñaõ trôû thaønh thaønh ngöõ chæ cuoäc haønh höông veà nôi coäi nguoàn. Tuy laø Teát coå truyeàn cuûa daân toäc nhöng tuyø theo moãi vuøng, moãi mieàn cuûa Vieät Nam hoaëc theo nhöõng quan nieäm veà toân giaùo khaùc nhau neân coù theå coù nhieàu hình thöùc, nhieàu phong tuïc taäp quaùn (ñòa phöông) khaùc nhau. Xem theâm baøi vieát chính phong tuïc Teát mieàn Baéc, phong tuïc Teát mieàn Trung vaø phong tuïc Teát mieàn Nam. Phaàn sau ñaây trình baøy caùc ñieåm chung giöõa phong tuïc Teát ba mieàn. Noùi chung Teát ôû ba mieàn ñeàu coù theå phaân laøm 3 khoaûng thôøi gian, moãi khoaûng thôøi gian öùng vôùi nhöõng söï chuaån bò, öùng vôùi nhöõng leã nghi hay öùng vôùi nhöõng hình thöùc theå hieän khaùc nhau, ñoù laø Taát Nieân, Giao Thöøa vaø Taân Nieân 2.Taát Nieân: Ñoái vôùi Teát coå truyeàn, dòp taát nieân laø luùc moïi nhaø chuaån bò cho Teát, mua tích tröõ thöïc phaåm vaø ñoà duøng thieát yeáu. Lyù do laø nhieàu hoaït ñoäng mua baùn seõ bò ngöng treä trong vaø sau Teát, chöøng moät vaøi ngaøy ñeán moät tuaàn, do moïi ngöôøi ñeàu nghæ aên Teát. Nhu caàu mua saém vaøo dòp naøy cuõng moät phaàn laø vì caùc nhaø thöôøng chuaån bò taøi chính cho dòp Teát töø naêm cuõ. Nhöõng nhaø laøm ngheà noâng cuõng tích tröõ vaät nuoâi hay hoa maøu töø trong naêm cuõ cho dòp Teát. Böôùc vaøo baát cöù nhaø naøo trong thôøi ñieåm cuoái naêm cuõng coù theå nhaän thaáy ngay khoâng khí chuaån bò Teát nhoän nhòp vaø khaån trö

Người Việt Nam có phong tục cứ đến ngày Lễ, Tết, Giỗ, Cúng,

Đám cưới lại trở về đoàn tụ, sum họp, trò chuyện dưới một mái nhà Nhiều người muốn được khấn, vái trước bàn thờ, thăm lại mộ tổ tiên Nhiều người cũng muốn trở lại nơi họ đã từng sinh ra, sống với gia đình, bạn bè trong thời niên thiếu Đối với nhiều người xuất thân từ nông thôn thì kỉ niệm thời niên thiếu gắn liền với giếng nước, sân vườn.Việc “Về quê ăn Tết”, “Tụ họp trong ngày Giỗ” đã trở thành cuộc hành hương về cội nguồn của mỗi người Trong những ngày lễ tết đó là dịp để những người sống xa quê hương có dịp đoàn tụ,ï quây quần bên nhau để ôn lại những kỉ niệm thời thơ ấu.Ngoài việc xum họp gia đình, người Việt

thường có truyền thống cúng bái tổ tiên để nhớ ơn về cội nguồn, nhớ đến cha ông Phong tục cúng bái có từ thời tổ tiên cha ông được con cháu kế thừa và phát huy đến ngày nay Nhưng đối với mỗi dân tộc, mỗi vùng miền, mỗi nơi đều có phong tục cúng bái mang nét đặc trưng riêng tượng trưng cho quan niệm tôn giáo, nét văn hoá truyền thống của dân tộc đó Nước chúng ta có ba miền Bắc, Trung và Nam đều có phong tục cúng bái riêng, mỗi miền có nét văn hoá riêng nhưng cũng có những đặc điểm chung để tìm hiểu rõ hơn về phong tục cúng bái của người Việt sau đây

nhóm chúng em sẽ thuyết trình đề tài về “ PHONG TỤC CÚNG BÁI

1.Phong tục ngày Tết:

