Luận văn tốt nghiệp: Nghiên cứu vai trò của Hợp tác xã đối với các xã viên Tiếp cận từ phía xã viên hợp tác xã dịch vụ tổng hợp Đa Tốn, huyện Gia Lâm, TP. Hà Nội

Luận văn tốt nghiệp: Nghiên cứu vai trò của Hợp tác xã đối với các xã viên Tiếp cận từ phía xã viên hợp tác xã dịch vụ tổng hợp Đa Tốn, huyện Gia Lâm, TP. Hà Nội Luận văn tốt nghiệp: Nghiên cứu vai trò của Hợp tác xã đối với các xã viên Tiếp cận từ phía xã viên hợp tác xã dịch vụ tổng hợp Đa Tốn, huyện Gia Lâm, TP. Hà Nội nhằm tìm hiểu thực trạng hoạt động của Hợp tác xã dịch vụ tổng hợp từ đó đưa ra những giải pháp nhằm nâng cao vai trò của HTX đối với các xã viên.

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan rằng, số liệu và kết quả nghiên cứu trong khóa luận này là trung thực và chưa hề được sử dụng để bảo vệ một học vị nào.

Tôi xin cam đoan rằng, mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện khóa luận này đã được cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong khóa luận đều được chỉ rõ nguồn gốc Đồng thời tôi xin cam đoan rằng trong quá trình thực hiện đề tài này tại địa phương tôi luôn chấp hành đúng mọi quy định của địa phương nơi thực hiện đề tài.

Hà Nội, ngày tháng năm 2013

Sinh viên

Phan Thị Hà Châm

LỜI CẢM ƠN

Trong thời gian thực tập vừa qua, để hoàn thành được đề tài tốt nghiệp, ngoài

sự nỗ lực của bản thân tôi đã nhận được rất nhiều sự quan tâm giúp đỡ của các tậpthể, các cá nhân trong và ngoài trường

Trước hết, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới các thầy giáo, cô giáo Khoa

KT & PTNT - Trường Đại học Nông nghiệp Hà Nội những người đã truyền đạt chotôi những kiến thức bổ ích và tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiệnkhóa luận này

Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn sâu sắc tới thầy giáo PGS.TS QuyềnĐình Hà đã dành nhiều thời gian, tâm huyết và tận tình hướng dẫn chỉ bảo tôi trongsuốt quá trình thực hiện đề tài

Nhân dịp này, tôi cũng xin chân thành cảm ơn tới các đồng chí ban lãnh đạo,cán bộ, xã viên của Ủy ban nhân dân xã cũng như của Hợp tác xã dịch vụ tổng hợp

Đa Tốn đã cung cấp cho tôi những số liệu cần thiết và tạo điều kiện giúp đỡ tôi trongthời gian thực hiện đề tài tại địa bàn

Cuối cùng, tôi xin chân thành cảm ơn tới gia đình và bạn bè đã khích lệ, cổ

vũ giúp đỡ tôi hoàn thành khóa luận tốt nghiệp này

Một lần nữa tôi xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, ngày tháng năm 2013

Sinh viên

Phan Thị Hà Châm

TÓM TẮT KHÓA LUẬN

Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX đã khẳng định “Phát triểnkinh tế hợp tác và hợp tác xã (HTX) là vấn đề hết sức quan trọng trong chiến lượcphát triển kinh tế xã hội” Thực tế cho thấy rằng, nền kinh tế Việt Nam trong thời kỳbao cấp hay đổi mới nói chung và nền nông nghiệp Việt Nam nói riêng thì HTX vẫn

là nền tảng của nền kinh tế bền vững và phát triển Đa Tốn là một xã nông nghiệpthuộc huyện Gia Lâm, thành phố Hà Nội Kể từ khi chuyển sang mô hình kiểu mớihoạt động theo Luật HTX (2003), cán bộ và xã viên HTX dịch vụ tổng hợp(HTXDVTH) Đa Tốn đã gặt hái được rất nhiều thành tựu, đóng góp rất lớn cho đờisống văn hóa xã hội của người dân Tuy nhiên, hoạt động của HTX còn gặp phải rấtnhiều những khó khăn, chưa phát huy hết được vai trò “bà đỡ” của mình đối với các

xã viên Xuất phát từ nhu cầu thực tế, tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “ Nghiên cứu

vai trò của hợp tác xã đối với các xã viên - Tiếp cận từ phía xã viên hợp tác xã dịch vụ tổng hợp Đa Tốn, huyện Gia Lâm, thành phố Hà Nội”.

Để bước vào nghiên cứu thực tế, tôi đã tìm hiểu và góp phần hệ thống hóa cơ

sở lý luận và cơ sở thực tiễn về những vấn đề có liên quan đến HTX và vai trò của

nó đối với các xã viên Trên cơ sở đó, nghiên cứu thực trạng hoạt động và những lợiích mà HTXDVTH Đa Tốn mang lại cho người dân trên tất cả các khía cạnh sảnxuất, cũng như đời sống văn hóa xã hội Từ đó, nghiên cứu những yếu tố ảnh hưởngđến việc phát huy vai trò, chỉ ra những kết quả đã đạt được, tồn tại hạn chế, nguyênnhân và đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao vai trò của HTX đối với ngườidân

Với việc sử dụng phương pháp thống kê mô tả, thống kê so sánh để nhằm mô

tả thực trạng hoạt động kinh doanh dịch vụ của HTX, những vai trò của HTX đốivới xã viên cũng như so sánh kết quả hoạt động của HTX qua các năm, so sánh lợiích mà người dân nhận được khi tham gia HTX cũng như những lợi ích nhận được

so với tư nhân như thế nào? Đặc biệt thu thập thông tin với phương pháp điều tra,

phỏng vấn, thảo luận nhóm thông qua bảng câu hỏi với 50 hộ xã viên được chọnngẫu nhiên theo tỷ lệ các hộ khá giàu, trung bình, nghèo và cận nghèo tại xã Ngoài

ra, khóa luận còn sử dụng phương pháp SWOT để phân tích những điểm mạnh,điểm yếu, cơ hội cũng như thách thức trong việc phát huy vai trò của mình đối vớicác xã viên của HTX, từ đó làm cơ sở cho việc đề xuất những giải pháp để nâng caovai trò của HTXDVTH Đa Tốn đối với xã viên Hầu hết, những nội dung phân tíchcủa khóa luận đều được đánh giá trên khía cạnh từ xã viên của HTX

Kết quả nghiên cứu cho thấy hoạt động của HTXDVTH Đa Tốn mang lạicho người dân rất nhiều lợi ích từ lĩnh vực sản xuất cho đến đời sống văn hóa xãhội Đó là các vai trò trong việc định hướng mô hình sản xuất, vai trò trong việc hỗtrợ các khâu sản xuất cho người dân, tập huấn kỹ thuật nâng cao trình độ cũng nhưtạo thêm nhiều việc làm, tăng thu nhập cho họ Ngoài ra, HTXDVTH Đa Tốnkhông ngừng quan tâm, hỗ trợ đến đời sống văn hóa của họ thông qua việc tổ chứccác buổi giao lưu văn nghệ thể thao giữa các thôn đội, thăm hỏi những trường hợp

ốm đau, thai sản, cưới hỏi, trong xã Tuy nhiên, cũng theo đánh giá của bà con xãviên, hoạt động của HTXDVTH Đa Tốn còn gặp phải một số khó khăn như: Vốn ít,đất làm trụ sở của HTX chưa được cấp bìa đỏ, đó cũng là một trong những hạn chế

