đổi mới công tác thanh tra, giám sát ngân hàng đối với quỹ tín dụng nhân dân cơ sở tại vĩnh phúc

Để thực hiện chức năng quản lý về tiền tệ và hoạt động ngân hàng thông qua công tác thanh tra, giám sát nhằm giảm tối đa rủi ro hoạt động, Ngân hàng Nhà nước tổ chức thanh tra chuyên ngà

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH

HOÀNG DUY CHINH

ĐỔI MỚI CÔNG TÁC THANH TRA, GIÁM SÁT NGÂN HÀNG ĐỐI VỚI QUỸ TÍN DỤNG NHÂN DÂN

CƠ SỞ TẠI VĨNH PHÚC

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ CHUYÊN NGÀNH: QUẢN TRỊ KINH DOANH

THÁI NGUYÊN - 2014

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH

HOÀNG DUY CHINH

ĐỔI MỚI CÔNG TÁC THANH TRA, GIÁM SÁT NGÂN HÀNG ĐỐI VỚI QUỸ TÍN DỤNG NHÂN DÂN

CƠ SỞ TẠI VĨNH PHÚC Chuyên ngành: Quản trị kinh doanh

Mã số: 60.34.01.02

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

Người hướng dẫn khoa học: TS Trần Nhuận Kiên

THÁI NGUYÊN - 2014

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan rằng, số liệu và kết quả nghiên cứu trong Luận văn:

“Đổi mới công tác thanh tra, giám sát Ngân hàng đối với Quĩ tín dụng nhân dân cơ sở tại Vĩnh Phúc” là trung thực, là kết quả nghiên cứu của riêng tôi

Các ệu, số liệu sử dụng trong Luận văn do:Thanh tra Giám sát Ngân hàng Nhà nước Chi nhánh tỉnh Vĩnh Phúc cung cấp và do chính cá nhân tôi thu thập

từ các báo cáo thanh tra giám sát hàng năm của Ngân hàng Nhà nước Chi nhánh tỉnh Vĩnh Phúc; của Ngành Ngân hàng, của Cơ quan thanh tra giám sát Ngân hàng, các sách, báo, tạp chí Ngân hàng, các kết quả nghiên cứu có liên quan đến đề tàiđược công bố, các trích dẫn trong Luận văn đều đã được chỉ rõ nguồn gốc

Vĩnh Phúc, ngày 05 tháng 6 năm 2014

Tác giả Luận Văn

Hoàng Duy Chinh

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình thực hiện Đề tài: “Đổi mới công tác thanh tra, giám sát

Ngân hàng đối với Quĩ tín dụng nhân dân cơ sở tại Vĩnh Phúc” tôi đã nhận được

sự hướng dẫn, giúp đỡ, động viên của nhiều cá nhân và tập thể Tôi xin được bày tỏ

sự cảm ơn sâu sắc nhất tới tất cả các cá nhân và tập thể đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong học tập và nghiên cứu

Tôi xin trân trọng cảm ơn Ban Giám hiệu Nhà trường, Phòng Quản lý Đào tạo Sau Đại học, các Khoa, Phòng của

doanh - Đại học Thái Nguyên đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi về mọi mặt trong quá trình học tập và hoàn thành Luận văn này

Tôi xin trân trọng cảm ơn sự giúp đỡ tận tình của giáo viên hướng dẫn

TS Trần Nhuận Kiên,

- Đại học Thái Nguyên

Tôi xin cảm ơn sự giúp đỡ, đóng góp nhiều ý kiến quý báu của các nhà khoa

học Thái Nguyên

Trong quá trình thực hiện Đề tài, tôi còn nhận được sự giúp đỡ và cộng tác của các đồng chí tại địa điểm nghiên cứu, tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám Đốc Ngân hàng Nhà nước Chi nhánh tỉnh Vĩnh Phúc; Lãnh đạo và cán bộ làm công tác thanh tra giám sát của Ngân hàng Nhà nước Chi nhánh tỉnh Vĩnh Phúc

Tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn sâu sắc đối với mọi sự giúp đỡ quý báu đó

Vĩnh Phúc, ngày 05 tháng 6 năm 2014

Tác giả Luận Văn

Hoàng Duy Chinh

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

vi

DANH MỤC BẢNG vii

DANH MỤC SƠ ĐỒ viii

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cứu 2

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 2

4 Ý nghĩa khoa học của luận văn 3

5 Kết cấu của luận văn 3

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CÔNG TÁC THANH TRA, GIÁM SÁT NGÂN HÀNG ĐỐI VỚI QUỸ TÍN DỤNG NHÂN DÂN 4

1.1 Quỹ tín dụng nhân dân (QTDND) 4

1.1.1 Khái niệm QTDND 4

1.1.2 Lịch sử hình thành và phát triển QTDND 4

1.1.3 Đặc điểm, tổ chức của QTDND cơ sở 6

1.1.4 Hoạt động cơ bản của QTDND cơ sở 8

1.1.5 Mục tiêu hoạt động của QTDND cơ sở 9

1.2 Những vấn đề cơ bản về Thanh tra, giám sát Ngân hàng 10

1.2.1 Khái niệm về Thanh tra 11

1.2.2 Khái niệm về Thanh tra, giám sát Ngân hàng 11

1.2.3 Mục tiêu hoạt động của Thanh tra, giám sát Ngân hàng 12

1.2.4 Nội dung hoạt động của Thanh tra, giám sát Ngân hàng 12

1.2.5 Nhiệm vụ và quyền hạn của Thanh tra, giám sát Ngân hàng 13

1.2.6 Các nguyên tắc hoạt động của Thanh tra, giám sát Ngân hàng 14

1.2.7 Các phương thức hoạt động của Thanh tra, giám sát Ngân hàng 15

1.2.8 Quy trình thanh tra của Thanh tra, giám sát Ngân hàng 16

1.3 Yêu cầu đổi mới công tác thanh tra, giám sát Ngân hàng 21

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/

1.3.1 Yêu cầu đổi mới đối với công tác Thanh tra, giám sát ngân hàng nhà nước 21

1.3.2 Yêu cầu đổi mới công tác thanh tra, giám sát đối với Quỹ tín dụng nhân dân 25

1.4 Cơ sở thực tiễn 28

1.4.1 Kinh nghiệm thực hiện công tác thanh tra, giám sát đối với các QTDND ở một số tỉnh 29

1.4.2 Bài học kinh nghiệm thực hiện công tác thanh tra, giám sát đối với các QTDND ở tỉnh Vĩnh Phúc 31

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 33

Chương 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI 34

2.1 Câu hỏi đặt ra cần nghiên cứu 34

2.2 Phương pháp nghiên cứu 34

2.2.1 Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp 34

2.2.3 Phương pháp tổng hợp, phân tích thông tin 35

2.2.4 Hệ thống các chỉ tiêu nghiên cứu 35

Chương 3: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC THANH TRA GIÁM SÁT NGÂN HÀNG ĐỐI VỚI QUĨ TÍN DỤNG NHÂN DÂN TẠI VĨNH PHÚC 37

3.1 Khái quát về tổ chức và hoạt động của Thanh tra, giám sát Ngân hàng Nhà nước tỉnh Vĩnh Phúc 37

3.1.1 Một số nét khái quát về Chi nhánh Ngân hàng Nhà nước tỉnh Vĩnh Phúc 37

3.1.2 Tổ chức hoạt động của Thanh tra, giám sát Ngân hàng Nhà nước tỉnh Vĩnh Phúc 42

3.2 Thực trạng hoạt động của các QTDND tại tỉnh Vĩnh Phúc 47

3.2.1 Khái quát sự hình thành và phát triển QTDND tại tỉnh Vĩnh Phúc 47

3.2.2 Những thuận lợi và khó khăn, thách thức cơ bản 48

3.3 Thực trạng công tác Thanh tra, giám sát Ngân hàng đối với các QTDND tại tỉnh Vĩnh Phúc 59

3.3.1 Việc xây dựng và thực hiện chương trình, kế hoạch thanh tra, giám sát 59

3.3.2 Công tác xử lý sau thanh tra 61

3.3.3 Về nội dung thanh tra 64

3.3.4 Quy trình thanh tra 65

3.4 Đánh giá về kết quả hoạt động Thanh tra, giám sát Ngân hàng đối với QTDND tại tỉnh Vĩnh Phúc 67

3.4.1 Kết quả chung 67

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/

3.4.2 Những tồn tại, vi phạm phát hiện qua công tác thanh tra, giám sát Ngân

hàng đối với QTDND tại tỉnh Vĩnh Phúc 68

3.4.3 Nguyên nhân làm giảm hiệu quả công tác thanh tra tại chỗ của Thanh tra, giám sát Ngân hàng đối với Quĩ tín dụng nhân dân 72

KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 77

Chương 3: GIẢI PHÁP ĐỔI MỚI CÔNG TÁC THANH TRA, GIÁM SÁT NGÂN HÀNG ĐỐI VỚI QUỸ TÍN DỤNG NHÂN DÂN CƠ SỞ TẠI VĨNH PHÚC 79

4.1 Định hướng phát triển QTDND Việt Nam trong thời gian tới 79

4.2 Định hướng đổi mới hoạt động Thanh tra, Giám sát Ngân hàng 81

4.2.1 Đổi mới và nâng cao hiệu quả phương pháp giám sát ngân hàng 82

4.2.2 Định hướng hoạt động trọng tâm của Thanh tra, giám sát Ngân hàng trong năm 2014 và các năm tiếp theo được đề ra 83

4.3 Định hướng đối với công tác thanh tra giám sát QTDND của Ngân hàng Nhà nước Chi nhánh tỉnh Vĩnh Phúc 86

4.3.1 Đối với công tác cơ cấu lại hoạt động QTDND 86

4.3.2 Công tác thanh tra giám sát đối với QTDND cơ sở 87

4.4 Những giải pháp đổi mới công tác Thanh tra, giám sát Ngân hàng đối với QTDND cơ sở tại Vĩnh Phúc 88

4.4.1 Nhóm giải pháp đổi mới hoạt động thanh tra, giám sát 88

4.4.2 Nhóm giải pháp bổ trợ 94

4.5 Một số kiến nghị 98

4.5.1 Kiến nghị với Chính phủ và Bộ, Ngành có liên quan 98

4.5.2 Kiến nghị với Ngân hàng Nhà nước, Thanh tra, giám sát Ngân hàng Nhà nước 98

KẾT LUẬN CHƯƠNG 4 100

KẾT LUẬN 101

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 102

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/

3 CQTTGSNH : Cơ quan thanh tra giám sát Ngân hàng

8 NHNN TW : Ngân hàng nhà nước Trung ương

11 NHTMCP : Ngân hàng thương mại cổ phần

14 QTDND : Quỹ tín dụng nhân dân

15 QTDND CS : Quỹ tín dụng nhân dân cơ sở

16 QTDND TW : Quỹ tín dụng nhân dân trung ương

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/

DANH MỤC BẢNG

Bảng 3.1 Tình hình nhân sự của Thanh tra, giám sát Ngân hàng Nhà nước Chi

nhánh tỉnh Vĩnh Phúc giai đoạn 2009-2013 46 Bảng 3.2 Tình hình hoạt động huy động vốn các QTDND cơ sở tại tỉnh Vĩnh

