SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM ĐỀ TÀI GIÚP TRẺ EM DÂN TỘC PHÁT TRIỂN NGÔN NGỮ

Các tác phẩm văn học đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển ngôn ngữmạch lạc cho trẻ trong giao tiếp, giúp trẻ dễ dàng tiếp cận với các môn học khác như:Khám phá khoa học về tự nh

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO EA KAR

TRƯỜNG MẦM NON SƠN CA

1

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỀ TÀI: GIÚP TRẺ DÂN TỘC PHÁT TRIỂN NGÔN NGỮ

2

TIẾNG VIỆT THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG VĂN HỌC

3

NGƯỜI VIẾT: HOÀNG THỊ HẰNG

CHỨC VỤ: GIÁO VIÊN

ĐƠN VỊ: TRƯỜNG MN SƠN CA – HUYỆN EA KAR

4

Ea Kar, ngày 10 tháng 01 năm 2011

5

ĐỀ TÀI: GIÚP TRẺ DÂN TỘC PHÁT TRIỂN NGƠN NGỮ TIẾNG VIỆT THƠNG QUA HOẠT ĐỘNG VĂN HỌC.

STT NỘI DUNG Trang

01 Đặt vấn đề 03

6

02 Giải quyết vấn đề 04

03 Các biện pháp đã tiến hành để giải quyết vấn đề 06

04 Kết quả của sáng kiến kinh nghiệm 09

06 Tài liệu tham khảo :

- Hướng dẫn thực hiện chương trình giáo dục

7

mầm non (mẫu giáo lớn)

- Tài liệu bồi dưỡng “Cán bộ quản lý và giáo

viên mầm non”.

- Trang web hỗ trợ điện tử giáo án mầm non.

CẤU TRÚC ĐỀ TÀI:

8

9

I – ĐẶT VẤN ĐỀ:

Trong trường mầm non bộ môn văn học rất quan trọng và cần thiết, nó là món ăntinh thần không thể thiếu đối với trẻ, đem lại cho trẻ những hiểu biết đầu tiên về cuộcsống xung quanh Văn học nuôi dưỡng và phát triển ở trẻ trí tưởng tượng, sáng tạonghệ thuật Vì vậy việc đem tác phẩm văn học đến cho trẻ là một việc rất quan trọng vàcần thiết Các tác phẩm văn học đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển ngôn ngữmạch lạc cho trẻ trong giao tiếp, giúp trẻ dễ dàng tiếp cận với các môn học khác như:Khám phá khoa học về tự nhiên và xã hội, làm quen với toán, âm nhạc, tạo hình,v.v

10

hoạt động làm quen văn học dạy trẻ đọc thơ, kể chuyện, đóng kịch tạo cho trẻ đượctham gia hoạt động.

Bản thân tôi đã công tác nhiều năm tại địa bàn có đa số là trẻ đồng bào dân tộctại chỗ, trẻ hay sử dụng tiếng mẹ đẻ của mình nhất là những trẻ mới đi học lần đầu,nhiều trẻ đã hiểu được những từ cô nói, nhưng nghèo nàn về vốn từ không biết phảidiễn đạt sao cho mạch lạc Vì vậy phát triển ngôn ngữ cho trẻ sẽ giúp trẻ nhận thức vàgiao tiếp tốt, góp phần quan trọng vào việc hình thành và phát triển nhân cách cho trẻ.Phát triển ngôn ngữ cho trẻ là một nhiệm vụ quan trọng trong công tác giáo dục toàn

11

diện cho trẻ, qua đó giúp trẻ cảm nhận được cái hay cái đẹp trong mỗi tác phẩm vănhọc Do đó trong quá trình giảng dạy cũng như việc truyền thụ những kiến thức kỹnăng cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học tôi thấy: Khả năng cảm thụ văn học củatrẻ ở trường tôi nhất là những trẻ là con em đồng bào dân tộc vẫn còn nhiều hạn chế,kết quả trên tiết học chỉ đạt 60 -70% Với kết quả trên, bản thân tôi thấy mình cần cónhững biện pháp cụ thể nhằm giúp trẻ phát triển tốt khả năng phát triển ngôn ngữ mạch

lạc để cảm thụ văn học Đó là lý do tôi chọn đề tài: “Giúp trẻ phát triển ngôn ngữ tiếng Việt thông qua hoạt động văn học”.