để HTX thế chấp vay vốn mở rộng sản xuất kinh doanh; trình độ chuyên môn củacác cán bộ còn chưa đáp ứng được nhu cầu trong thời buổi kinh tế thị trường đầycạnh tranh; cơ sở vật chất của HTX còn thiếu và chưa đồng bộ, Phân tích chothấy, đa số các xã viên đều hài lòng với hoạt động và những lợi ích mà HTX manglại cho họ, tuy nhiên cũng có một số ý kiến còn cho rằng giá cả, chất lượng cũngnhư thời gian cung ứng một số dịch vụ của HTX còn chưa đảm bảo Việc quan tâmđến đời sống của xã viên chưa được quan tâm đúng mức và chưa đồng bộ Tuynhiên, họ cũng rất tin tưởng và ủng hộ hoạt động của HTX

Trên cơ sở phân tích thực trạng, nghiên cứu đã đi tìm hiểu một số yếu tố ảnhhưởng đến việc phát huy vai trò của HTX đối với các xã viên, trong đó bao gồm cácyếu tố bên ngoài cũng như bên trong HTX như: Yếu tố thuộc môi trường tự nhiên;chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước; nguồn vốn; trình độ và năng lực của các

cán bộ HTX; quy mô hoạt động; cơ sở vật chất kỹ thuật cũng như khả năng nhận thứccủa bản thân xã viên HTX Theo đánh giá của các hộ thì yếu tố vốn có tầm ảnh hưởngquan trọng nhất, theo sau đó là trình độ và năng lực của các cán bộ HTX.

Những phân tích trên là căn cứ đưa ra những giải pháp nhằm nâng cao vai tròcủa HTXDVTH Đa Tốn đối với người dân Muốn đạt được mục tiêu đó, cần phảithực hiện một cách đồng bộ các giải pháp sau: Tiếp tục đổi mới cơ chế quản lýHTX và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ quản lý HTX, có năng lực và trình độ;tăng cường học tập các HTX điển hình tiên tiến để phát triển thêm một số loại hìnhdịch vụ mới; tổ chức tốt các dịch vụ và nâng cao chất lượng, giá cả hợp lý các hoạtđộng dịch vụ; tạo điều kiện thuận lợi cho sản xuất của xã viên; huy động nguồnvốn, tăng cường xây dựng cơ sở hạ tầng HTX và có cả những biện pháp tác độngnhằm nâng cao nhận thức của xã viên

MỤC LỤC

Hà Nội, ngày tháng năm 2013 i Sinh viên i Trong thời gian thực tập vừa qua, để hoàn thành được đề tài tốt nghiệp, ngoài sự nỗ lực của bản thân tôi đã nhận được rất nhiều sự quan tâm giúp đỡ của các tập thể, các cá nhân trong và ngoài trường ii

Hà Nội, ngày tháng năm 2013 ii Sinh viên ii

Bảng 4.9: Kết quả điều tra sử dụng dịch vụ của các xã viên HTXDVTH Đa Tốn Error: Reference source not found

Bảng 4.10: Đánh giá tính kịp thời của dịch vụ bảo vệ thực vật của xã viên HTX Error: Reference source not found

Bảng 4.11: Đánh giá của xã viên về giá cả của các dịch vụ HTXDVTH Đa Tốn.Error: Reference source not found

Bảng 4.12: Đánh giá của xã viên về chất lượng của các dịch vụ của HTX Error: Reference source not found Bảng 4.13: Đánh giá của xã viên về thời gian cung ứng dịch vụ của HTX Error: Reference source not found

Bảng 4.14: Mức độ tham gia các lớp tập huấn kỹ thuật của xã viên HTX Error: Reference source not found

Bảng 4.15: Mức độ tham gia làm việc cho HTX của các xã viên Error: Reference source not found

Bảng 4.16: Đánh giá về các lợi ích HTX mang lại cho xã viên Error: Reference source not found

Bảng 4.17: Các hoạt động hỗ trợ đối với đời sống văn hóa xã hội của HTX Error: Reference source not found Bảng 4.18: Sự hỗ trợ của HTXDVTH Đa Tốn đối với xã viênError: Reference source not found

Bảng 4.19: Đánh giá mức độ hài lòng của xã viên về HTXDVTH Đa Tốn Error: Reference source not found Bảng 4.20: Nhu cầu sử dụng các dịch vụ của xã viên HTXDVTH Đa Tốn Error: Reference source not found

Bảng 4.21: Trình độ học vấn của các chủ hộ xã viên HTXDVTH Đa Tốn Error: Reference source not found Bảng 4.22: Đánh giá mức độ tác động của các yếu tố ảnh hưởng đến việc phát huy vai trò của HTXDVTH Đa Tốn Error: Reference source not found

Bảng 4.23: Phân tích điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội thách thức trong việc nâng cao vai trò của HTXDVTH Đa Tốn đối với xã viên Error: Reference source not found

Bảng 4.24: Nhu cầu của xã viên về mở rộng các hoạt động dịch vụ của HTXTH Đa Tốn Error: Reference source not found Bảng 4.25: Đánh giá của xã viên về những việc họ nên làm hỗ trợ HTX.Error: Reference source not found

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

HTX Hợp tác xã

HTXDVNN Hợp tác xã dịch vụ nông nghiệpHTXDVTH Hợp tác xã dịch vụ tổng hợpCNH – HĐH Công nghiệp hóa - Hiện đại hóaĐVT Đơn vị tính

PHẦN I ĐẶT VẤN ĐỀ

1.1 Tính cấp thiết của đề tài

Việt Nam là một nước nông nghiệp với 70% dân số sống ở nông thôn Cuộcsống nông dân chủ yếu dựa vào nền nông nghiệp sản xuất nhỏ, manh mún, tập quánsản xuất còn mang tính tự phát, tự cung tự cấp Sản xuất nông nghiệp chưa thực sựphát huy được lợi thế cạnh tranh của mình đặc biệt là chưa phát huy được lợi thếcủa khoa học kỹ thuật trong thời kỳ mở cửa, hội nhập của nền kinh tế toàn cầu.Chính vì thế, công nghiệp hóa hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn là một trongnhững chủ trương lớn của Đảng, đồng thời cũng là một trong những nhiệm vụ quantrọng hàng đầu và là nội dung cơ bản của quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa(CNH - HĐH) đất nước

Nhận thức được vấn đề này, Đảng và Nhà Nước đã đề ra những chủ trương,đường lối mới trong việc liên kết các hoạt động sản xuất, kinh doanh và dịch vụtrong lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn thông qua mô hình HTX Cái mới ở đâyđược thể hiện thông qua việc ban hành Luật HTX (1996), sửa đổi bổ sung (2003) và

dự thảo Luật (2012) sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7/2013 với việc chuyển đổi

mô hình HTX kiểu cũ sang mô hình HTX kiểu mới với những đặc trưng cơ bảnnhư: quy mô, phạm vi hoạt động và thành viên tham gia HTX không còn giới hạnnhư trước, mục tiêu của tổ chức HTX kiểu mới đó là trước mắt đáp ứng được nhucầu chung về kinh tế - văn hóa - xã hội cho các thành viên, sở hữu tập thể và sở hữu

cá nhân của các thành viên được phân định rõ ràng,… Thực tế đã cho thấy rằng kể

từ khi Luật HTX ban hành (3/1996), khu vực kinh tế HTX đã có những thay đổi rõnét cả về lượng và chất Số lượng HTX tuy tăng không nhiều nhưng đã từng bướccải thiện được về chất, nâng cao hiệu quả hoạt động, uy tín cũng như vai trò đối vớicác xã viên và cộng đồng Theo số liệu của Liên minh HTX Việt Nam (2009) chothấy cả nước có 18.104 HTX trong đó có 8.828 HTX nông nghiệp Hà Nội là thànhphố chiếm số lượng HTX cao nhất ở khu vực Đồng bằng sông Hồng với 952 HTXnông nghiệp trên tổng số 1.587 HTX

