Biện pháp quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp theo hướng hình thành kỹ năng sống cho học sinh THPT tại Thành phố Hải Phòng

71 Chương 3: CÁC BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC NGOÀI GIỜ LÊN LỚP THEO HƯỚNG HÌNH THÀNH KỸ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH THPT TẠI THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG .... HĐGDNGLL có quan hệ chặt chẽ v

Số hóa bởi Trung tâm Học liêu http://lrc.tnu.edu.vn

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

Số hóa bởi Trung tâm Học liêu http://lrc.tnu.edu.vn

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: TS NGUYỄN ĐỨC SƠN

THÁI NGUYÊN – 2013

Số hóa bởi Trung tâm Học liêu http://lrc.tnu.edu.vn i

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi; các số liệu

và kết quả nghiên cứu nêu trong luận văn là trung thực, được các đồng tác giả cho phép tham khảo, sử dụng và chưa từng được công bố trong bất kỳ một công trình nào khác

Tác giả luận văn

Phạm Văn Tịnh

Số hóa bởi Trung tâm Học liêu http://lrc.tnu.edu.vn ii

LỜI CẢM ƠN

Trong thời gian học tập, nghiên cứu thực hiện đề tài luận văn Thạc sĩ quản lý giáo dục, tại trường Đại học sư phạm- Đại Học Thái Nguyên, tôi đã được các Thầy, các Cô giáo tận tình hướng dẫn, truyền đạt kiến thức và tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất cho tôi hoàn thành nhiệm vụ học tập, cũng như hoàn thành luận văn tốt nghiệp của mình

Nhân dịp này, cho phép tôi được trân trọng cảm ơn Banh giám hiệu, các Thầy giáo, Cô giáo trường Đại học sư phạm - Đại Học Thái Nguyên

Đặc biệt tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với Tiến sỹ Nguyễn Đức Sơn, Trường ĐHSP Hà Nội, người thầy đã trực tiếp hướng dẫn khoa học và tận tình giúp đỡ tôi hoàn thành luận văn này

Tôi xin gừi lời cảm ơn chân thành tới Chi uỷ, Ban giám hiệu, Cán bộ, Giáo viên, cha mẹ học sinh, học sinh các trường THPT Vĩnh Bảo, THPT Thái Phiên, THPT Dân Lập Thăng Long (thành phố Hải Phòng) đã động viên, giúp

đỡ, tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu Dù đã hết sức cố gắng, nhưng luận văn này không tránh khỏi những thiếu xót, kính mong được sự đóng góp ý kiến bổ sung của các Thầy, Cô giáo, các bạn đồng nghiệp để luận văn được hoàn thiện và có tính khả thi cao

Xin trân trọng cảm ơn!

Hải Phòng, ngày tháng 8 năm 2013

TÁC GIẢ

Phạm Văn Tịnh

Số hóa bởi Trung tâm Học liêu http://lrc.tnu.edu.vn iii

MỤC LỤC

Lời cam đoan i

Lời cảm ơn ii

Mục lục iii

Danh mục chữ viết tắt iv

Danh mục các bảng v

Danh mục sơ đồ, biểu đồ vi

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 3

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 3

4 Giả thuyết khoa học 4

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 4

6 Phạm vi đề tài nghiên cứu 5

7 Phương pháp nghiên cứu 5

8 Cấu trúc luận văn 6

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC NGOÀI GIỜ LÊN LỚP Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 7

1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 7

1.1.1.Các nghiên cứu ở nước ngoài 7

1.1.2.Các nghiên cứu trong nước 8

11

11

1.2.2 12

1.2.3 Khái niệm hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp 14

1.2.4 Khái niệm quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp 15

1.2.5 Khái niệm biện pháp quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp 15

Số hóa bởi Trung tâm Học liêu http://lrc.tnu.edu.vn iv

1.3 Một số vấn đề cơ bản về hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở trường

Trung học phổ thông 16

1.3.1 Mục tiêu của HĐGDNGLL 16

1.3.2 Vị trí, vai trò của hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp 16

1.3.2.1 Vị trí 16

1.3.2.2 Vai trò 18

1.3.3 Nhiệm vụ của hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp 19

1.3.3.1 Nhiệm vụ giáo dục kiến thức 19

1.3.3.2 Nhiệm vụ rèn luyện kỹ năng 20

1.3.3.3 Nhiệm vụ giáo dục thái độ 20

1.3.4 Nội dung chương trình hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp 21

1.3.4.1 Các nguyên tắc lựa chọn nội dung của HĐGDNGLL 21

1.3.4.2 Nội dung chương trình hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở trường Trung học phổ thông 22

1.3.5 Hình thức tổ chức hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp 23

1.3.6 Một số vấn đề về kỹ năng sống và giáo dục kỹ năng sống cho học sinh THPT 24

1.3.6.1 Khái quát chung về kỹ năng sống 24

1.3.6.2 Khái niệm KNS của học sinh THPT 25

1.3.6.3 Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh THPT 25

1.4 Quản lý HĐGDNGLL theo hướng hình thành KNS ở trường Trung học Phổ thông 26

1.4.1 Quản lý về chương trình, kế hoạch thực hiện HĐGDNGLL theo hướng hình thành KNS 27

1.4.2 Quản lý đội ngũ thực hiện HĐGDNGLL theo hướng hình thành KNS 27

1.4.2.1 Quản lý đội ngũ cán bộ Đoàn thực hiện HĐGDNGLL 27

1.4.2.2 Quản lý đội ngũ giáo viên chủ nhiệm thực hiện HĐGDNGLL 27

Số hóa bởi Trung tâm Học liêu http://lrc.tnu.edu.vn v

1.4.3 Quản lý cơ sở vật chất và các điều kiện thực hiện HĐGDNGLL theo

hướng hình thành KNS 29

1.4.3.1.Quản lý về trang thiết bị 29

1.4.3.2 Quản lý về sách giáo viên 29

1.4.3.3 Quản lý giáo viên 30

1.4.4 Quản lý việc phối hợp các lực lượng giáo dục tham gia tổ chức HĐGDNGLL theo hướng hình thành KNS 30

1.4.4.1 Quản lý việc phối hợp giữa giáo viên chủ nhiệm và cán bộ Đoàn 30

1.4.4.2 Quản lý sự phối hợp giữa giáo viên chủ nhiệm và giáo viên bộ môn 31

1.4.4.3 Quản lý sự phối hợp của giáo viên chủ nhiệm với Ban giám hiệu, tiểu ban HĐGDNGLL 31

1.4.4.4 Quản lý sự liên kết giữa giáo viên chủ nhiệm với các lực lượng giáo dục ngoài nhà trường 31

1.4.4.5 Quản lý sự liên kết giữa Cán bộ Đoàn, tiểu ban hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp với các lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường 32

1.4.4.6 Quản lý sự liên kết giữa nhà trường và các lực lượng giáo dục khác 32

1.4.5 Quản lý việc kiểm tra đánh giá kết quả HĐGDNGLL theo hướng hình thành KNS 32

1.5 Một số yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp và quản lý HĐGDNGLL 33

1.5.1 Đổi mới của chương trình giáo dục Trung học Phổ thông 33

1.5.2 Nhận thức của các lực lượng giáo dục 34

1.5.3 Năng lực của người tổ chức HĐGDNGLL theo hướng hình thành KNS 34

1.5.4 Nội dung chương trình HĐGDNGLL theo hướng hình thành KNS 35

1.5.5 Hình thức tổ chức HĐGDNGLL theo hướng hình thành KNS 35

1.5.6 Đánh giá HĐGDNGLL theo hướng hình thành KNS 36

1.5.7 Các điều kiện để việc tổ chức HĐGDNGLL theo hướng hình thành KNS có hiệu quả 36

Tiểu kết chương 1 37

Số hóa bởi Trung tâm Học liêu http://lrc.tnu.edu.vn vi

Chương 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC NGOÀI GIỜ LÊN LỚP THEO HƯỚNG HÌNH THÀNH KĨ NĂNG SỐNG TẠI