Người Việt Nam có tục hằng năm mỗi khi Tết đến lại trở về sum họp dưới mái ấm gia đình Nhiều người muốn được khấn vái trước bàn thờ, thăm lại ngôi mộ hay nhà thờ tổ tiên Nhiều người cũng muốn thăm lại nơi họ đã từng sinh sống với gia đình trong thời niên thiếu Đối với nhiều người xuất thân từ nông thôn Việt Nam, kỷ niệm thời niên thiếu có thể gắn liền với giếng nước, mảnh sân nhà "Về quê ăn Tết" đã trở thành thành ngữ chỉ cuộc hành hương về nơi cội nguồn Tuy là Tết cổ truyền của dân tộc nhưng tuỳ theo mỗi vùng, mỗi miền của Việt Nam hoặc theo những quan niệm về tôn giáo khác nhau nên có thể có nhiều hình thức, nhiều phong tục tập quán (địa phương) khác nhau Xem thêm bài viết chính phong tục Tết miền Bắc, phong tục Tết miền Trung và phong tục Tết miền Nam

Phần sau đây trình bày các điểm chung giữa phong tục Tết ba

miền Nói chung Tết ở ba miền đều có thể phân làm 3 khoảng thời gian, mỗi khoảng thời gian ứng với những sự chuẩn bị, ứng với những lễ nghi hay ứng với những hình thức thể hiện khác nhau, đó là Tất Niên, Giao Thừa và Tân Niên

2.Tất Niên:

Đối với Tết cổ truyền, dịp tất niên là lúc mọi nhà chuẩn bị cho Tết, mua tích trữ thực phẩm và đồ dùng thiết yếu Lý do là nhiều hoạt động mua bán sẽ bị ngưng trệ trong và sau Tết, chừng một vài ngày đến một

tuần, do mọi người đều nghỉ ăn Tết Nhu cầu mua sắm vào dịp này cũng một phần là vì các nhà thường chuẩn bị tài chính cho dịp Tết từ năm cũ Những nhà làm nghề nông cũng tích trữ vật nuôi hay hoa màu từ trong năm cũ cho dịp Tết.

Bước vào bất cứ nhà nào trong thời điểm cuối năm cũng có thể nhận thấy ngay không khí chuẩn bị Tết nhộn nhịp và khẩn trương, từ việc mua sắm, may mặc đến việc trang trí nhà cửa, chuẩn bị bánh trái, cỗ bàn, đón tiếp người thân ở xa về Đối với các gia đình lớn, họ hàng đông, có quan hệ xã hội rộng, đông con cháu, dâu rể, thì công việc chuẩn bị càng phức tạp hơn

3.Cúng Tất Niên:

3.1.Cúng bái:

Sắp dọn bàn thờ – Trong gia đình người Việt thường có một

bàn thờ tổ tiên, ông bà (hay còn gọi ông Vải) Tuỳ theo từng nhà, cách trang trí và sắp đặt bàn thờ khác nhau Biền, bàn thờ là nơi tưởng nhớ, là thế giới thu nhỏ của người đã khuất Hai cây đèn tượng trưng cho mặt trời, mặt trăng, hương là tinh tú Hai bát hương để đối xứng, phía sau 2 cây đèn thường có hai cành hoa cúc giấy, với nhiều bông nhỏ bao quanh bông lớn Cũng có nhà cắm "cành vàng lá ngọc" (một thứ hàng mã) với cầu mong làm ăn được quả vàng, quả bạc, buôn bán lãi gấp 5, gấp 10 lần năm trước Ở giữa có trục "vũ trụ" là khúc trầm hương dưới dạng khúc khuỷu, vươn lên

trong bát hương Nhiều gia đình đặt xen giữa đèn và hương là hai cái đĩa để đặt hoa quả lễ gọi là mâm ngũ quả (tuỳ mỗi miền có sự biến thiên các loại quả, nhưng mỗi loại quả đều có ý nghĩa của nó), phía trước bát hương để một bát nước trong, coi như nước thiêng Hai cây mía đặt ở hai bên bàn thờ là để các cụ chống gậy về với con cháu, dẫn linh hồn tổ tiên từ trên trời về hạ giới

3.2.Cúng ông Táo:

Theo quan điểm của người Việt thì ông Táo là người ghi chép tất cả những gì con người làm trong năm và báo cáo với Ngọc Hoàng Ngoài ra, ông Táo còn đại diện cho sự ấm no của một gia đình Ông Táo được cúng vào ngày 23 tháng chạp Âm lịch hàng năm Lễ cúng ngoài hương, nến, hoa quả, vàng mã còn có hai mũ đàn ông, một mũ đàn bà và con cá chép, cá chép sẽ đưa ông Táo vượt qua Vũ Môn để lên Thiên đình gặp Ngọc Hoàng

3.3.Cúng Tất niên:

Lúc đầu được hiểu như là hoàn tất (công việc) trong năm, tức cúng các tổ nghề đã phù hộ cho công việc làm ăn, nhưng vì không phải thợ nào cũng có vị tổ nghề rõ ràng nên dần dà, mọi người đều cúng Lễ cúng này thường vào các ngày từ sau 23 đến 29 hoặc 30 Tết

Hoa giấy Thanh Tiên Một loại hoa được làm thủ công tại

làng Thanh Tiên, Phú Vang, Thừa Thiên-Huế Nghề hoa giấy

Thanh Tiên có trong danh mục thống kê về các nghề thủ công từ

thế kỷ 16–19 (theo Đại Nam nhất thống chí) và hiện vẫn còn bảo tồn Hoa chỉ bày bán trong dịp Tết Nguyên Đán Ở Thừa Thiên-Huế, hầu như gia đình nào có bàn thờ đều sử dụng loại hoa này để thờ cúng.

3.4.Giao thừa:

Cúng Giao thừa hay lễ Trừ Tịch: Theo tục lệ cổ truyền thì

"giao thừa" được tổ chức nhằm đón các thiên binh Lúc đó họ đi thị sát dưới hạ giới, rất vội không kịp vào tận bên trong nhà được, nên bàn cúng thường được đặt ở ngoài cửa chính mỗi nhà Mâm lễ được sắp bày với lòng thành tiễn đưa người nhà trời đã cai quản mình năm cũ và đón người mới xuống làm nhiệm vụ cai quản hạ giới năm tới Vì việc bàn giao, tiếp quản công việc hết sức khẩn trương nên các vị chỉ có thể ăn vội vàng hoặc mang theo, thậm chí chỉ chứng kiến lòng thành của chủ nhà Trên chiếc hương án có bình hương, hai ngọn đèn dầu hoặc hai ngọn nến Lễ vật gồm: chiếc thủ lợn hoặc con gà, bánh chưng, mứt kẹo, trầu cau, hoa quả, rượu nước và vàng mã Đôi khi có thêm chiếc mũ của Đại Vương hành khiển Lẽ trời đất có khởi thuỷ phải có tận cùng, một năm có bắt đầu ắt phải có kết thúc Bắt đầu vào lúc giao thừa, và cũng kết thúc vào lúc giao thừa Theo Từ điển Hán-Việt của Đào Duy Anh, giao thừa nghĩa là cũ giao lại, mới đón lấy Cao đài Từ điển giải nghĩa trừ tịch 除 ù#¦ thì trừ: bỏ đi, bớt ra, cuối năm; tịch: đêm và Giao thừa

#»#Ð thì giao: giao tiếp và thừa: tiếp tục [2] Ý nghĩa của lễ này là

đem bỏ hết đi những điều xấu của năm cũ để đón những điều tốt đẹp của năm mới sắp đến Lễ trừ tịch còn là lễ để " khu trừ ma quỷ".

Sau khi cúng Giao thừa xong, các gia chủ khấn Thổ Công,

tức là vị thần cai quản trong nhà (thường bàn thờ tổ tiên ở giữa, bàn thờ Thổ Công ở bên trái) để xin phép cho tổ tiên về ăn Tết Ở Nam bộ, Thổ Công được thay bằng Ông Địa và thờ ở dưới đất Sau khi cúng xong, xem như Tết thực sự đã đến với gia đình

3.5 Pháo Tết:

Trước đây, đúng vào phút Giao thừa, mọi người thường đốt pháo Tết Theo lời truyền miệng dân gian, pháo được cho nổ vào dịp năm mới để xua đuổi ma quỷ của năm cũ (vì người xưa đã tin rằng ma quỷ sợ tiếng động lớn) và chào đón năm mới Pháo càng dài và lớn, nổ càng lâu, kêu càng to, cháy ra nhiều xác phác pháo và cháy hết thì càng được cho là điềm lành của năm mới Tuy nhiên do nguy cơ cháy nổ, sát thương và ô nhiễm môi trường mà từ ngày 1 tháng 1 năm 1995, pháo Tết đã bị cấm ở Việt Nam Nay được thay thế bằng bắn pháo hoa do nhà nước Việt Nam tổ chức, hiện chỉ ở các thành phố lớn do giá thành còn đắt