Phúc giai đoạn 2009 - 2013 51 Bảng 3.3 Hoạt động cho vay các QTDND cơ sở tại Vĩnh Phúc giai đoạn

2009 - 2013 53 Bảng 3.4 Phân loại dư nợ tín dụng theo nhóm nợ các QTDND cơ sở tại tỉnh

Vĩnh Phúc giai đoạn 2009 - 2013 55 Bảng 3.5 Tình hình phát triển thành viên các QTDND tại Vĩnh Phúc giai đoạn

2009 - 2013 57 Bảng 3.6 Tình hình nguồn Vốn điều lệ các QTDND tại Vĩnh Phúc, giai đoạn

2009 - 2013 57 Bảng 3.7 Kết quả hoạt động kinh doanh các QTDND cơ sở tại Vĩnh Phúc giai

đoạn 2009 - 2013 59 Bảng 3.9 Kết quả xử lý sai phạm qua công tác thanh tra, giám sát đối với các

QTDND cơ sở tại Vĩnh Phúc, giai đoạn từ 2009 - 2013 62

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/

DANH MỤC SƠ ĐỒ

Sơ đồ 1.1 Mô hình hệ thống QTDND 9

Sơ đồ 3.1 Tổ chức của hệ thống Thanh tra Ngân hàng 44

Sơ đồ 4.1 Mô hình tổ chức hoạt động thanh tra, giám sát Ngân hàng đổi mới 84

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Nhà nước quản lý xã hội bằng pháp luật, theo pháp luật Pháp luật điều chỉnh toàn bộ các quan hệ xã hội Đi đôi với việc ban hành pháp luật, Nhà nước dùng quyền lực của mình để đảm bảo thực thi pháp luật Vì vậy thanh tra, kiểm tra là một trong những nhiệm vụ quan trọng của Nhà nước để thực hiện sự quản lý Nhà nước bằng pháp luật Trong nền kinh tế thị trường có sự quản lý của Nhà nước thì vai trò của Nhà nước càng trở nên quan trọng Nhà nước cần ban hành pháp luật để định hướng, khuyến khích, hỗ trợ cho các thành phần kinh tế phát triển đồng thời tăng cường thanh tra, kiểm tra các thành phần kinh tế hoạt động kinh doanh theo đúng các quy định của pháp luật

Với sự chuyển đổi từ nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung quan liêu bao cấp sang nền kinh tế thị trường, hệ thống Ngân hàng và các tổ chức tín dụng cũng đã thay đổi căn bản Ngân hàng Việt Nam đã chuyển đổi từ Ngân hàng một cấp sang ngân hàng hai cấp, trong đó Ngân hàng Nhà nước Việt Nam thực hiện chức năng quản lý nhà nước về tiền tệ, tín dụng và hoạt động ngân hàng, Ngân hàng thương mại và các Tổ chức tín dụng thực hiện chức năng kinh doanh tiền tệ và làm dịch vụ ngân hàng Với chức năng quản lý Nhà nước, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã trở thành Cơ quan của Chính Phủ Một trong những nhiệm vụ quản lý nhà nước của Ngân hàng Nhà nước là thanh tra giám sát, kiểm tra hoạt động ngân hàng, hoạt động tín dụng và xử lý vi phạm pháp luật trong lĩnh vực tiền tệ và hoạt động Ngân hàng

Để thực hiện chức năng quản lý về tiền tệ và hoạt động ngân hàng thông qua công tác thanh tra, giám sát nhằm giảm tối đa rủi ro hoạt động, Ngân hàng Nhà nước tổ chức thanh tra chuyên ngành về ngân hàng và thực hiện thanh tra giám sát toàn diện các tổ chức tín dụng, bao gồm cả tổ chức và hoạt động của hệ thống Quĩ tín dụng nhân dân

Với chức năng và nhiệm vụ được giao, trong nhiều năm qua Thanh tra Ngân hàng đã thực sự trở thành một công cụ quản lý hữu hiệu của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đối với các tổ chức tín dụng trong việc duy trì các quy định của pháp luật đối với hoạt động của các NH, TCTD và các QTDND Tuy nhiên, trong điều kiện

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/

cạnh tranh và hội nhập thì việc đổi mới công tác thanh tra, giám sát đối với các TCTD là yêu cầu cấp thiết Với mong muốn góp phần vào đổi mới công tác thanh

tra, giám sát ngân hàng, qua quá trình học tập, học viên lựa chọn đề tài “Đổi mới

công tác thanh tra, giám sát Ngân hàng đối với Quĩ tín dụng nhân dân cơ sở tại Vĩnh Phúc”

2 Mục tiêu nghiên cứu

2.1 Mục tiêu chung

Luận văn nghiên cứu thực trạng công tác thanh tra, giám sát Ngân hàng đối với các quỹ tín dụng nhân dân cơ sở trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc, từ đó phân tích những mặt tích cực, mặt hạn chế, nguyên nhân của nó Trên cơ sở đó, luận văn đề xuất những giải pháp phù hợp nhằm đổi mới công tác thanh tra, giám sát ngân hàng nhằm đảm bảo an toàn hoạt động Quỹ tín dụng nhân dân cơ sở

- Đề xuất một số giải pháp đổi mới công tác thanh tra, giám sát Ngân hàng nhằm đảm bảo an toàn hoạt động các TCTD nói chung và QTDND cơ sở trên địa bàn tỉnh nói riêng Từ đó, giúp các QTDND cơ sở phát triển an toàn, hiệu quả và bền vững

3 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tƣợng nghiên cứu của đề tài là tổ chức và hoạt động của Thanh tra, giám sát Ngân hàng đối với các TCTD và các QTDND cơ sở trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc

3.2 Phạm vi nghiên cứu

3.2.1 Phạm vi về nội dung

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/

Đề tài tập trung nghiên cứu những vấn đề thực tiễn về công tác thanh tra giám

sát đối với các QTDND cơ sở trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc trong giai đoạn hiện nay

4 Ý nghĩa khoa học của luận văn

Đánh giá thực trạng công tác thanh tra giám sát đối với các TCTD và QTDND cơ sở, từ đó tìm ra các giải pháp đổi mới công tác thanh tra giám sát nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của các QTDND cơ sở trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc phát triển an toàn, hiệu quả và bền vững

5 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, đề tài được bố trí gồm 4 Chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về công tác thanh tra, giám sát của

Ngân hàng Nhà nước đối với các Quĩ tín dụng nhân dân

Chương 2: Phương pháp nghiên cứu

Chương 3: Thực trạng công tác thanh tra, giám sát đối với các quỹ tín dụng

nhân dân của Ngân hàng Nhà nước Chi nhánh tỉnh Vĩnh Phúc

Chương 4: Giải pháp đổi mới công tác thanh tra, giám sát Ngân hàng đối với

Quĩ tín dụng nhân dân cơ sở tại Vĩnh Phúc

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/

- Quỹ tín dụng nhân dân cơ sở: là tổ chức tín dụng hợp tác do các thành viên

trong địa bàn tự nguyện thành lập và hoạt động theo quy định của pháp luật nhằm mục tiêu chủ yếu là tương trợ giữa các thành viên

- Quỹ tín dụng nhân dân Trung ương (nay được gọi là Ngân hàng hợp tác

xã): là tổ chức tín dụng hợp tác do các QTDNDCS cùng nhau lập thành nhằm mục

đích hỗ trợ và nâng cao hiệu quả của cả hệ thống Quỹ tín dụng nhân dân

Để hỗ trợ Quỹ tín dụng nhân dân, các tổ chức tín dụng và các đối tượng khác được tham gia góp vốn vào QTDNDTW (Ngân hàng hợp tác xã) theo hướng dẫn của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam

1.1.2 Lịch sử hình thành và phát triển QTDND

Nghị quyết Hội nghị Ban chấp hành Trung ương Đảng lần thứ 5, khoá VII đã

đề ra những định hướng cơ bản về mục tiêu, phương hướng, chính sách và các biện pháp chủ yếu để tiếp tục đổi mới và phát triển kinh - tế xã hội nông thôn; trong đó, xác định những yêu cầu, nhiệm vụ của hoạt động tiền tệ, tín dụng và ngân hàng trên địa bàn Nông nghiệp - Nông thôn nhằm thực hiện thắng lợi Nghị quyết Trung ương lần thứ 5 Năm 1945 chủ tịch Hồ Chi Minh đã ký sắc lệnh số 10/SL thành lập Nha tín dụng sản xuất; nhiệm vụ của tổ chức này là cho vay vốn đối với nông dân, nhất

là nông dân nghèo, để phát triển sản xuất, cải thiện đời sống Tiếp đến là thành lập các HTX tín dụng từ năm 1956 Đến năm 1985, hầu hết các xã trong cả nước đều có

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/

HTX tín dụng, với tổng số 7.160 cơ sở Trong đó phía Bắc có 3.960 và phía Nam có 3.200 cơ sở Từ năm 1986 đến năm 1990 phát triển thêm gần 500 HTX tín dụng ở

đô thị, đưa tổng số lên đến 7.660 HTX (Đề án thí điểm thành lập QTDND theo QĐ390) Trong gần 40 năm hoạt động, HTX tín dụng đã đóng vai trò quan trọng trong việc thực hiện chính sách kinh tế tiền tệ, tín dụng ở nông thôn như huy động vốn nhàn rỗi trong dân cư và cho vay vốn phục vụ sản xuất và sinh hoạt trong nông thôn; làm đại lý huy động tiền gửi tiết kiệm và cho nông dân vay từ nguồn vốn của Ngân hàng Nhà nước; hạn chế nạn cho vay nặng lãi ở nông thôn Từ khi nền kinh tế chuyển sang cơ chế thị trường, nhất là khi tổ chức và hoạt động ngân hàng đã đổi mới căn bản, hoạt động của HTX tín dụng theo cơ chế cũ không còn thích hợp và

do không chuyển hướng kịp thời nên đã lâm vào tình trạng hết sức khó khăn Hàng loạt các HTX tín dụng cũ và đặc biệt là sự đổ vỡ mang tính cả hệ thống HTX tín dụng không có khả năng chi trả, ngừng hoạt động gây nên ảnh hưởng và thách thức không nhỏ trong quá trình đổi mới hoạt động

Đến tháng 6/1993, chỉ có 62 HTX tín dụng, 10 ngân hàng Cổ phần nông thôn được điều chỉnh từ gần 100 HTX tín dụng cũ đã được Ngân hàng Nhà nước cấp phép hoạt động là quá ít so với yêu cầu triển khai thị trường tiền tệ, tín dụng ở nông thôn Hoạt động của các tổ chức này đã đạt được những kết quả nhất định, nhưng vẫn chưa khắc phục được những tính riêng rẽ, thiếu sự liên kết trong hệ thống HTX tín dụng, nên hoạt động vẫn bị hạn chế Trong khi đó, nhu cầu vốn cho sản xuất và đời sống đối với Nông nghiệp - Nông thôn ngày càng lớn và rất bức thiết đối với chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của đất nước; hơn nữa, địa bàn nông thôn rộng lớn, yêu cầu sản xuất, kinh doanh đa dạng, cần phát huy hoạt động của cả Ngân hàng thương mại và HTX tín dụng mới đáp ứng được yêu cầu huy động vốn và cho vay, nhất là kinh tế hộ đến tận thôn, xã Ngoài ra, ở nông thôn đang xuất hiện hình thức tín dụng tư nhân, huy động và cho vay với lãi suất cao, đang là nhân tố kìm hãm sản xuất, đòi hỏi phải có một tổ chức tín dụng thích hợp để thay thế Do đó, tổ chức lại HTX tín dụng theo mô hình mới gọi là QTDND nhằm huy động tối đa nguồn vốn nhàn rỗi trong các tầng lớp dân cư, các tổ chức để phục vụ lại chính họ, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội trong Nông nghiệp - Nông thôn Thành lập QTDND theo mô hình mới góp phần đa dạng hoá tổ chức tín dụng hoạt động trên