12

II – GIẢI QUẾT VẤN ĐỀ:

1/ Cơ sở lý luận của vấn đề:

Phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ là phát triển khả năng nghe, hiểu ngôn ngữ,khả năng trình bày có logic, có trình tự, chính xác và có hình ảnh một nội dung nhấtđịnh Để giúp trẻ học ngôn ngữ và nâng cao khả năng sử dụng ngôn ngữ Tiếng việt

15

trong học tập cũng như trong cuộc sống Tôi nghĩ trước hết cần dạy trẻ những kỹ năngchú ý nghe và phát âm thông qua môn văn học là vô cùng cần thiết.

Để luyện cho lời nói của trẻ được mạch lạc qua các tác phẩm văn học cần giúp trẻ thựchiện những yêu cầu sau:

- Xác định nội dung cần nói giúp cho lời nói của trẻ có nội dung thông báo ngăn gọn,

rõ ràng Xác định sự việc chính trong nhiều sự việc, xác định đặc điểm nổi bật, cơ bảntrong nhiều điểm của con vật, của cây, của bức tranh, nội dung chính trong phát triểnvăn học

16

- Sắp xếp nội dung đã lựa chọn giúp cho lời nói của trẻ được đầy đủ, hợp lý, có logic.

- Trẻ tuổi mẫu giáo chưa có khả năng lựa chọn nội dung diễn đạt vì vậy cần phải hướngdẫn để giúp trẻ Sau khi đã lực chọn nội dung trẻ cần lựa chọn từ để diễn tả chính xácnội dung mình cần thông báo Chọn từ giúp cho lời nói của trẻ rõ ràng, chính xác vàmang sắc thái biểu cảm Đây là một việc khó đối với trẻ, giáo viên cần hướng dẫn vàlàm mẫu cho trẻ bắt chước, đặc biệt là việc chọn từ mang sắc thái tu từ chủ yếu đượcdùng thông qua việc cho trẻ làm quen với các tác phẩm văn học

17

Ví dụ: Bài thơ: “Nàng tiên ốc” cô cho trẻ làm quên từ “Biêng biếc” bằng cách giải

thích từ khó, cho trẻ lặp lại, dùng màu xanh biêng biếc cho trẻ tri giác

- Sự liên kết các câu nói lại với nhau tạo thành chuỗi lời nói nhằm diễn tả trọn vẹnmột ý, một nội dung nào đó để giúp người nghe hiểu được

- Để diễn tả một ý, một nội dung ngắn gọn nào đó thì việc sắp xếp cấu trúc lời nói

là đơn giản đối với trẻ Nhưng nếu yêu cầu trẻ kể lại truyện hay tự sáng tác miêu tảnhững hiện tượng sự kiện xảy ra trong đời sống thì trẻ gặp khó khăn cần phải luyện tậpdần dần Chỉ yêu cầu trẻ kể kại từng đoạn chuyện theo tranh nội dung

18

- Khi trẻ diễn đạt phải ngừng nghỉ ngắt giọng đúng, luyện cho trẻ tác phong khi đọc,

kể, nói thoải mái, tự nhiên, ngôn ngữ mạch lạc thể hiện qua bộ môn làm quen văn học

2/ Thực trạng của vấn đề:

*Thuận lợi:

Được sự quan tâm giúp đỡ của ban giám hiệu về chuyên môn xây dựng phươngpháp đổi mới hình thức tổ chức hoạt động giáo dục mầm non, tạo mọi điều kiện giúptôi thực hiện tốt chương trình

19

Phụ huynh tin tưởng đưa con em tới trường đông, đảm bảo sĩ số và đi học tươngđối chuyên cần.

* Khó khăn:

- Do trình độ nhận thức của những trẻ trong lớp không đồng đều, 70% trẻ là con emđồng bào dân tộc thiểu số, 35% số trẻ lớp tôi mới lần đầu đến trường do đó gặp rấtnhiều khó khăn đến việc truyền thụ kiến thức cho trẻ

- Trí nhớ của trẻ còn hạn chế nên trẻ chưa biết hết khối lượng các âm tiếp thu, cũngnhư trật tự các từ trong câu Vì thế trẻ bỏ bớt từ, bớt âm khi nói

20

- Kinh nghiệm sống của trẻ còn nghèo nàn, nhận thức hạn chế dẫn đến tình trạng trẻdùng từ không chính xác, câu lủng củng.