4.Tân niên:

4.1 Xông đất: (Miền Bắc gọi là "xông đất", nhưng miền Trung dùng đúng tên cổ tục này là "đạp đất".)

Người Việt quan niệm ngày mồng Một Tết, nếu mọi việc xảy ra suôn sẻ, may mắn thì cả năm cũng sẽ được tốt lành thuận lợi Người khách đến thăm nhà đầu tiên trong một năm cũng vì thế mà quan trọng Cho nên cứ cuối năm, mọi người cố ý tìm xem những người trong bà con hay láng giềng có tính vui vẻ, linh hoạt, đạo đức và thành công để nhờ sang thăm Người đến xông đất thường chỉ đến thăm, chúc tết chừng năm mười phút chứ không ở lại lâu, hầu cho mọi việc trong năm của chủ nhà cũng được trôi chảy thông suốt

Người đi xông đất xong có niềm vui vì đã làm được việc phước, người được xông đất cũng sung sướng vì tin tưởng gia đạo mình sẽ may mắn trong suốt năm tới Thời xưa chỉ có 2 cách chọn người tốt vía xông đất ngày đầu năm Kẻ làm quan, người có học chọn người xông đất có tuồi hợp tuổi với chủ nhà Người xông đất phải là đàn ông trụ cột trong gia đình Đối với người dân lao động thì đơn giản hơn nhiều: Người được chọn xông đất phải khoẻ mạnh, tốt tính, và gia cảnh khấm khá, hoà thuận

4.2.Chúc Tết:

Sáng mồng Một Tết còn gọi là ngày Chính đáng, con cháu tụ họp ở nhà tộc trưởng để lễ Tổ Tiên và chúc tết ông bà, các bậc huynh trưởng Theo quan niệm, cứ năm mới tới, mỗi người tăng lên một tuổị, bởi vậy ngày mồng Một Tết là ngày con cháu "chúc thọ" ông bà và các bậc cao niên (ngày xưa, các cụ thường không nhớ rõ ngày tháng sinh nên chỉ biết Tết đến là thêm 1 tuổi).

4.3.Lì xì (###Ç, phát âm theo người Quảng Đông: lishi):

Người lớn thường tặng trẻ em tiền bỏ trong một bao giấy đỏ, hay "hồng bao", gọi là "lì xì" với những lời chúc mừng ăn no, chóng lớn Theo cổ tích Trung Quốc thì trong "hồng bao" có 8 đồng tiền (là Bát Tiên hoá thân) được đặt dưới gối đứa trẻ để xua đuổi quỷ đến quấy nhiễu

Xuất hành và hái lộc: "Xuất hành" là đi ra khỏi nhà trong

ngày đầu năm để đi tìm cái may mắn cho mình và gia đình Trước khi xuất hành, người ta phải chọn ngày, giờ và các phương hướng tốt để mong gặp được các quý thần, tài thần, hỉ thần Nếu xuất hành ra chùa hay đền, sau khi lễ bái, người Việt còn có tục bẻ lấy một "cành lộc" để mang về nhà lấy may, lấy phước Đó là tục "hái lộc" Cành lộc là một cành đa nhỏ hay cành đề, cành si là những loại cây quanh năm tươi tốt và nẩy lộc Tục hái lộc ở các nơi đền,

chùa ngụ ý xin hưởng chút lộc của Thần, Phật ban cho nhân năm mới Cành lộc thường đem về cắm ở bàn thờ

Khác với miền Bắc, miền Trung không có tục hái lộc đầu năm nhờ thế mà cây cối trong các đền chùa ở miền Trung vẫn giữ nguyên lá xanh biếc suốt cả mùa xuân

Thăm viếng họ hàng – để gắn kết tình cảm già đình họ hàng

v.v Lời chúc tết thường là sức khoẻ, phát tài phát lộc, gặp nhiều may mắn, mọi ước muốn đều thành công ; những người năm cũ gặp rủi ro thì động viên nhau "tai qua nạn khỏi" hay "của đi thay người" nghĩa là trong cái họa cũng tìm thấy cái phúc, hướng về sự tốt lành