Ngày nay, HTX đã và đang tồn tại như một hình thức rất phổ biến, đóng vaitrò tích cực trong sự phát triển kinh tế - xã hội của một quốc gia Đồng thời, nóđược coi là một tổ chức giữ vai trò quan trọng trong việc hợp tác, phát triển nôngthôn nói chung và nông nghiệp nói riêng Khác với những loại hình tổ chức kinh tếkhác, HTX còn giữ vai trò quan trọng trong việc đáp ứng nhu cầu về kinh tế - vănhóa - xã hội cho các xã viên theo nguyên tắc tương trợ nhằm giúp họ trong quá trình

tổ chức sản xuất sao cho có lợi nhất, cung cấp đầu vào cho những hộ chưa sản xuấthàng hóa và giúp đỡ thêm về các dịch vụ đầu ra cho các hộ sản xuất hàng hóa, giảiquyết việc làm, nâng cao mức sống, tăng phúc lợi Tuy nhiên, một số HTX hiệnnay hoạt động chưa mang lại hiệu quả cao như mong đợi của các xã viên Quy môcác HTX còn nhỏ, hoạt động còn mang tính phong trào, hình thức, trình độ và nănglực quản lý còn yếu chưa phát huy được hết vai trò và trách nhiệm đối với các xãviên thuộc HTX của mình

Đa Tốn là một xã nông nghiệp, nằm ở phần đất phía đông nam của huyệnGia Lâm thành phố Hà Nội Tổng diện tích đất tự nhiên là 716,04 ha, đất nôngnghiệp là 449,08 ha với tổng số 13.256 nhân khẩu, trong đó có 9045 khẩu là nôngnghiệp Trong những năm qua với việc thực hiện nghiêm chỉnh các Nghị quyết,chính sách của Đảng và Nhà nước về phát triển kinh tế tập thể và HTX, thì xã ĐaTốn đã có những bước tiến về củng cố và phát triển HTX và đã từng bước chuyểngiao được khoa học kỹ thuật vào lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn Nhờ đó, Đảng bộ

và nhân dân HTXDVTH Đa Tốn đã đạt được những thành tựu đáng kể như tạothêm công ăn việc làm, tăng thu nhập cho các xã viên, nâng cao đời sống vật chấttinh thần cho người dân, góp phần vào sự phát triển chung của toàn xã Và đến naygiá trị sản xuất nông nghiệp đã chiếm 62,25% nền kinh tế chung toàn xã

Tuy nhiên việc phát triển và hoạt động của HTX vẫn còn tồn tại những khókhăn, yếu kém: Mặc dù Nhà nước đã ban hành Nghị định 181/NĐ-CP về thực hiệnLuật đất đai, Nghị định 88/2005 NĐ-CP về chính sách hỗ trợ khuyến khích pháttriển HTX, nhưng HTX vẫn chưa được giải quyết cấp quyền sử dụng đất thuộc tàisản của HTX, từ đó gây khó khăn không nhỏ cho hoạt động kinh doanh của HTX,nhất là trong việc thế chấp vay vốn ngân hàng Nhận thức về mô hình HTX kiểu

mới đối với xã viên và một số cán bộ nhìn chung chưa được quán triệt đầy đủ Việcchuyển đổi và thành lập HTX kiểu mới còn mang nặng tính hình thức, tư duy vẫncòn quen với lối hoạt động cũ Cơ sở vật chất còn cũ và thiếu, trình độ cán bộ quản

lý HTX bất cập so với cơ chế quản lí mới, năng lực nắm bắt thông tin và khả năng

dự báo thị trường, sự nhạy bén và linh hoạt để đáp ứng trước những yêu cầu đadạng, phức tạp của cơ chế thị trường còn nhiều hạn chế Từ đó, chưa phát huy đượctối đa sự tham gia của người dân vào quá trình hoạt động phát triển của HTX cũngnhư chưa phát huy được hết vai trò của mình đối với các xã viên

Xuất phát từ những yêu cầu thực tiễn trên, tôi chọn và nghiên cứu đề tài: “

Nghiên cứu vai trò của hợp tác xã đối với các xã viên - Tiếp cận từ phía xã viên hợp tác xã dịch vụ tổng hợp Đa Tốn, huyện Gia Lâm, thành phố Hà Nội”.

1.2 Mục tiêu nghiên cứu

- Phân tích những yếu tố ảnh hưởng đến vai trò của HTX đối với các xã viên

- Đề xuất những định hướng và giải pháp nhằm nâng cao vai trò của HTX đốivới các xã viên ở HTXDVTH Đa Tốn trong những năm tới

1.3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

1.3.1 Đối tượng nghiên cứu

- Nghiên cứu hoạt động và vai trò của HTXDVTH Đa Tốn đối với các xã viêntrên quan điểm của các xã viên HTX

- Các yếu tố ảnh hưởng đến vai trò của HTXDVTH Đa Tốn đối với xã viên

- Các tác nhân liên quan đến vai trò của HTXDVTH Đa Tốn đối với xã viên

+ Đề tài thu thập số liệu trong vòng 3 năm 2010 – 2012.

+ Đề tài được triển khai nghiên cứu từ 23/01/2013 đến 23/05/2013

1.4 Câu hỏi nghiên cứu

- Cơ sở thực tiễn và cơ sở lý luận nào liên quan đến vai trò của HTX đối với

xã viên?

- Hoạt động của HTX đã mang lại những lợi ích gì đối với xã viên?

- Các yếu tố nào ảnh hưởng đến việc phát huy vai trò của HTX đối với các

xã viên?

- Giải pháp nào được đưa ra để nâng cao vai trò của HTX đối với các xã viên?