- Đa số phụ huynh bận công việc ít quan tâm đến việc học hành của trẻ Do ảnh hưởngcủa phong tục tập quán nên ở gia đình hay dùng tiếng địa phương là tiếng dân tộc tiếng

Ê Đê, đây cũng là một trong những nguyên nhân tác động lớn nhất đến việc chậm pháttriển ngôn ngữ Tiếng Việt của trẻ

21

Từ những thực trạng thuận lợi và khó khăn trên tôi đã suy nghĩ, trăn trở và đưa ra các giải pháp thực hiện như sau:

3/ Các biện pháp và các bước cụ thể đã tiến hành để giải quyết vấn đề:

Hầu như nhiều trẻ học sinh dân tộc trong lớp chưa hiểu ngôn ngữ tiếng Việt.Nhiều trẻ còn khó khăn trong cách thể hiện lời nói Được biểu hiện khi cô giao tiếp với

26

trẻ, trẻ lúng túng và chỉ gật đầu đồng ý hoặc lắc đầu không đồng ý Nhiều trẻ chỉ nóiđược một vài từ ngắn đơn lẻ.

VD: Trẻ nói có, không, thích, không thích Hoặc khi cô kể chuyện trẻ chưa chăm chú

lắng nghe, trên khuôn mặt không thể hiện biểu cảm vui, thích thú, ngạc nhiên tuỳ theo tình tiết, nội dung câu chuyện mà cô kể

làm quen văn học:

* Tạo môi trường học tập, rèn luyện cho trẻ:

27

- Tạo điều kiện cho những trẻ dân tộc ngôn ngữ còn hạn chế giao lưu nhiều với học

sinh người kinh qua việc tổ chức chia nhóm ở các góc chơi; tổ chức các hoạt độngngoài trời, các hoạt động chung,

- Chú ý đến khả năng phát âm của trẻ để có sự điều chỉnh và sửa sai rèn luyện cho trẻ

- Mở các băng đĩa bài thơ, câu chuyện cho trẻ làm quen ở mọi lúc, mọi nơi

- Bố trí sắp xếp các đồ dùng như: Các bức tranh, con rối trong lớp học có nội dung liên

quan đến bài thơ, câu chuyện trong chủ đề, chủ điểm sao cho trẻ dễ sử dụng, kích thíchtrẻ hoạt động tích cực hơn

28

* Làm quen văn học ở mọi lúc mọi nơi:

Thực tế cho ta thấy rằng bất đồng ngôn ngữ là rất khó khăn trong giao tiếp, vìvậy ngoài những biện pháp nêu trên áp dụng có hiệu quả tôi tiến hành cung cấp vốntiếng Việt cho trẻ thông qua mọi lúc mọi nơi

Như chúng ta đã biết khả năng tiếp thu của trẻ dân tộc thiểu số rất chậm, mauquên cho nên việc cung cấp ngôn ngữ Tiếng việt ở mọi lúc, mọi nơi vô cùng hiệu quả.Vào buổi sáng đón trẻ, giờ hoạt động ngoài trời, ngoài công việc nhắc trẻ chào bố mẹ,giữ vệ sinh tôi thường hay trò chuyện với trẻ theo chủ điểm của chương trình học

29

Ví dụ: Chủ điểm “Thế giới động vật” Tôi trò chuyện với trẻ về những con vật

mà trẻ yêu thích, những con vật đó có lợi ích như thế nào? Trong lúc trò chuyện cô

đã cung cấp cho trẻ nhiều vốn từ giúp trẻ hiểu nghĩa của câu, nói trọn câu, diễn đạtmạch lạc Không những trẻ còn tìm hiểu về thế giới xung quanh làm quen với kiếnthức mới, giúp trẻ bước vào tiết học một cách dễ dàng Vì vậy, trong lúc trò chuyện vớitrẻ cô phải nói rõ ràng, chính xác, ngắn gọn, đủ nghĩa giúp trẻ học nói tốt hơn

30

- Tôi luôn vui vẻ, trò chuyện gần gũi với trẻ, qua trò chuyện với trẻ như vậy tôi nắmđược khả năng phát âm của mỗi trẻ để có biện pháp và giành nhiều thời gian giúp trẻphát âm đúng, phát âm chuẩn.

