Chuyên đề địa lí tự nhiên Lớp vỏ trái đất

Các dòng trên cao chuyển động từ không khí nóng tới không khí lạnh, dòng này hoạt động rất mạnh làm các dòng không khí phía d ới chuyển động theo xoáy nghịch Xibia bị gió tây thổi bên tr

4 T×m hiÓu thiªn tai trªn Tr¸i §Êt

NguyÔn H÷u Danh – N¨m 1999

5 §Þa lý tù nhiªn ViÖt Nam

Vò Tù LËp – N¨m 2003

Tµi liÖu tham kh¶o

1 Khí hậu

1.1 Bức xạ Mặt Trời

- BX Trực tiếp: Chiếu trực tiếp từ MT xuống bề mặt TĐ

- BX khuyếch tán: phần BXMT bị không khí hấp thụ lại

khuyếch tán xuống bề mặt TĐ

- BX tổng cộng bề mặt đất = BX trực tiếp + BX khuyếch tán

- BX phản Chiếu: BX tổng cộng ở bề mặt đất phản Xạ lại khi quyển (phụ thuộc trị số Anbêđô)

- BX hấp thụ: Phần còn lại của BX tổng cộng đ ợc bề mặt

đất hấp thụ xuống d ới

- BX hiệu dụng của mặt đất: Hiệu số giữa BX

mặt đất lên khí quyển và BX khí quyển xuống mặt đất.

- Cán cân bức xạ của mặt đất: Hiệu số giữa năng

l ợng bức xạ nhận đ ợc và mất đi

phản hồi (R) và BX tổng cộng (Q)xuống mặt đất

A = R/Q ( %)

Sự phối hợp của các nguyên nhân làm khí áp

biến đổi rất phức tạp

N¬i §Õn N¬i §i

KV CT Nam

Vïng cùc Nam

NhiÖt lùc

§éng lùc

§éng lùc

N¬i §Õn N¬i §i

Gi¸ng Th¨ng

Các dòng trên cao chuyển động từ không khí nóng tới không khí lạnh, dòng này hoạt động rất mạnh làm các dòng không khí phía d ới chuyển động theo (xoáy nghịch Xibia bị gió tây thổi bên trên làm tan đi nên th ờng không thổi liên tục mà hình thành từng đợt).

* Sự hình thành các trung tâm áp

- Tuy nhiên do sự khác biệt giữa lục địa và đại d ơng nên các đai áp không phân bố thành một dải liên tục mà bị đứt đoạn thành các trung tâm áp.

- Cao áp: Nam TBD, Nam  ĐD, Nam ĐTD, Haoai, Axorat, Grơnland, Xibia, cao áp cực.

- Hạ áp : Alêut, Iceland, Iran, xích đạo

• Các trung tâm áp trên ĐD xê dịch lên B và N theo mùa Trên lục địa trung tâm áp xuất hiện và mất đi theo mùa

Bản đồ khí áp tháng I

Bản đồ khí áp tháng VII

1.3 Hoàn l u gió

ôn đới, gió đông địa cực

Nội tuyến, ngoại tuyến

• Xoáy : thuận, nghịch – bão

• Fron : nóng, lạnh

Mây trong xoáy thuận nhiệt đới

1.4 Tác động của khí áp và hoàn l u tới sự hình

thành các đới khí hậu trên địa cầu

• Làm cho sự phân chia các đới khí hậu không trùng với các vòng đai nhiệt.

- Khí hậu xích đạo: nóng ẩm quanh năm

- Dải Hoang mạc nhiệt đới và cận chí tuyến trên lục địa: khô và nóng, khắc nghiệt (gió nội địa)

- Nhiệt đới ẩm: Nóng lạnh, ẩm, khô theo mùa (gió đông)

- Khi hậu địa trung hải: m a mùa đông

- Khí hậu bờ Tây ôn đới : ấm và ẩm (gió Tây)

- Khí hậu bờ đông ôn đới : ấm hơi ẩm, lạnh và khô theo mùa

Bản đồ khí áp tháng I

Bản đồ khí áp tháng VII

Mùa đông gió mùa nhiệt đới thổi từ lục địa ph

ơng Bắc (áp cao Xibia) qua xích đạo xuống bán cầu Nam với h ớng gió chính là Đông Bắc.

gió mùa mùa đông

Mùa hạ gió mùa nhiệt đới thổi từ bán cầu Nam lên bán cầu Bắc với h ớng gió chính là

Đông Nam

giã mïa mïa h¹

Các dòng biển lớn trên thế giới

0 0 C

0 0 C

¶nh h ëng cña dßng biÓn tíi sù h×nh thµnh

khÝ hËu ven bê c¸c ch©u lôc

Biết đặc điểm khí hậu : đoán biết đ ợc đặc điểm sinh vật, sông

ngòi, thổ nh ỡng, quá trình địa mạo… và ngược lại và ng ợc lại

+ Sự hình thành rừng cây bụi Địa Trung Hải

+ Sự hình thành đất thảo nguyên ôn đới và đất nhiệt đới

+ Sông ngòi là hàm số của khí hậu… và ngược lại

+ Sông ngòi là hàm số của khí hậu… và ngược lại

Quy luật địa lý chung

Vòng tuần hoàn vật chất và năng l ợng

- Vòng tuần hoàn n ớc đại d ơng, n ớc trên

34

35

Rửa trôi Trầm tích

Chết

Vòng đại tuần hoàn địa chất

Tiểu tuần hoàn sinh vật

Rõng c©y bôi §Þa

Trung H¶i

Bản đồ khí áp tháng I

ìng,

Đó là sự phối hợp của sinh vật với môi tr ờng và

sự tác động qua lại giữa chúng.