5.Tục thờ cúng tổ tiên:

Thờ cúng tổ tiên là tấm lòng thành kính thể hiện đạo lý uống nước nhớ nguồn, biết ơn tổ tiên ông bà, cha mẹ đã sinh thành và gây dựng nên cuộc sống cho cháu con Thờ cúng tổ tiên chính là toàn bộ các hình thức lễ nghi, cúng bái nhằm bày tỏ lòng tôn kính của các thế hệ sau với những người thuộc thế hệ đầu tiên của một dòng họ, với ông bà, cha mẹ đã qua đời

Tục thờ cúng tổ tiên của người Việt ra đời từ lâu, trên cơ sở niềm tin về sự bất tử của linh hồn sau khi con người đã chết; tin rằng con người

ta chết đi về th#m nom, phù hộ cho con cháu Không nhất thiết phải là mâm cao cỗ đầy, chỉ cần một nén nhang lên bàn thờ tổ tiên trong ngày lễ, ngày Tết, hay ngày giỗ tổ tiên, con cháu trong gia đình cũng đã thể hiện được tấm lòng thành kính, hướng về cội nguồn, tưởng nhớ những người thân đã khuất Từ lâu, thờ cúng tổ tiên ông bà đã trở thành một phong tục, là chuẩn mực đạo đức và nguyên tắc làm người, đồng thời là một phần quan trọng trong đời sống tâm linh của người Việt Nam, đặc biệt là cuộc sống ở các làng quê Dân Việt trọng lễ nghĩa, hiếu thảo với cha mẹ và có hiếu với ông bà tổ tiên, với nguồn gốc của mình bởi:

”Cây có gốc mới nở ngành xanh ngọn

Nước có nguồn mới bể rộng nông sâu.”

Xin tổ tiên phù hộ cho gia quyến bình an, đó là tâm niệm của tất cả người Việt Nam Trên thực tế, thờ cúng tổ tiên là một phong tục truyền thống của dân tộc, cho dù đó không phải là điều bắt buộc song đó lại là thứ "luật bất thành v#n" trong đời sống tâm linh của người Việt tồn tại qua bao thế hệ Trong mỗi gia đình, bàn thờ cúng tổ tiên được đặt ở vị trí trang trọng nhất và trở thành nơi con cháu khấn vái trong những ngày tuần, ngày giỗ, ngày Tết, hoặc khi có hiếu hỷ, việc to, việc nhỏ với mong muốn được gia tiên phù hộ Nói chung, mọi biến cố trong gia đình đều được gia chủ báo cáo với gia tiên

Theo phong tục, bàn thờ gia tiên được đặt ngay tại gian nhà chính Nếu nhà giàu có thì đồ thờ phụng thật trang hoàng, sơn son thiếp vàng

Còn gia cảnh túng bấn thì cũng chỉ cần vài cây đèn nến sơn son và một bình hương là đủ Xưa kia, những nhà quyền quý có đủ thần chủ bốn đời để thờ, đó là cao, tằng, tổ, khảo Thần chủ làm bằng gỗ táo, trên đó đề tên, họ, chức tước, ngày tháng sinh tử của tổ tiên Nhà thường dân cũng có nhà dùng thần chủ, nhưng cũng có nhà dùng bộ ỷ để thờ Đồ thờ tự được coi là những vật linh thiêng Ngày nay, do tác động của nếp sống mới, gia đình có bàn thờ cổ không còn nhiều Người ta lập bàn thờ trên một tấm ván đóng trên tường, có khi là trên nóc tủ Đồ thờ chỉ gồm một bình hương nhỏ, khung ảnh thờ người quá cố và một số đồ bày biện khác