Giờ chơi tự do tôi hay dẫn trẻ đến các góc trò chuyện và phát âm các từ có trongtranh, từ ở mỗi góc, tôi dạy trẻ phát âm nhiều lần và cho trẻ chỉ, phát âm chữ cái đãhọc Ngoài ra trong giờ hoạt động ngoài trời tôi cho trẻ ôn kiến thức đã học qua tròchuyện, đọc thơ, kể chuyện, chơi các trò chơi dân gian, cho trẻ đọc đồng dao, ca daotrong hoạt động này giúp trẻ phát âm thành thạo hơn, lưu loát hơn

31

* Tổ chức hoạt động chung môn văn học:

Trước khi tổ chức hoạt động tôi chuẩn bị kỹ cách đọc diễn cảm thể hiện nội dung qua ngữ điệu đọc thơ, giọng kể, cách sử dung tranh, sách tranh, rối, mô hình, để giúp trẻ cảm thụ được tác phẩm văn học đó một cách tốt nhất

Trước khi vào dạy học thơ hay kể một câu chuyện nào đó, điều đầu tiên tôi chú ý làlựa chọn bài thơ, câu chuyện phù hợp với chủ đề và khả năng của trẻ Trẻ rất hiếu độngthời gian tập trung chú ý nghe cô giảng rất ngắn, nắm được điểm yếu này của lớp tôiluôn tạo ra tình huống vui nhộn để lôi cuốn trẻ vào giờ học dùng các thủ thuật sư phạm

32

để dẫn dắt vào bài một cách nhẹ nhàng, sinh động bằng một giọng đọc kể diễn cảm để

gây sự chú ý, khơi gợi tính tò mò của trẻ, phù hợp với khả năng nhận thức của trẻ.

Ví dụ: Trong câu chuyện “Hai anh em” thuộc chủ điểm “Nghề nghiệp” cô để các con rối nhân vật trong câu chuyện gói trong hộp quà và giới thiệu với trẻ đó là “Hộp quà

cổ tích” cô tặng cho lớp chúng ta Sau đó cô mở hộp quà ra cho trẻ quan sát và gọi tên

các nhân vật và dẫn dắt vào kể chuyện

- Khi tổ chức hoạt hoạt động trọng tâm cô sử dụng nhiều cách kể chuyện, đọc thơ như: Kể, đọc theo rối, tranh minh hoạ kết hợp với nét mặt, cử chỉ, giọng điệu để thể

33

hiện các tác phẩm văn học Qua đó trẻ vừa được tri giác bằng mắt, bằng tai trẻ sẽ hiểu

và dễ ghi nhớ hơn

- Khi cho trẻ đọc thơ cô chú ý rèn trẻ cách đọc thơ diễn cảm, tập cho trẻ kể dầntừng đoạn chuyện ngắn, hoặc kể theo một bức tranh nội dung sau mới kể cả câuchuyện, cô luôn động viên uốn nắn trẻ cách sử dụng từ Có thể chia nhóm kể chuyệntạo cho trẻ cảm giác tự tin, mạnh dạn, nhanh nhẹn và linh hoạt qua việc trẻ biểu diễnhoặc đóng kịch.Tạo điều kiện cho trẻ tự thỏa thuận và tự chọn vai kể theo ý thích về sự

34

sáng tạo của trẻ Có thể dùng lời để khuyến khích, động viên trẻ thực hiện các vai diễnsáng tạo.

Kết thúc giờ học cho trẻ chơi một trò chơi nhẹ có nội dung phù hợp với nội dungbài thơ, câu chuyện đang học

* Kết hợp môn văn học với các bộ môn khác:

- Theo phương pháp dạy tích hợp các bộ môn làm quen văn học có thể lồng ghép, kếthợp với tất cả các bộ môn khác và giúp cho các bộ môn khác trở nên sinh động hơn

35

Ví dụ: Môn làm quen với chữ cái: Đề tài chữ I –T –C cô có thể dùng tranh

nàng tiên “Nàng tiên ốc” có từ “Nàng tiên ốc” để trẻ quan sát nói về nội dung tranh vàtìm chữ I –T – C trong từ dưới tranh

Môn MTXQ:

Đề tài: Động vật sống trong rừng, câu chuyện “Thi hát” cho trẻ kể tên cácloài vật có trong rừng tham gia “Thi hát”, cho trẻ bắt trước tiếng kêu của các con vậtqua đó củng cố thêm cho trẻ biết tên, đặc điểm, nơi sống của một số con vật sống trongrừng

36

Môn Toán: Đếm các nhân vật có trong câu chuyện Hoặc đề tài: “Ai đáng khen

nhiều hơn” cho trẻ đếm số nấm, số hoa đồng tiền của thỏ anh, thỏ em,

Môn Thể dục: Bắt trước vận động của các con vật trong câu chuyện “Cáo, Thỏ,

gà trống”,

* Tổ chức thông qua lễ hội:

Thông qua các hoạt động tổ chức lễ hội tôi tổ chức hoạt động kể chuyện, đóngkịch theo một chương trình biểu diễn văn nghệ mà 100% trẻ được tham gia nhằm giúptrẻ hứng thú với bộ môn làm quen văn học thể loaị truyện kể cho trẻ Qua đó củng cố