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/

địa bàn nông thôn; tạo lập một hệ thống kinh doanh tiền tệ có sự liên kết chặt chẽ bởi lợi ích của mọi thành viên trong hệ thống QTDND Mô hình QTDND mà chúng

ta đang xây dựng về bản chất là một mô hình hoàn toàn khác so với mô hình trước kia mặc dù tên gọi có khác nhưng nhiều người, nhất là người dân nơi đã có mô hình

tổ chức tín dụng hợp tác trước đây thiếu tin tưởng bởi tên gọi là QTDND nhưng lại hoạt động theo Luật HTX nên vẫn có người lầm tưởng là HTX tín dụng trước đây Luật HTX đưa vào áp dụng từ ngày 01/01/1997 đã quy định rất cụ thể về mục tiêu, nguyên tắc hoạt động và tổ chức của HTX hiện đại Việc nhận thức đúng đắn về mô hình QTDND là hết sức cần thiết và đây là điều kiện tiên quyết để xây dựng và phát triển thành công

Đến cuối năm 2008, vừa chấn chỉnh, củng cố, vừa xây dựng, hệ thống QTDND bao gồm QTD Trung ương với trên 30 chi nhánh hoạt động trên địa bàn 64 tỉnh, thành phố và trên 957 QTDND cơ sở Hoạt động của hệ thống QTDND tiếp tục có bước tăng trưởng bền vững; các QTDND phát triển ổn định, an toàn, hiệu quả, các chỉ tiêu cơ bản đều tăng trưởng so với những năm trước và năm liền kề, nhất là nguồn vốn huy động tiền gửi dân cư Tuy vậy, trong quá trình hoạt động và phát triển không tránh khỏi có sự sai phạm ở nơi này, nơi khác của một số QTDND QTDND là mô hình đặc thù nên việc xây dựng và phát triển là một việc đầy khó khăn và thách thức QTDND là loại hình tổ chức hợp tác hoạt động theo nguyên tắc tự nguyện, tự chủ, tự chịu trách nhiệm về kết quả hoạt động, thực hiện mục tiêu chủ yếu là tương trợ giữa các thành viên, nhằm phát huy sức mạnh của tập thể và của từng thành viên giúp nhau thực hiện có hiệu quả các hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và cải thiện đời sống Hoạt động của QTDND phải bảo đảm bù đắp chi phí và có tích luỹ để phát triển

1.1.3 Đặc điểm, tổ chức của QTDND cơ sở

- Đặc điểm của QTDND cơ sở

Tự nguyện nhập và ra khỏi QTDND: Mọi công dân Việt Nam, các hộ gia đình

và các đối tượng khác có đủ điều kiện theo quy định đều có thể trở thành thành viên của Quỹ tín dụng nhân dân; thành viên có quyền ra Quỹ tín dụng nhân dân theo Điều lệ của Quỹ tín dụng nhân dân

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/

Số lượng thành viên của Quỹ tín dụng nhân dân: không hạn chế nhưng phải

có tối thiểu 30 thành viên

Quản lý dân chủ và bình đẳng: Thành viên của Quỹ tín dụng nhân dân có

quyền tham gia quản lý, kiểm tra, giám sát Quỹ tín dụng nhân dân và có quyền ngang nhau trong biểu quyết

Tự chịu trách nhiệm và cùng có lợi: Quỹ tín dụng nhân dân tự chịu trách

nhiệm về kết quả hoạt động của mình; tự quyết định phân phối thu nhập, bảo đảm Quỹ tín dụng nhân dân và thành viên cùng có lợi

Chia lãi bảo đảm kết hợp lợi ích của các thành viên và sự phát triển của Quỹ tín dụng nhân dân: Sau khi làm xong nghĩa vụ nộp thuế, lãi còn lại được trích một

phần vào các quỹ của Quỹ tín dụng nhân dân, một phần chia theo vốn góp của thành viên, phần còn lại chia cho thành viên theo mức độ sử dụng dịch vụ của Quỹ tín dụng nhân dân do Đại hội thành viên quyết định

Hợp tác và phát triển cộng đồng: Thành viên phải phát huy tinh thần tập thể,

nâng cao ý thức hợp tác trong Quỹ tín dụng nhân dân và trong cộng đồng xã hội; hợp tác giữa các Quỹ tín dụng nhân dân với nhau trong nước và ngoài nước theo quy định của pháp luật

- Tổ chức, hoạt động của QTDND cơ sở

Theo quy định tại Thông tư số 08/2005/TT-NHNN ngày 30/12/2005 của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, hướng dẫn thực hiện Nghị định số 48/2001/NĐ- CP ngày 13/8/2001 về tổ chức và hoạt động của Quỹ tín dụng nhân dân và Nghị định số 69/2005/NĐ- CP ngày 26/5/2005 của Chính phủ về việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 48/2001/NĐ- CP ngày 13/8/2001 của chính phủ về tổ chức và hoạt động của Quỹ tín dụng nhân dân: “Đối với Quỹ tín dụng cơ sở có nguồn vốn hoạt động từ 5.000.000.000 đồng (năm tỷ đồng) trở xuống

có thể thành lập một bộ máy vừa quản lý vừa điều hành; Đối với Quỹ tín dụng cơ sở

có nguồn vốn hoạt động trên 5.000.000.000 đồng (năm tỷ đồng) phải thành lập riêng bộ máy quản lý và bộ máy điều hành Đối với những Quỹ tín dụng cơ sở có dưới 1.000 thành viên và nguồn vốn hoạt động từ 5.000.000.000 đồng (năm tỷ đồng) trở xuống thì việc bầu Ban kiểm soát hoặc có thể chỉ bầu một kiểm soát viên chuyên trách mà không phải bầu Ban kiểm soát do Đại hội thành viên quyết định.”

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/

1.1.4 Hoạt động cơ bản của QTDND cơ sở

- Hoạt động huy động vốn

Đây là hoạt động cơ bản, quan trọng nhất ảnh hưởng tới chất lượng hoạt động của QTDND cơ sở, theo quy định tại Thông tư số 08/2005/TT-NHNN ngày 30/12/2005 của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, QTDND cơ sở được huy động vốn

từ những nguồn sau:

Quỹ tín dụng cơ sở được huy động vốn của các tổ chức, cá nhân và các tổ chức tín dụng khác (ngoài hệ thống Quỹ tín dụng nhân dân) dưới hình thức nhận tiền gửi không kỳ hạn, tiền gửi có kỳ hạn, tiền gửi tiết kiệm;

Quỹ tín dụng cơ sở được vay vốn của Ngân hàng hợp tác xã, vay vốn của các

tổ chức tín dụng khác (ngoài hệ thống Quỹ tín dụng nhân dân);

Trong trường hợp gặp khó khăn về tài chính, Quỹ tín dụng cơ sở được vay vốn của Quỹ tín dụng cơ sở khác khi được Giám đốc Ngân hàng Nhà nước chi nhánh tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương cho phép (sau khi Ngân hàng Nhà nước chi nhánh tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương báo cáo và được Thống đốc Ngân hàng Nhà nước chấp thuận)

Trên cơ sở nguồn vốn huy động được QTDND cơ sở tiến hành cho các thành viên vay vốn phục vụ cho nhu cầu phát triển sản xuất, cho các mục tiêu phát triển kinh tế của địa phương

- Hoạt động tín dụng

Cho vay được coi là hoạt động quan trọng nhất của các QTDND cơ sở, vì phần lớn lợi nhuận của QTDND cơ sở chủ yếu là thu từ hoạt động này Theo số liệu thống kê, khoảng 90% - 95% thu nhập của các QTDND cơ sở là từ các hoạt động cho vay

Cho vay thương mại: là việc cho vay đối với các thành viên nhằm phục vụ nhu cầu sản xuất, kinh doanh phát triển kinh tế hộ gia đình của các thành viên QTDND cơ sở

Cho vay tiêu dùng: là việc cho vay đối với các thành viên nhằm mục đích phục vụ nhu cầu tiêu dùng của các thành viên: cho vay xây, sửa nhà; cho vay mua sắm trang thiết bị gia đình, cho vay mua sắm phương tiện đi lại; cho vay khám chữa

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/

bệnh…hầu hết các mục đích vay vốn này không sinh lời từ vốn vay, độ rủi ro cao hơn hình thức cho vay thương mại nên lãi suất cho vay thường cao hơn cho vay thương mại

- Các hoạt động khác:

Gửi vốn tại Ngân hàng hợp tác và các TCTD khác: Khi huy động tiền gửi của khách hàng, một phần lớn lượng tiền gửi được các QTDND cơ sở thực hiện cho thành viên vay vốn thông qua hoạt động tín dụng, phần còn lại một phần để tồn quỹ tiền mặt nhằm đảm bảo khả năng thanh toán ngay, một phần các QTDND cơ sở đi gửi tại Ngân hàng hợp tác hoặc các TCTD khác để đảm bảo an toàn và khả năng chi trả

Nhìn chung, trong tất cả các hoạt động cơ bản của QTDND cơ sở thì hoạt động tín dụng được đánh giá là quan trọng nhất bởi hoạt động này thường chiếm 80% - 85% danh mục tài sản có và mang lại nguồn thu nhập chủ yếu cho các QTDND cơ sở

1.1.5 Mục tiêu hoạt động của QTDND cơ sở

Mục tiêu hoạt động chủ yếu của QTDND cơ sở là tương trợ giữa các thành viên, nhằm phát huy sức mạnh của tập thể và của từng thành viên giúp nhau thực hiện có hiệu quả các hoạt động sản xuất, kinh doanh dịch vụ và cải thiện đời sống, bảo đảm bù đắp đủ chi phí và có tích lũy để phát triển

QTDND Cơ sở

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/

Nguồn: Thanh tra giám sát NHNN Chi nhánh tỉnh Vĩnh Phúc

Quan hệ chỉ đạo và phối hợp thực hiện công tác quản lý thanh tra, giám sát giữa NHNN TW và NHNN Chi nhánh tỉnh, thành phố Quan hệ quản lý, thanh tra giám sát của NHNN đối với hệ thống QTDND

Quan hệ tác nghiệp, điều hoà vốn trong hệ thống QTDND

1.2 Những vấn đề cơ bản về Thanh tra, giám sát Ngân hàng

Thanh tra là một chức năng quản lý của Nhà nước, được thực hiện bởi cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền, nhân danh quyền lực Nhà nước kiểm tra xem xét việc làm của các cơ quan, tổ chức, đơn vị, cá nhân, nhằm kết luận đúng, sai, đánh giá ưu khuyết điểm, phát huy nhân tố tích cực, phòng ngừa xử lý các vi phạm, góp phần hoàn thiện cơ chế quản lý, tăng cường pháp chế xã hội, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức và cá nhân