Sau khi đặt đồ lễ lên bàn thờ, gia trưởng (có thể là chủ hộ hoặc con trưởng nam hoặc cháu đích tôn ) khăn áo chỉnh tề, thắp hương, đứng trước bàn thờ, vái 3 vái và khấn Hương thắp trên bàn thờ bao giờ cũng thắp theo số lẻ: một, ba, năm nén Sau khi gia trưởng khấn lễ, lần lượt đến mọi người trong gia đình vái trước bàn thờ Ngày nay, việc khấn lễ đã giản đơn, người ta chỉ vái thay lễ Trước khi khấn, vái ba vái ngắn, khấn xong vái thêm bốn vái dài và ba vái ngắn Khi mọi người đã lễ vái xong, chờ cho tàn một tuần nhang, gia trưởng tới trước bàn thờ lễ tạ và thắp thêm tuần nhang nữa Sau đó, gia trưởng hạ vàng mã trên bàn thờ đem hoá (đốt) Lúc hoá vàng người ta thường lấy chén rượu cúng vẩy lên đống tàn vàng Các cụ giải thích, có như vậy người dưới âm mới nhận được số vàng người sống cúng Lúc này có thể hạ đồ lễ xuống

Trong việc thờ phụng tổ tiên thì ngày giỗ hay còn gọi là kỵ nhật rất quan trọng Trong ngày giỗ, người ta làm cỗ bàn mời thân bằng quyến thuộc Ở làng quê, ngày giỗ là dịp để gia chủ mời lại những người đã từng mời mình đi ăn uống, người ta gọi là trả nợ miệng Giỗ có thể làm to hoặc làm nhỏ tuỳ theo gia cảnh và nhiều khi lại tuỳ thuộc vào mối liên hệ giữa người sống và người chết Ví như giỗ cha mẹ, giỗ ông bà thường làm to, giỗ anh em, chú bác cùng các vị cao tằng tổ khảo thường chỉ có cơm canh cúng đơn sơ để khỏi bỏ giỗ

Theo phong tục, con trai trưởng là người có trách nhiệm tổ chức Nếu con trai trưởng không còn thì việc cúng giỗ sẽ do cháu đích tôn tổ chức (chỉ khi nào trưởng nam không may tuyệt tự, không có con trai nối dõi thì mới đến con thứ) Tuy nhiên, không vì thế mà những người con thứ, cháu thứ, cháu ngoại bỏ ngày giỗ ông bà, cha mẹ Đến ngày giỗ, họ phải tề tựu ở nhà người con trưởng và cũng phải mang đồ lễ cúng tới để gửi giỗ Trước ngày giỗ, trưởng nam làm lễ cáo với Thổ công để xin phép với Thổ công cho hương hồn người đã khuất được về phối hưởng bởi vì người ta cho rằng "đất có Thổ công, sông có Hà bá", chỉ khi có phép của Thổ công hương hồn người đã khuất mới vào được trong nhà

Đồ lễ dâng cúng gia tiên bao giờ cũng phải thanh khiết, không con cháu nào được đụng tới Cỗ bàn nấu xong, cúng gia tiên trước con cháu mới được ăn sau Khách tới ăn giỗ có mang đồ lễ để cúng, thường là vàng hương, trầu rượu, trà nến, hoa quả

Quan hệ huyết thống của Việt Nam khá phức tạp Gia đình chỉ là một đơn vị độc lập tương đối bởi vì giữa các gia đình trên một phạm vi nào đó lại tồn tại một quan hệ ràng buộc mà người ta gọi là họ hàng, dòng tộc Và theo "quy định" huyết thống ấy, nhiều gia đình sẽ họp thành một ngành, nhiều ngành họp thành một họ Mỗi họ có một ông Tổ chung

Vì vậy, ngoài ngày giỗ tổ tiên tại gia, người Việt còn có ngày giỗ họ Trưởng tộc là người được hưởng hương hoả của tổ tiên nên có trách

nhiệm phải lo việc làm giỗ họ Trong ngày giỗ họ, con cháu đều phải góp giỗ Mỗi họ đều có một cuốn gia phả ghi chép họ tên, chức tước, ngày tháng sinh tử của tổ tông và người trong họ theo thứ tự để mọi người cùng dòng họ "vấn tổ tầm tông"

Con cháu trong một họ lập Từ đường để thờ vị Thuỷ tổ Trên bàn thờ ấy có bài vị Thuỷ tổ dòng họ Xưa kia bài vị thường được ghi bằng Hán tự, ngày nay có nhiều người dùng chữ Quốc ngữ để đề bài vị Ngoài thần chủ đồ thờ còn bao gồm đèn nến, hương, hoa, mâm quỳ, mâm bồng, cổ đài rượu Hoành phi câu đối trên đó ghi lại công đức của tổ tông là đồ không thể thiếu trong gian thờ Có nhiều họ không xây Từ đường thì xây một đài lộ thiên, dựng bia đá, ghi tên thụy hiệu các tổ tiên Mỗi khi có giỗ tổ hoặc có tế tự thì cả họ ra đó cúng tế

