kỹ thuật trồng, chăm sóc, nhân giống và điều khiển mai vàng ra hoa đúng thời điểm

Từ những lý do trên, được sự đồng ý của bộ môn Công nghệ sinh học khoa Môi trường và Công nghệ sinh học trường đại học Kỹ thuật công nghệ thành phố Hồ Chí Minh tôi đã thực hiện khóa luận

-KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

KỸ THUẬT TRỒNG, CHĂM SÓC, NHÂN

GIỐNG VÀ ĐIỀU KHIỂN MAI VÀNG RA HOA

Khoá luận này được hoàn thành ngoài sự cố gắng của chính mình, tôi cũng đã nhận được sự giúp đỡ, động viên rất nhiều từ gia đình, thầy cô và bạn bè Vì vậy tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến:

Ban giám hiệu trường Đại Học Kỹ Thuật Công Nghệ đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi hoàn thành khóa học

Quý thầy cô trong khoa Môi Trường và Công Nghệ Sinh Học cùng tất cả các thầy

cô giáo đã truyền đạt cho tôi những kiến thức quý báu trong suốt 3 năm vừa qua Thầy Bùi Văn Thế Vinh – giáo viên hướng dẫn – đã tận tình giúp đỡ, chỉ bảo tôi trong suốt quá trình thực hiện khóa luận

Gia đình, người thân và bạn bè lớp 07CSH đã quan tâm, giúp đỡ và động viên tôi trong suốt quá trình học tập cũng như trong cuộc sống

Tp Hồ Chí Minh, ngày 14 tháng 7 năm 2010

Nguyễn Thị Tuyết Nhung

Mục lục

Danh mục các ký hiệu, các chữ viết tắt

Danh mục các bảng

Danh mục các hình ảnh

Đặt vấn đề 1

Chương I: Khái quát chung về mai vàng 2

1.1 Phân loại thực vật 2

1.2 Đặc điểm sinh học và hình thái 2

1.2.1 Mai Tứ Quý 2

1.2.2 Mai vàng 3

1.3 Điều khiện sinh trưởng và phát triển 3

1.4 Sơ lược về các loài Mai vàng phổ biến ở nước ta 4

1.4.1 Mai vàng 5 cánh 4

1.4.2 Mai ghép nhiều cánh 5

1.5 Tình hình sản xuất và tiêu thụ 7

Chương II: Kỹ thuật trồng, chăm sóc, nhân giống và điều khiển Mai vàng ra hoa đúng thời điểm 8

