slide bài giảng đánh giá ngoại tác của dự án lecture 9 - valuing non-market goods and services

Tuy nhiên, cơ sở lý thuyết phân tích lợi ích chi phí hiện đại cho rằng các ngoại tác về mặt tiền tệ khơng phải là các ngoại tác “thực sự” vì những ảnh hưởng của sự thay đổi giá đã được

Đánh giá ngoại tác của dự án

Phùng Thanh Bình

ptbinh@ifa.edu.vn

Nhận dạng các ngoại tác

liên quan đến dự án

 S ự hiện diện hay hoạt động của một dự án tạo ra một khoản lợi ích hay chi phí ròng cho xã hội chứ không phải người thực hiện dự án, thì những lợi ích hay chi phí này được gọi là các ngoại tác của

 Hai vấn đề quan trọng liên quan đến ngoại tác

trong phân tích lợi ích chi phí:

 Nhận dạng các ngoại tác, đặc biệt là trước khi

 Các ngoại tác do dự án tạo ra cĩ thể đưa chia thành các nhĩm sau:

 Các ngoại tác về mặt cơng nghệ

 Các ngoại tác về mặt tiền tệ

 Các ngoại tác tạo ra trong quá trình sản xuất

 Các ngoại tác tạo ra trong quá trình phân phối xuất lượng của dự án

 Các ngoại tác tạo ra trong quá trình tiêu dùng sản

phẩm của dự án

Nhận dạng các ngoại tác của dự án

 Các ngoại tác tác động lên khả năng sản xuất hay tiêu dùng thực sự của những người sản xuất và tiêu dùng khác Ví dụ:

 Chất thải độc hại từ dự án gây thiệt hại mơi trường nuơi trồng thủy sản (tiêu cực)

 Khí thải độc hại từ dự án làm ơ nhiễm khơng khí (tiêu cực)

 Lợi ích cho các ngư dân và ngành du lịch từ một

chương trình kiểm sốt ơ nhiễm (tích cực)

Các ngoại tác về mặt công nghệ

Cơ sở lý thuyết phân tích lợi ích chi phí trước đây cho rằng các ngoại tác về mặt tiền tệ là các ngoại tác chỉ làm thay đổi giá các nhập lượng và xuất lượng đối với những người sản xuất và tiêu dùng khác, cho nên chỉ ảnh hưởng đến chi phí của sản xuất và tiêu dùng

Các ngoại tác về mặt tiền tệ

Tuy nhiên, cơ sở lý thuyết phân tích lợi ích chi phí hiện đại cho rằng các ngoại tác về mặt tiền tệ khơng phải là các ngoại tác “thực sự” vì những ảnh hưởng của sự thay đổi giá đã được phải ánh trong giá ẩn của các nhập lượng và xuất lượng

cĩ thị trường của dự án thơng qua thay đổi thặng

dư xã hội

Các ngoại tác về mặt tiền tệ

Nếu dự án làm giảm giá nhập lượng hay làm tăng nhu cầu sản phẩm của những người

sản xuất khác giúp họ đạt lợi thế kinh tế nhờ quy mơ, nên cả người tiêu dùng và nền kinh

tế nĩi chung sẽ nhận được các lợi ích kinh tế thực Tuy nhiên, các ảnh hưởng này chỉ nên

mơ phỏng đối với loại dự án rất quan trọng

Các ngoại tác về mặt tiền tệ

Một cách khác để phân loại các ngoại tác là dựa vào từng giai đoạn của dự án để xác định khi nào các ngoại tác được tạo ra

 Ô nhiễm

 Con đường đi vào đập thủy điện

 Kỹ năng của người lao động

Các ngoại tác được tạo ra từ

quá trình sản xuất

Các ngoại tác tạo ra trong quá trình phân phối và tiêu dùng sản phẩm của dự án

Các ngoại tác tích cực và tiêu cực cũng có thể

được tạo ra trong quá trình phân phối và tiêu

dùng sản phẩm của dự án:

 Việc vận chuyển hàng hóa của dự án làm

hư hại đường xá, ồn ào, tai nạn, kẹt xe, ô

nhiễm, …

 Sử dụng sà phồng, giáo dục cộng đồng, …

Xử lý ngoại tác trong phân tích kinh tế dự án

Xử lý ngoại tác

trong phân tích kinh tế dự án

Nhắc lại, các lợi ích và chi phí xã hội của các ngoại tác do dự án gây ra không được đưa vào ngân lưu tài chính của dự án

Tuy nhiên, tất cả các ngoại tác của dự án

thực sự tác động đến phúc lợi cộng đồng, và đôi khi là một phúc lợi rất có ý nghĩa, nên

trong ngân lưu kinh tế của dự án phải có “giá trị ước lượng bằng tiền” của các ngoại tác

 Nếu không tính giá trị các lợi ích ngoại tác trong ngân lưu kinh tế dự án, dự án có thể sẽ cung

cấp dưới mức tối ưu xã hội hoặc thậm chí có

thể dự án không được thực hiện

 Nếu không tính giá trị các chi phí ngoại tác

trong ngân lưu kinh tế dự án, các loại hàng hóa

“có tiềm năng gây ngoại tác tiêu cực” cho xã hội

có thể sẽ được cung cấp quá mức tối ưu xã hội

Xử lý ngoại tác

trong phân tích kinh tế dự án

Đưa giá trị bằng tiền của các ngoại tác vào

ngân lưu dự án

Giới thiệu

 Sau khi đã nhận dạng tất cả các ngoại tác do

dự án tạo ra, cần phải đánh giá giá trị bằng tiền cho các ngoại tác đó để có thể đưa vào ngân lưu và tính toán lại NPV của dự án