PHẦN II TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU

2.1 Cơ sở lý luận về vai trò của HTX đối với xã viên

2.1.1 Khái niệm HTX, HTX dịch vụ nông nghiệp, HTX dịch vụ tổng hợp

Theo định nghĩa của liên minh HTX quốc tế (ICA): “ HTX là một tổ chứcchính trị của những người tự nguyện liên hiệp lại để đáp ứng nhu cầu và nguyệnvọng chung về kinh tế, xã hội và văn hóa thông qua một xí nghiệp cùng sở hữu vàquản lý dân chủ” Định nghĩa này còn được hiểu: “ HTX dựa trên ý nghĩa tự cứumình, tự chịu trách nhiệm, bình đẳng, công bằng và đoàn kết, theo truyền thống củanhững người sáng lập ra HTX, các xã viên tin tưởng vào ý nghĩa đạo đức của tínhtrung thực, cởi mở, trách nhiệm xã hội và quan tâm chăm sóc người khác”

Theo điều 1 Luật HTX sửa đổi ( 26/11/2003): “ Hợp tác xã là tổ chức kinh tếtập thể do các cá nhân, hộ gia đình, pháp nhân (sau đây gọi chung là xã viên) có nhucầu, lợi ích chung, tự nguyện góp vốn, góp sức lập ra theo quy định của Luật này đểphát huy sức mạnh tập thể của từng xã viên tham gia hợp tác xã, cùng giúp nhauthực hiện có hiệu quả các hoạt động sản xuất, kinh doanh và nâng cao đời sống vậtchất, tinh thần, góp phần phát triển kinh tế - xã hội của đất nước”

Khái niệm về hợp tác xã dịch vụ nông nghiệp (HTXDVNN) là tổ chức kinh tế tậpthể do các cá nhân, hộ gia đình, pháp nhân có nhu cầu lợi ích chung, tự nguyện góp vốn,góp sức lập ra theo quy định của Luật HTX để phát huy sức mạnh tập thể của từng xãviên tham gia HTX, cùng giúp nhau thực hiện có hiệu quả các hoạt động sản xuất, kinhdoanh trong lĩnh vực sản xuất, chế biến, tiêu thụ sản phẩm nông, lâm nghiệp, nuôi trồngthủy sản và kinh doanh các ngành nghề khác ở nông thôn

HTX dịch vụ tổng hợp (HTXDVTH) là một loại hình của HTXDVNN chịutrách nhiệm đảm nhiệm dịch vụ nhiều khâu cho sản xuất nông nghiệp như cung ứngvật tư đầu vào, tiêu thụ sản phẩm (đầu ra), dịch vụ giống, bảo vệ thực vật, tưới tiêu,làm đất,… Tùy thuộc vào đặc điểm, điều kiện, trình độ sản xuất và tập quán ở từngvùng mà nhu cầu của nông hộ đối với từng loại hình dịch vụ có khác nhau

2.1.2 Đặc trưng và nguyên tắc hoạt động của HTXDVNN

hộ xã viên không thể làm hoặc làm nhưng không có hiệu quả Đó là những hộ xãviên nhỏ lẻ, tài chính yếu, không đủ sức mạnh cạnh tranh trên thị trường

- Hoạt động dịch vụ của HTXDVNN cũng như các hoạt động kinh tế khác đềuchịu sự cạnh tranh khốc liệt của cơ chế thị trường, cạnh tranh về vốn, về thị phần,

về nguồn hàng,… Vì vậy HTXDVNN có hoạt động dịch vụ hiệu quả cần phải nắmbắt rõ quy luật của thị trường, tiếp cận được với thị trường, nhạy bén với sự thay đổicủa thị trường

- HTXDVNN còn chịu tác động sâu sắc của mô hình kinh tế Trước đây trong

cơ chế tập trung quan liêu bao cấp, việc tổ chức các hoạt động dịch vụ của HTXđược thể hiện bằng các chỉ tiêu pháp lệnh của Nhà nước Ngày nay trong cơ chế thịtrường có sự quản lý của Nhà nước, việc tổ chức hoạt động dịch vụ của các HTX đãxác định được phương hướng sản xuất kinh doanh, các hình thức hoạt động dịch vụtrong các HTX đa dạng phong phú Tùy từng nơi và địa phương mà cácHTXDVNN có hình thức hoạt động khác nhau

2.1.2.2 Đặc điểm về các hoạt động dịch vụ nông nghiệp trong HTXDVNN

- Dịch vụ nông nghiệp được hiểu là điều kiện, yếu tố cần thiết, cần có cho quátrình sản xuất kinh doanh một loại sản phẩm nào đó trong nông nghiệp mà ngườisản xuất không có sẵn, không làm được hoặc làm không hiệu quả và họ phải tiếpnhận các điều kiện, yếu tố đó từ bên ngoài bằng các cách thức khác nhau như: Mua,bán, trao đổi, thuê, nhờ,…

- Hoạt động dịch vụ nông nghiệp là hoạt động nhằm cung cấp, trao đổi, tiếpnhận và sử dụng các dịch vụ giữa người sản xuất nông nghiệp và người cung cấpdịch vụ theo một phương thức nhất định nào đó

- Dịch vụ hỗ trợ nông nghiệp là loại hoạt động có tính chất bao cấp đối vớingười sản xuất nông nghiệp ở một chừng mực nhất định.

- Hoạt động dịch vụ nông nghiệp có những đặc điểm sau:

+ Tính thời vụ: Do sản xuất nông nghiệp có tính thời vụ nên các hoạt độngdịch vụ nông nghiệp cũng sẽ mang tính thời vụ;

+ Được cung ứng từ nhiều nguồn khác nhau và mang tính cạnh tranh cao;+ Tính có thể tự dịch vụ: Bản thân ngành nông nghiệp đã mang đặc điểm củatính tự phục vụ, tức là sử dụng những gì mà ngành sẵn có để phục vụ cho các quátrình sản xuất tiếp theo;

+ Hoạt động nông nghiệp chỉ có tính hiệu quả cao khi được thực hiện đồngthời và trên phạm vi rộng lớn;

+ Nhiều loại hình dịch vụ khó định lượng chính xác

2.1.2.3 Nguyên tắc tổ chức và hoạt động của HTXDVNN

Nguyên tắc tổ chức và hoạt động của HTXDVNN cũng giống như nguyêntắc tổ chức và hoạt động của HTX, được thể hiện trong Luật HTX (2003), cụ thể:

- Tự nguyện: Mọi cá nhân, hộ gia đình, pháp nhân có đủ điều kiện theo quy

định của Luật này, tán thành Điều lệ hợp tác xã đều có quyền gia nhập hợp tác xã;

xã viên có quyền ra hợp tác xã theo quy định của Điều lệ hợp tác xã;

- Dân chủ, bình đẳng và công khai: Xã viên có quyền tham gia quản lý, kiểm

tra, giám sát hợp tác xã và có quyền ngang nhau trong biểu quyết; thực hiện côngkhai phương hướng sản xuất, kinh doanh, tài chính, phân phối và những vấn đềkhác quy định trong Điều lệ hợp tác xã;

- Tự chủ, tự chịu trách nhiệm và cùng có lợi: Hợp tác xã tự chủ và tự chịu

trách nhiệm về kết quả hoạt động sản xuất, kinh doanh; tự quyết định về phân phốithu nhập

Sau khi thực hiện xong nghĩa vụ nộp thuế và trang trải các khoản lỗ của hợptác xã, lãi được trích một phần vào các quỹ của hợp tác xã, một phần chia theo vốngóp và công sức đóng góp của xã viên, phần còn lại chia cho xã viên theo mức độ

sử dụng dịch vụ của HTX;

- Hợp tác và phát triển cộng đồng: Xã viên phải có ý thức phát huy tinh thần

xây dựng tập thể và hợp tác với nhau trong hợp tác xã, trong cộng đồng xã hội; hợptác giữa các hợp tác xã trong nước và ngoài nước theo quy định của pháp luật

2.1.3 Vai trò của HTX đối với xã viên

Kinh tế tập thể với nòng cốt là HTX có vai trò quan trọng trong phát triểnkinh tế xã hội đất nước nói chung và đối với các xã viên nói riêng HTX luôn đượcĐảng và Nhà nước khuyến khích phát triển và được khẳng định trong các Nghịquyết đại hội của Đảng là một thành phần kinh tế quan trọng, không chỉ đóng gópcho tăng trưởng kinh tế mà còn phát huy vai trò toàn diện về văn hoá, chính trị, xãhội, “cùng với kinh tế nhà nước dần trở thành nền tảng của nền kinh tế quốc dân”,