2.1 Kỹ thuật trồng Mai vàng 8

2.1.1 Trồng trên đất 8

2.1.1.1 Kỹ thuật làm đất 8

2.1.1.2 Kỹ thuật trồng 8

2.1.2 Trồng trong chậu 9

2.1.2.1 Chậu trồng 9

2.1.2.2 Chất trồng 9

2.1.2.3 Kỹ thuật trồng 10

2.2 Chăm sóc cây Mai trưởng thành 11

2.2.1 Tưới nước 11

2.2.1.1 Chế độ tưới 11

2.2.1.2 Phương pháp và kỹ thuật tưới 12

2.2.2.2 Phương pháp bón phân 13

2.2.2.3 Những nguyên tắc và yêu cầu kỹ thuật 13

2.2.2.4 Bón phân cho cây Mai 13

2.2.3 Phòng trừ sinh vật hại 15

2.2.3.1 Sâu hại 15

a) Sâu tơ 15

b) Sâu đục thân 16

2.2.3.2 Sinh vật chích hút 17

a) Rệp 17

b) Bọ trĩ (bù lạch) 18

c) Nhện đỏ 19

2.2.3.3 Bệnh 20

a) Bệnh vàng lá 20

b) Bệnh đốm lá 21

c) Bệnh cháy lá 22

d) Bệnh nấm hồng 23

e) Bệnh rỉ sắt 23

f) Bệnh thán thư 24

i) Bệnh đốm đồng tiền 25

2.3 Các phương pháp nhân giống Mai vàng 26

2.3.1 Giâm cành 27

2.3.1.1 Những yêu cầu kỹ thuật 27

2.3.1.2 Quy trình thực hiện 27

2.3.1.3 Chăm sóc cành giâm 28

2.3.2 Chiết cành 29

2.3.2.1 Những yêu cầu kỹ thuật 29

2.3.2.2 Quy trình thực hiện 29

2.3.2.3 Chăm sóc cành chiết 30

2.3.3 Phương pháp ghép 30

a) Ghép nêm 31

b) Ghép mắt 34

2.3.3.3 Chăm sóc mắt ghép và cành ghép 36

2.4 Điều khiển Mai vàng ra hoa đúng thời điểm 36

2.4.1 Quá trình nở hoa của Mai vàng 36

2.4.2 Các yếu tố ảnh hưởng đến sự ra hoa của Mai vàng 37

2.4.3 Điều khiển Mai vàng ra hoa 38

2.4.3.1 Kìm hãm và thúc đẩy sự lão hóa của lá Mai 38

2.4.3.2 Chọn thời điểm lảy lá Mai 38

2.4.3.3 Các biện kìm hãm và thúc đẩy Mai ra hoa 39

Chương III : Kết luận và kiến nghị 41 Tài liệu tham khảo

Theo đà phát triển của cuộc sống, ngày nay ở các đô thị, những cây Mai trong sân vườn dần được thay thế bằng những cây Mai được trồng vào chậu và tạo dáng đẹp hơn, phục vụ đời sống tinh thần cho mọi người Bên cạnh đó, việc lai tạo, tuyển chọn

và nhân giống hoa Mai cũng ngày càng được chú trọng Song, cùng với các phương pháp nhân giống, việc trồng và chăm sóc cho cây Mai ra hoa đúng vào ngày Tết lại đòi hỏi những yêu cầu kỹ thuật khá cao mà không phải ai cũng thực hiện tốt

Từ những lý do trên, được sự đồng ý của bộ môn Công nghệ sinh học khoa Môi trường và Công nghệ sinh học trường đại học Kỹ thuật công nghệ thành phố Hồ Chí Minh tôi đã thực hiện khóa luận: “Kỹ thuật trồng, chăm sóc, nhân giống và điều khiển Mai vàng ra hoa đúng thời điểm.”

 Mục đích và nội dung của khóa luận

Trình bày những yêu cầu về kỹ thuật trồng, chăm sóc; qui trình nhân giống và phương pháp điều khiển Mai vàng ra hoa đúng thời điểm thành một hệ thống từ những kinh nghiệm thực tế của các nghệ nhân trồng Mai và một số tài liệu nhằm tạo

cơ sở cho việc nghiên cứu và ứng dụng những thành tựu của công nghệ sinh học vào một loài cây có giá trị cả về mặt kinh tế lẫn tinh thần

Chương I: Khái quát chung về cây Mai

vàng

1.1 Phân loại thực vật

Hoa Mai thuộc:

Theo GS Phạm Hoàng Hộ, họ Ochnaceae tại Việt Nam có hai loài Mai Ochna:

- Mai Tứ Quý còn gọi là Mai Đỏ hay Nhị độ mai, trước đây mang nhiều tên như

Ochna atropurpurea DC., Ochna multiflora, Ochna serratifolia, hiện nay các nhà

khoa học cùng chấp nhận tên Ochna serrulata (Hoshst.) Walp Loài mai này có

nguồn gốc phía đông Mũi Hảo Vọng (Cape of Good Hope), thuộc Nam Phi

- Mai vàng (Hoàng mai) có tên khoa học là Ochna integerrima, là loài Mai bản địa,

mọc hoang dại trong rừng từ Quảng trị vào Nam

Hoa Mai Tứ Quý nở quanh năm, màu vàng, có năm cánh (Hình 1.2) Khi hoa tàn, đài hoa từ màu xanh chuyển dần sang màu đỏ Sau đó hạt hình thành và chuyển sang màu đen bóng khi chín

1.2.2 Mai vàng

Mai vàng là cây đa niên; cao từ 3 – 8 m; lá đơn, mọc cách, màu xanh nhạt, bóng, mềm, có gân chính và nhiều gân phụ tạo thành mạng; mép lá có răng cưa nhỏ

Trong tự nhiên Mai vàng thường rụng lá vào mùa đông và ra hoa vào mùa xuân

từ tháng 1 – 5 dương lịch tùy nơi Hoa có màu vàng, mọc thành cụm, tạo thành chùm nhỏ ở nách lá Cuống hoa ngắn Số lượng cánh hoa có thể dao động từ 5 – 9 cánh Đài hoa có màu xanh nhạt bóng Quả thuộc loại hạch quả, có màu xanh, khi chín chuyển thành màu đen xếp quanh đế hoa