Đối với loại hình thanh tra của cơ quan quản lý nhà nước theo ngành và lĩnh vực quản lý, mục tiêu của hoạt động thanh tra nhằm giám sát đảm bảo cho các quy định chuyên ngành được các đối tượng chấp hành nghiêm chỉnh Loại hình này mang tính chuyên sâu theo từng ngành, lĩnh vực, do đó gọi là thanh tra chuyên ngành

Công cuộc đổi mới năm 1986 và sự ra đời của Hiến pháp năm 1992 đã đưa đến những chuyển biến lớn trong đời sống kinh tế, xã hội của nước ta Cơ chế thị trường dần hình thành và phát triển mạnh mẽ đã kéo theo sự thay đổi cơ bản về phương thức và nội dung quản lý nhà nước Nhà nước đang tiến hành vai trò làm "dịch vụ công" nhằm đảm bảo kỷ cương, bảo đảm sự công bằng, sự phát triển chung của xã hội trong đó các thể nhân và pháp nhân có quyền năng pháp luật và tự chủ trong hoạt động của mình Trong bối cảnh đó, hoạt động thanh tra chuyên ngành đã tự hình thành để đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước trong cơ chế thị trường

Thanh tra Ngân hàng thực tế đã hoạt động theo tính chất chuyên ngành Chính Phủ đã cho ban hành Nghị định 91/1999/NĐ-CP ngày 04 tháng 9 năm 1999 về tổ chức và hoạt động của Thanh tra Ngân hàng, và mới đây được thay thế bằng Nghị định 26/2014/NĐ-CP ngày 07 tháng 04 năm 2014 về tổ chức và hoạt động của Thanh tra, giám sát Ngân hàng, theo đó Thanh tra, giám sát Ngành Ngân hàng là Cơ quan Thanh tra Nhà nước, được tổ chức thành hệ thống gồm:

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/

Cơ quan thanh tra, giám sát Ngân hàng thuộc Ngân hàng Nhà nước;

Thanh tra giám sát Ngân hàng thuộc Ngân hàng Nhà nước Chi nhánh tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương (sau đây gọi là Thanh tra giám sát Ngân hàng Nhà nước Chi nhánh) được thành lập tại tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương nơi không có Cục Thanh tra, giám sát Ngân hàng thuộc Cơ quan thanh tra, giám sát Ngân hàng

1.2.1 Khái niệm về Thanh tra

Tại điều 1 Pháp lệnh Thanh tra năm 1990 đã ghi rõ: “Thanh tra là chức năng thiết yếu của cơ quan quản lý nhà nước, là phương thức đảm bảo pháp chế, tăng cường kỷ cương trong quản lý nhà nước, thực hiện quyền làm chủ xã hội chủ nghĩa”

Luật thanh tra năm 2004 và năm 2010 qui định về tổ chức, hoạt động thanh tra nhà nước và thanh tra nhân dân cũng nêu:

“Thanh tra Nhà nước là hoạt động xem xét, đánh giá, xử lý theo trình tự, thủ tục

do pháp luật quy định của cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền đối với việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan, tổ chức, cá nhân”

Thanh tra nhà nước bao gồm thanh tra hành chính và thanh tra chuyên ngành

Thanh tra hành chính là hoạt động thanh tra của cơ quan nhà nước có thẩm

quyền đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân trực thuộc trong việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ, quyền hạn được giao

Thanh tra chuyên ngành là hoạt động thanh tra của cơ quan Nhà nước có thẩm

quyền theo ngành, lĩnh vực đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân trong việc chấp hành

pháp luật chuyên ngành, quy định về chuyên môn - kỹ thuật, quy tắc quản lý thuộc ngành, lĩnh vực đó

1.2.2 Khái niệm về Thanh tra, giám sát Ngân hàng

Ngân hàng Nhà nước là Cơ quan của Chính Phủ và là Ngân hàng Trung ương của Nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam Ngân hàng Nhà nước thực hiện chức năng quản lý nhà nước về tiền tệ và hoạt động ngân hàng; là ngân hàng phát hành tiền, ngân hàng của các TCTD và ngân hàng làm dịch vụ tiền tệ cho Chính phủ (Luật NHNN) Như vậy, NHNN Việt Nam thực hiện đồng thời 2 chức năng là

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/

cơ quan quản lý nhà nước về tiền tệ và hoạt động ngân hàng và là Ngân hàng Trung ương của Nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam Nhiệm vụ thanh tra, kiểm tra hoạt động ngân hàng được khẳng định rõ là chức năng quản lý nhà nước Tại điều 1 Nghị định số 91/1999/NĐ - CP, ngày 04/9/1999 của Chính phủ quy

định: “Thanh tra Ngân hàng là Thanh tra Nhà nước chuyên ngành về ngân hàng,

được tổ chức thành hệ thống thuộc bộ máy của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và

có con dấu riêng”

Tại điều 1 Quyết định số 83/2009/QĐ-TTg, ngày 27/5/2009 của Thủ tướng Chính

Phủ quy định: “Cơ quan Thanh tra, giám sát Ngân hàng là Cơ quan trực thuộc Ngân

hàng Nhà nước Việt Nam (sau đây gọi tắt là Ngân hàng Nhà nước) thực hiện chức năng thanh tra hành chính, thanh tra chuyên ngành và giám sát chuyên ngành về Ngân hàng trong lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý nhà nước của Ngân hàng Nhà nước; tham mưu giúp Thống đốc Ngân hàng nhà nước quản lý nhà nước đối với các tổ chức tín dụng, tổ chức tài chính quy mô nhỏ, hoạt động ngân hàng của các tổ chức khác; thực

hiện phòng chống rửa tiền theo quy định của pháp luật”

1.2.3 Mục tiêu hoạt động của Thanh tra, giám sát Ngân hàng

Mục tiêu của công tác thanh tra, kiểm tra đối với các doanh nghiệp là giúp các doanh nghiệp hoạt động đúng Pháp luật, có hiệu quả, tăng cường Pháp chế trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, góp phần hoàn thiện cơ chế quản lý, bảo vệ lợi ích Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp Khác với mục tiêu của thanh tra, kiểm tra doanh nghiệp, mục tiêu hoạt động của Thanh tra, giám sát Ngân

hàng là: “nhằm góp phần bảo đảm an toàn hệ thống các tổ chức tín dụng, bảo vệ

quyền và lợi ích hợp pháp của người gửi tiền, phục vụ việc thực hiện chính sách tiền tệ quốc gia”

1.2.4 Nội dung hoạt động của Thanh tra, giám sát Ngân hàng

Để thực hiện các mục tiêu trên, Thanh tra, giám sát Ngân hàng tiến hành thanh tra việc chấp hành pháp luật về tiền tệ và hoạt động ngân hàng những nội dung sau:

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/

Phát hiện, ngăn chặn và xử phạt vi phạm hành chính theo thẩm quyền; kiến nghị các cơ quan có thẩm quyền xử lý vi phạm pháp luật về tiền tệ và hoạt động ngân hàng

Tiến hành các cuộc thanh tra, kiểm tra trong việc chấp hành pháp luật về tiền

tệ và hoạt động ngân hàng, việc thực hiện các quy định trong giấy phép hoạt động ngân hàng đối với các đối tượng của Thanh tra Ngân hàng

Kiến nghị Thống đốc NHNN, Giám đốc chi nhánh Ngân hàng tỉnh, thành phố

và các cơ quan, tổ chức có thẩm quyền khác thực hiện các biện pháp bảo đảm thi hành pháp luật về tiền tệ và hoạt động ngân hàng

Thẩm tra, xác minh, kết luận, kiến nghị việc giải quyết khiếu nại, tố cáo theo quy định của Luật Khiếu nại, tố cáo liên quan đến tổ chức và hoạt động ngân hàng; tham mưu, giúp Thống đốc Ngân hàng Nhà nước chỉ đạo công tác phòng ngừa và đấu tranh chống tham nhũng trong ngành ngân hàng

1.2.5 Nhiệm vụ và quyền hạn của Thanh tra, giám sát Ngân hàng

- Xây dựng trình Thống đốc chương trình, kế hoạch thanh tra hàng năm của toàn hệ thống thanh tra ngân hàng; tổ chức và triển khai thực hiện chương trình, kế hoạch thanh tra đã được phê duyệt

- Thực hiện việc giám sát từ xa, tổng hợp, phân tích tình hình và kết quả hoạt động của từng tổ chức tín dụng, về hoạt động ngân hàng của các tổ chức khác, về hoạt động ngoại hối và kinh doanh vàng thuộc chức năng quản lý nhà nước của Ngân hàng Nhà nước đối với các đối tượng thanh tra theo quy định của pháp luật

- Xử lý, kiến nghị Thống đốc áp dụng các biện pháp xử lý đối với đối tượng thanh tra vi phạm theo quy định của pháp luật

- Xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tiền tệ và hoạt động ngân hàng hoặc kiến nghị xử phạt vi phạm hành chính theo quy định của pháp luật

- Được bảo lưu ý kiến trong trường hợp thủ trưởng cơ quan không chấp nhận kết luận của Thanh tra Ngân hàng và chịu trách nhiệm về ý kiến đó, đồng thời phải báo cáo cơ quan Nhà nước có thẩm quyền theo quy định của pháp luật về thanh tra

- Giúp Thống đốc thực hiện việc quản lý nhà nước về công tác thanh tra ngân hàng, cụ thể:

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/

Xây dựng, trình Thống đốc, hoặc tham mưu cho Thống đốc trình cấp có thẩm quyền ban hành các văn bản quy phạm pháp luật về Thanh tra Ngân hàng và các lĩnh vực khác được phân công;

Xây dựng, trình Thống đốc chiến lược, kế hoạch, dự án, đề án về phát triển ngành ngân hàng;

Tổ chức, triển khai, hướng dẫn thực hiện các văn bản đã được ban hành hoặc phê duyệt

Theo dõi, kiểm tra, tổng hợp và báo cáo tình hình thực hiện quy định của pháp luật về công tác Thanh tra Ngân hàng

Tổ chức tiếp công dân theo uỷ quyền của Thống đốc Thẩm tra, xác minh, kết luận, kiến nghị việc giải quyết khiếu nại, tố cáo theo quy định của Luật khiếu nại, tố cáo Tham mưu cho Thống đốc trong việc chỉ đạo, hướng dẫn, kiểm tra công tác phòng ngừa và đấu tranh chống tham nhũng, phòng chống tội phạm trong ngành Ngân hàng theo quy định của pháp luật

Phối hợp với các đơn vị liên quan xây dựng chương trình và tổ chức đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ thanh tra cho công chức thuộc hệ thống Thanh tra Ngân hàng; thực hiện các dự án quốc tế về trợ giúp kỹ thuật cho hệ thống Thanh tra Ngân hàng theo sự phân công của Thống đốc

Thực hiện các nhiệm vụ và quyền hạn khác do pháp luật về thanh tra và các văn bản quy phạm pháp luật khác có liên quan quy định

Thực hiện các nhiệm vụ khác do Thống đốc giao

1.2.6 Các nguyên tắc hoạt động của Thanh tra, giám sát Ngân hàng

Hoạt động thanh tra, giám sát và giải quyết khiếu nại, tố cáo của Thanh tra Ngân hàng phải đảm bảo tuân thủ Luật thanh tra, Luật Ngân hàng Nhà nước, Luật các Tổ chức tín dụng và các văn bản pháp luật khác có liên quan:

- Nguyên tắc chỉ tuân theo pháp luật, chịu trách nhiệm cá nhân trước pháp luật

- Nguyên tắc bảo đảm chính xác, khách quan, công khai, dân chủ, kịp thời

- Không một cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân nào được can thiệp trái pháp luật vào hoạt động của Thanh tra, giám sát Ngân hàng

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/

Đây là ba nguyên tắc căn bản đòi hỏi các cán bộ, thanh tra viên phải nghiêm chỉnh thực hiện trong suốt quá trình thanh tra

1.2.7 Các phương thức hoạt động của Thanh tra, giám sát Ngân hàng

Theo chuẩn mực tại nguyên tắc 16 của Uỷ ban Basel: "Một hệ thống Thanh tra

Ngân hàng hiệu quả phải bao gồm cả hai phương thức: giám sát từ xa và thanh tra tại chỗ" Trong đó giám sát từ xa là phương thức có thể xác định các vấn đề tiềm ẩn

đặc biệt trong khoảng thời gian giữa hai cuộc thanh tra, bằng cách này đưa ra các phát hiện sớm và kế hoạch sửa chữa trước khi các vấn đề trở nên nghiêm trọng Các báo cáo giám sát này có thể cung cấp cơ sở để thảo luận với ban quản lý TCTD tại thời điểm định kỳ hoặc khi các vấn đề về ngân hàng có phát sinh

Giám sát từ xa là phương thức thanh tra gián tiếp nhằm kiểm soát tình hình hoạt động của các TCTD ở tầm vĩ mô, thông qua việc phân tích, đánh giá trên các báo cáo do tổ chức tín dụng lập theo mẫu quy định và gửi cho Thanh tra, giám sát Ngân hàng (bao gồm các chỉ tiêu nội bảng và các chỉ tiêu ngoại bảng) Hoạt động giám sát từ xa được xem như một hệ thống cảnh báo sớm, giúp cho Ngân hàng Trung ương cũng như các TCTD sớm nhận biết được các nguy cơ mất an toàn, hoặc những vi phạm trong hoạt động kinh doanh của các TCTD, từ đó có những điều chỉnh và xử lý thích hợp

Thanh tra tại chỗ là phương thức thanh tra trực tiếp, phương thức thanh tra truyền thống, để kiểm tra đánh giá tình hình hoạt động kinh doanh của các TCTD ở tầm vi mô, thông qua việc kiểm tra trực tiếp các hồ sơ, tài liệu, sổ sách của từng lĩnh vực cần thanh tra, đưa ra những kết luận, kiến nghị trên cơ sở những chứng cứ cụ thể Việc phối hợp giữa giám sát từ xa và thanh tra tại chỗ là hết sức quan trọng, hiệu quả của sự phối hợp này càng cao thì thanh tra càng chất lượng Trên cơ sở kết quả giám sát từ xa lựa chọn ra những nội dung cần thiết để tiến hành làm việc với ban lãnh đạo tổ chức tín dụng hoặc thanh tra tại chỗ Việc tiến hành thanh tra tại chỗ chỉ thực hiện khi thực sự cần thiết hoặc kết quả giám sát từ xa cho thấy tổ chức tín dụng có vấn đề thực sự liên quan đến an toàn tài sản và (hoặc) có vi phạm pháp luật Tuy nhiên, thời gian thanh tra tại chỗ không nhất thiết phải kéo dài

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/

Hai kênh thông tin phục vụ cho công tác thanh tra gắn với hai phương thức thanh tra này là kênh thông tin phục vụ cho công tác giám sát từ xa và kênh thông tin thu thập được từ hoạt động thanh tra tại chỗ

1.2.8 Quy trình thanh tra của Thanh tra, giám sát Ngân hàng

1.2.8.1 Thanh tra Ngân hàng theo phương thức Giám sát từ xa

Giám sát từ xa là việc gián tiếp kiểm tra thông qua tổng hợp và phân tích các báo cáo để đánh giá nội dung hoạt động của ngân hàng và tổ chức tín dụng Về cơ bản, giám sát từ xa là một hệ thống thông tin, đó là việc sử dụng bảng cân đối kế toán và các chỉ tiêu thống kê định kỳ của TCTD để phân tích, đánh giá giúp cho những người làm công tác quản lý vĩ mô của Ngân hàng Nhà nước nắm một cách thường xuyên tình hình, từ đó có các thông tin cảnh báo cho các nhà lãnh đạo TCTD những vấn đề cần thiết, hoặc kiến nghị biện pháp khắc phục thích hợp, kịp thời; đồng thời là kênh thông tin “chỉ điểm” cho thanh tra tại chỗ để xác định những vấn đề trọng tâm, trọng điểm

Quy trình giám sát từ xa, gồm các nội dung công việc sau đây:

- Tiếp nhận thông tin từ TCTD qua mạng truyền tin của NHNN;

- Xử lý thông tin theo chương trình đã được cài đặt về giám sát từ xa;

- Vận hành chương trình phần mềm giám sát để cho các mẫu biểu phân tích, biểu phân tổ và các thông tin cần thiết khác theo yêu cầu, gồm:

Bảng phân tổ tài sản Nợ, tài sản Có bằng VND và ngoại tệ;

Bảng phân tích nợ quá hạn;

Biểu phân loại cho vay;

Biểu tính toán khả năng chi trả;

Biểu tính toán các chỉ số về thực trạng hoạt động của ngân hàng, TCTD;

Biểu giám sát các chỉ số về quy chế

- Tiến hành phân tích để đánh giá sự biến động về tình hình hoạt động kinh doanh và tài chính theo các nội dung sau:

Diễn biến về cơ cấu tài sản Nợ và tài sản Có;

Chất lượng tín dụng và bảo lãnh, trong đó phân tích những món tín dụng và bảo lãnh lớn; tình hình hùn vốn, liên doanh, góp vốn cổ phần đầu tư…

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/

Việc đảm bảo khả năng thanh toán;

Tình hình thu nhập, chi phí và kết quả kinh doanh;

Việc thực hiện các quy chế an toàn của NHNN;

1.2.8.2 Thanh tra Ngân hàng theo phương thức thanh tra tại chỗ

Thanh tra tại chỗ là phương thức thanh tra trực tiếp để kiểm tra, đánh giá tình hình hoạt động kinh doanh của TCTD, thông qua việc xem xét trực tiếp các sổ sách,

hồ sơ, tài liệu của từng lĩnh vực thanh tra, đưa ra những kết luận, kiến nghị trên cơ

sở những chứng cứ cụ thể nhằm đưa hoạt động của TCTD đi theo các mục tiêu quản

lý đã xác định

Theo phương thức này, trước khi tiến hành thanh tra tại chỗ phải tiến hành thành lập Đoàn Thanh tra Đoàn Thanh tra được thành lập theo Quyết định của Chánh Thanh tra hoặc Giám đốc Ngân hàng Nhà nước

Hoạt động của Đoàn thanh tra phải theo nguyên tắc bảo đảm chính xác, khách quan, trung thực, công khai, dân chủ, kịp thời; đúng nội dung, thời hạn ghi trong quyết định thanh tra; không làm cản trở hoạt động bình thường của cơ quan, tổ chức, cá nhân là đối tượng thanh tra

Đoàn Thanh tra phải tuân thủ Luật thanh tra, các văn bản pháp luật có liên quan và phải chịu trách nhiệm về quyết định của mình

Đoàn Thanh tra có Trưởng Đoàn thanh tra và các thành viên Đoàn thanh tra; trong trường hợp cần thiết, Đoàn Thanh tra có phó Trưởng đoàn thanh tra Phó Trưởng Đoàn thanh tra giúp Trưởng Đoàn thanh tra tổ chức thực hiện nhiệm vụ của

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/

Đoàn thanh tra, thay mặt Trưởng Đoàn thanh tra chỉ đạo hoạt động của Đoàn thanh tra khi được Trưởng Đoàn giao

Quy trình thanh tra tại chỗ là trình tự, thủ tục và các bước tiến hành của Đoàn

thanh tra khi tiến hành một cuộc thanh tra tại đối tượng thanh tra Quy trình thanh tra có ý nghĩa rất quan trọng đối với công tác thanh tra tại chỗ, bởi nó là khung pháp

lý, là cơ sở để các Đoàn thanh tra hoạt động Các giai đoạn trong quy trình thanh tra tại chỗ có liên quan mật thiết với nhau, giai đoạn trước tạo tiền đề cho giai đoạn sau, giai đoạn sau nhằm tiếp tục và hoàn thiện các công việc của giai đoạn trước, đảm bảo cho cuộc thanh tra đạt được mục đích, yêu cầu Việc xác định được rõ các công việc cần phải thực hiện trong từng giai đoạn của quy trình thanh tra góp phần nâng cao được hiệu quả và chất lượng công tác thanh tra tại chỗ Quy trình thanh tra gồm các bước sau:

a Giai đoạn chuẩn bị thanh tra

- Xây dựng kế hoạch tiến hành thanh tra

Trưởng đoàn thanh tra có trách nhiệm tổ chức việc xây dựng kế hoạch tiến hành thanh tra trình Người ra quyết định thanh tra phê duyệt Kế hoạch tiến hành thanh tra phải xác định rõ mục đích, yêu cầu, nội dung cuộc thanh tra; phương pháp tiến hành thanh tra; tiến độ thực hiện

- Phổ biến kế hoạch thanh tra

Trưởng Đoàn thanh tra tổ chức họp Đoàn thanh tra để phổ biến kế hoạch tiến hành thanh tra, phân công nhiệm vụ cho các đoàn viên; tổ chức việc tập huấn nghiệp vụ cho đoàn viên khi cần thiết

- Đề cương yêu cầu đối tượng thanh tra báo cáo

Căn cứ vào nội dung quyết định thanh tra, kế hoạch tiến hành thanh tra đã được Người ra quyết định thanh tra phê duyệt, Trưởng đoàn thanh tra có trách nhiệm tổ chức việc xây dựng đề cương yêu cầu đối tượng thanh tra báo cáo

b Giai đoạn tiến hành thanh tra

- Công bố quyết định thanh tra

Chậm nhất là 3 ngày kể từ ngày ra quyết định thanh tra, Trưởng Đoàn thanh tra có trách nhiệm công bố Quyết định thanh tra với cơ quan, tổ chức, cá nhân là đối tượng thanh tra Trước khi công bố Quyết định thanh tra, Trưởng Đoàn thanh tra

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/

thông báo với đối tượng thanh tra về thời gian, thành phần tham dự, địa điểm công

bố quyết định

Thành phần tham dự buổi công bố Quyết định thanh tra gồm có Đoàn thanh tra, Thủ trưởng cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân là đối tượng thanh tra Trong trường hợp cần thiết có thể mời đại diện cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan tham dự Khi công bố Quyết định thanh tra, Trưởng Đoàn thanh tra đọc toàn văn Quyết định thanh tra, nêu rõ quyền và nghĩa vụ của đối tượng thanh tra; thông báo chương trình làm việc giữa Đoàn thanh tra với đối tượng thanh tra và những công việc khác

có liên quan đến hoạt động của Đoàn thanh tra

Việc công bố Quyết định thanh tra phải được lập thành biên bản

- Thu nhận báo cáo của đối tượng thanh tra, nghe đối tượng thanh tra báo cáo

Trưởng Đoàn thanh tra, thành viên Đoàn thanh tra áp dụng các biện pháp theo thẩm quyền để thu thập các thông tin, tài liệu liên quan đến nội dung thanh tra; có trách nhiệm nghiên cứu, phân tích, đánh giá các thông tin tài liệu đã thu thập được; tiến hành kiểm tra, xác minh các thông tin tài liệu đó khi cần thiết làm cơ sở kết luận các nội dung thanh tra