“hiệu quả kinh tế của kinh tế tập thể trên cơ sở quan điểm toàn diện, cả kinh tế chính trị - xã hội, cả hiệu quả của tập thể và của các thành viên” (Nghị quyết Hộinghị TW 5 Khoá IX)

-2.1.3.1 Vai trò kinh tế

Như chúng ta đã thấy khu vực kinh tế hợp tác, HTX không phải là khu vựcđem lại lợi nhuận cao và đóng góp lớn cho tăng trưởng kinh tế, vì mục tiêu hoạtđộng của khu vực này không đơn thuần chạy theo lợi nhuận mà là giúp đỡ cho cácthành viên phát triển là chủ yếu Tuy vậy, so với kinh tế hộ thì kinh tế hợp tác, HTXvẫn có vai trò nổi trội hơn về mặt kinh tế đối với xã viên, đó là:

- HTX đã có những đóng góp quan trọng trong việc cung cấp hàng hoá vàdịch vụ cho xã viên và cộng đồng, hỗ trợ người lao động có cơ hội tham gia vào quátrình phát triển kinh tế của bản thân họ trong điều kiện cụ thể từng nơi, từng cộngđồng mà nếu không có HTX thì họ sẽ gặp khó khăn quá sức vượt qua Thực tế đãchứng minh, thông qua hình thức hợp tác này, họ đã tiếp nhận và sử dụng có hiệuquả hơn các nguồn hỗ trợ của Nhà nước và các tổ chức kinh tế, xã hội đối với họ

- Thông qua HTX, các tiến bộ khoa học kỹ thuật, công nghệ, giống mới đãđược chuyển giao một cách có hiệu quả đến hộ xã viên; công tác chống úng, hạn,chống và phòng ngừa sâu bệnh cho sản xuất của kinh tế xã viên thông qua HTX cóhiệu quả hơn so với từng xã viên thực hiện

- HTX hỗ trợ kinh tế hộ và các thành viên khác phát triển: Lịch sử phát triển kinh

tế, xã hội trên thế giới đã chứng minh rằng, sự phát triển nền kinh tế thị trường

đã trải qua nhiều giai đoạn khác nhau nhưng về mặt cơ cấu và tổ chức kinh tế thìtrong mỗi giai đoạn đều tồn tại rõ nét 3 khu vực kinh tế khác nhau: khu vực kinh

tế tư nhân; khu vực kinh tế nhà nước và khu vực kinh tế hợp tác mà HTX là nòngcốt HTX ra đời với mục đích ban đầu là giúp đỡ lẫn nhau giữa những ngườinghèo để cùng tồn tại trước sức ép cạnh tranh của khu vực kinh tế tư nhân HTX

ra đời và phát triển không phá vỡ kinh tế hộ gia đình mà tách dần một số côngviệc mà nếu làm ở gia đình thì không có lợi bằng HTX

- HTX không chỉ hỗ trợ kinh tế hộ trên cơ sở các tính chất của nó mà còn

là trung gian tiếp nhận sự hỗ trợ của Nhà nước đối với các hộ nông dân vànhững người lao động nghèo Các hệ thống hạ tầng sau khi được xây dựng đượcNhà nước giao cho HTX khai thác, sử dụng để phục vụ cho sự phát triển nôngnghiệp, nông thôn; bảo tồn và phát triển các nghề truyền thống cũng như phục

vụ đời sống của cộng đồng dân trong vùng

Như vậy, có thể khẳng định HTX là tổ chức được ra đời và tồn tại để hỗ trợkinh tế hộ gia đình và các thành viên khác phát triển, phục vụ lợi ích của các cộngđồng dân cư và người lao động nghèo, đặc biệt là các cộng đồng dân cư nông thôn

- Phát triển kinh tế HTX góp phần quan trọng vào phát triển nền kinh tế quốcdân: Lịch sử phát triển kinh tế, xã hội của nhiều quốc gia ở các giai đoạn khác nhaucũng đã cho thấy: Kinh tế HTX không phải là khu vực chính để tạo ra nhiều lợinhuận và tăng trưởng kinh tế mà là khu vực có vai trò, vị trí quan trọng trong giảiquyết việc làm đảm bảo đời sống cho đông đảo người lao động, tạo ra sự ổn định xãhội và làm thuận lợi cho tăng trưởng và phát triển kinh tế của mỗi quốc gia

2.1.3.2 Vai trò văn hóa - xã hội

- Bên cạnh những đóng góp về mặt kinh tế, HTX tiếp tục khẳng định vai tròquan trọng trong việc giải quyết các vấn đề văn hóa - xã hội ở địa phương Nhờ tíchcực chuyển sang tổ chức phát triển các ngành nghề mới, khôi phục các ngành nghềtruyền thống, gắn nông nghiệp với công nghiệp và dịch vụ, nhiều HTX ở nông thôn

đã tạo việc làm, tăng thu nhập và đảm bảo đời sống ổn định cho trên hàng nghìn xã

viên và người lao động, tạo điều kiện phát triển kinh tế cho cả hộ nghèo và các loại

hộ khác, cải thiện đời sống cho nhân dân, góp phần xoá đói, giảm nghèo, từ đó giảmsức ép xã hội về trợ cấp xã hội, thất nghiệp và giảm tệ nạn xã hội… làm giảm sức

ép của quá trình đô thị hoá, tham gia tích cực vào việc thực hiện đường lối củaĐảng về công nghiệp hoá, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn, xây dựng nôngthôn mới, phát triển cộng đồng dân cư, thắt chặt tình làng, nghĩa xóm

- Thông qua HTX đã phát huy tinh thần tương thân, tương ái trong việc giúpnhau xoá đói giảm nghèo Đây là một vấn đề vừa có tính kinh tế - xã hội vừa mang

ý nghĩa chính trị sâu sắc HTX quan tâm đến đời sống vật chất và tinh thần của xãviên thực hiện một số công việc có tính chất xã hội thông qua những việc làm cụthể: thăm hỏi lúc ốm đau, thai sản, tặng quà nhân dịp lễ tết, hiếu hỉ, một số HTXcòn tổ chức được những đợt tham quan, du lịch, nghỉ mát cho xã viên và người laođộng hàng năm Ngoài việc thực hiện các nghĩa vụ thuế đối với Nhà nước, các HTXđều tích cực tham gia phục vụ nhiệm vụ chính trị, đóng góp kinh phí vào các phongtrào của địa phương

- HTX tạo điều kiện phát huy dân chủ ở cơ sở thông qua việc thực hiệnnguyên tắc quản lý dân chủ trong nội bộ HTX, phát huy tính cộng đồng của dân cư

ở làng xã; HTX là môi trường giáo dục tinh thần tập thể, ý thức cộng đồng cho mỗithành viên tham gia

- Thông qua HTX, sức sản xuất xã hội được tập hợp lại để cùng phát triển.Kinh tế hợp tác, HTX rất phù hợp với những đơn vị, cá thể còn yếu kém cả về vốn

và năng lực sản xuất Có thể nói, HTX đã huy động được nguồn lực vật chất cũngnhư tinh thần năng động, sáng tạo, sức lao động của một bộ phận dân cư nhằm đónggóp có hiệu quả hơn vào sự phát triển chung của xã hội