1.3 Điều kiện sinh trưởng và phát triển

- Loại đất: Mai vàng là loài cây không kén đất trồng Trong tự nhiên, nó có thể sinh trưởng và phát triển ở nhiều vùng đất có tính chất khác nhau như: đất cát, đất cát pha sét, đất thịt, đất phù sa,… Thế nhưng, điều kiện đất phù hợp để cây Mai sinh trưởng

và phát triển tốt là: giữ ẩm và thoát nước tốt, thoáng khí, pH thích hợp,…

- Nhiệt độ: nhiệt độ thích hợp nhất cho Mai là 25oC - 35oC Nếu nhiệt độ quá cao lá Mai thường lão hóa nhanh Ngược lại nếu nhiệt độ thấp hơn 10oC cây sinh trưởng chậm

- Anh sáng: Mai là loài cây ưa nắng Thời gian chiếu sáng phù hợp cho cây Mai là

từ 6 – 8 giờ/ngày Nếu thiếu nắng cây sinh trưởng kém, thân cành yếu, ra hoa ít, lá mỏng,…

- Nước: Mai vàng là loài cây rất ưa nước, song nó không phù hợp với điều kiện ngập úng pH thích hợp từ 5,5 – 7

1.4 Sơ lược về các loài Mai vàng phổ biến ở nước ta

Hình 1.3: Hoa Mai sẻ

- Mai trâu: có nhiều loại khác nhau nhưng thường có kích thước hoa lớn, từ 5 – 6 cm; có màu vàng tươi; cánh hoa dài và dún, số lượng cánh hoa đôi khi có thể từ 5 – 8 cánh; cấu trúc hoa không đẹp vì các cánh thường không xếp khít vào nhau (Hình 1.4)

Hình 1.4: Hoa Mai trâu

- Mai Bình Định: hoa có màu vàng chanh nhạt, đường kính từ 2,5 – 3,5 cm, hương thơm dịu nhẹ Cánh hoa phẳng, hơi nhọn, có gân Cấu trúc hoa xinh xắn, ưa nhìn (Hình 1.5) Số lượng cánh hoa dao động từ 5 – 10 cánh Nhưng phần lớn là 5 cánh Điểm đặc biệt của loài Mai này là hoa có rất nhiều nhị màu nâu đỏ sậm, chiếm diện tích khá lớn

1.4.2 Mai ghép nhiều cánh

- Mai Tai Giảo: có nguồn gốc từ Thủ Đức Mai Giảo sinh trưởng khoẻ, ổn định, chống chịu sâu bệnh khá Cành có màu nâu, phân nhánh mạnh, chiều dài mỗi lóng khoảng 1 – 3 cm Lá có màu xanh, phiến lá to và mỏng, mép lá hình răng cưa Số lượng cánh hoa từ 8 – 12 cánh nhưng thông thường là 12 cánh, xếp thành 2 tầng xen

kẽ nhau (Hình 1.6) Cấu trúc hoa rất đẹp Hoa có hương thơm nhe, đường kính từ 4 – 6 cm, màu vàng rực rỡ Cánh hoa phẳng, tròn Mật độ hoa nhiều, lâu tàn Đây là giống hoa rất phổ biến và được ưa chuộng hiện nay

Hình 1.6: Hoa Mai Tai Giảo

- Mai Bến Tre: xét về số lượng, đường kính và cấu trúc hoa, loài Mai này cũng giống như mai Giảo ngoại trừ rìa cánh hoa không phẳng mà hơi dún (Hình 1.7) Đặc biệt nụ hoa Mai Bến Tre có màu xanh đậm, bóng và tròn đều

Hình 1.5: Hoa Mai Bình Định

Hình 1.7 : Hoa Mai Bến Tre

- Mai Huỳnh Tỷ: cành có rất nhiều mầm bên nhưng khả năng phân cành và chống bệnh kém Lá cứng, dày Hoa có 24 cánh, xếp thành 3 tầng, màu vàng chanh (Hình 1.8) Cấu trúc hoa đẹp Cánh hoa tròn, rất phẳng, mịn Đường kính hoa khoảng 3 cm Tuy nhiên, Mai Huỳnh Tỷ dù có nhiều nụ nhưng số lượng hoa khi nở trên cành lại ít

Vì vậy ngày nay không được nhiều người thưởng hoa lựa chọn

Hình 1.8: Hoa Mai Huỳnh Tỷ

- Mai 120 cánh: hoa được phát hiện ở Bến Tre Cây có cành lá nhỏ, màu nâu đen,

bề mặt lá bóng, dễ nhận biết Nụ hoa hình cầu, cuống hoa yếu và dễ rụng Kích thước hoa khoảng 3 cm, có từ 120 – 150 cánh, màu vàng sáng Cánh phẳng, tròn đều, mịn, xếp thành nhiều lớp như hoa cúc (Hình 1.9) Nhị và nhụy của hoa thoái hoá do vậy không hình thành được trái và hạt