CÁC TRƯỜNG THPT THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG 38

2.1 Vài nét chung về giáo dục bậc THPT thành phố Hải Phòng 38

2.1.1 Quy mô phát triển 38

2.1.2 Thực hiện kế hoạch giáo dục 39

2.2 Thực trạng công tác quản lý HĐGDNGLL theo hướng hình thành KNS tại các trường THPT thành Phố Hải Phòng 41

2.2.1 Thực trạng về nhận thức của cán bộ quản lý, giáo viên, cán bộ đoàn, phụ huynh và học sinh các trường THPT thành phố Hải Phòng về vị trí, vai trò của HĐGDNGLL và ý nghĩa của giáo dục KNS 41

2.2.1.1 Thực trạng về nhận thức của cán bộ quản lý, giáo viên, cán bộ đoàn, phụ huynh, học sinh các trường THPT thành phố Hải Phòng về vị trí, vai trò của HĐGDNGLL 42

2.2.1.2 Thực trạng nhận thức của cán bộ quản lý, giáo viên, cán bộ Đoàn, phụ huynh học sinh các trường THPT thành phố Hải Phòng về vị trí, vai trò của HĐGDNGLL 45

2.2.1.3 Thực trạng nhận thức của cán bộ quản lý, cán bộ đoàn, giáo viên về vai trò của HĐGDNGLL trong việc hình thành KNS 50

2.2.2 Thực trạng về nội dung, hình thức và tổ chức thực hiện HĐGDNGLL theo hướng hình thành KNS tại các trường THPT thành phố Hải Phòng 52

2.2.2.1 Thực trạng nội dung và hình thức tổ chức giờ chào cờ đầu tuần 52

2.2.2.2 Thực trạng các hình thức tổ chức tiết HĐGDNGLL 54

2.2.2.3 Thực trạng về tổ chức thực hiện HĐGDNGLL 57

2.2.3 Thực trạng các biện pháp quản lí HĐGDNGLL theo hướng hình thành KNS tại các trường THPT thành phố Hải Phòng 61

2.2.3.1 Thực trạng quản lí xây dựng chương trình, kế hoạch hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp của tiểu ban hoạt giáo dục ngoài giờ lên lớp 61

Số hóa bởi Trung tâm Học liêu http://lrc.tnu.edu.vn vii

2.2.3.2 Thực trạng quản lý bồi dưỡng đội ngũ giáo viên về công tác hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp 63 2.2.3.3 Quản lí về cơ sở vật chất và các điều kiện thực hiện HĐGDNGLL 64 2.2.3.4 Thực trạng về quản lý sự phối hựp các lực lượng giào dục tham gia tổ chức hoạt động giáo dục HĐGDNGLL của BGH 65 2.3.3.5 Thực trạng kiểm tra, đánh giá kết quả tổ chức HĐNGLL của BGH 66 2.3 Nhận xét, đánh giá chung về thực trạng quản lí HĐGDNGLL theo hướng hình thành KNS tại các trường THPT thành phố Hải Phòng 68 2.3.1 Đánh giá thực trạng 68 2.3.2 Nguyên nhân của thực trạng 69 2.3.3 Thuận lợi và khó khăn trong công tác quản lí HĐGDNGLL của các trường THPT thành phố Hải Phòng 70 Tiểu kết chương 2 71

Chương 3: CÁC BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC

NGOÀI GIỜ LÊN LỚP THEO HƯỚNG HÌNH THÀNH KỸ NĂNG

SỐNG CHO HỌC SINH THPT TẠI THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG 72

3.1 Một số nguyên tắc đề xuất biện pháp 72 3.1.1 Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống 72 3.1.2 Nguyên tắc đảm bảo thực hiện mục tiêu giáo dục của bậc Trung học Phổ thông 73 3.1.3 Nguyên tắc đảm bảo sự phối hợp các lực lượng giáo dục 73 3.1.4 Nguyên tắc tổ chức HĐGDNGLL phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi học sinh Trung học Phổ thông 74 3.2 Các biện pháp quản lý HĐGDNGLL theo hướng hình thành kỹ năng sống cho học sinh THPT tại thành phố Hải Phòng 74 3.2.1 Nâng cao nhận thức cho đội ngũ cán bộ, giáo viên, cán bộ Đoàn, phụ huynh và học sinh nhà trường về vị trí, vai trò của HĐGDNGLL và ý nghĩa của giáo dục KNS 74

Số hóa bởi Trung tâm Học liêu http://lrc.tnu.edu.vn viii

3.2.1.1 Ý nghĩa 74

3.2.1.2 Cách thực hiện 75

3.2.2 Tăng cường quản lý việc xây dựng kế hoạch hoạt động của tiểu HĐGDNGLL và GVCN 78

3.2.2.1.Mục tiêu 78

3.2.2.2.Cách thực hiện 79

3.2.3 Quản lý đội ngũ giáo viên, cán bộ Đoàn, cán bộ tiểu ban thực hiện chương trình HĐGDNGLL 81

3.2.3.1 Mục tiêu 81

3.2.3.2 Cách thực hiện 81

3.2.4 Quản lý hình thức tổ chức HĐGDNGLL 85

3.2.4.1 Mục tiêu 85

3.2.4.2 Cách thực hiện 85

3.2.5 Quản lý cơ sở vật chất và các điều kiện để thực hiện HĐGDNGLL 87

3.2.5.1 Mục tiêu 87

3.2.5.2 Cách thực hiện 87

3.2.6 Tăng cường quản lý việc phối hợp các lực lượng giáo dục tham gia vào quá trình tổ chức HĐGDNGLL 88

3.2.6.1 Mục tiêu 88

3.2.6.2 Cách thực hiện 89

3.2.7 Quản lí công tác kiểm tác kiểm tra, đánh giá kết quả giáo HĐGDNGLL 91

3.2.7.1 Mục tiêu 91

3.2.7.2 Cách thực hiện 91

3.2.8 Tổ chức tốt công tác thi đua khen thưởng HĐGDNGLL 93

3.2.8.1 Mục tiêu 93

3.2.8.2 Cách thực hiện 94

3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp quản lí HĐGDNGLL 94

3.4 Tính khả thi và tinh cần thiết 96

Số hóa bởi Trung tâm Học liêu http://lrc.tnu.edu.vn ix

3.4.1 Mục đích khảo nghiệm 97

3.4.2 Đối tượng khảo nghiệm 97

3.4.3 Nội dung khảo nghiệm 97

3.4.4 Phương pháp khảo nghiệm 97

3.4.5 Kết quả 98

Tiểu kết chương 3 102

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 103

1.Kết luận 103

2 Khuyến nghị 104

TÀI LIỆU THAM KHẢO 109 PHỤ LỤC

Số hóa bởi Trung tâm Học liêu http://lrc.tnu.edu.vn iv

13 HĐGDNGLL Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

20 RCT- CT- ICT- KCT Rất cần thiếu- cần thiết, ít cần thiết-không cần thiết

21 RKT- KT- IKT Rất khả thi- khả thi- ít khả thi

Số hóa bởi Trung tâm Học liêu http://lrc.tnu.edu.vn v

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1 Bảng tổng hợp đánh giá xếp loại học lực, hạnh kiểm học sinh (chung

toàn thành phố) 41 Bảng 2.2 Nhận thức của BGH, GV, CB Đoàn, PHHS, HS về vị trí, vai trò của

HĐGDNGLL 45 Bảng 2.3 Nhận thức của PHHS về vị trí, vai trò của HĐGDNGLL 48 Bảng 2.4 Nhận thức của cán bộ quản lý, cán bộ đoàn, giáo viên vai trò của

HĐGDNGLL trong việc hình thành KNS 51 Bảng 2.5 Thực trạng mức độ thực hiện giờ chào cờ đầu tuần 52 Bảng 2.6 Ý kiến của giáo viên chủ nhiệm về mức độ thực hiện và mức độ cần

thiết của các hình thức tổ chức HĐGDNGLL 54 Bảng 2.7 Ý kiến của học sinh về mức độ thực hiện các hình thức tổ chức

HĐGDNGLL GVCN đã triển khai 56 Bảng 2.8 Thực trạng thực hiện HĐGDNGLL của GVCN 57 Bảng 2.9 Thực trạng tổ chức thực hiện HĐGDNGLL của cán bộ Đoàn và tiểu

ban HĐGDNGLL 59 Bảng 2.10 Ý kiến đánh giá mức độ quản lí xây dựng chương trình, kế hoạch

