bài giảng thuế và hiệu quả kinh tế

Đỗ Gioan H ả o THUẾ TÁC ĐỘNG ĐẾN ĐƯỜNG NGÂN SÁCH VÀ TIÊU DÙNG • Khi không có thuế hay ngoại tác hoặc độc quyền: giá cảphản ánhchi phí xã hội biênđể s n xuất hàng hóa.Giảsửchi phí xã hộ

Chương 7:

THUẾ

VÀ HIỆU QUẢ KINH TẾ

ThS Đỗ Gioan H ả o

THUẾ TÁC ĐỘNG ĐẾN ĐƯỜNG NGÂN SÁCH

VÀ TIÊU DÙNG

• Khi không có thuế hay ngoại tác hoặc độc

quyền: giá cảphản ánhchi phí xã hội biênđể

s n xuất hàng hóa.Giảsửchi phí xã hội biên

không thayđổi so với sản lượng

Một người tiêu dùng có Iđồng thu nhậ đểmua

quần áo c (clothes) và lương thực f (food)

Giá của quần áo là Pcvà giá của lương thực là Pf

Ông ta sẽtiêu dùng tạiđiểm màđường bàng quan

tiếp xúc vớiđường ngân sách, tức là:

I = c.Pc+ f.Pf

Muc/Pc= Muf/Pf

I/Pc

Clothes (c)

9/8/2009 4

I THUẾ TÁC ĐỘNG ĐẾN ĐƯỜNG NGÂN SÁCH

VÀ TIÊU DÙNG

• Khi Thuế đánh vào một thịtrường:đường ngân

sách dịch chuyển vào gần gốc tọ độ hơn về

phía hàng hóaấy

• Khoảng cách giữa haiđường ngân sách vềphía

hàng hóa còn lại biểu thị thuế mà người tiêu

dùng phải trả đo lường bằng hàng hóa còn lại

ấy

TU0

Qc

I/Pc

Clothes (c)

E0

I/(1+t)Pf

A

B

QB

QA

Chính phủđánh thuế tỷệ là t lên hàng hóa lương thực

Đường ngân sách dịch chuyể

v gần gốc tọa độ hơn trên phía hàng hóa lương thực

Cùng một lượng lương thực, giờ

đây người tiêu dùng chỉ có thể

mua ít quần áo hơn

(Q A -Q B ) chính là s ố thu ế

mà chính ph ủ thu đượ c tính b ằ ng đơ n v ị qu ầ n áo

T = (QA-QB).Pc

THUẾ TÁC ĐỘNG ĐẾN ĐƯỜNG NGÂN SÁCH

VÀ TIÊU DÙNG

• Thuế làm cho người tiêu dùng bị thiệt thòi vì

đường bàng quan của họbây giờthấp hơn

Qc

I/Pc

Clothes (c)

E0

I/(1+t)Pf

A

B

QB

QA

TU1

Lựa chọn trước thuế: E0

Lựa chọn sau thuế: B Thuế phải nộp: AB

TU1<TU0

II THU Ế VÀ HI Ệ U QU Ả KINH T Ế

• Thuế hiệu quả là thuế tạo ra hay duy trì gánh

n ng phụtrộiởmức thấp nhấ

• Gánh nặng phụtrội là: phần tổn thất phúc lợi xã

h i vượt quá số thuế mà chính phủ thu được

(DWL - tổn thất vô ích – mất trắng)

2.1 Gánh nặng phụ trội: Phân tích tiêu dùng

• Mô hình phân tích:

M ộ t cá nhân có thu nh ậ p I, chi tiêu cho hai hàng hóa X và Y, giá c ủ a X

là Px, giá c ủ a Y là Py.

9/8/2009 10

Gánh n ặ ng ph ụ tr ộ i – phân tích tiêu dùng

Thiệt hại của cá nhân:

• Cho đường ngân sách dịch chuyển song song

• Tìm điểm tiếp xúc

Có thể thấy rằng: cá nhân (nếu không có thuế) sẽđạt

được mức thỏa dụng như khi có thuế bằng thu nhập ít

hơn

Bằng phương pháp hình học, khoảng cách đến điểm tiếp

xúc phía Y (∆’Y) sẽ ớn hơn số thuế phải nộp

∆’Y -∆Y chính là tổn thất ròng (gánh nặng phụ trội) của

thuế

TU0

TU1 A

D H

I

E2

E1

E3

M

N

G

Đánh thuế làm người tiêu dùng

giảm hữu dụng từ TU0đến TU1 Khoản thuế phải nộp là GE2

Trường hợp này tương đương khi thu nhập giảm từ AD xuống HI Khoản mà người tiêu dùng mấ đi là ME3