Riêng Mai nguyên liệu thường được cung cấp từ các tỉnh ở đồng bằng sông Cửu Long

Ngoài thị trường tiêu thụ chính là thành phố Hồ Chí Minh, những năm gần đây Mai vàng còn được cung cấp cho một số tỉnh miền bắc nước ta đặc biệt là Hà Nội và một số nước trong khu vực

Về mặt giá cả thì tùy thuộc vào từng nơi mà dao động từ vài trăm đến vài triệu đồng

Chương II: Kỹ thuật trồng, chăm sóc, nhân giống và điều khiển Mai vàng ra hoa

đúng thời điểm

- 1,2 m

- Đối với luống nổi, giữa hai luống Mai gần nhau cần có mương, rãnh thoát nước

để tránh ngập úng cho vườn mai Các rãnh này sâu từ 0,4 – 0,5 m và rộng từ 0,3 – 0,5 m, khoảng cách của rãnh phụ thuộc vào bề rộng của luống

- Những nơi đất có độ thông thoáng thấp nên cho dưới đáy luống một lớp cát từ 20 – 30 cm

- Tuỳ theo độ phì nhiêu của đất mà có thể bổ sung thêm phân hữu cơ hoặc phân vi sinh

2.1.1.2 Kỹ thuật trồng

- Nên trồng cây sau 4 – 5 ngày làm đất

- Cây con được trồng theo hình nanh sấu hoặc hàng song song, mật độ trồng phụ thuộc vào độ lớn của cây

- Trong quá trình trồng phải đảm bảo bầu đất của cây còn nguyên vẹn Trường hợp bầu đất vỡ nát nên loại bỏ một số lá non và lá già, cành ngọn quá dài nhằm ngăn sự mất cân bằng nước của cây

- Độ nông sâu và độ lớn của hố trồng cần phù hợp với bầu đất và hạn chế việc trồng cây quá sâu

2.1.2 Trồng trong chậu

2.1.2.1 Chậu trồng

- Yêu cầu kỹ thuật quan trọng nhất khi chọn chậu là phải thoát nước thật tốt (gần như hoàn toàn) Đáy chậu không được đọng nước Đối với những gốc Mai vừa bứng

nếu chậu thoát nước kém, những vết thương ở rễ sẽ dễ nhiễm bệnh, rễ tái sinh kém Còn với cây Mai đã trưởng thành việc đáy chậu luôn đọng nước vào mùa mưa

sẽ làm cây Mai sinh trưởng kém và có khả năng chết

- Trong trường hợp trồng trong chậu ổn định, chậu phải hài hòa với dáng, thế của cây Bề rộng và độ sâu phù hợp vơí bầu rễ của cây Kích thước chậu nên lớn hơn bầu

rễ

- Trường hợp trồng trong chậu có tính chất tạm thời, nếu cây có cành, lá nên chọn chậu có thể tích lớn hơn tán lá khoảng 3 lần Nếu cây không có tán lá cần dự đoán tán cây sau hai tháng và chọn chậu giống như trên Không trồng cây nhỏ vào chậu quá lớn vì cây khó phát triển và dễ chết

2.1.2.2 Chất trồng

Trong tự nhiên, hê rễ cây Mai có khả năng thích nghi cao với điều kiện sống

nhưng trong điều kiện sinh thái của chậu trồng khả năng thích nghi của nó rất kém

Vì vậy, để rễ phát triển và hoạt động tốt, yêu cầu căn bản của chất trồng là:

- Thoáng khí, tơi xốp

- Giữ ẩm vừa đủ nhưng không gây ngập úng

- Chứa ít chất hữu cơ

Trong thực tế, hiện nay các nhà vườn ở miền Nam đa số đều sử dụng 2 loại chất trồng sau :

- Hỗn hợp trấu và tro trấu (tỷ lệ 1 : 2) (Hình 2.1)

- Hỗn hợp bột xơ dừa và trấu (tỷ lệ 1 : 1) (Hình 2.2)

2.1.2.3 Kỹ thuật trồng

Thực hiện theo trình tự như sau:

- Bước 1: Lót một lớp cát, sỏi,… ở đáy chậu nhằm tăng cường khả năng thoát nước

- Bước 2: Cho một lớp chất trồng vừa phải và đặt bầu cây vào chậu

- Bước 3: Cho thêm chất trồng vào xung quanh và lắc nhẹ thành chậu hoặc tưới nhiều nước nhằm giúp cho chất trồng và bầu rễ tiếp xúc tốt, không có khoảng trống Trong quá trình lấp chất trồng cần lấp đến cổ rễ của cây Trong trường hợp trước khi trồng, cây Mai có đất lấp qua cổ rễ thì trong giai đoạn này nên che phủ nó một lớp chất trồng nhằm giúp cho vỏ rễ không bị khô, cháy do tiếp xúc đột ngột với ánh nắng

- Bước 4: Chậu cần được đặt cách mặt đất 4 – 5 cm để tránh sự xâm nhập của những côn trùng hại rễ cũng như giúp cho việc thoát nước triệt để hơn, chống ngập úng

2.2 Chăm sóc cây Mai trưởng thành

2.2.1 Tưới nước

2.2.1.1 Chế độ tưới

- Việc tưới nước hợp lý trong điều kiện khí hậu và thời tiết thay đổi có ý nghĩa rất quan trọng trong hoạt động sống của cây Mai Chế độ tưới không phù hợp có thể là một trong những nguyên nhân làm cây Mai bị bệnh, suy yếu và chết Do đó số lần và lượng nước tưới cho cây Mai trong ngày (đặc biệt là cây trồng trong chậu) cần phải thật linh động sao cho phù hợp với từng điều kiện cụ thể của môi trường: những ngày nhiều nắng, nhiều gió, nhiệt độ cao, độ ẩm không khí giảm, sự thoát hơi nước của cây tăng cần phải tưới nhiều và ngược lại

- Vào mùa nắng có thể tưới mai từ 2 – 3 lần 1 ngày Mùa mưa có thể 2 ngày 1 lần hoặc không cần tưới nếu chậu trồng vẫn đảm bảo đủ độ ẩm

- Bên cạnh đó, việc tưới nước cho cây mai cần tuân theo các nguyên tắc cơ bản là: + Tưới khi cây cần nước: ở đa số thực vật nói chung và cây Mai vàng nói riêng, khi có ánh nắng, khí khổng trên lá cây sẽ mở để thoát hơi nước và quang hợp nên khi

đó cây sẽ hút nước Do vậy, để việc tưới nước đạt hiệu quả cao nhất nên tưới thật

đẫm cho cây sau 8 giờ sáng Những lần sau (khoảng 11 – 15 giờ) có thể tưới bổ sung

và tưới giảm nhiệt

+ Tưới đủ nước: vào những ngày nắng nóng kéo dài, cây thoát hơi nước nhiều mà lượng nước cung cấp không đầy đủ, sự cân bằng nước sẽ bị phá hủy, sự sinh trưởng của cây sẽ ngừng trệ, lá mau bị lão hoá và rụng  ảnh hưởng đến sự ra hoa vào những tháng cuối năm Vì vậy, để tránh tình trạng trên cần cung cấp đầy đủ nước cho cây Mai

+ Cây bị suy yếu, ít lá cần lượng nước ít hơn so với cây phát triển tốt, có nhiều lá Riêng cây Mai vừa bứng, nhu cầu về nước không nhiều chỉ nên tưới vừa ẩm bầu đất

- Ngoài ra vào những buổi trưa nắng nóng, nhiệt độ quá cao, cây Mai sẽ ngừng quang hợp nên tưới giảm nhiệt nhằm tạo ra khí hậu tiểu vùng với mục đích: tăng độ

ẩm môi trường và giảm nhiệt độ giúp cho cây quang tổng hợp tốt

2.2.1.2 Phương pháp và kỹ thuật tưới:

Tưới phun mưa lên lá và vào mặt chậu là phương pháp thích hợp cho đa số các loài cây được trồng trong chậu nói chung và cây Mai nói riêng vì đáp ứng được yêu cầu: phân phối lượng nước thấm đều khắp bề mặt chất trồng trong chậu, lực của giọt nước rơi xuống mặt chậu nhẹ nhàng

2.2.2 Bón phân

2.2.2.1 Các loại phân có thể sử dụng cho cây Mai

- Phân hữu cơ: là loại phân có hàm lượng N-P-K thấp nhưng rất cần thiết cho cây Mai nhờ cung cấp đầy đủ các chất khoáng đa lượng và vi lượng, tạo môi trường thuận lợi cho hệ rễ hoạt động và phát triển, có đặc điểm là phân giải chậm nhưng cây hấp thu dễ dàng và triệt để