HDGDNGLL của Tiểu ban 62 Bảng 2.11 Ý kiến đánh giá mức độ quản lý cơ sở vật chất, trang thiết bị, kinh

phí và điều kiện phục vụ cho HĐGDNGLL của BGH 64 Bảng 2.12 Ý kiến đánh giá mức độ quản lý sự phối hợp các lực lượnggiáo dục

tham gia tổ chức HĐGDNGLL của BGH 65 Bảng 2.13 Ý kiến đánh giá mức độ quản lý việc thực hiện kiểm trađánh giá kết

quả tổ chức HĐGDNGLL của BGH 67 Bảng 3.1 Bảng phân công thực hiện HĐGDNGLL của tháng 82 Bảng 3.2 Kết quả thống kê nhận thức mức độ cần thiết của các biện quản lý

HĐGDNGLL 98 Bảng 3.3 Kết quả thống kê nhận thức mức độ khả thi của các biện pháp quản

lý HĐGDNGLL 99 Bảng 3.4 Sự tương quan giữa tinh cần thiết và tính khả thi của các biện pháp

quản lý HĐGDNGLL 100

Số hóa bởi Trung tâm Học liêu http://lrc.tnu.edu.vn vi

DANH MỤC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ

Sơ đồ 1.1 Vị trí của HĐGDNGLL 17

Sơ đồ 1.2 Vai trò của HĐGDNGLL 19

Sơ đồ 1.3 Mối quan hệ giữa quan hệ lực lượng giáo dục 29

Biêủ đồ 2.1 Nhận thức của giáo viên về HHĐGDNGLL 42

Biểu đồ 2.2 Nhận thức của cán bộ đoàn về HĐGDNGLL 43

Biểu đồ 2.3 Nhận thức của học sinh về HĐGDNGLL 43

Biểu đồ 2.4 Nhận thức của PHHS về HĐGDNGLL 44

Biểu đồ 2.5 Thực trạng nhận thức của CBQL, GV, cán bộ Đoàn, HS và PHHS các trường THPT thành phố Hải Phòng về vị trí, vai trò của HĐGDNGLL 50

Biểu đồ 2.6 Thực trạng mức độ thực hiện các biện pháp quản lí HĐGDNGLL 68

Số hóa bởi Trung tâm Học liêu http://lrc.tnu.edu.vn 1

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Đất nước ta đang bước vào thời kỳ CNH-HĐH, với mục tiêu đến năm

2020 Việt Nam cơ bản trở thành một nước công nghiệp theo hướng hiện đại hội nhập với cộng đồng quốc tế Nhân tố quyết định trong công cuộc CNH- HĐH

và hội nhập quốc tế là con người, là nguồn lực người Việt Nam được phát triển

về số lượng và chất lượng trên cơ sở mặt bằng dân trí được nâng cao Văn kiện

Đại hội lần thứ X của Đảng đã chỉ rõ “Đổi mớí toàn diện giáo dục và đào tạo

phát triển nguồn nhân lực cao” [6] Việc này được bắt đầu từ giáo dục phổ

thông, mà trước hết là xác định mục tiêu đào tạo nhằm tạo ra “nhân cách - sức

lao động” đáp ứng yêu cầu của xã hội Nói cách khác, đó là hệ thống phẩm

chất và năng lực được hình thành trên một nền tảng kiến thức, kĩ năng đủ và chắc chắn Nội dung học vấn được hình thành và phát triển trong nhà trường phổ thông phải góp phần quan trọng để phát triển hứng thú và năng lực nhận thức của học sinh, cung cấp cho học sinh những kĩ năng cần thiết cho việc tự giáo dục sau này

Những kết quả nghiên cứu tâm, sinh lí và điều tra xã hội học gần đây cho thấy sự thay đổi tâm, sinh lí của thanh, thiếu niên là sự thay đổi có gia tốc Trong điều kiện phát triển của các phương tiện truyền thông, trong bối cảnh hội nhập mở rộng giao lưu học sinh ngày càng được tiếp nhận nhiều nguồn thông tin đa dạng, phong phú từ nhiều mặt có hiểu biết hơn, linh hoạt và năng động hơn so với các thế hệ học sinh trước đây, đặc biệt là học sinh THPT Do những yêu cầu đổi mới của mục tiêu giáo dục THPT, cần thiết phải đưa vào trong nhà trường một số nội dung dạy học mới, hoạt động giáo dục phải gắn với thực tiễn

xã hội, cùng với yêu cầu của hội nhập và phân hoá trong giáo dục Văn phòng Chính phủ đã ra thông báo số 13/2006/VPCP về ý kiến chỉ đạo của Thủ tướng, Chủ tịch Hội đồng Quốc gia Giáo dục về phương án điều chỉnh phân ban ở bậc THPT, trong đó HĐGDNGLL chính thức được đưa vào chương trình

Số hóa bởi Trung tâm Học liêu http://lrc.tnu.edu.vn 2

Việc giáo dục học sinh thông qua HĐGDNGLL là con đường quan trọng

và cần thiết HĐGDNGLL được đưa vào chương trình giáo dục phổ thông góp phần thực hiện những mục tiêu, những giá trị từ đơn giản đến phức tạp phát huy vai trò tối đa của cá nhân và tập thể học sinh trong quá trình hoạt động Nội dung và hình thức của HĐGDNGLL phù hợp với nhu cầu và đặc điểm lứa tuổi của học sinh Học sinh là chủ thể của HĐGDNGLL, giáo viên chủ nhiệm lớp là người đóng vai trò giúp đỡ, định hướng hoạt động của học sinh HĐGDNGLL đòi hỏi phải có sự tham gia của các lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường Đây là một trong những hoạt động có tính huy động cộng đồng cao HĐGDNGLL có quan hệ chặt chẽ với các hoạt động dạy học, tạo điều kiện gắn

lý thuyết với thực hành, thống nhất giữa nhận thức và hành động góp phần quan trọng vào sự hình thành và phát triển các kỹ năng, tình cảm, niềm tin tạo cơ sở cho sự phát triển toàn diện nhân cách của học sinh trong giai đoạn hiện nay

Hiện nay, giáo dục KNS đang là vấn đề được các cơ sở giáo dục, các nhà trường tâm, triển khai và thực hiện với nhiều cách thức và đạt được những kết quả nhất định Tuy nhiên nếu HĐGDNGLL gắn với hình thành KNS cho học sinh sẽ góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện của các nhà trường

Nhận thức rõ tầm quan trọng của HĐGDNGLL trong giai đoạn hiện nay các trường THPT trên địa bàn thành phố Hải Phòng đã rất quan tâm đến công tác chỉ đạo, quản lý, tổ chức thực hiện chương trình Qua thực tiễn công tác cùng với những quan sát kết quả, điều tra và đánh giá tôi nhận thấy:

- Thứ nhất, kỹ năng tham gia tổ chức hoạt động của học sinh chưa tốt, các em chưa thực sự làm chủ thể hoạt động, các hình thức tổ chức không phong phú, đa dạng, lặp đi lặp lại thậm chí gây nhàm chán

- Thứ hai, đội ngũ GVCN còn thiếu về kỹ năng tổ chức và cố vấn hoạt động, nhiều phần dựa và tổ chức Đoàn TNCS Hồ Chí Minh nhà trường trong triển khai các HĐGDNGLL

Số hóa bởi Trung tâm Học liêu http://lrc.tnu.edu.vn 3

- Thứ ba, công tác chỉ đạo, quản lý chưa mang lại hiệu quả thiết thực Chúng tôi nhận thấy nguyên nhân chính của việc HĐGDNGLL chưa mang lại hiệu quả là do các biện pháp quản lý, tổ chức mang tính hình thức, chưa triển khai sâu rộng đến từng học sinh, chưa phát huy được tính tích cực chủ động sáng tạo của các em

Bên cạnh đó, biện pháp tổ chức, quản lý HĐGDNGLL hiện nay của các nhà trường chưa mang lại cho đội ngũ GVCN nhận thức đầy đủ về tầm quan trọng của HĐGDNGLL đối với sự phát triển toàn diện của học sinh, chưa phát huy được hiệu quả và vai trò cố vấn của GVCN lớp, chưa gắn kết được sự tham gia của các lực lượng giáo dục khác như Đoàn TNCS Hồ Chí Minh, Ban ĐDCMHS, các cơ quan, doanh nghiệp, tổ chức chính trị xã hội trên địa bàn vào quá trình triển khai, tổ chức HĐGDNGLL