- Báo cáo tiến độ thực hiện nhiệm vụ thanh tra:

Thành viên Đoàn thanh tra có trách nhiệm báo cáo với Trưởng Đoàn thanh tra, Trưởng Đoàn thanh tra có trách nhiệm báo cáo với Người ra quyết định thanh tra về tiến độ thực hiện thanh tra, báo cáo này phải được thực hiện bằng văn bản

- Nhật ký Đoàn thanh tra

Nhật ký Đoàn thanh tra là sổ ghi chép những hoạt động của Đoàn thanh tra, những nội dung có liên quan đến hoạt động của Đoàn thanh tra diễn ra trong ngày, từ khi có quyết định thanh tra đến khi bàn giao hồ sơ thanh tra cho cơ quan có thẩm quyền

Trưởng Đoàn thanh tra có trách nhiệm lập, ghi chép đầy đủ theo quy định vào nhật ký và phải chịu trách nhiệm trước pháp luật, trước Người ra quyết định thanh tra về tính chính xác, trung thực của nội dung nhật ký Đoàn thanh tra

c Giai đoạn kết thúc thanh tra

- Thông báo kết thúc việc thanh tra tại nơi được thanh tra

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/

Khi kết thúc việc thanh tra tại nơi được thanh tra, Trưởng Đoàn thanh tra có trách nhiệm thông báo bằng văn bản cho Thủ trưởng cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân

là đối tượng thanh tra biết

- Xây dựng dự thảo Báo cáo kết quả thanh tra

Trên cơ sở báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ của thành viên Đoàn thanh tra, Trưởng Đoàn thanh tra có trách nhiệm xây dựng dự thảo Báo cáo kết quả thanh tra Trong trường hợp các thành viên Đoàn thanh tra có ý kiến khác nhau về nội dung dự thảo báo cáo kết quả thanh tra thì Trưởng Đoàn thanh tra quyết định và chịu trách nhiệm trước pháp luật, Người ra quyết định thanh tra về quyết định của mình

- Báo cáo kết quả thanh tra

Chậm nhất là 15 ngày, kể từ ngày kết thúc việc thanh tra tại nơi được thanh tra, Trưởng Đoàn thanh tra phải có văn bản báo cáo kết quả thanh tra

Trong trường hợp phát hiện có hành vi tham nhũng thì trong báo cáo kết quả thanh tra phải nêu rõ trách nhiệm của người đứng đầu TCTD được thanh tra

Trong báo cáo kết quả thanh tra phải nêu rõ các quy định pháp luật làm căn cứ

để xác định tích chất, mức độ vi phạm, kiến nghị biện pháp xử lý

Báo cáo kết quả thanh tra được gửi tới Người ra quyết định thanh tra Trong trường hợp Người ra quyết định thanh tra là Thủ trưởng cơ quan quản lý nhà nước thì báo cáo kết quả thanh tra còn được gửi cho Thủ trưởng cơ quan thanh tra cùng cấp

- Xây dựng dự thảo Kết luận thanh tra

Khi được giao xây dựng dự thảo Kết luận thanh tra, Trưởng Đoàn thanh tra căn cứ vào báo cáo kết quả thanh tra, sự chỉ đạo của Người ra quyết định thanh tra

để xây dựng dự thảo kết luận thanh tra trình Người ra quyết định thanh tra

Trong trường hợp Người ra quyết định thanh tra gửi dự thảo kết luận thanh tra cho đối tượng thanh tra và đối tượng thanh tra có văn bản giải trình thì Trưởng Đoàn thanh tra có trách nhiệm nghiên cứu và đề xuất với Người ra quyết định thanh tra hướng xử lý nội dung giải trình của đối tượng thanh tra

- Công bố kết luận thanh tra

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/

Trong trường hợp người ra quyết định thanh tra quyết định công bố Kết luận thanh tra và uỷ quyền cho Trưởng Đoàn thanh tra thì Trưởng Đoàn thanh tra có trách nhiệm thông báo bằng văn bản cho Thủ trưởng cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân

là đối tượng thanh tra về thời gian, địa điểm, thành phần tham dự buổi công bố kết luận thanh tra Thành phần tham dự buổi công bố kết luận thanh tra gồm Thủ trưởng

cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân là đối tượng thanh tra, đại diện các cơ quan, tổ chức,

cá nhân có liên quan

Tại buổi công bố Kết luận thanh tra, Trưởng Đoàn thanh tra đọc toàn văn Kết luận thanh tra; nêu rõ trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong việc thực hiện Kết luận thanh tra Việc công bố Kết luận thanh tra được lập thành biên bản

- Rút kinh nghiệm về hoạt động của Đoàn thanh tra

Sau khi có Kết luận thanh tra, Trưởng Đoàn thanh tra có trách nhiệm tổ chức họp Đoàn thanh tra để trao đổi, rút kinh nghiệm về hoạt động của Đoàn thanh tra, bình bầu cá nhân có thành tích xuất sắc trong việc thực hiện nhiệm vụ thanh tra để

đề nghị Người có thẩm quyền khen thưởng (nếu có)

- Lập, bàn giao hồ sơ thanh tra:

Trong thời hạn 30 ngày, kể từ ngày có Kết luận thanh tra, Trưởng đoàn thanh tra tổ chức việc bàn giao hồ sơ thanh tra Trường hợp vì trở ngại khách quan thì bàn giao hồ sơ thanh tra có thể kéo dài nhưng không quá 90 ngày

Hồ sơ thanh tra được bàn giao cho cơ quan quản lý trực tiếp Trưởng đoàn thanh tra; trường hợp mà Người ra quyết định thanh tra không phải là Thủ trưởng

cơ quan trực tiếp quản lý Trưởng Đoàn thanh tra, thì Trưởng Đoàn thanh tra báo cáo Người ra quyết định thanh tra để xin ý kiến chỉ đạo bàn giao hồ sơ thanh tra cho cơ quan có thẩm quyền

Việc bàn giao hồ sơ thanh tra phải được lập thành biên bản

1.3 Yêu cầu đổi mới công tác thanh tra, giám sát Ngân hàng

1.3.1 Yêu cầu đổi mới đối với công tác Thanh tra, giám sát ngân hàng nhà nước

Trong điều kiện hiện nay, xu hướng khu vực hoá và toàn cầu hoá đang diễn ra rất mạnh trên phạm vi toàn thế giới, hội nhập quốc tế trở thành vấn đề tất yếu của các nền kinh tế đang phát triển, trong đó có Việt Nam Cũng như các lĩnh vực khác của

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/

nền kinh tế, để gia nhập vào thị trường tài chính quốc tế, hệ thống Ngân hàng Việt Nam phải thực hiện những cam kết và tuân theo những lộ trình cụ thể trong các hiệp định song phương và đa phương Hiện nay, Việt Nam đã chính thức trở thành thành viên của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) Đó là những cơ hội rất lớn và cũng là những thách thức hết sức khó khăn đặt ra cho hệ thống Ngân hàng Việt Nam

Hội nhập kinh tế quốc tế mở ra cho ngân hàng nhiều cơ hội hợp tác và phát triển, tạo điều kiện để hệ thống Ngân hàng Việt Nam tranh thủ được các nguồn vốn, tiếp thu công nghệ hiện đại, trình độ quản lý tiên tiến, môi trường và điều kiện để đào tạo và đào tạo lại đội ngũ cán bộ Đồng thời hội nhập kinh tế quốc tế buộc các Ngân hàng Việt Nam phải tự vươn lên để tồn tại và phát triển, tạo động lực thúc đẩy công cuộc đổi mới và cải cách hệ thống Ngân hàng, nâng cao năng lực quản lý, điều hành và thực thi chính sách tiền tệ

Tuy nhiên, hội nhập kinh tế quốc tế cũng là sự tham gia mạnh mẽ của các Ngân hàng nước ngoài tại Việt Nam, làm tăng mức độ cạnh tranh và rủi ro đối với khu vực tài chính Với công nghệ hiện đại, sản phẩm, dịch vụ tiện ích, phong phú, trình độ quản lý tiên tiến và nguồn tài chính dồi dào, các ngân hàng nước ngoài có nhiều ưu thế hơn và tạo ra sức ép cạnh tranh khá lớn đối với các Ngân hàng Việt Nam

Trong khi đó, hoạt động kinh doanh của các Ngân hàng Thương mại Việt Nam còn nhiều yếu kém cả về năng lực tài chính và năng lực hoạt động, quản lý Do đó rủi ro tiềm ẩn và nguy cơ xảy ra rủi ro là rất lớn Trong khi đó, khả năng trích lập dự phòng rủi ro lại rất hạn chế, nhiều TCTD trích lập dự phòng rủi ro còn dưới mức rủi

ro thực tế Điều này làm tăng khả năng dễ bị tổn thương của các TCTD trong điều kiện kinh tế vĩ mô còn chưa ổn định vững chắc, môi trường kinh doanh và đầu tư trong nước chứa đựng nhiều rủi ro, hệ thống doanh nghiệp trong nước còn yếu kém

về năng lực tài chính và năng lực cạnh tranh, khiến các tổ chức tín dụng phải đối mặt với mức độ rủi ro tín dụng không nhỏ Điều này cũng trở thành nguy cơ đe doạ

sự an toàn và phát triển bền vững của hệ thống Ngân hàng Việt Nam

Đồng thời, khi xâm nhập vào thị trường tài chính Việt Nam, các Ngân hàng nước ngoài sẽ từng bước tham gia vào mọi lĩnh vực hoạt động ngân hàng tại Việt Nam theo cam kết xoá bỏ dần các hạn chế đối với các Ngân hàng nước ngoài của Chính phủ Việt Nam và cũng đồng nghĩa với việc các Ngân hàng nước ngoài sẽ sử

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/

dụng một số loại hình nghiệp vụ ngân hàng mới chưa được thực hiện tại Việt Nam hoặc chưa có quy định điều chỉnh nhưng đã được cam kết cho phép trong các hiệp định song phương và đa phương Như vậy, buộc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam khẩn trương xây dựng một cơ chế quản lý và điều chỉnh cho phù hợp Đặc biệt là hệ thống Thanh tra, giám sát phải được củng cố nâng cao hiệu quả hoạt động thì mới

có thể làm tốt chức năng quản lý nhà nước đối với các hoạt động ngân hàng của các

tổ chức tín dụng trong và ngoài nước trên lãnh thổ Việt Nam

Trước đòi hỏi cấp bách của xu thế hội nhập và thực trạng hoạt động của các Ngân hàng Việt Nam, cần có một tổ chức Thanh tra, giám sát đủ mạnh, thực sự là công cụ quản lý nhà nước trong việc thực hiện chức năng thanh tra, giám sát việc tuân thủ pháp luật và các quy định pháp lý của nhà nước đối với hoạt động của các

tổ chức tín dụng, việc chấp hành pháp luật về tiền tệ và hoạt động ngân hàng Thế nhưng, trong thực tế mô hình tổ chức và hoạt động nghiệp vụ của Thanh tra , giám sát Ngân hàng Nhà nước còn nhiều bất cập, chưa phù hợp với các thông lệ tốt và chuẩn mực quốc tế về giám sát ngân hàng Chức năng, nhiệm vụ giám sát an toàn hoạt động ngân hàng còn bị phân tán ở nhiều đơn vị, song cơ chế trao đổi thông tin

và phối hợp hành động chưa hiệu qủa Mô hình tổ chức Thanh tra, giám sát Ngân hàng phân tán và các chức năng, nhiệm vụ có liên quan đến hoạt động giám sát ngân hàng như cấp phép, ban hành các quy định an toàn và quản lý hoạt động ngân hàng … còn nằm rải rác ở các Vụ, Cục khác