Các loại phân hữu cơ thường được sử dụng cho cây Mai gồm: phân chuồng, phân rác, các phụ phẩm của quá trình sản xuất nông nghiệp như bánh dầu,…

- Phân vô cơ: là phân bón hoá học có tác dụng nhanh và hữu hiệu, có tính chuyên biệt cao, ổn định về hàm lượng tuy nhiên nếu sử dụng không đúng kỹ thuật sẽ gây hại cho cây

Phân vô cơ gồm có 2 thành phần chính là: khoáng đa lượng (đạm – N, lân – P, kali – K) và khoáng vi lượng (Mn, Zn, Cu,…)

- Phân vi sinh: có nguồn gốc từ phân hữu cơ nhưng được bổ sung thêm những vi sinh vật có ích làm cho đất trồng tơi xốp, phì nhiêu hơn và rễ cây hoạt động tốt hơn Nhược điểm của loại phân này là khi sử dụng cần hạn dùng thuốc bảo vệ thực vật

2.2.2.2 Phương pháp bón phân

- Bón trực tiếp vào đất: phân bố lượng phân đều quanh rìa vành chậu hay quanh

gốc tương ứng với tán cây phía trên và lấp đất

- Tưới phân lên đất: hoà tan phân và tưới đều khắp mặt chậu hay vùng đất quanh gốc cây

- Phun phân lên lá: vơí những cây Mai có bộ rễ yếu hay vào mùa mưa đất trồng luôn ẩm ướt việc phun phân qua lá sẽ đạt hiệu quả cao Tuy nhiên cần tránh phun phân khi trời nắng gắt, nhiều gió,…

2.2.2.3 Những nguyên tắc và yêu cầu kỹ thuật

- Nguồn dinh dưỡng cung cấp cho cây cần cân đối và hợp lý để cây sinh trưởng và phát triển ổn định, bền vững

- Không bón phân quá gần gốc cây và bón dư

- Không nên bón quá nhiều phân trong một lần mà nên chia nhỏ lượng phân bón thành nhiều lần, cây sẽ hấp thu tốt hơn và hạn chế tình trạng dư phân

- Nếu cây Mai đang trong giai đoạn đâm chồi, có lá non khi bón không nên xới đất

- Những cây Mai sinh trưởng mạnh có nhiều cành lá cần lượng phân bón cao hơn

so với cây sinh trưởng kém ít cành lá

- Bón phân khi cây có lá và lá đã trưởng thành, không bị sâu bệnh

- Cần cung cấp đầy đủ nước cho cây sau khi bón

2.2.2.4 Bón phân cho cây mai

Trong chu kỳ sinh trưởng và phát triển của cây mai có 3 thời kỳ quan trọng và có ảnh hưởng lẫn nhau là:

- Thời kỳ 1: từ tháng 2 đến tháng 5 (âm lịch) Đây là giai đoạn phục hồi và sinh

trưởng mạnh của cây Mai Thời kỳ này cây cần lượng dinh dưỡng lớn để phục hồi và tạo cành, nhánh mới Do đó cần cung cấp nhiều đạm cho cây Và nên sử dụng phân hữu cơ là chủ yếu hoặc có thể phối hợp với các loại phân hoá học có hàm lượng đạm cao

- Thời kỳ 2: từ tháng 6 đến tháng 9 Từ cuối tháng 5, lá cây Mai đã thành thục và

sung mãn, nụ hoa bắt đầu phân hoá và hình thành Vậy nên nhu cầu về lân của cây trong giai đoạn này rất cao Nếu bón thừa đạm thiếu lân trong giai đoạn này những mầm ở nách lá sẽ phát triển thành chồi mới  số lượng nụ hoa hình thành không nhiều, hoa nở muộn và chất lượng không cao Đồng thời khả năng chống chịu của cây sẽ thấp, cây dễ bị bệnh

- Thời kỳ 3: từ tháng 10 đến tết Nguyên Đán Đây là giai đoạn hình thành hoa

Cuối tháng 9 bộ lá cây Mai đã lão hóa và hầu như ngừng sinh trưởng Nó bắt đầu chuyển màu, bề mặt lá không còn xanh bóng (Hình 2.3), chất dinh dưỡng đang dần được trả lại cho cây để nuôi dưỡng nụ Vì vậy, giai đoạn này nếu quá trình lão hóa của cây diễn ra chậm cần cung cấp Kali cho cây Kali sẽ làm cho cây mau lão hóa và thúc đẩy nụ hoa chín đều; hoa nở rộ, đẹp, lâu tàn