Với những lý do nêu trên cùng với thực tiễn tham gia xây dựng kế hoạch, triển khai thực hiện nhiệm vụ với vai trò của cá nhân từng làm Bí thư Đoàn trường,C hủ tịch Công đoàn, Phó Hiệu trưởng nhà trường tôi đã chọn hướng nghiên cứu với tên đề tài:

“Biện pháp quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp theo hướng hình thành kỹ năng sống cho học sinh THPT tại thành phố Hải Phòng”

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn, đề xuất biện pháp quản lý HĐGDNGLL theo hướng hình thành kỹ năng sống cho học sinh THPT tại thành phố Hải Phòng

3 Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Hoạt động quản lý HĐGDNGLL theo hướng hình thành kĩ năng sống tại các trường THPT thành phố Hải Phòng

Số hóa bởi Trung tâm Học liêu http://lrc.tnu.edu.vn 4

3.2 Đối tượng nghiên cứu:

Biện pháp quản lý HĐGDNGLL theo hướng hình thành kĩ năng sống tại các trường THPT thành phố Hải Phòng

- - Một số Phụ huynh học sinh các trường: THPT Vĩnh Bảo, THPT Thái Phiên, THPT Dân lập Thăng Long (Thành phố Hải Phòng)

4 Giả thuyết khoa học

Hiện nay, giáo dục KNS đang là vấn đề được các cơ sở giáo dục, các nhà trường tâm, triển khai và thực hiện với nhiều cách thức và đạt được những kết quả nhất định Tuy nhiên nếu HĐGDNGLL gắn với hình thành KNS cho học sinh sẽ góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện của các nhà trường

Nếu áp dụng biện pháp nhằm nâng cao nhận thức cho CBGV và học sinh

về tầm quan trọng của HĐGDNGLL và ý nghĩa của giáo dục KNS; bồi dưỡng

kỹ năng tổ chức; nội dung, hình thức tổ chức phong phú, sẽ nâng cao hiệu quả hoạt động này cũng như góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện của các nhà trường

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

1/ Nghiên cứu lý luận về biện pháp quản lý HĐGDNGLL theo hướng hình thành KNS ở trường THPT thành phố Hải Phòng

2/ Đánh giá thực trạng công tác quản lý HĐGDNGLL theo hướng hình thành KNS tại các trường THPT thành phố Hải Phòng chủ yếu trong năm học 2012-2013

Số hóa bởi Trung tâm Học liêu http://lrc.tnu.edu.vn 5

3/ Đề xuất biện pháp quản lý HĐGDNGLL theo hướng hình thành KNS cho học sinh THPT tại thành phố Hải Phòng Khảo nghiệm tính khả thi và hiệu quả của các biện pháp đề ra

6 Phạm vi đề tài nghiên cứu

Nghiên cứu thực trạng quản lý HĐGDNGLL theo hướng hình thành KNS của các trường THPT thành phố Hải Phòng chủ yếu trong năm học 2012-

2013 Trên cơ sở đề xuất các biện pháp quản lý HĐGDNGLL theo hướng hình thành KNS cho học sinh THPT tại thành phố Hải Phòng trong những năm học tiếp theo

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý thuyết

Phân tích các tài liệu các văn bản để tìm hiểu các khái niệm, thuật ngữ và vấn đề lý luận liên quan đến HĐGDNGLL, giáo dục KNS và quản lí HĐGDNGLL đặc điểm tâm lí và phương pháp giáo dục học sinh THPT

7.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Sử dụng nhóm phương pháp này nhằm xem xét phân tích các biện pháp, cách thức tổ chức HĐGDNGLL cho học sinh ở các trường THPT thành phố Hải Phòng đảm bảo tính chân thực khách quan của đối tượng nghiên cứu

- Phương pháp quan sát: Quan sát học sinh khi tổ chức hoặc tham gia các HĐGDNGLL

- Phương pháp điều tra: Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi được sử dụng nhằm tìm hiểu thực trạng quản lý HĐGDNGLL của các trường THPT thành phố Hải Phòng, tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp đề ra

- Phương pháp toạ đàm: Trao đổi với học sinh, giáo viên, phụ huynh để đánh giá nhận thức, hành vi, thái độ của học sinh, đánh giá kết quả của những biện pháp tổ chức HĐGDNGLL

- Phưong pháp tổng kết kinh nghiệm

7.3 Nhóm phương pháp xử lý số liệu

Sử dụng toán thống kê, xử lý số liệu thu thập được, qua phân tích, so sánh, tổng hợp và rút ra nhận định

Số hóa bởi Trung tâm Học liêu http://lrc.tnu.edu.vn 6

8 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục, luận văn gồm 3 chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về việc quản lý HĐGDNGLL ở trường trung học

phổ thông

Chương 2: Thực trạng quản lý HĐGDNGLL theo hướng hình thành KNS ở

các trường THPT thành phố Hải Phòng

Chương 3: Các biện pháp quản lý HĐGDNGLL theo hướng hình thành KNS

cho học sinh THPT tại Thành phố Hải Phòng

Số hóa bởi Trung tâm Học liêu http://lrc.tnu.edu.vn 7

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC NGOÀI GIỜ

LÊN LỚP Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Các nghiên cứu ở nước ngoài

J.ACômenxki (1592-1570) ông tổ của nền sư phạm cận đại đã từng

khẳng định “Không có khát vọng học tập thì không thể trở thành nhân tài”[17]

Ông dã nêu ra các nguyên tắc, các phương pháp giáo dục nhằm phát huy tính tích cực, tự giác học tập của người học Đồng thời, ông kiên quyết phản đối lối dạy học áp đặt, giáo điều đã làm cho người học thụ động, ỷ lại trong học tập

Ông viết: “Ban giám hiệu và thanh tra nhà trường có thể kích thích lòng ham

học của HS bằng cách trực tiếp tham gia vào các hoạt động chung của lớp, chẳng hạn các buổi tập luyện, ngâm thơ, thảo luận chuyên đề Một hình thức nữa là tăng cường khen thưởng”[17]

Sau chiến tranh thế giới lần thứ hai, các nhà giáo dục ở các nước Tây Âu

và Mỹ đã đi tìm phương pháp dạy học mới trên cơ sở cách tiếp cận “lấy người

học làm nhân vật trung tâm” Khởi nguồn từ mong muốn giải pháp năng lực

sáng tạo cho người học do Dewey đề xướng: “Học sinh là mặt trời, xung quanh

nó quy tụ mọi phương tiện giáo dục”[12] Một loạt các phương pháp dạy học

theo tư tưởng “học sinh là nhân vật trung tâm” được đưa vào thử ngiệm như

“phương pháo tích cực”, “phương pháp hợp tác”

Vào những năm 1960-1970, đất nước Liên Xô đang trên con đường xây dựng XHCN, việc giáo dục con người phát triển toàn diện được Đảng cộng sản

và Nhà nước quan tâm Các nghiên cứu về lý luận giáo dục nói chung và

HĐGDNGLL nói riêng được đẩy mạnh Trong cuốn sách “Tổ chức và lãnh đạo

công tác giáo dục ở trường phổ thông”, tác giả I.X.Marienco đã trình bày sự

thống nhất của công tác giáo dục trong và ngoài giờ học, nội dung và các hình

Số hóa bởi Trung tâm Học liêu http://lrc.tnu.edu.vn 8

thức tổ chức HĐGDNGLL, vị trí của người Hiệu trưởng trong việc lãnh đạo hoạt động giáo dục và các tổ chức Đội thiếu niên và Đoàn thanh niên

1.1.2 Các nghiên cứu trong nước

HĐGDNGLL là vấn đề mới đã được một số tác giả trong nước nghiên cứu Các tác giả nghiên cứu đã đề cập đến những khía cạnh khác nhau của HĐGDNGLL Các nghiên cứu đó tập trung chủ yếu vào đối tượng học sinh ở phạm vi Thành phố hoặc quận, huyện như:

Hoàng Thị Minh Hương với nghiên cứu “Các biện pháp quản lý hoạt

động giáo dục ngoài giờ lên lớp của Hiệu trưởng trường tiểu học quận Hồng Bàng- Hải Phòng” đã khẳng định HĐGDNGLL thực sự là một đòi hỏi tất yếu

của quá trình gáo dục và không có gì thay thế được Nghiên cứu đã chỉ ra một

số biện pháp như: Nâng cao nhận thức và bồi dưỡng kỹ năng hướng dẫn, tổ chức HĐGDNGLL cho đội ngũ cán bộ giáo viên trong nhà trường Quản lý việc xây dựng kế hoạch HĐGDNGLL của tổng phụ trách Đội và GVCN Quản

lý hình thức và cách thức tổ chức HĐGDNGLL cho HS tiểu học Quản lý việc phối hợp giữa các lực lượng giáo dục trong việc tổ chức HĐGDNGLL Quản lý tốt cơ sở vật chất và các điều kiện để thực hiện HĐGDNGLL Tăng cường công tác thi đua khen thưởng, trao đổi kinh nghiệm giữa các trường tiểu học [21]

Tạ Thị Bích Ngọc với nghiên cứu “Một số biện pháp quản lý hoạt động

giáo dục ngoài giờ lên lớp của Hiệu trưởng trường tiểu học quận Cầu Giấy thành phố Hà Nội” đã khẳng định quản lý tốt HĐGDNGLL sẽ tạo môi trường

thống nhất giữa quá trình dạy học và quá trình giáo dục đẻ tiềm năng học sinh

có cơ hội bộc lộ nhằm phát triển phẩm chất và năng lực của các em Nghiên cứu đã đề ra một số biện pháp như: Thành lập hoặc củng cố Ban chỉ đạo HĐGDNGLL, tổ chức sinh hoạt chuyên đề để nâng cao nhận thức cho cán bộ giáo viên, phụ huynh học sinh về vị trí, vai trò, tác dụng của HĐGDNGLL trong việc giáo dục toàn diện học sinh, xây dựng kế hoạch và tổ chức thực hiện HĐGDNGLL, chỉ đạo đội ngũ giáo viên thực hiện chương trình HĐGDNGLL,

Số hóa bởi Trung tâm Học liêu http://lrc.tnu.edu.vn 9

tăng cường cơ sở vật chất và các điều kiện để thực hiện HĐGDNGLL, kiểm tra đánh giá kết quả HĐGDNGLL, phối hợp và huy động các lực lượng giáo dục tham gia vào quá trình tổ chức HĐGDNGLL, đổi mới công tác thi đua khen thưởng HĐGDNGLL [31]

Lâm Thị Mỹ Phương với nghiên cứu “Một số biện pháp quản lý hoạt

động giáo dục ngoài giờ lên lớp của Hiệu trưởng các trường trung học cơ sở Thành phố HảI Dương” đã tập trung nghiên cứu cơ sở lý luận về quản lý

HĐGDNGLL ở trường THCS Đánh giá thực trạng quản lý HĐGDNGLL ở trương THCS của Thành phố Hải Dương Đề xuất một số biện pháp quản lý HĐGDNGLL của Hiệu trưởng trường THCS Thành phố Hải Dương [32]

Nguyễn Như Ý với nghiên cứu “Một số biện pháp quản lý hoạt động

giáo dục ngoài giờ lên lớp của Hiệu trưởng các trường THPT huyện Phú Xuyên tỉnh Hà Tây trong giai đoạn hiện nay” đã khẳng định HĐGDNGLL với

nội dung, hình thức đa dạng, phong phú sẽ là phương thức để thực hiện nguyên

lý giáo dục của Đảng “học đi đôi với hành” Nghiên cứu đã chỉ ra được một số

biện pháp như: thành lập Ban chỉ đạo, kế hoạch hóa HĐGDNGLL, nâng cao nhận thức của đội ngũ giáo viên về HĐGDNGLL, quy định tiêu chuẩn thi đua đối với việc tham gia tổ chức hạt động của giáo viên, chỉ đạo tổ chuyên môn, khối chủ nhiệm tham gia tổ chức HĐGDNGLL, sẽ góp phần làm cho công tác quản lý chỉ đạo HĐGDNGLL của Hiệu trưởng được hoàn thiện hơn, góp phần vào việc giáo dục học sinh THPT huyện Phú Xuyên đáp ứng các yêu cầu trong giai đoạn mới [38]

Đỗ Văn Lợi với nghiên cứu “Một số biện pháp quản lý hoạt động giáo

dục ngoài giờ lên lớp ở các trường phổ thông Hermann Gmeiner” đã khẳng

định HĐGDNGLL có vị trí và ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc hình thành và phát triển phẩm chất, năng lực cho HS đồng thời đã chỉ ra được các biện pháp quản lý như: nâng cao nhận thức cho cán bộ, giáo viên về đặc điểm của trường phổ thông Hermann Gmeimer; xây dựng đội ngũ quản lý và tổ chức

Số hóa bởi Trung tâm Học liêu http://lrc.tnu.edu.vn 10

HĐGDNGLL giỏi về chuyên môn, có tinh thần trách nhiệm cao; nâng cao ý thức trách nhiệm của đội ngũ cán sự lớp, toàn thể HS về việc tham gia các HĐGDNGLL, sẽ góp phần tích cực nâng cao hiệu quả HĐGDNGLL nói riêng và hiệu quả giáo dục nói chung ở các trường phổ thông Hermann Gmeiner [30]

Lê Văn Long với nghiên cứu “Một số giải pháp chỉ đạo của Sở giáo dục

và đào tạo về hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp đối với các trường THPT”

đã xác định cơ sở lý luận của việc quản lý đối với HĐGDNGLL ở trường THPT Đánh giá thực trạng trong công tác quản lý về HĐGDNLL ở các trường THPT của thành phố Hải Phòng Đề xuất một số giải pháp chỉ đạo của Sở giáo dục và Đào tạo đối với HĐGDNGLL của bậc THPT [29]

Tô Trung Tuyền với nghiên cứu: “Biện pháp quản lý HĐGDNGLL tại

trường THPT Hồng Bàng, thành phố Hải Phòng” đã tập trung nghiên cứu cơ

sở lý luận, thực tiễn về thực trạng quản lý HĐGDNGLL ở trường THPT Hồng Bàng Đề xuất biện pháp quản lý HĐGDNGLL tại trường THPT Hồng Bàng, thành phố Hải Phòng [34]

Hiện nay vấn đề giáo dục kỹ năng sống cũng đang được quan tâm của cả

xã hội, nhà trường và phụ huynh học sinh Các nghiên cứu về hình thức tổ chức, nội dung, phương pháp giáo dục kỹ năng sống cũng được nhiều tác giả

quan tâm: Tác giả Nguyễn Dục Quang với đề tài nghiên cứu: “Một vài vấn đề

chung về kỹ năng sống và giáo dục kĩ năng sống”; Huỳnh Văn Sơn với “Nhập môn kĩ năng sống”; Đào Thị Oanh “Một số cơ sở tâm lí học của việc giáo dục

kĩ năng sống cho học sinh”; Nguyễn Thanh Bình “Giáo dục kĩ năng sống”;

Phan Thanh Vân “Giáo dục kĩ năng sống cho học sinh THPT thông qua hoạt

động ngoài giờ lên lớp”;…

Đã có không ít các luận văn nghiên cứu về HĐGDNGLL, giáo dục kỹ năng sống, hoạt động quản lý đối với các HĐGDNGLL nhưng chưa có công trình nào nghiên cứu về biện pháp quản lý HĐGDNGLL theo hướng hình thành

kỹ năng sống cho học sinh THPT tại thành phố Hải Phòng

Số hóa bởi Trung tâm Học liêu http://lrc.tnu.edu.vn 11

Số hóa bởi Trung tâm Học liêu http://lrc.tnu.edu.vn 12

- Henry Fayol

(1845-: “

[12:

1.2.2

Giáo dục:

Số hóa bởi Trung tâm Học liêu http://lrc.tnu.edu.vn 13

Giáo dục (theo nghĩa rộng) Là sự hình thành nhân cách được tổ chức

một cách có mục đích, có tổ chức thông qua các hoạt động và các quan hệ giữa nhà giáo dục với người được giáo dục nhằm giúp người được giáo dục chiếm lĩnh những kinh nghiệm xã hội của loài người