 Có nhiều phương pháp đánh giá giá trị bằng

tiền các ngoại tác để “nội hóa” vào ngân lưu

kinh tế của dự án

Giới thiệu

 Lưu ý hai nội dung quan trọng:

 Nội dung “Làm sao nội hóa các ngoại tác do dự

án gây ra cho xã hội” sẽ được trình bày chi tiết ở

phần “Công cụ kiểm soát ô nhiễm”, môn Kinh tế

môi trường

 Nội dung “Làm sao đánh giá giá trị bằng tiền các ngoại tác do dự án gây ra cho xã hội” sẽ được trình bày chi tiết ở phần “Đánh giá giá trị hàng

hóa môi trường”, môn Kinh tế môi trường

 Nội hóa ngoại tác bằng cách làm cho nó trở thành một loại chi phí hay lợi ích trực tiếp của dự án

 Nếu dự án gây ra các ngoại tác tiêu cực

như thiệt hại môi trường, thì giải pháp tối

ưu thường là thiết kế lại dự án để giảm

hoặc ngăn chặn các tác động tiêu cực

Nội hóa ngoại tác thông qua

thiết kế lại dự án

 Trường hợp dự án sản xuất gây ô nhiễm môi trường, dự án có thể được thiết kế lại để đưa vào tính chi phí các thiết bị chống ô nhiễm

Trường hợp dự án làm đường nông thôn làm tăng mức xói mòn đất thì nên đưa thêm khoản chi phí trồng cây ven đường vào ngân lưu dự

án

Nội hóa ngoại tác thông qua

thiết kế lại dự án

Cách nội hóa này sẽ có tác dụng tăng chi phí

trực tiếp của dự án nhưng sẽ làm giảm thiệt hại lên cộng đồng bị ảnh hưởng

Cách bắt một dự án công “nội hóa” như vậy dựa trên cơ sở cho rằng bản thân dự án phải chịu tất

cả các chi phí kinh tế của nó trong quá trình sản xuất, thậm chí khi trách nhiệm về mặt pháp lý có thể không rõ ràng

Nội hóa ngoại tác thông qua

thiết kế lại dự án

 Tr ường hợp một dự án tư với quyền sở hữu không được xác định rõ, thì chính phủ có thể bắt buộc dự

án nội hóa chi phí ngoại tác do dự án gây ra theo nhiều cách khác nhau

 Ví dụ, dự án gây ô nhiễm, thì chính phủ có thể đưa ra và thực thi tốt hệ thống tiêu chuẩn môi trường (thuế hay giấy phép phát thải, …) và bắt dự án phải làm cách nào đó

thiết kết (thiết kế lại) dự án sao cho tuân thủ chặt chẽ quy định đó

Nội hóa ngoại tác thông qua

thiết kế lại dự án

Nội hóa ngoại tác thông qua

việc đền bù

 Trong một số ngành, công nghệ kiểm soát ô nhiễm chưa có hoặc có thể quá đắt đỏ thì các giải pháp khả thi là có thể hoặc không cho sản xuất hoặc

cho sản xuất nhưng phải đền bù cho những người

bị thiệt hại do ô nhiễm mà dự án gây ra

 Nếu thực sự có đền bù thì ngoại tác được nội hóa

và làm tăng chi phí của dự án

 Ở các nước có truyền thống tuân thủ luật pháp tốt và dân trí cao, việc đền bù có thể được thực hiện thông qua sự hỗ trợ của các toàn án

 Việc nội hóa theo cách này có thể sẽ không khả thi nếu nhóm bị thiệt hại không có đầy đủ các quyền sở hữu tài sản vì sẽ khó thiết kế các cơ chế đền bù thỏa đáng (chỉ có thể dựa vào

phương pháp CVM)

Nội hóa ngoại tác thông qua

việc đền bù

Có thể nội hóa ngoại tác bằng cách đánh

thuế các hàng hóa mà việc tiêu dùng sẽ gây

ra các ngoại tác tiêu cực như các loại thuế đánh lên thuốc lá, rượu bia, xăng dầu, phí đăng ký xe, …

Ngược lại, các hàng hóa và dịch vụ khi tiêu dùng tạo ra các ngoại tác tích cực sẽ được trợ cấp hoặc được cung cấp miễn phí

Nội hóa bằng thuế và trợ cấp

Có nhất thiết phải nội hóa tất cả

các ngoại tác hay không?

Đôi khi việc nội hóa một ngoại tác liên quan đến dự án không khả thi về mặt kỹ thuật hoặc không khả thi về mặt xã hội Trong những

trường hợp như thế cần đánh giá ngoại tác một cách trực tiếp để đưa vào ngân lưu kinh

tế dự án, MẶC DÙ KHÔNG ĐƯA VÀO NGÂN LƯU TÀI CHÍNH CỦA DỰ ÁN

 Việc đánh giá các ngoại tác một cách trực tiếp để đưa vào ngân lưu kinh tế của dự án chỉ để có thêm thông tin nhằm đánh giá

xem dự án có khả thi về mặt kinh tế hay

không CHỨ KHÔNG NHẤT THIẾT PHẢI

CÓ BẤT KỲ SỰ ĐỀN BÙ HAY THANH

TOÁN THỰC SỰ NÀO CẢ

Có nhất thiết phải nội hóa tất cả các

ngoại tác hay không?

Các phương pháp đánh giá ngoại

tác do dự án tạo ra

phúc lợi bằng cách sử dụng giá thị trường