2.1.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến việc phát huy vai trò của HTX

2.1.4.1 Các yếu tố bên trong

- Trình độ và năng lực của cán bộ HTX: Trình độ và năng lực của các cán bộ

HTX có một tầm ảnh hưởng quan trọng trong việc phát huy vai trò của HTX đối với

xã viên, nhất là trong điều kiện cơ chế thị trường như hiện nay, đòi hỏi các HTXcần phải có đội ngũ cán bộ giỏi về chuyên môn nghiệp vụ, có khả năng quản lý, có

bản lĩnh chính trị và khả năng nhạy bén với cơ chế thị trường Khi trình độ cán bộquản lý HTX yếu kém, lúng túng trong điều hành công việc sẽ dẫn đến hiệu quảhoạt động của HTX thấp, từ đó ảnh hưởng đến vai trò của HTX trong việc phát triển

và thúc đẩy kinh tế hộ, chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn và ảnhhưởng đến đời sống của các xã viên

- Khả năng nhận thức của xã viên trong HTX: Xã viên trong HTX phải đảm

bảo cả về số lượng và chất lượng Số lượng và chất lượng phải cân đối với nhau.Khả năng nhận thức của xã viên tốt sẽ đảm bảo được hoạt động của HTX cũng nhưquá trình hướng dẫn, chuyển giao tiến bộ kỹ thuật diễn ra thuận lợi và đạt được kếtquả cao

- Cơ sở vật chất kỹ thuật của HTX: Hệ thống trang thiết bị, cơ sở hạ tầng có

vai trò quan trọng đối với các hoạt động dịch vụ trong HTX Đây là nhóm nhân tốcần thiết để đảm bảo cho hoạt động dịch vụ của HTX diễn ra bình thường và cóhiệu quả Cơ sở vật chất kỹ thuật của HTX tốt thì khả năng tiếp cận của các xã viên

sẽ tốt, từ đó sẽ nâng cao năng suất lao động, tăng hiệu quả sản xuất của các xã viênnói riêng và của cả HTX nói chung

- Điều kiện về vốn của HTX: Đây là nhân tố không thể thiếu và có ảnh hưởng

lớn đến hiệu quả hoạt động của HTX Vốn lớn thể hiện tiềm lực kinh tế, khả nănghoạt động và cung ứng dịch vụ của HTX Nếu có vốn lớn sẽ đảm bảo được các hoạtđộng dịch vụ nông nghiệp như cung ứng đầu vào, đầu ra,… cho các hộ xã viênđược tốt; HTX có thể mở rộng quy mô hoạt động, thu hút thêm nhiều xã viên thamgia, giải quyết vấn đề việc làm cho người dân Vốn lớn, HTX có thể quan tâm nhiềuhơn đến đời sống văn hóa - xã hội của các xã viên bằng cách tăng cường thăm hỏiđời sống,…Bên cạnh vấn đề về vốn, vấn đề sử dụng vốn cũng là một nhân tố khôngnhỏ ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của các HTX Vốn lớn, nhưng sử dụng vốnkhông hợp lý, sẽ gây lãng phí và không hiệu quả

- Quy mô hoạt động của HTX: Quy mô hoạt động của HTX được thể hiện trên

nhiều góc độ khác nhau: Có thể là quy mô về số lượng các loại hình dịch vụ, nếucác loại hình dịch vụ nhiều, khả năng đáp ứng cho nhu cầu sản xuất của các hộ xãviên sẽ được đáp ứng, giảm thiểu rủi ro Ngoài ra, quy mô hoạt động của HTX còn

được thể hiện ở số lượng xã viên, quy mô vốn, diện tích đất đai,…Các nhân tố trênđều ảnh hưởng đến sự phát triển của HTX nói chung và ảnh hưởng đến vai trò củaHTX đối với kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của từng hộ xã viên nói riêng.

- Cách thức tổ chức quản lý HTX: Cách thức tổ chức quản lý của HTX có hợp

lý thì sẽ giúp HTX tránh được tình trạng lãng phí nguồn lực Thực tế cho thấy, ởnhững HTXcó bộ máy tổ chức gọn nhẹ thì sẽ giúp tiết kiệm được chi phí tiền lương,các hoạt động quản lý sẽ không chồng chéo, tập trung được nguồn lực để phát triển

cơ sở vật chất, đáp ứng được nhu cầu về kinh tế - xã hội - văn hóa cho các xã viên

2.1.4.2 Các yếu tố bên ngoài

- Yếu tố môi trường tự nhiên: Các hoạt động dịch vụ của HTX nông nghiệp

gắn liền với hoạt động sản xuất nông nghiệp, các yếu tố tự nhiên không những chiphối cả quá trình sản xuất nông nghiệp mà còn ảnh hưởng đến hoạt động dịch vụcủa HTX Ở mỗi địa phương, mỗi vùng kinh tế - xã hội khác nhau thì hoạt độngdịch vụ của mỗi HTX cũng khác nhau Sự kiểm soát các yếu tố này là rất khó, thôngqua ảnh hưởng đến các hoạt động dịch vụ của HTX, nó có ảnh hưởng gián tiếp đếnhiệu quả sản xuất của các xã viên

- Yếu tố về kinh tế xã hội: HTX là sản phẩm khách quan của quá trình phát

triển kinh tế Kinh tế hàng hóa càng phát triển, thì nhiều yếu tố của quá trình sảnxuất, phạm vi của một hộ sẽ không đảm đương được Điều đó đòi hỏi hoạt độngdịch vụ của HTX phải phát triển để giải quyết được sự khó khăn, thiếu hụt củangười nông dân Thông qua hoạt động cung ứng dịch vụ của mình các HTX đã nângcao lợi ích về kinh tế - văn hóa - xã hội cho các xã viên Giúp cho các hộ xã viênphát triển

- Yếu tố về văn hóa truyền thống: Truyền thống văn hóa Việt Nam luôn tôn

trọng và đề cao tính cộng đồng làng xã, tương thân tương ái, giúp đỡ lẫn nhau trongquá trình sản xuất và đời sống Chính truyền thống này là cơ sở để HTX thực hiệnvai trò phát triển nền văn hóa của một cộng đồng sản xuất giỏi, lối sống đoàn kết,giúp đỡ lẫn nhau giữa các xã viên trong HTX

- Yếu tố về khoa học - công nghệ: Cùng với sự phát triển của nền kinh tế, quá

trình chuyển giao khoa học - kỹ thuật cho nông nghiệp, nông thôn ngày càng được

đẩy mạnh Nó là cơ sở để HTX thực hiện vai trò nâng cao hiệu quả sản xuất của các

hộ xã viên, thúc đẩy kinh tế hộ phát triển Đồng thời, quá trình này diễn ra nhanhhay chậm sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp,nông thôn, phân công lại lao động trong nông nghiệp

- Yếu tố thuộc về chủ trương chính sách: Đây là nhóm nhân tố thuộc về sự

giúp đỡ, tạo điều kiện của Đảng, Nhà nước và các tổ chức xã hội Sự ảnh hưởng củanhóm yếu tố này được thể hiện chủ yếu thông qua Luật HTX,và các chính sách ưuđãi,…Đó là những quyền của các xã viên nhận được, nghĩa vụ của HTX phải làm

và những cơ chế chính sách ưu đãi của Nhà nước đối với khu vực kinh tế HTXđược quy định rõ ràng trong bộ luật HTX (1996), sửa đổi (2003 và 2012), Đóchính là cơ sở để HTX hình thành và thực hiện vai trò của mình