- Quá trình năng l ợng đi từ một dinh d ỡng này

sang một dinh d ỡng tiếp theo bao gồm:

+ Sinh vật sản xuất: cây cỏ

+ Sinh vật tiêu thụ: Bậc 1, bậc 2, bậc 3.

- Dòng năng l ợng chảy qua một hệ sinh thái gồm nhiều mức dinh d ỡng Mỗi bậc dinh d ỡng đ ợc chuyển qua có 90% năng l ợng bậc dinh d ỡng tr

ớc đó bị mất

44

46

* Đa dạng sinh học

 Đa dạng sinh học là mức độ phong phú của

thiên nhiên, là toàn bộ tài nguyên thiên nhiên tạo nên do tất cả các dạng sống trên Trái Đất

 Đa dạng sinh học gồm 3 cấp:

- Đa dạng di truyền - đa dạng gien

- Đa dạng loài

- Đa dạng sinh thái

 Tuyệt chủng: là sự chết đi của một chủng loại,

sự loại trừ toàn bộ các cá thể của một giống

loài nào đó

- Tuyệt chủng hoàn toàn

- Tuyệt chủng cục bộ

- Những loài quý hiếm dễ bị tuyệt chủng

- Cùng với sự tác động của con ng ời (500.000 loài bị tuyệt chủng)

II.1 Đới băng

- Giới hạn : Vỹ tuyến 800 Bắc từ đảo Grơnlen xuống vỹ

tuyến 600 Bắc

- Địa hình băng thống trị

- Thực vật thưa thớt, thống trị là rêu và địa y

Thuốc phiện cực

- Động vật : Đa số là những thành phần sống gắn liền với biển

Vịt trời xứ cực

II.2 Đới đài nguyên

- Giới hạn : Từ vòng cực Bắc trở lên, có sự khác nhau

giữa các lục địa

- Khí hậu có tính chất phân hoá mùa

- Thực vật :

+ Hầu như không có cây sống 1 năm, ưu thế là cây bụi nhỏ thường xanh

+ Có hiện tượng hạn sinh lý

Nham cao lan

Nham lê đỏ

Hồng lám cánh

Cải dại

Hổ vĩ

59

61

Vân sam

63

 Rừng lá kim sáng gồm những cây lập quần tán thưa

như thông hoặc rụng lá một mùa

65

Động vật có số lượng nhiều hơn trong rừng lá kim tối

Gà lửa rừng

Nai sừng dẹt

Cây hạt hở Sequoia

ở Nêvada

Bạch đầu ông

Quần hệ sồi

- Động vật ở rừng lá rộng phong phú hơn so với rừng lá kim

II.4 Đới thảo nguyên rừng

- Là đới chuyển tiếp từ rừng sang thảo nguyên

- Đới này, hạn chế bên trong lục địa

- Quần xã thực vật phổ biến là rừg sồi, bạch dương

xen lẫn các thảm cỏ

74

Chuột xuxlic

Thảo nguyên Châu Mỹ

Thảo nguyên Châu Mỹ

Thảo nguyên Châu Mỹ

II.6 Đới hoang mạc

- Phân bố : Trong đai ôn hoà ở sâu trong nội địa Âu – Á

+ Thảm thực vật không phủ kín nhưng bộ rễ của chúng kết với nhau rất chặt

Cây muối

Cây ngọc giá

- Động vật

+ Không có dạng sống tập đoàn do thiếu thức ăn+ Dạng sống hang hốc quan trọng hơn so với các đới khác

83

84

- Đới rừng hỗn giao phát triển rải rác ở một số khu vực Thảm rừng có nhiều cây rụng lá mọc xen với những loài thường xanh

II.8 Đới nhiệt đới

SếnTếch

- Đới xavan và rừng thưa nhiệt đới

+ Xavan là một quần xã cỏ cao nhiệt đới xen lẫn với

các cây to, tán ô xoè rộng

Cây bao báp

+ Động vật xavan rất phong phú

trong các lục địa

+ Thực vật nghèo nàn, khả năng chịu hạn và chịu mặn cao

+ Động vật trong hoang mạc cũng nghèo nàn, phổ biến là các loài bò sát và gặm nhấm

II.10 Đới xích đạo

- Nằm hai bên đường xích đạo và giới hạn vào khoảng

50 vĩ B và N

- Cân bàng bức xạ rất lớn Lượng mưa dồi dào nên

luôn thừa ẩm

95

96

97

98

99

100

101

Nâu xẫm Đen

nhạt

103