Giáo dục (theo nghĩa hẹp) Đó là một bộ phận của quá trình sư phạm, là

quá trình hình thành những cơ sở khoa học của thế giới quan, niềm tin, lý tưởng, động cơ, tình cảm, thái độ, những tính cách, những hành vi, thói quen cư

xử đúng đắn trong xã hội, kể cả việc phát triển và nâng cao thể lực

Quản lý giáo dục:

n l

Số hóa bởi Trung tâm Học liêu http://lrc.tnu.edu.vn 14

1.2.3 Khái niệm hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

Theo Đặng Vũ Hoạt: “HĐGDNGLL là việc tổ chức giáo dục thông qua hoạt

động thực tiễn của học sinh về khoa học kĩ thuật, lao động công ích, hoạt động xã hội, hoạt động nhân văn, văn hóa nghệ thuật, thẩm mỹ, thể dục thể thao, vui chơi giải trí,… để giúp các em hình thành và phát triển nhân cách”[22]

Như vậy có thể nói rằng: HĐGDNGLL là một bộ phận của quá trình giáo dục ở trường THPT Đó là những hoạt động được tổ chức ngoài giờ học các

Số hóa bởi Trung tâm Học liêu http://lrc.tnu.edu.vn 15

môn văn hóa trên lớp HĐGDNGLL là sự tiếp nối, bổ sung, hỗ trợ hoạt động dạy học trên lớp, là con đường gắn lý thuyết với thực tiễn, tạo nên sự thống nhất giữa nhận thức và hành động, góp phần hình thành tình cảm, niềm tin ở học sinh

HĐGDNGLL là những hoạt động được tổ chức thực hiện một cách có tổ chức, có mục đích theo kế hoạch của nhà trường, hoạt động tiếp nối và thống nhất hữu cơ với hoạt động học tập trên lớp, nhằm góp phần hình thành và phát triển nhân cách học sinh theo mục tiêu đào tạo, đáp ứng yêu cầu xã hội

HĐGDNGLL là con đường gắn lý thuyết với thực hành, gắn giáo dục của nhà trường với thực tiễn xã hội HĐGDNGLL là các giờ học đặc biệt đòi hỏi học sinh không chỉ có kiến thức lý luận học trong sách vở mà phải có vốn hiểu biết thực tế sống động, biết vận dụng vào giải quyết các tình huống cụ thể Như vậy, HĐGDNGLL làm cho quá trình đào tạo của nhà trường dần trở nên phù hợp hơn, thiết thực với thực tiễn xã hội

1.2.4 Khái niệm quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

HĐGDNGLL ở trường THPT là một mặt hoạt động giáo dục cơ bản của quá trình đào tạo được thực hiện có mục đích, có kế hoạch, có tổ chức nhằm góp phần vào việc giáo dục và phát triển toàn diện học sinh

Quản lý HĐGDNGLL là quá trình tác động của chủ thể quản lý (Hiệu trưởng và bộ máy giúp việc của Hiệu trưởng) đến tập thể giáo viên và học sinh được tiến hành ngoài giờ lên lớp theo chương trình kế hoạch nhằm đạt mục tiêu giáo dục học sinh một cách toàn diện Quản lý HĐGDNGLL thực chất là quản

lý về mục tiêu giáo dục, quá trình giáo dục, là quản lý về kế hoạch, đội ngũ, các điều kiện, công tác kiểm tra, đánh giá, công tác phối hợp các lực lượng gáo dục thực hiện HĐGDNGLL

1.2.5 Khái niệm biện pháp quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

Biện pháp: theo từ điển Tiếng Việt thì “Biện pháp là cách làm, cách giải

quyết một vấn đề cụ thể”[40]

Số hóa bởi Trung tâm Học liêu http://lrc.tnu.edu.vn 16

Biện pháp quản lý HĐGDNGLL là những cách thức quản lý nội dung chương trình HĐNGLL nhằm đạt được mục tiêu mà chương trình đặt ra

Trong đề tài các biện pháp được đề xuất liên quan đến các chức năng của quản lý: Biện pháp trong lập kế hoạch, biện pháp trong tổ chức thực hiện, biện pháp trong kiểm tra, đánh giá

1.3 Một số vấn đề cơ bản về hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở trường Trung học phổ thông

1.3.1 Mục tiêu của HĐGDNGLL

- Nâng cao hiểu biết về giá trị truyền thống của dân tộc, tiếp thu những giá trị tốt đẹp của nhân loại Bổ sung, củng cố và mở rộng kiến thức cơ bản, phổ thông mà học sinh đã học trên lớp; đồng thời mở rộng vốn sống, hiểu biết thực tiễn xã hội của các em; giúp các em có trách nhiệm với bản than, gia đình, nhà trường và xã hội; định hướng nghề nghiệp cho bản thân

- Củng cố vững chác các kĩ năng cơ bản được rèn luyện từ lớp dưới, trên

cơ sở đó tiếp tục hình thành và phát triển các năng lực như: năng lực tự hoàn thiện, năng lực thích ứng, năng lực giao tiếp, năng lực hoạt động chính trị - xã hội, năng lực tổ chức quản lí, năng lực hợp tác và cạnh tranh lành mạnh

- Có thái độ đúng đắn trước các vấn đề của cuộc sống, biết phân biệt, đánh giá để tự điều chỉnh và hoàn thiện bản thân mình, đồng thời có thể giúp người khác hướng tới mục tiêu: chân, thiện, mĩ

1.3.2 Vị trí, vai trò của hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

1.3.2.1 Vị trí

Quá trình dạy học và quá trình giáo dục là những bộ phận của quá trình

sư phạm tổng thể trong nhà trường Trong quá trình dạy học, ngoài việc truyền thụ cho học sinh những tri thức khoa học cơ bản và có hệ thống, còn phải luôn luôn mang lại hiệu quả giáo dục nhân cách cho các em Ngược lại, trong quá trình giáo dục, ngoài việc hình thành cho HS về ý thức và niềm tin, về thái độ ứng xử đúng đắn trong các quan hệ giao tiếp hàng ngày, về hành vi và các kỹ

Số hóa bởi Trung tâm Học liêu http://lrc.tnu.edu.vn 17

năng hoạt động, còn phải tạo cơ sở để HS bổ sung và hoàn thiện những tri thức

đã học trên lớp

Kết quả giáo dục cuối cùng được đánh giá qua kiến thức hành vi, kỹ năng, thái độ của học sinh Nếu chỉ qua việc học tập các môn học ở trên lớp thì việc hình thành hành vi, rèn luyện các kĩ năng, bồi dưỡng thái độ đúng đắn cho học sinh sẽ gặp nhiều khó khăn Vì vậy, việc tổ chức các hoạt động giáo dục khác nhau vào thời gian ngoài giờ lên lớp là điều kiện quan trọng để rèn luyện kiến thức, hành vi, kỹ năng, thái độ cho HS, tạo điều kiện để các em có thể kiểm nghiệm, thể hiện và phát huy những kiến thức đã được học trên lớp

HĐGDNGLL là bộ phận hữu cơ trong quá trình giáo dục ở nhà trường phổ thông, là bộ phận không thể thiếu được trong kế hoạch giáo dục- đào tạo của nhà trường; tạo sự thống nhất giữa giáo dục trong nhà trường và giáo dục ngoài nhà trường, giữa thời gian trong năm học và thời gian hè

Sơ đồ 1.1 Vị trí của HĐGDNGLL

Như vậy, tổ chức HĐGDNGLL thực sự là cần thiết, là một đòi hỏi tất yếu của quá trình giáo dục và không gì có thể thay thế được Có thể nói, HĐGDNGLL đối với lứa tuổi học sinh THPT chiếm vị trí quan trọng trong quá trình giáo dục

Quá trình sư phạm trong nhà trường

Hoạt động dạy học Quá trình giáo dục

(Trong đó có HĐGDNGLL)

Nhân cách học sinh phát triển toàn diện

Số hóa bởi Trung tâm Học liêu http://lrc.tnu.edu.vn 18

- HĐGDNGLL vừa củng cố, vừa phát triển quan hệ giao tiếp giữa từng học sinh, giữa các lớp trong trường và với cộng đồng xã hội

- HĐGDNGLL thu hút và phát huy được tiềm năng của các lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường để nâng cao hiệu quả giáo dục HS