Chuyện góp giỗ và tổ chức giỗ họ hàng n#m được chuẩn bị rất chu đáo Theo phong tục chỉ có đàn ông trong họ trên 18 tuổi mới phải góp

giỗ (được gọi là tính theo đinh) Có nhiều họ theo quan niệm "con gái là con người ta" nên không cho con gái dự giỗ họ nhưng con dâu "mới đúng là con mua về" thì được tham dự Ngày nay, quan niệm ấy đã dần được xoá bỏ Ngày giỗ họ, không mời khách khứa, chỉ có con cháu trong họ Các ngày rằm, mồng một, ngày lễ, ngày Tết việc lễ bái sẽ do nhà trưởng họ lo Đến tháng Chạp thì cả họ lại họp nhau lại như ngày giỗ Tổ

Đã bao thế kỷ trôi qua, cung cách và quan niệm thờ phụng tổ tiên của người Việt Nam xét theo góc độ nào đó đã có nhiều thay đổi nhưng ý nghĩa lớn nhất thì vẫn giữ nguyên Người Việt Nam coi việc thờ phụng tổ tiên là một trong những nguyên tắc đạo đức làm người Đó là hình thức thể hiện sự hiếu thuận và lòng biết ơn của con cháu đối với các bậc sinh thành

6.Lễ cấp sắc của người Dao:

Cấp sắc là một thủ tục không thể thiếu của đàn ông Dao Lễ cấp sắc cũng tương tự như lễ thành đinh của một số dân tộc khác Đối với người đàn ông dân tộc Dao được cấp sắc mới được coi là người đàn ông đã trưởng thành, được làm nghề cúng bái và được giao tiếp với cõi âm Lễ cấp sắc có nhiều bậc: 3 đèn, 7đèn và 12 đèn

Ông thầy trong lễ cấp sắc phải chọn thầy cao tay, ngày tháng cấp sắc được chọn rất cẩn thận, người được cấp sắc cũng phải thuần thục các nghi lễ trong các bản sắc Việc cấp sắc trong gia đình được tuân thủ từ

trên xuống dưới Buôỉ lễ cấp sắc có thể làm thủ tục cho một người hoặc vài người cũng được nhưng phải là số lẻ Người đàn ông có vợ thường là những người được cấp sắc, tức là để được coi là người đàn ông trưởng thành bắt buộc phải qua lễ cấp sắc.

Lễ cấp sắc có nhiều bậc, bậc đầu tiên họ được cấp 3 đèn và 36 binh mã, đây là nghi thức thông thường được diễn ra trong lễ cấp sắc của người Dao Bậc 2 họ được cấp 7 đèn và 72 binh mã và cuối cùng là 12 đèn và 120 binh mã Nhón Dao Tiểu Bản thường chỉ cấp sắc ở 2 mức độ:

3 đèn và tẩu slai hoặc 7 đèn trở lên ( đối với nhóm Đại Bản) thì người đàn ông Dao mới trở thành thầy cúng Thầy cúng có 2 cấp: Sài có là người theo thầy để giúp và học việc; sài tía là người đã trải qua lễ cấp sắc 3 đèn hoặc 7 đèn

Việc đầu tiên của lễ cấp sắc là gia chủ phải làm cơm, rượu cúng báo tổ tiên về việc chuẩn bị và hẹn thời điểm tiến hành lễ cấp sắc Sau đó phải nuôi 2 con lợn 1 đực 1 cái chuẩn bị cho việc cúng bái trong lễ cấp sắc Ngoài ra phải chuẩn bị lợn, gà, rượu, gạo…để làm cỗ và vài trăn nghìn tiền mặt để bồi dưỡng thầy Thường là một lễ cấp sắc 3 đèn thì cần 3 thầy, 7 đèn thì 7 thầy Ông thầy cả gọi là chí chẩu sai hoặc cô tàn sai, các thầy phụ gồm: dần chái, tình mình, pá tạn, tông tàn

Ngày hành lễ cấp sắc thường được tiến hành vào những tháng cuối năm Trước khi hành lễ , người cấp sắc phải kiêng khem một số thủ tục như: không được nói tục chửi bậy, không được quan hệ vợ chồng, không

được để ý đến phụ nữ… Thời gian tiến hành lễ cấp sắc 3 đèn kéo dài từ 1 đến 2 ngày; cấp sắc 7 đèn kéo dài 3 đến 5 ngày.