=> Tổn thất vô ích là NE2

2.2 Gánh nặng phụ trội – phân tích phúc lợi

Gánh nặng phụtrội cònđượcđo bởi sựthayđổi củ

thặng dưtiêu dùng và thặng dưs n xuấ

Nhắc lại - Thặng dưtiêu dùng – CS – là phúc lợi mà

người tiêu dùng được hưởng khi tham gia thị trường, là

chênh lệch giữa giá cảmà họmuốn trảvới giá cảmà họ

thực trả Vềmặt hình học đây là diện tích giới hạn bởi

đường cầu,đường giá cảvà trục tung

- Thặng dưsản xuất - PS – là phúc lợi mà người sả

xuấtđược hưởng khi tham gia thịtrường, là chênh lệch giữa

giá cảmà họmuốn bán với giá cảmà họbánđược Vềmặt

hình học,đây là diện tích giới hạn bởiđường cung,đường

giá cảvà trục tung

9/8/2009 13

Ví dụ 1: gánh nặng phụ trội của thuế hàng hóa

Xét một thị trường hàng hóa cạnh tranh hoàn toàn

(đường cung hoàn toàn co dãn) => người mua chịu

thuế hoàn toàn

DWL = 0,5 *∆P*∆Q

= 0,5.ED.t2.P.Q0 B

Ví dụ 2: gánh nặng phụ trội của thuế thu nhập

Xét thị trường lao động có đường cầu hoàn toàn co dãn

(đường cầu nằm ngang) => người lao động chịu thuế

hoàn toàn

DWL = 0,5 *∆w*∆L

= 0,5.ES.t2.w.L0

B

Ví dụ 3: Trường hợp tổng quát:

thuếđơn vịđánh vào hàng hóa

•• K Kết luận: tính hiệu quả kinh tế được ết luận: tính hiệu quả kinh tế được

đánh giá bởi giánh nặng phụ trội do

đánh giá bởi giánh nặng phụ trội do

thuế tạo ra

thuế tạo ra

•• Thu Thuế được coi là hiệu quả khi gánh ế được coi là hiệu quả khi gánh

nặng phụ trội tiến tới Min

nặng phụ trội tiến tới Min

Application: Thu ế Pigou

Ngoại tác gây ra tổn thất kinh tế, nguồn lực không được

phân bổ ố ưu

Lưu ý rằng: -Đường cầu là đường lợi ích xã hội biên

(MSB)

- Chi phí xã hội biên (MSC) là toàn bộ chi

phí tăng thêm đối với xã hộ để sản xuấ

thêm mộ đơn vị hàng hóa (gồm chi phí

cá nhân và chi phí khác)

-Đường cung chính là đường chi phí biên

cá nhân (xem tài liệu kinh tế vi mô)

Như vậy: ngoại tác làm cho cân bằng hiệu quả xã hộ

không trùng khớp với cân bằng thị trường

Ngo ạ i tác tiêu c ự c

9/8/2009 19

Ngo ạ i tác tích c ự c

Application: Thu ế Pigou

Khi ngoại tác tiêu cực xảy ra, có thể:

• Người gây ra hành vi tiêu cực đàm phán được với

người chịu ảnh hưởng => tự khắc phục

• Nếu không thỏa thuận được với nhau: nhà nước đánh

thuế

Nh ư v ậ y: - Thu ế Pigou là thu ế đ ánh vào ng ườ i t ạ o ra ngo ạ

tác.

- Thu ế Pigou làm t ă ng chi phí biên cho ng ườ i ó,

làm h ọ gi ả m l ượ ng cung hàng hóa gây ra ngo ạ

tác.

- S ố thu t ừ thu ế s ử d ụ ng để kh ắ c ph ụ c h ậ u qu ả cho

bên th ứ ba.

Như vậy: Thuế Pigou thực chất là thuế hiệu quả kinh tế

vì nó làm giảm thiểu tổn thất xã hội hay khoản mấ

trắng DWL

III T ố i thi ể u hóa gánh n ặ ng ph ụ tr ộ i

Quy tắc Ramsey:

Thuếđánh vào hàng hóa nên nghịch đảo với độ

Hệ quả 1: Hàng hóa ít co dãn nên đánh thuế cao hơn vì

số thuế thu được là lớn hơn và tổn thất là nhỏ hơn

Hệ quả 2: Thuế nên được phân bổ giữa các loại hàng

hóa chứ không nên tập trung vào hàng hóa ít co dãn

để t i thiểu hóa gánh nặng phụ trội

Chi phí biên c ủ a chi tiêu công

Từ quy tắc Ramsey, rút ra hàm ý:

Từ quy tắc Ramsey, rút ra hàm ý:

Chi phí xã h Chi phí xã hộội c i củủa d a dựự án công v án công vượượt quá t quá

số tiền được chi tiêu cho nó.

số tiền được chi tiêu cho nó.

Chính ph Chính phủủ chi tiêu càng l chi tiêu càng lớớn thì chi phí c n thì chi phí củủa a

chi tiêu chính phủ ngày càng tăng lên

chi tiêu chính phủ ngày càng tăng lên