2.1.5 Ý nghĩa của việc nâng cao vai trò của HTX đối với các xã viên

Nâng cao vai trò của HTX có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với các xã viênkhông chỉ về kinh tế mà còn cả về đời sống văn hóa, xã hội Nâng cao vai trò củaHTX đối với các xã viên trước hết sẽ là động cơ thúc đẩy hoạt động sản xuất củacác hộ tốt hơn Người dân sẽ được đáp ứng đầy đủ hơn về nhu cầu trong sản xuất vàsinh hoạt Với khả năng đáp ứng đầy đủ các dịch vụ đầu vào, đầu ra, làm đất, thủynông, bảo vệ thực vật,… với giá cả hợp lý và đảm bảo chất lượng sẽ giúp các xãviên đảm bảo quá trình sản xuất diễn ra thuận lợi, tăng năng suất, phát triển kinh tế

hộ Ngoài ra, người dân sẽ có cơ hội làm việc nhiều hơn khi tham gia vào các hoạtđộng của HTX, tăng thu nhập góp phần cải thiện mức sống

Nâng cao vai trò của HTX đối với các xã viên sẽ góp phần phát triển mộtcộng đồng mang tính đoàn kết, tương thân tương ái, chia sẻ giúp đỡ lẫn nhau trongđời sống cũng như trong sản xuất Các thành viên sẽ có cơ hội hợp tác, giao lưu họchỏi kinh nghiệm lẫn nhau, cùng nhau phát triển sản xuất Ngoài ra, đời sống của các

xã viên cũng sẽ được quan tâm một cách đầy đủ và đồng bộ hơn thông qua nhữngcuộc thăm hỏi gia đình khó khăn, ốm đau, thai sản,… Từ đó sẽ góp phần củng cốniềm tin của xã viên vào hoạt động cũng như định hướng của HTX

Như vậy, nâng cao vai trò của HTX sẽ là động lực để thúc đẩy các xã viênthực hiện sản xuất kinh doanh có hiệu quả và nghiêm túc hơn, đời sống của xã viênđược quan tâm cũng như sự tin tưởng và ủng hộ của họ đối với HTX cũng sẽ tăng lên.Giúp xã hội sử dụng hợp lý và tiết kiệm nguồn lực, góp phần xây dựng kết cấu hạ tầngnông thôn phục vụ công cuộc CNH - HĐH nông thôn nói riêng và cả nước nói chung.

2.2 Cơ sở thực tiễn của đề tài

2.2.1 Nghiên cứu vai trò của các HTX đối với xã viên ở các nước Châu Á

Kinh tế tập thể, trong đó kinh tế HTX đóng vai trò nòng cốt trong phát triểnkinh tế của mỗi quốc gia Đặc biệt, hiện nay, mô hình HTX đã trở thành lực lượngvững mạnh ở một số nước châu Á, nó có một vai trò quan trọng trong sự phát triểnnông nghiệp nói riêng cũng như nền kinh tế toàn xã hội nói chung

2.2.1.1 Vai trò của các HTX nông nghiệp của Nhật Bản đối với xã viên

Nhật Bản là một nước công nghiệp và dịch vụ phát triển, tuy nhiên họ vẫnchú trọng vào phát triển nông nghiệp với việc thành lập các HTX nông nghiệp đachức năng có vai trò quan trọng đối với các xã viên như sau:

- Cung cấp DV hướng dẫn nhằm giáo dục, hướng dẫn nông dân trồng trọt,chăn nuôi cũng như giúp họ hoàn thiện kỹ năng quản lý hoạt động sản xuất Thôngqua các cố vấn của mình, các HTX nông nghiệp đã giúp nông dân trong việc lựachọn chương trình phát triển nông nghiệp theo khu vực; lập chương trình sản xuấtcho nông dân,… Họ cung ứng hàng hoá cho xã viên trên toàn quốc theo đơn đặthàng và theo giá thống nhất và hợp lý

- Các HTX không đặt lợi nhuận là mục tiêu hàng đầu mà chủ yếu là trợ giúpnông dân Các hình thức giao dịch giữa HTX với nông dân khá linh hoạt Nông dân

có thể ký gửi hàng hoá cho HTX, HTX sẽ thanh toán cho nông dân theo giá bánthực tế với một mức phí nhỏ; nông dân cũng có thể gửi HTX bán theo giá họ mongmuốn và HTX lấy hoa hồng Ngoài ra, họ đã đề nghị nông dân sản xuất theo kếhoạch với chất lượng và tiêu chuẩn thống nhất với nhau và ưu tiên bán cho HTX

Về phần mình, HTX định tỷ lệ hoa hồng thấp Các HTX tiêu thụ nông sản theo quy

mô lớn, không chỉ ở chợ địa phương mà thông qua liên đoàn tiêu thụ trên toàn quốc

- HTX nông nghiệp cung cấp tín dụng cho các xã viên của mình và nhận tiềngửi của họ với lãi suất thấp Các khoản vay có phân biệt: cho xã viên khó khăn vayvới lãi suất thấp.

- HTX nông nghiệp còn sở hữu các phương tiện sản xuất nông nghiệp và chếbiến nông sản để tạo điều kiện giúp nông dân sử dụng các phương tiện này hiệu quảnhất, hạn chế sự chi phối của tư nhân Các loại phương tiện thuộc sở hữu HTXthường là: Máy cày cỡ lớn, phân xưởng chế biến, máy bơm nước,…

- Các HTX còn là diễn đàn để nông dân kiến nghị Chính phủ các chính sáchhợp lý cũng như tương trợ lẫn nhau giữa các HTX và địa phương Ngoài ra, cácHTX nông nghiệp Nhật Bản còn tiến hành các nhiệm vụ giáo dục xã viên tinh thầnHTX thông qua các tờ báo, phát thanh, hội nghị, đào tạo, tham quan ở cả ba cấpHTX nông nghiệp cơ sở, tỉnh và Trung ương

Như vậy, có thể thấy rằng HTX nông nghiệp Nhật Bản đã phát triển từ cácđơn vị đơn năng đến ngày nay trở thành các đơn vị đa năng dịch vụ mọi mặt chocho nhu cầu của nông dân và tổ chức liên kết qui mô lớn toàn quốc Họ vẫn tôntrọng mô hình kinh tế nông hộ và chỉ thay thế hộ nông dân và tư thương ở khâu nàoHTX tỏ ra có ưu thế hơn hẳn trong tương quan với mục tiêu hỗ trợ nông dân

2.2.1.2 Vai trò đối với xã viên của các HTX nông nghiệp tại Thái Lan

Các HTX nông nghiệp Thái Lan được thành lập để giúp những xã viên cùngnhau làm ăn, giúp đỡ nhau trong những lúc khó khăn cũng như tạo cho có cuộcsống tốt đẹp hơn với những hoạt động chính:

- Cung cấp vốn cho xã viên: Thông qua sự trợ giúp của Chính phủ, ngân hàngnông nghiệp và HTX nông nghiệp, các tổ chức và các cơ quan cho vay khác, xãviên HTX có thể vay vốn với lãi suất thấp và thời hạn ưu đãi thích hợp cho việc kinhdoanh hoặc sản xuất của họ Vốn vay được chia thành ba loại: ngắn hạn, trung hạn vàdài hạn Hiện nay, có 38,9% HTX tham gia những hoạt động kinh doanh này

- Thúc đẩy việc tiết kiệm: HTX nông nghiệp thúc đẩy việc tiết kiệm bởi vì tíchluỹ có nghĩa là cải thiện đời sống của xã viên Tiền tiết kiệm cũng có thể được sửdụng vào hoạt động kinh doanh, có lợi cho cả HTX và xã viên Hiện tại, các xã viênđều gửi tiết kiệm hoặc tiền ký quỹ cố định trong HTX

- Mua, bán các sản phẩm: Việc mua, bán các mặt hàng phục vụ cho sản xuấtnông nghiệp, máy móc phục vụ nông nghiệp, giống, phân bón,…tạo thuận lợi chocác xã viên vì nó giúp họ giảm chi phí sản xuất cũng như chi tiêu cần thiết trong giađình Họ được đảm bảo giá cả công bằng và chất lượng khi mua, bán thông qua HTX.