Trong cơ chế điều hành của Thanh tra, giám sát Ngân hàng còn nhiều bất cập Thanh tra, Giám sát Ngân hàng Nhà nước Chi nhánh vừa chịu sự chỉ đạo, điều hành, quản lý hành chính của Giám đốc Ngân hàng Nhà nước Chi nhánh, vừa chịu

sự chỉ đạo về mặt thanh tra, giám sát của Cơ quan Thanh tra, giám sát Ngân hàng Nhà nước đối với các hoạt động nghiệp vụ thanh tra, giám sát Hệ thống công nghệ thông tin hỗ trợ cho các hoạt động thanh tra, giám sát còn nhiều điểm bất cập, hạn chế trong việc ứng dụng các công cụ và phương pháp thanh tra, giám sát dựa trên cơ

sở rủi ro và các nguyên tắc, kỷ luật của thị trường cũng như các giới hạn an toàn tối thiểu của các tổ chức tín dụng

Bên cạnh đó, mặc dù nội dung, phương pháp thanh tra, giám sát ngân hàng đã

có những đổi mới nhất định, song chưa đáp ứng kịp yêu cầu quản lý, giám sát hệ

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/

thống ngân hàng hiện đại và thực hiện các thông lệ, chuẩn mực quốc tế về giám sát ngân hàng Một số thông lệ, chuẩn mực quốc tế về giám sát ngân hàng, kể cả một số quy định an toàn và biện pháp thận trọng đã được áp dụng ở Việt Nam, nhưng chưa đồng bộ và không triệt để nên việc đánh giá hệ thống ngân hàng phản ánh chưa đúng tình trạng thực tế Thanh tra tại chỗ, thanh tra tuân thủ vẫn là phương pháp chủ yếu, thiếu khả năng giám sát toàn bộ thị trường tiền tệ Đặc biệt, việc phát hiện cảnh báo sớm, ngăn chặn, phòng ngừa và xử lý rủi ro trong hoạt động ngân hàng còn nhiều hạn chế

Với phương thức thanh tra tại chỗ thì các biện pháp nghiệp vụ của Thanh tra, giám sát Ngân hàng chủ yếu là phát hiện các vi phạm pháp luật và tập trung xử lý các vi phạm phát hiện được, các rủi ro, biến cố đã xảy ra Đôi khi, còn can thiệp quá mức cần thiết vào công việc nội bộ của các tổ chức tín dụng thông qua những đợt thanh tra đến tận chi nhánh của tổ chức tín dụng Trong khi đó, lại chưa sử dụng kết quả và hoạt động kiểm toán nội bộ và kiểm toán độc lập như một công cụ quan trọng cho hoạt động thanh tra, giám sát ngân hàng

Ngoài ra, Thanh tra giám sát Ngân hàng còn chưa triển khai áp dụng các biện pháp giám sát hợp nhất hoạt động ngân hàng và các hoạt động phi ngân hàng do các

tổ chức tín dụng thực hiện Đặc biệt là việc thanh tra, giám sát hoạt động của các Công ty do các Ngân hàng Thương mại thành lập hoặc góp vốn đầu tư như: Công ty chứng khoán; Công ty kinh doanh vàng bạc đá quý; Công ty kinh doanh bất động sản;… Đồng thời, hoạt động giám sát vĩ mô là một bộ phận quan trọng trong hệ thống giám sát ngân hàng hiện nay chưa được Thanh tra, giám sát Ngân hàng quan tâm triển khai để hỗ trợ cho các hoạt động giám sát vi mô

Năng lực và trình độ cán bộ Thanh tra, giám sát Ngân hàng hiện nay vẫn còn nhiều bất cập so với yêu cầu bảo đảm an toàn hoạt động ngân hàng trong hiện tại và còn thấp so với yêu cầu hội nhập, đặc biệt trong việc tiếp cận với công nghệ, nghiệp

vụ ngân hàng mới và các phương pháp thanh tra, giám sát theo các thông lệ và chuẩn mực quốc tế

Chính vì những lý do trên mà đổi mới Thanh tra, giám sát Ngân hàng là yêu cầu cấp bách của xu thế hội nhập và phát triển

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/

1.3.2 Yêu cầu đổi mới công tác thanh tra, giám sát đối với Quỹ tín dụng nhân dân

1.3.2.1 Đổi mới công tác Thanh tra, giám sát Ngân hàng, nhằm đảm bảo an toàn hoạt động đối với hệ thống QTDND

Ngày 2/6/1993,Thủ tướng Chính phủ có Quyết định số 260/TTg về việc thành lập Ban chỉ đạo Trung ương thí điểm thành lập QTDND với chức năng giúp Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo triển khai kế hoạch thành lập hệ thống QTDND theo mô hình mới Để giúp việc Ban chỉ đạo Trung ương, ngày 14/6/1993 Thống đốc Ngân hàng Nhà nước ra Quyết định số 111/QĐ-NH9 về việc thành lập Ban điều hành thí điểm thành lập QTDND Quy chế tổ chức và hoạt động của Ban điều hành được ban hành kèm theo Quyết định số 154/QĐ-NH9 ngày 16/8/1993 Qua quá trình hoạt động, một vài Quỹ tín dụng đã phát sinh biểu hiện lệch lạc Chủ tịch Hội đồng quản trị và Giám đốc điều hành một số quỹ tín dụng mâu thuẫn nhau về quyền lợi; có Giám đốc quỹ tín dụng đã sử dụng tiền công quỹ vào mục đích riêng gây thất thoát rồi bỏ trốn

Trước yêu cầu mới về chỉ đạo, quản lý và bảo đảm an tàn hoạt động của hệ thống QTDND, ngày 11/7/1995 Thống đốc Ngân hàng Nhà nước ra quyết định số 196/QĐ-NH9 ban hành quy chế tổ chức và hoạt động của vụ quản lý các TCTD Hợp tác, thành lập phòng Thanh tra, giám sát thuộc bộ máy tổ chức của Vụ Đến ngày 22/2/1997, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước ra quyết định số 43/QĐ-NHg chính thức chuyển giao nhiệm vụ thanh tra, giám sát các QTDND từ Vụ quản lý các TCTD Hợp tác về Thanh tra Ngân hàng Nhà nước nhằm tăng cường vai trò và hiệu lực công tác thanh tra, giám sát của Ngân hàng Nhà nước đối với hoạt động của các quỹ tín dụng nhân dân Từ đây, công tác thanh tra đối với QTDND được chú trọng hơn và chuyên môn hoá hơn

1.3.2.2 Nội dung đổi mới công tác thanh tra, giám sát ngân hàng đối với các TCTD nói chung và đối với QTDND nói riêng

Để đáp ứng được yêu cầu thực tiễn phát triển hệ thống Ngân hàng Việt Nam nói chung và của QTDND nói riêng trong điều kiện hội nhập và phù hợp với các

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/

nguyên tắc, chuẩn mực quốc tế về giám sát ngân hàng, Thanh tra Ngân hàng Nhà nước phải được đổi mới một cách căn bản như sau:

a Đổi mới mô hình tổ chức và hoạt động của Thanh tra Ngân hàng

Đổi mới mô hình tổ chức hoạt động của Thanh tra Ngân hàng Nhà nước hiện nay theo hướng nâng cao tính độc lập, thống nhất về nghiệp vụ và chỉ đạo, điều hành của Thanh tra Ngân hàng Nhà nước Trung ương đối với Thanh tra Ngân hàng

ở địa phương Trước mắt, thành lập cơ quan Giám sát an toàn hoạt động ngân hàng thuộc cơ cấu tổ chức của bộ máy Ngân hàng Nhà nước thực hiện nhiệm vụ bảo đảm

sự an toàn, ổn định của hệ thống các tổ chức tín dụng và chấp hành nghiêm minh pháp luật về tiền tệ, hoạt động ngân hàng, bảo vệ quyền lợi và lợi ích hợp pháp của công chúng Về lâu dài, xây dựng Cơ quan Giám sát tài chính hợp nhất, độc lập và trực thuộc Chính phủ thực hiện chức năng giám sát an toàn hoạt động của toàn bộ các hoạt động tài chính (Ngân hàng - Tài chính - Bảo hiểm) trên lãnh thổ Việt Nam Trước mắt, cần tăng cường quyền hạn thanh tra đối với chi nhánh Ngân hàng Nhà nước tỉnh, chú trọng chỉ đạo bảo đảm thông tin phục vụ thanh tra giám sát các QTDND

b Đổi mới nội dung, phương pháp, quy trình thanh tra, giám sát đối với các QTDND

Đổi mới nội dung, phương pháp, quy trình thanh tra, giám sát phù hợp với sự phát triển của công nghệ thông tin, công nghệ ngân hàng và các nguyên tắc cơ bản

về giám sát ngân hàng có hiệu quả của Uỷ ban giám sát ngân hàng Basel và các chuẩn mực quốc tế về giám sát ngân hàng Trong đó bao gồm:

Nâng cao chất lượng, hiệu quả nghiệp vụ giám sát từ xa và thanh tra tại chỗ đối với QTDND Trong đó, giám sát từ xa được coi là nghiệp vụ quan trọng, có chức năng cảnh báo sớm các rủi ro trong hoạt động ngân hàng Sử dụng kết quả và hoạt động của kiểm tra, kiểm soát nội bộ làm công cụ hỗ trợ cho quá trình giám sát

từ xa và thanh tra tại chỗ Nội dung giám sát của Thanh tra Ngân hàng Nhà nước cũng phải bao gồm việc nhận dạng - đo lường - quản lý - xử lý rủi ro trong các lĩnh vực hoạt động của từng tổ chức tín dụng, toàn bộ hệ thống các tổ chức tín dụng nhằm phát hiện sớm, chính xác rủi ro để có biện pháp phòng ngừa, ngăn chặn và xử

lý kịp thời;

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/

Xây dựng và triển khai khuôn khổ quy trình và phương pháp thanh tra, giám sát dựa trên cơ sở tổng hợp rủi ro Xây dựng hệ thống giám sát rủi ro trong hoạt động ngân hàng có khả năng cảnh báo sớm đối với các tổ chức tín dụng và QTDND

có vấn đề;

Hoàn thiện quy chế về tổ chức và hoạt động của cơ quan kiểm toán nội bộ và hệ thống kiểm soát nội bộ trong các tổ chức tín dụng nói chung và các QTDND nói riêng; Ban hành quy định mới đánh giá, xếp hạng các tổ chức tín dụng theo tiêu chuẩn CAMEL(S);