Bảng 2.1: Lịch bón phân chi tiết cho cây Mai vào các thời kỳ

Tháng (âm lịch) Loại phân bón Ghi chú

và K Hình 2.3: Lá Mai bị mất màu xanh bóng

6 - 9 - Lân hữu cơ sinh học Sông

2.2.3 Phòng trừ sinh vật hại

2.2.3.1 Sâu hại

Sâu là một trong những đối tượng gây hại cho cây Mai, nhất là trong giai đoạn Mai ra lá non, đọt non Nó làm gián đoạn sự phát triển thân và cành của cây Mai Trên cây Mai thường có thể có nhiều loại sâu như : sâu tơ, sâu lông, sâu cuốn lá, sâu đục thân,… Nhưng phổ biến nhất là sâu tơ và sâu đục thân

a) Sâu tơ (Delias aglaia)

- Thuộc Bộ Cánh Vẩy: Lepidoptera

- Họ Bướm phấn: Pieridae

 Đặc điểm hình thái:

- Sâu trưởng thành là loài bướm phấn đen đốm trắng, dài khoảng 20 – 25 mm, sải cánh rộng 60 – 70 mm Thân và cánh màu đen, trên cánh có nhiều đốm màu trắng, ở cánh sau có hai đốm màu vàng hình bầu dục

- Trứng hình thoi, màu vàng, bề mặt có các vân sọc

- Sâu non thân màu xanh trong, đầu màu nâu đen, dài 25 – 28 mm (Hình 2.4)

Hình 2.4: Sâu tơ hại lá Mai

 Tác hại: sâu non gặm nhấm làm khuyết lá Khi lớn chúng nhả tơ kéo vài lá non

lại với nhau, rồi nằm bên trong cắn phá  diện tích quang hợp của lá giảm

 Biện pháp phòng trừ: loại bỏ các ngọn bị sâu hoặc bắt sâu Nếu mật độ sâu cao,

sử dụng các loại thuốc: Delfin, Abamectin, Regent, Biocin,… để tiêu diệt

b) Sâu đục thân

Đây là loại sâu rất nguy hiểm đối với Mai và rất khó phát hiện vì chúng sống ở trong thân hoặc cành cây, dùng lõi và nhựa cây làm thức ăn

 Tác hại: những cành Mai có sâu đục thân thường sinh trưởng kém Nếu không

phát hiện và chữa trị kịp thời cành sẽ dần héo rũ và chết Đặc biệt khi hiện diện ở trong thân cây chúng có thể làm chết cả cây Mai

 Biện pháp phòng trừ: muốn phát hiện sớm loại sâu này cần quan sát kỹ thân và

cành Mai Khi phát hiện trên thân và cành xuất hiện nhiều bột gỗ mịn như mạt cưa tập trung tại một vị trí cần diệt sâu ngay hoặc dùng các loại thuốc có tên thương mại như: Lannate, Sherol, Trebon Regent,… phun vào nơi trú ẩn của chúng

2.2.3.2 Sinh vật chích hút

a) Rệp

Trên cây Mai có thể có nhiều loại rệp nhưng phổ biến nhất là rệp sáp Loại này có

tên khoa học là Dysmiccocus sp (Hình 2.5)

Hình 2.5: Rệp sáp

 Đặc điểm sinh học và tác hại:

- Rệp cái đẻ trứng thành ổ xếp chồng lên nhau Sau một tuần, rệp non sẽ nở và lột xác nhiều lần

Vòng đời rệp khoảng 40 – 60 ngày tùy điều kiện nhiệt độ Khí hậu nóng và ẩm thích hợp cho rệp phát triển

- Rệp thường bám vào nách lá, hoặc các vết nứt trên vỏ, cành chích hút nhựa làm đọt xoăn lại, lá vàng, cây sinh trưởng kém Chúng còn là nhân tố truyền bệnh cho cây

 Biện pháp phòng trừ: dùng tay giết rệp Khi mật độ rệp cao thì phun các loại

thuốc: Admire, Supracide, Polytrin,…

b) Bọ trĩ (bù lạch) (Thrips sp.)