- HĐGDNGLL phát huy cao độ tính chủ thể, tính chủ động, tích cực của

HS Dưới sự cố vấn, giúp đỡ, tổ chức của GVCN, HS cùng nhau tham gia các hoạt động tập thể khác nhau trong đời sống hàng ngày ở nhà trường và ngoài

xã hội

Như vậy, thực tiễn HĐGDNGLL tích cực và có hiệu quả sẽ góp phần vào việc gắn liền nhà trường với cuộc sống xã hội, gắn lý thuyết với thực hành, thống nhất giữa nhận thức và hành động, góp phần quan trọng vào sự hình thành và phát triển các kỹ năng, tình cảm, niềm tin, phát huy tâm lực, trí lực, thể lực của các em học sinh tạo cơ sở cho sự phát triển toàn diện nhân cách học sinh trong giai đoạn hiện nay

Số hóa bởi Trung tâm Học liêu http://lrc.tnu.edu.vn 19

Sơ đồ 1.2 Vai trò của HĐGDNGLL

1.3.3 Nhiệm vụ của hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

1.3.3.1 Nhiệm vụ giáo dục kiến thức

- HĐGDNGLL giúp HS củng cố, bổ sung và nâng cao hiểu biết về các lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội, hoàn thiện những tri thức đã được học trên lớp, mở rộng nhãn quan với thế giới xung quanh, với cộng đồng xã hội Những tri thức tiếp thu được ở trên lớp chỉ là những tri thức phổ thông, cơ bản nhất mà hoạt động dạy học có nhiệm vụ truyền đạt Muốn bổ sung thêm, muốn làm sâu sắc thêm những tri thức ấy thì cần phải thông qua HĐGDNGLL

- HĐGDNGLL giúp HS biết vận dụng những tri thức đã học để giải quyết các vấn đề do thực tiễn đời sống đặt ra, tạo cơ hội kiểm nghiệm những tri thức đó, làm cho nó đi vào tiềm thức của HS một cách chắc chắn và lâu bền, kích thích sự phát triển tư duy của các em

HĐGD NGLL

Tâm lực

Trí lực Thể

lực

Số hóa bởi Trung tâm Học liêu http://lrc.tnu.edu.vn 20

- HĐGDNGLL giúp HS hướng nhận thức, biết tự điều chỉnh hành vi đạo đức, lối sống cho phù hợp Trên cơ sở ấy cũng từ bước làm giàu thêm những kinh nghiệm thực tiễn, xã hội cho các em

- HĐGDNGLL giúp HS định hướng chính trị, xã hội, có những hiểu biết nhất định về truyền thống đấu tranh cách mạng, truyền thống xây dựng và bảo

vệ Tổ quốc, truyền thống văn hóa của đất nước

- HĐGDNGLL giúp HS có những hiểu biết tối thiểu về các vấn đề có tính thời đại như: sự nghiệp CNH-HĐH của đất nước; giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc; tình bạn, tình yêu, hôn nhân và gia đình; hòa bình và hữu nghị giữa các dân tộc; bảo vệ môi trường, sự phát triển dân số, vấn đề chăm sóc sức khỏe sinh sản vị thành niên, vấn đề hòa hợp; phòng chống tệ nạn ma túy cũng như các tệ nạn xã hội khác (HIV/AIDS, vi phạm pháp luật…)

1.3.3.2 Nhiệm vụ rèn luyện kỹ năng

- HĐGDNGLL rèn luyện cho HS những kỹ năng giao tiếp, ứng xử có văn hóa, những thói quen tốt trong học tập, lao động, năng lực thích ứng, hợp tác, cạnh tranh lành mạnh, năng lực hoạt động chính trị - xã hội

- HĐGDNGLL rèn luyện cho HS các kỹ năng tự tổ chức quản lý các hoạt động tập thể - Đó là những kỹ năng tổ chức và điều khiển hoạt động, kỹ năng vận động, kỹ năng cùng tham gia, kỹ năng tự kiểm tra và đánh giá kết quả hoạt động, hình thành năng lực tự hoàn thiện

- HĐGDNGLL rèn luyện cho HS biết cách tự điều chỉnh hành vi phù hợp với các yêu cầu của xã hôi, kỹ năng sống hòa nhập, năng lực giao tiếp

1.3.3.3 Nhiệm vụ giáo dục thái độ

- HĐGDNGLL phải tạo cho HS hứng thứ và ham muốn được hoạt động Muốn vậy, nội dung và hình thức cũng như quy mô hoạt động phải phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi và nhu cầu của HS

- HĐGDNGLL từng bước hình thành cho HS niềm tin vào những giá trị

mà các em phải vươn tới, đó là hình thành cho HS lòng tự hào dân tộc, mong

Số hóa bởi Trung tâm Học liêu http://lrc.tnu.edu.vn 21

muốn làm đẹp thêm truyền thống của trường, của lớp, của quê hương mình, mong muốn trở thành những công dân có ích cho đất nước sau này

- HĐGDNGLL bồi dưỡng cho HS những tình cảm đạo đức trong sáng (với bạn bè, với thầy cô giáo, với những người lớn khác, với quê hương đất nước,…) Từ đó giúp các em biết yêu và trân trọng cái tốt, cái đẹp biết ghét những cái xấu, cái lạc hậu không phù hợp vời thời đại HĐGDNGLL bồi dưỡng cho HS lòng tôn trọng con người dù ở bất cứ lứa tuổi nào, tôn trọng những chuẩn mực đạo đức và những truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tôn trọng pháp luật

- HĐGDNGLL góp phần giáo dục cho HS có thái độ đúng đắn trước các vấn đề của cuộc sống; giúp HS biết tự đánh giá, tự điều chỉnh bản thân để hoàn thiện bản thân mình hướng tới mục tiêu: chân, thiện, mĩ

1.3.4 Nội dung chương trình hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

1.3.4.1 Các nguyên tắc lựa chọn nội dung của HĐGDNGLL

- Nguyên tắc phù hợp với thực tiễn phát triển đất nước: Nội dung của

HĐGDNGLL phải phản ánh được những đổi thay của quê hương đất nước trong giai đoạn CNH-HĐH hiện nay Đây là những chất liệu sống động giúp

HS nâng cao thêm hiểu biết về sự phát triển kinh tế, xã hội và văn hóa của địa phương mình, của đất nước, đồng thời giúp các em có thêm thông tin về bạn

bè quốc tế

- Nguyên tắc tính đến đặc điểm lứa tuổi và tính cá biệt của HS: Nội

dung, hình thức của HĐGDNGLL phải được thay đổi tùy thuộc vào sự chuyển

từ giai đoạn lứa tuổi này sang giai đoạn lứa tuổi khác của HS, phải phù hợp với nhu cầu và đặc điểm tâm lí lứa tuổi của học sinh; xuất phát từ quyền trẻ em để xác định nội dung và lựa chọn hình thức hoạt động cho phù hợp Chính vì vậy, GVCN cần thường xuyên nghiên cức các đặc điểm của HS, ghi nhận những cái mới được hình thành ở các em để có thể kịp thời đề xuất và điều chỉnh các nội dung hoạt động cho phù hợp

Số hóa bởi Trung tâm Học liêu http://lrc.tnu.edu.vn 22

- Nguyên tắc đảm bảo phát triển tính tích cực, độc lập và sáng tạo của

HS: Tính tích cực, độc lập và sáng tạo được coi là những tiêu chí đánh giá khả

năng tham gia hoạt động của HS, trình độ tự quản các hoạt động tập thể của các em HS là chủ thể của HĐGDNGLL Vì vậy, các em có quyền và cần phải được tham gia vào mọi khâu của quá trình hoạt động Giáo viên là người cố vấn, giúp đỡ, định hướng HS hoạt động có hiệu quả

- Nguyên tắc đảm bảo sự phối hợp, tham gia của các lực lượng giáo dục

trong và ngoài nhà trường: Trong đó nhà trường giữ vai trò chủ đạo

1.3.4.2 Nội dung chương trình hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở trường Trung học phổ thông

Dưới sự chỉ đạo của lãnh đạo nhà trường và sự hướng dẫn của giáo viên chủ nhiệm, các lớp chủ động tổ chức thực hiện nội dung HĐGDNGLL, bao

gồm 6 vấn đề chủ yếu sau:

- Lí tưởng sống của thanh niên trong giai đoạn CNH-HĐH đất nước

- Tình bạn, tình yêu, hôn nhân và gia đình

- Nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ tổ quốc

- Truyền thống dân tộc và truyền thống cách mạng, bảo vệ di sản văn hóa dân tộc

- Thanh niên với vấn đề lập thân, lập nghiệp

- Những vấn đề có tính toàn cầu như: bảo vệ môi trường, dân số và phát triển bền vững, sức khỏe và sinh sản vị thành niên, phòng ngừa và đẩy lùi các

tệ nạn xã hội, các bệnh tật hiểm nghèo

Bên cạnh đó, tích hợp một số nội dung khác như Công ước Quốc tế quyền trẻ em,…

Những vấn đề trên được cụ thể hóa thành 10 chủ đề trong 12 tháng theo cấu trúc đồng tâm, cụ thể:

Số hóa bởi Trung tâm Học liêu http://lrc.tnu.edu.vn 23

9 Thanh niên học tập, rèn luyện vì sự nghiệp CNH, HĐH đất nước

10 Thanh niên với tình bạn, tình yêu và gia đình

11 Thanh niên với truyền thống hiếu học và tôn sư trọng đạo

12 Thanh niên với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc

1 Thanh niên với việc giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc

2 Thanh niên với lí tưởng cách mạng

3 Thanh niên với vấn đề lập nghiệp

4 Thanh niên với hòa bình, hữu nghị và hợp tác

5 Thanh niên với Bác Hồ

6+7+8 Mùa hè tình nguyện vì cuộc sống cộng đồng

1.3.5 Hình thức tổ chức hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

Nội dung chương trình HĐGDNGLL ở các lớp THPT là sự tiếp nối theo nguyên tắc đồng tâm các chủ đề hoạt động Vì vậy, nhà trường và giáo viên cần chủ động trong việc chỉ đạo, hướng dẫn, nắm bắt những vấn đề có tính nguyên tắc, các nội dung được định hướng để tránh trùng lặp, máy móc, nhàm chán Phương thức tổ chức phải linh hoạt, làm sao để giúp được các em học sinh thực sự phát huy vai trò chủ thể của mình trong tất cả các hoạt động và sáng tạo ra nhiều hình thức khác làm phong phú, hấp dẫn HĐGDNGLL

Căn cứ vào Chương trình giáo dục phổ thông HĐGDNGLL được Bộ giáo dục và Đào tạo ban hành kèm theo Quyết định số 16/2006/QĐ-BGDĐT ngày 05 tháng 5 năm 2006, nhà trường bố trí thời gian HĐGDNGLL theo đúng quy định Ngoài giờ chào cờ đầu tuần và giờ sinh hoạt lớp là cố định, thời gian HĐGDNGLL không nhất thiết phải chia đều mỗi tuần một tiết mà nên căn cứ vào nội dung chương trình, quy trình thực hiện của mỗi chủ đề để phân phối thời gian sao cho phù hợp và đạt hiệu quả cao nhất

Số hóa bởi Trung tâm Học liêu http://lrc.tnu.edu.vn 24

1.3.6 Một số vấn đề về kỹ năng sống và giáo dục kỹ năng sống cho học sinh THPT

1.3.6.1 Khái quát chung về kỹ năng sống

Theo Tổ chức văn hoá, Khoa học và Giáo dục của Liên hiệp quốc (UNESCO) cho rằng: KNS là năng lực cá nhân để thực hiện đầy đủ các chức năng và tham gia vào cuộc sống hàng ngày [11]

Theo WHO (tổ chức Y tế thế giới) (năm 1993) cho rằng: “ KNS là năng

lực tâm lý xã hội, là khả năng ứng phó một cách có hiệu quả với những yêu cầu thách thức của cuộc sống” [11]

Theo tác giả Xkomni thì KNS là khả năng con người thực hiện những hành vi thích ứng với thách thức và những đòi hỏi của cuộc sống KNS thể hiện năng lực sống của con người trong cuộc sống cá nhân, trong mối quan hệ

Theo tác giả Nguyễn Quang Uẩn cho rằng: “KNS là một tổ hợp phức

tạp của một hệ thống các kỹ năng, nói lên năng lực sống của con người, giúp con người thực hiện công việc và quan hệ với bản thân, với người khác, với xã hội có kết quả trong những điều kiện xác định của cuộc sống” [35]

Theo tác giả Nguyễn Thị Huệ cho rằng: ”KNS là một tổ hợp phức tạp

của một hệ thống các kỹ năng nói lên khả năng thực hiện một hành động hay một hoạt động nào đó bằng cách lựa chọn và vận dụng những tri thức, linh

Số hóa bởi Trung tâm Học liêu http://lrc.tnu.edu.vn 25

nghiệm và những cách thức hành động đúng đắn vào thực tiễn, giúp con người thực hiện có kết quả trong những điều kiện xác định của cuộc sống” [20]

1.3.6.2 Khái niệm KNS của học sinh THPT

KNS của học sinh THPT được hình thành thông qua các hoạt động sống như: Hoạt động học tập trong nhà trường, hoạt động sinh hoạt tập thể, các hoạt động xã hội,…Trong quá trinh học tập, sinh hoạt tập thể ở nhà trường những KNS được các em nhận thức, có ý thức và nhu cầu chiếm lĩnh chúng

Dựa trên cơ sở nhận thức trên về kỹ năng và KNS, tôi hiểu: KNS của học sinh THPT là một tổ hợp phức tạp của một hệ thống các kỹ năng nói lên khả năng thực hiện một hành động hay một hoạt động đó nào của học sinh THPT bằng cách lựa chọn và vận dụng những tri thức, kinh nghiệm và những cách thức hành động đúng đắn vào thực tiễn, giúp con người thực hiện có kết quả trong những điều kiện xác định của cuộc sống”

1.3.6.3 Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh THPT

Khái niệm HĐNGLL theo hướng hình thành kĩ năng sống là hoạt động được tổ chức ngoài giờ học các môn văn hoá trên lớp, thông qua các hoạt động giúp học sinh có khả năng làm chủ bản thân, khả năng ứng xử phù hợp với những người khác, với xã hội, khả năng ứng phó tích cực trước cá tình huống trong cuộc sống

KNS của HS THPT gồm: Nhóm KNS hướng vào bản thân, nhóm KNS hướng vào các quan hệ và nhóm KNS hướng vào công việc

Nhóm KNS hướng vào bản thân: Nhóm KNS hướng vào bản thân là một

tổ hợp phức tạp các kĩ năng nói lên khả năng lựa chọn và vân dụng những tri thức, kinh nghiệm và những cách thức hành động đúng đắn vào thực tiễn của học sinh THPT, giúp các em tự xác định mục đích, tự tin, tự đánh giá bản thân khi tham gia vào hoạt động Nhóm KNS hướng vào bản thân gồm:

- Kĩ năng xác định mục đích khi tham gia hoạt động

- Kĩ năng thể hiện sự tự tin khi tham gia hoạt động

- Kĩ năng tự đánh giá bản thân

Số hóa bởi Trung tâm Học liêu http://lrc.tnu.edu.vn 26

Nhóm kĩ năng hướng vào các quan hệ: Là một tổ hợp phức tạp các kĩ năng nói lên khả năng lựa chọn và vân dụng những tri thức, kinh nghiệm và những cách thức hành động đúng đắn vào thực tiễn của học sinh THPT, giúp các em biết lắng nghe, biết trình bầy ý tưởng của mình và biết giao tiếp khi tham gia vào hoạt động Nhóm KNS hướng vào các mối quan hệ bao gồm các

kĩ năng sau:

- Kĩ năng lắng nghe

- Kĩ năng trình bầy ý tưởng của bản thân

- Kĩ năng giao tiếp ứng xử

Nhóm kĩ năng hướng vào công việc: Là tổ hợp các kĩ năng nói lên khả năng lựa chọn và vận dụng những tri thức, kinh nghiệm và những cách thức hành động đúng đắn vào thực tiễn của học sinh THPT, giúp các em biết xây dựng kế hoạch hành động, biết tổ chức thực hiện công việc vàbiết làm việc nhóm khi tham gia vào hoạt động Nhóm KNS hướng vào công việc gồm:

- Kĩ năng xây dựng kế hoạch hành động

- Kĩ năng tổ chức thực hiện công việc