Các nghi lễ chính trong lễ cấp sắc gồm lễ trình diện, gia chủ mổ lợn để tế lễ tổ tiên các thầy cúng phải tẩy uế xong mới đánh trống mời tổ tiên về dự, sau đó thầy cúng làm lễ khai đàn, nhằm báo cho tổ tiên biết lý do của buổi lễ Lễ thụ đèn , người được cấp sắc phải ăn mặc chỉnh tề ngồi trước bàn thờ, hai tay giữ một cây tre, nứa, ngang vai có đục và

xuyên một thanh ngang dài vừa tầm vai để thày đốt đèn, đặt nến để làm lễ Đặc biệt trong lễ cấp sắc là cấp đạo sắc cho người thụ lễ với 10 điều cấm và 10 điều nguyện, tại đạo sắc này tên âm của người thụ lễ được ghi luôn để khi chết về được với tổ tiên Quan trọng nhất trong nghi lễ là cấp pháp danh cho người thụ lễ Người thụ lễ lấy vạt áo để hứng gạo từ thầy cả và bố đẻ Sau đó các thầy sẽ dạy cho người thụ lễ một số điệu múa

Kết thúc nghi lễ, các thầy múa để dâng rượu, lễ vật tạ ơn thần linh Từ đây chàng trai thụ lễ đã được coi như một người đàn ông trưởng thành hoàn toàn về thể chất cũng như tâm linh

7.Cúng giỗ:

Theo tập quán lâu đời, dân ta lấy ngày giỗ (ngày mất) làm trọng, cho nên ngày đó, ngoài việc thăm phần mộ, tuỳ gia cảnh và tuỳ vị trí người đã khuất mà cúng giỗ Ðây cũng là dịp gặp mặt người thân trong gia đình trong dòng họ, họp mặt để tưởng nhớ người đã khuất và bàn việc

người sống giữ gìn gia phong

Vào dịp đó người ta thường tổ chức ăn uống, nên mới gọi là ăn giỗ, thì cũng là trước cúng sau ăn, cũng là để cho cuộc gặp mặt đậm đà ấm cúng, kéo dài thời gian sum họp, kể chuyện tâm tình, chuyện làm ăn Với

ý nghĩa "Uống nước nhớ nguồn" việc đó có thể xếp vào loại thuần phong mỹ tục

7.1.Ngày cúng giỗ:

Ngày giỗ theo âm Hán là huý nhật hay kỵ nhật, tức là lễ kỷ niệm ngày mất của tổ tiên, ông bà, cha mẹ, cũng có nghĩa là ngày kiêng kỵ

Nguyên ngày trước, "Lễ giỗ" gọi là "Lễ chính kỵ"; chiều hôm trước lễ chính kỵ có "lễ tiên thường" (nghĩa là nếm trước), con cháu sắm sanh một ít lễ vật, dâng lên mời gia tiên nếm trước Ngày xưa, những nhà phú hữu mời bà con làng xóm ăn giỗ cả hai lễ tiên thường và chính kỵ Dần dần hoặc vì bận việc hoặc vì kinh tế hoặc

vì thiếu người phục dịch, người ta giản lược đi, chỉ mời khách một lần nhưng hương hoa, trầu rượu vẫn cúng cả hai lễ Tóm lại, nếu vận dụng đúng phong tục cổ truyền phổ biến trong cả nước thì trước ngày chết (lễ tiên thường) phải cúng chiều, cúng đúng ngày chết (lễ chính kỵ) phải cúng buổi sáng

7.2.Mấy đời tống giỗ:

Theo gia lễ: "Ngũ đại mai thần chủ", hễ đến năm đời thì lại đem chôn thần chủ của cao tổ đi mà nhấc lần tằng tổ khảo lên bậc trên rồi đem ông mới mất mà thế vào thần chủ ông khảo