 Đặc điểm hình thái: Bọ trĩ có kích rất nhỏ, dài 1 - 2 mm Bọ trưởng thành có

màu vàng sậm hoặc nâu đen (Hình 2.6) Ấu trùng hình dạng giống bọ trưởng thành

có màu vàng ngà (Hình 2.7)

Hình 2.6: Bọ trĩ trưởng thành Hình 2.7: Au trùng bọ trĩ

 Đặc điểm sinh thái và tác hại:

Bọ trưởng thành và ấu trùng thường sống tập trung ở đọt non, gân lá non Khi những lá bị hại chuyển sang giai đoạn bánh tẻ và già, thức ăn không còn phù hợp, chúng lại di chuyển sang những lá non khác để chích hút và gây hại Bọ trĩ thường phát triển và gây hại mạnh vào mùa nắng nóng, khô hạn.

Bọ trĩ thường tấn công vào phần lá non và đỉnh sinh trưởng, làm lá non bị thương tổn nặng: bị biến dạng, xoăn, nhỏ và mau rụng (Hình 2.8) Cây kiệt sức

Hình 2.8: Bọ trĩ hại lá Mai

c) Nhện đỏ (Tetranychus sp.)

 Đặc điểm hình thái: Nhện đỏ có kích thước rất nhỏ (khoảng 0,3 – 0,4 mm), hình

bầu dục, có 8 chân, di chuyển nhanh Nhện non có màu vàng nhạt, khi lớn chúng chuyển dần sang màu hồng và đỏ sậm (Hình 2.9)

Hình 2.9: Nhện đỏ trưởng thành

 Đặc điểm sinh thái: nhện đỏ thường phát triển mạnh trong điều kiện thời tiết

nóng và khô Nhện non và nhện trưởng thành đều sống tập trung ở mặt dưới các lá già, chích hút nhựa Đôi khi nhện còn tập trung ở các mắt lá

 Triệu chứng và tác hại:

- Nhện trưởng thành và nhện non đều ăn biểu bì và chích hút dịch của lá từ khi lá bước vào giai đoạn trưởng thành trở đi, làm lá trở nên nâu rám (Hình 2.10), đôi khi lại tạo thành đốm lá trắng vàng ở mặt trên của lá; còn ở mặt dưới của lá có những vết trắng lấm tấm giống bụi cám và đôi khi lá có thể phồng lên như bánh tráng (Hình 2.11)

- Mật độ nhện cao có thể làm lá vàng khô, dễ rụng, cây sinh trưởng kém, ảnh hưởng đến sự ra hoa vào cuối năm

 Biện pháp phòng trừ:

- Thường xuyên tưới nước lên bộ lá cây Mai

- Nếu mật độ lây lan nhiều dùng các loại thuốc có hoạt chất như: Dicofol, Fenpyroximate, Hexythiazox, Piradaben,

 Triệu chứng và tác hại: lá mất màu xanh (vàng lá, lá có sọc xanh) (Hình 2.12)

Khi bị vàng lá cây sẽ sinh trưởng chậm lại

Hình 2.12: Bệnh vàng lá trên cây Mai

 Nguyên nhân:

- Cây thiếu dinh dưỡng

- Cây thiếu hoặc dư một vài nguyên tố

- Chậu ngập úng hoặc đất không thoát nước

- Bón dư phân

- Bón phân và xới đất lúc lá cây còn non

- Sau khi bón phân, cung cấp nước không đầy đủ cho cây

- Chất lượng nguồn nước xấu tích tụ trong chậu hoặc đất lâu ngày

 Biện pháp khắc phục: cần tìm hiểu rõ nguyên nhân để có biện pháp khắc phục

- Bệnh thường xuất hiện trên những lá già rồi lan dần đến lá non, đọt non Bệnh nặng lá bị vàng rồi cháy lỗ chỗ, nhất là bìa lá, làm lá biến dạng Ở nhánh non bị bệnh, lá rụng, đọt cháy khô, cây chậm phát triển

Hình 2.13: Bệnh đốm lá trên cây Mai

 Biện pháp phòng trừ

- Trồng với mật độ vừa phải để cây Mai được thông thoáng

- Vệ sinh vườn bằng cách cắt tỉa thu gom lá bị bệnh tiêu hủy để tránh lây lan

- Bón phân cân đối, tăng cường bón thêm phân hữu cơ và kali giúp cây kháng bệnh

- Dùng thuốc hoá học Viben C phun ướt đều cả hai mặt lá

c) Bệnh cháy lá

 Tác nhân: do nấm Pestalotia funerea

 Triệu chứng và tác hại: bệnh xuất hiện đầu tiên ở chóp và mép lá tạo thành vệt

màu nâu hình dạng bất định và lan dần vào lá (Hình 2.14) Khi bị bệnh lá hoạt động kém và khô rụng sớm

Hình 2.14: Bệnh cháy lá trên cây Mai