Tăng cường vai trò và năng lực hoạt động của Trung tâm Thông tin tín dụng trong việc thu thập, xử lý và cung cấp thông tin tín dụng nhằm hỗ trợ hoạt động kinh doanh của các tổ chức tín dụng và hoạt động giám sát của Ngân hàng Nhà nước đối với các tổ chức tín dụng

Rà soát và hoàn thiện quy định về an toàn hoạt động ngân hàng phù hợp hơn với thông lệ tốt, chuẩn mực quốc tế và đảm bảo việc tuân thủ nghiêm túc các quy định này, đặc biệt là quy định về phân loại nợ, trích lập và sử dụng dự phòng rủi ro Ban hành quy định về tiêu chuẩn và yêu cầu tối thiểu đối với hệ thống quản trị nói chung và quản lý rủi ro nói riêng áp dụng đối với các tổ chức tín dụng và QTDND, bao gồm hệ thống kiểm tra, kiểm toán nội bộ; hệ thống quản lý tài sản Nợ, tài sản

Có và hệ thống quản lý rủi ro tín dụng, rủi ro thanh khoản, rủi ro thị trường, rủi ro hoạt động

Bổ sung, chỉnh sửa phù hợp các quy định, chính sách về bảo hiểm tiền gửi để buộc các tổ chức tín dụng, QTDND và các tổ chức khác có huy động tiền gửi theo quy định của Luật các Tổ chức tín dụng đều phải tham gia bảo hiểm tiền gửi Nâng cao vai trò, năng lực tài chính và hoạt động của Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam trong việc giám sát, hỗ trợ, xử lý các tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi gặp khó khăn và góp phần đảm bảo an toàn hệ thống Ngân hàng Tăng cường sự phối hợp giữa Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam và Cơ quan Thanh tra, giám sát Ngân hàng Nhà nước trong quá trình giám sát các tổ chức tín dụng và xử lý các vấn đề khó khăn của các tổ chức tín dụng Từng bước chuyển sang thực hiện cơ chế bảo hiểm tiền gửi dựa trên

cơ sở mức độ rủi ro của tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi;

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/

Hoàn thiện sổ tay Thanh tra, giám sát Ngân hàng để giúp các Thanh tra viên sử dụng như cẩm nang trong quá trình thực thi nhiệm vụ giám sát hoạt động ngân hàng, chú trọng quy trình thanh tra đối với QTDND

Nâng cao năng lực tự kiểm soát của các tổ chức tín dụng và giám sát của Ngân hàng Nhà nước đối với hệ thống công nghệ và thông tin của các tổ chức tín dụng để bảo đảm sự an toàn, hiệu quả và phát triển đồng bộ của hệ thống công nghệ ngân hàng;

c Nâng cao trình độ cán bộ và đạo đức nghề nghiệp cho cán bộ Thanh tra, giám sát Ngân hàng

Yêu cầu đổi mới công tác của Thanh tra giám sát Ngân hàng, đặc biệt là sự thay đổi về công nghệ và phương pháp giám sát ngân hàng theo hướng chuyển sang

cơ chế giám sát dựa trên cơ sở rủi ro, ứng dụng các thông lệ, chuẩn mực quốc tế đòi hỏi, cán bộ thanh tra, thanh tra viên ngân hàng phải được đào tạo và nâng cao trình

độ để có thể tiếp nhận và vận hành có hiệu qủa các phương pháp giám sát mới Nội dung nâng cao trình độ nghiệp vụ của các cán bộ thanh tra, thanh tra viên chủ yếu tập trung vào:

Kỹ năng quản trị rủi ro (hiểu các loại rủi ro và phương pháp quản trị);

Công nghệ ngân hàng và dịch vụ tài chính mới;

Quản trị ngân hàng hiện đại;

Quản trị và kiểm soát đối với QTDND;

Các kỹ năng bổ trợ như phân tích tài chính, hoạt động Ngân hàng Thương mại, QTDND; ngoại ngữ, toán học và công nghệ thông tin

Theo xu hướng chung quyền hạn và trách nhiệm của các cán bộ thanh tra sẽ được nâng cao, vì vậy đạo đức nghề nghiệp có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo đảm các hoạt động tác nghiệp và hành vi ứng xử của các thanh tra, giám sát ngân hàng công tâm, không thiên vị, đúng pháp luật

d Tiếp tục đẩy mạnh hợp tác quốc tế và tham gia các hiệp ước, thoả thuận quốc tế về giám sát ngân hàng và an toàn hệ thống tài chính

Tăng cường trao đổi thông tin với các Cơ quan giám sát ngân hàng nước ngoài

để phối hợp hành động trong kiểm soát rủi ro và tranh thủ sự hỗ trợ kỹ thuật, công nghệ thanh tra, giám sát tiên tiến

1.4 Cơ sở thực tiễn

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/

1.4.1 Kinh nghiệm thực hiện công tác thanh tra, giám sát đối với các QTDND ở một số tỉnh

1.4.1.1 Kinh nghiệm của tỉnh Phú Thọ

Trên địa bàn tỉnh Phú Thọ có gần 40 QTDND, Thanh tra giám sát Ngân hàng

tỉnh Phú Thọ đã bố trí phân công nhiệm vụ cán bộ thanh tra giám sát theo mảng thanh tra theo chuyên đề, tập trung lực lượng cán bộ thanh tra có trình độ chuyên môn, chuyên sâu đối với hoạt động của Hệ thống QTDND Chủ động xây dựng chương trình kế hoạch thanh tra, phân công cán bộ thanh tra theo dõi cụ thể hoạt động của từng QTDND, khi phát hiện số liệu hoạt động tăng, giảm bất thường, hoặc một số chỉ tiêu hoạt động chính không đảm bảo…thì tiến hành thành lập Đoàn Thanh tra trực tiếp tại QTDND với thời gian ngắn và chỉ tập trung 1 hoặc 2 nội dung để có trọng tâm trọng điểm Khi phát hiện QTDND có tồn tại sai phạm thì lập biên bản kiểm tra, báo cáo Lãnh đạo Thanh tra và Lãnh đạo NHNN Chi nhánh tỉnh

có biện pháp xử lý nhanh, kịp thời và hiệu quả, giúp QTDND vừa sửa chữa kịp thời được các sai phạm, vừa đảm bảo hoạt động an toàn theo quy định, tránh mất nhiều thời gian tập trung con người vào việc thanh tra trực tiếp tại QTDND Việc bố trí thanh tra theo mảng chuyên đề được nhanh, kịp thời, tuy nhiên cũng còn hạn chế là

chưa có tính hỗ trợ các mảng chuyên đề thanh tra khác

1.4.1.2 Kinh nghiệm của tỉnh Thái Bình

Địa bàn tỉnh Thái Bình có 85 QTDND, Thanh tra giám sát cũng phân công bố

trí mảng thanh tra theo chuyên đề, tập trung lực lượng cán bộ có trình độ chuyên môn, chuyên sâu đối với hoạt động của Hệ thống QTDND, để tiến hành giám sát, phân tích đánh giá hoạt động đối với từng QTDND trên địa bàn Ngoài các văn bản quy định của Pháp luật, của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam quy định và hướng dẫn

hệ thống QTDND thực hiện, Ngân hàng Nhà nước Chi nhánh tỉnh Thái Bình giao cho Thanh tra giám sát Chi nhánh xây dựng Đề án hướng dẫn cụ thể (như: Đề án về quản lý tiền lương và các khoản thu nhập đối với cán bộ làm việc tại QTD; Đề án hướng dẫn chi phí xây dựng cơ bản, mua sắm tài sản cố định, công cụ lao động; Đề

án tăng cường củng cố, hoàn thiện và phát triển hệ thống QTDND…) vừa là để các QTDND trên địa bàn thực hiện thống nhất vừa làm căn cứ để quản lý giám sát và thanh tra đối với hệ thống QTDND Thực tế các QTDND trên địa bàn tỉnh Thái

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/

Bình đã chấp hành rất nghiêm chỉnh, hoạt động an toàn hiệu quả và phát triển, Thanh tra giám sát Ngân hàng Nhà nước Chi nhánh tỉnh Thái Bình ít phải tổ chức các cuộc thanh tra trực tiếp tại QTDND Với việc bố trí thanh tra theo mảng chuyên

đề, cán bộ chuyên sâu, ban hành các văn bản quản lý trên địa bàn như vậy là hiệu quả và phù hợp, tiết kiệm được thời gian, lao động khi thanh tra trực tiếp, tuy nhiên cũng có hạn chế là chưa hỗ trợ được các mảng chuyên đề thanh tra khác, khi phải

xử lý các QTD có sai phạm qua thanh tra, thì các văn bản, đề án mà Chi nhánh ban

hành trước đó chưa đủ tính pháp lý để xử lý

1.4.1.3 Kinh nghiệm của tỉnh Bình Định

Địa bàn tỉnh Bình Định có 27 QTDND, do lực lượng cán bộ làm công tác thanh tra ít, trên địa bàn tỉnh lại có nhiều Chi nhánh Ngân hàng và TCTD hoạt động

Do vậy thanh tra giám sát Chi nhánh bố trí cán bộ đan xen, không bố trí riêng mảng chuyên đề chuyên sâu về thanh tra đối với hệ thống QTDND Ngoài việc tổ chức giám sát, phân tích đánh giá hoạt động định kỳ 10 ngày và 1 tháng một lần Hàng tháng vào ngày mùng 5, Ban giám đốc NHNN tỉnh cùng Lãnh đạo thanh tra giám sát tổ chức cuộc họp giao ban với tất cả Giám đốc QTDND trên địa bàn, để nghe báo cáo phản ánh tình hình hoạt động cũng như những tồn tại sai phạm (đây là kênh thanh tra giám sát chủ yếu thông qua thông tin phản ánh) Sau đó Lãnh đạo Ngân hàng Nhà nước tỉnh chấn chỉnh phê bình và chỉ đạo khắc phục chỉnh sửa ngay Cơ bản các QTDND trên địa bàn thực hiện theo các quy định của pháp luật và của Ngân hàng Nhà nước Nhưng các nghiệp vụ cụ thể chi tiết của từng QTDND khó giám sát được, khi có vụ việc sai phạm phát sinh ở QTDND nào đó thì mới thành lập Đoàn thanh tra trực tiếp xác minh xử lý, lúc đó vừa phải tập trung con người, thời gian để kiểm tra làm rõ, vừa phải yêu cầu người vi phạm khắc phục chỉnh sửa, nhất là vi phạm về xâm tiêu tiền vốn, vay mượn nhập nhằng, huy động vốn không nhập sổ sách…thì sẽ mất rất nhiều thời gian vào khâu khắc phục, thậm chí khó khắc phục được, dẫn đến hoạt động của QTDND có sai phạm không an toàn, có nguy cơ rủi ro và đổ vỡ Việc sắp xếp bố trí thanh tra giám sát này đối với các QTD hoạt động an toàn, ổn định thì rất hiệu quả, nhưng đối với các QTD hoạt động không an toàn thì rất dễ có các sai phạm, vì chỉ thông qua báo cáo phản ánh, khi phát hiện được thì thường là đã muộn, khó xử lý, nguy cơ rủi ro là cao