37

lại kiến thức đã học, học dưới hình thức biểu diễn văn nghệ Trong các ngày hội, ngày

lễ tôi hay bàn bạc với nhà trường nên dành nhiều thời gian cho các cháu được tham gia

kể chuyện, đọc thơ, đóng kịch Đó cũng là một hình thức tuyên truyền ngành học rấtlớn, trẻ rất thích tự làm và được khen giúp trẻ phát triển về trí tuệ, nhanh nhẹn, mạnhdạn trước mọi người và cảm nhận được vẽ đẹp, cái hay của văn học Một khi đã có một

số lượng vốn từ phong phú trẻ sẽ tự tin kể chuyện, đóng kịch một cách hứng thú và

tự tin nhất

* Làm quen văn học thông qua giờ hoạt động góc :

38

Trong một giờ hoạt động chung trẻ không thể thuộc được câu chuyện hoặcthuộc bài thơ, vì ở lứa tuổi này trẻ rất dể nhớ mà mau quên Giờ hoạt động góc tạo cơhội cho trẻ ôn các bài đã học thông qua trò chơi Ví dụ: Sau khi học bài thơ: “Nàng tiênốc” ở chủ đề “Thế giới động vật” trẻ chơi ở góc học tập được xem sách, truyện tranhchữ to, trẻ nhớ lại nội dung cô vừa dạy, trẻ có thể dựa vào tranh để khám phá ra cácnhân vật, khám phá nghĩa của từ của câu, hoặc ở góc Nghệ thuật trẻ có thể tự vẽ, cắtdán truyện tranh có nội dung liên quan đến bài thơ Góc xây dựng xây dựng cảnh nhà

“Bà già nghèo” sân khấu để đóng kịch Góc phân vai đóng vai bà già và nàng

39

tiên, Tôi nhận thấy qua giờ họat động góc trẻ mạnh dạn, thích giao tiếp và phát triểnnhiều vốn từ, cũng cố lại những kiến thức đã học

* Phối hợp với phụ huynh:

Tôi tuyên truyền với phụ huynh cung cấp kinh nghiệm sống cho trẻ và tiếng Việtcho trẻ vì nếu không hiểu tiếng Việt thì sẽ không thẻ tiếp thu được bài hạn chế khảnăng phát triển toàn diện của trẻ Khuyên phụ huynh hạn chế dùng tiếng địa phương,

cố gắng dành thời gian để tâm sự với trẻ và lắng nghe trẻ nói Khi trò chuyện với trẻ

phải nói rõ ràng mạch lạc, tốc độ vừa phải để trẻ nghe cho rõ Mở cho trẻ xem các

40

chương trình thiếu nhi trên ti- vi của gia đình, vì các chương trình đó phù hợp với tâmsinh lý trẻ thu hút sự chú ý của trẻ như|: Những bộ phim hoạt hình, những bài hát, v.v trẻ được nghe và củng cố phát âm tiếng Việt.

41

III KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU :

Qua việc áp dụng sáng kiến kinh nghiệm vào lớp tôi đang dạy là học sinh dântộc thiểu số, qua một vài kinh nghiệm tôi tự nghiên cứu và áp dụng cung cấp Tiếng việtvào lớp mình đạt được kết quả như sau:

- 95% cháu hiểu được ngôn ngữ Tiếng việt, biết dùng ngôn ngữ Tiếng việt để diễn đạtthành câu có nghĩa, trẻ mạnh dạn giao tiếp cùng cô, cùng các bạn

42

- 85% trẻ đã phát âm chính xác hơn, ít sử dụng ngôn ngữ địa phương Vốn từ của trẻphát triển rõ rệt Trẻ nói rõ ràng mạch lạc hơn, nói nhiều câu có nghĩa đầy đủ Trẻ đãphân biệt được ý nghĩa của một số từ Kinh nghiệm sống của trẻ đã phong phú hẳn lên,trẻ hứng thú tham gia học, phát biểu, kể chuyện và đóng kịch.

- Sau khi áp dụng một số biện pháp cho trẻ dân tộc phát triển ngôn ngữ thông qua hoạtđộng làm quen với văn học cũng đã cho thấy:

+ Trẻ thông minh sáng tạo hơn khi học các tiết văn học

43

+ Trẻ thích được đóng kịch, đọc thơ, kể truyện và ghi nhớ thuộc thơ truyện lâuhơn Biết kể truyện sáng tạo, kể theo trí tưởng tượng một cách phong phú và đa dạng.

44