- Bán nông sản: Một điều quan trọng trong kinh doanh của HTX nông nghiệpThái Lan là tập trung các sản phẩm của xã viên làm cho họ có lợi thế khi bán cácsản phẩm của mình Xã viên có thể bán được sản phẩm với mức giá cả hợp lý vàđảm bảo cân đong, đo đếm chính xác Trong những năm gần đây, chế biến thựcphẩm đang được giới thiệu đến xã viên để giúp họ tăng thêm thu nhập, ví dụ như:xưởng xay xát và đóng hộp hoa quả

- Các dịch vụ mở rộng và phát triển nông nghiệp: HTX cung cấp các dịch vụkhuyến nông cho xã viên với mức phí phù hợp, dựa trên nguyên tắc cùng nhau chia

sẻ Các dịch vụ đó là cày bừa, cải tạo đất, tưới tiêu, hướng dẫn về nông nghiệp…

2.2.1.3 Vai trò của các HTX ở Hàn Quốc đối với xã viên

Hầu hết các HTXDVNN ở Hàn Quốc đều là các HTX đa chức năng hoạtđộng chủ yếu trên các lĩnh vực sau:

- Hoạt động cung ứng vật tư và hàng tiêu dùng cho nông dân: Để đảm bảocho xã viên có đủ vật tư thiết yếu giá rẻ, đúng thời gian và đảm bảo chất lượng,Liên đoàn HTX Hàn Quốc (NACF) chịu trách nhiệm cung cấp phân, thuốc, máycông cụ, giống,… phục vụ quá trình sản xuất nông nghiệp diễn ra tốt nhất

- Hoạt động tiếp thị, tiêu thụ nông sản: Với mục tiêu là cầu nối giữa xã viên,nông trại với người tiêu dùng NACF đã thiết lập các trung tâm buôn bán, phân phốinông sản để nâng cao khả năng cạnh tranh và bảo vệ thị trường Các kênh tiếp thịđược tổ chức tại các trung tâm tiêu dùng quan trọng với các tổ hợp thương mại, khotang hiện đại, cửa hàng bán buôn bán lẻ và chợ nông dân

- Hoạt động chế biến nông sản của HTX: Để tăng giá trị nông sản, tạo thunhập và việc làm cho dân cư nông thôn và tăng khả năng cạnh tranh của hàng nôngsản, NACF hiện điều hành 153 nhà máy chế biến nông sản hiện đại qui mô lớn trêntoàn quốc Trong đó có 14 nhà máy chế biến rau, 13 nhà máy làm dưa kim chi, 12nhà máy chế biến gạo, 12 nhà máy chế biến nước uống,

- Hoạt động tín dụng ngân hàng: NACF điều hành cả hệ thống ngân hàng nôngnghiệp và các quỹ tín dụng ở HTX để giúp người dân có thể vay vốn, và để giúpnông dân có thế chấp để vay tiền từ ngân hàng, NACF mở dịch vụ bảo hiểm tín dụng.Phần lớn tiền huy động được đầu tư trở lại cho nông dân phục vụ buôn bán và đầu tư

- Hoạt động bảo hiểm: NACF hiện đang áp dụng 10 chính sách bảo hiểm chonông dân, 25 chính sách bảo hiểm nhân thọ, và 8 chính sách bảo hiểm khác Tiền lãiđược đầu tư trở lại, phục vụ phúc lợi xã viên, 7800 học sinh được nhận học bổng,hơn 67 ngàn người được khám chữa bệnh miễn phí Ngoài ra HTX còn hỗ trợ xâydựng như 262 thư viện, 507 trung tâm tư vấn nông thôn, 573 nhà văn hóa, 499 hộitrường cưới

Như vậy, ở Hàn quốc, quá trình hình thành hệ thống HTX mới - hỗ trợ dịch vụcho nông dân - trên thực tế đã phát triển nhanh và ngày càng đáp ứng được nhu cầu tănglên của nông dân Chính phủ Hàn quốc đã quyết định đúng khi biết trước sự cần thiếtphải thiết lập hệ thống HTX hỗ trợ dịch vụ cả đầu vào và đầu ra cho nông dân

2.2.2 Nghiên cứu vai trò của các HTX đối với xã viên ở Việt Nam

2.2.2.1 Quá trình phát triển và thể hiện vai trò trong Luật HTX ở Việt Nam

* Quá trình phát triển: Quá trình hình thành và phát triển của HTX ở Việt

Nam đã trải qua hơn 50 năm với nhiều bước thăng trầm trong lịch sử Bước vào cơchế thị trường, trong xu thế hội nhập kinh tế quốc tế cùng với việc gia nhập WTO,phong trào HTX ở nước ta phải đối mặt với nhiều thách thức để có thể tồn tại vàphát triển Chính vì thế, Đảng và Nhà nước đã có sự quan tâm, đưa ra nhiều chủtrương, chính sách hỗ trợ phát triển khu vực kinh tế HTX

- Từ 1959 đến 1986: Kinh tế kế hoạch - thời kỳ bao cấp

Trước đổi mới (từ khi HTX đầu tiên ra đời năm 1959 đến năm 1986), phongtrào HTX đã cải thiện một bước đời sống của nhân dân, đổi mới bộ mặt của nôngthôn, xây dựng hạ tầng phục vụ sản xuất HTX được thành lập không dựa trên nhucầu hợp tác thực tế mà theo quyết định hành chính Nhà nước, vận hành theo cơ chế

kế hoạch hóa tập trung, bao cấp, đề cao gần như tuyệt đối sở hữu tập thể và sản xuấttập thể; sở hữu tư nhân đối với tư liệu sản xuất và vai trò kinh tế hộ, kinh tế cá thể

bị xem nhẹ

- Từ năm 1986 đến nay

Từ sau năm 1986, phong trào HTX bắt đầu thoái trào trong bối cảnh nềnkinh tế Việt Nam chuyển sang kinh tế thị trường HTX cũ bị tê liệt, tan rã hoặc tựphát chuyển đổi thích nghi với môi trường mới, nhất là HTX nông nghiệp Vai trò

tự chủ của kinh tế hộ gia đình được khẳng định, kinh tế tư nhân được khuyến khíchphát triển và doanh nghiệp Nhà nước được đổi mới, cùng với sự ra đời của các vănbản pháp luật liên quan (Luật Kinh tế, Luật Công ty, Luật Doanh nghiệp tư nhân,Luật khuyến khích đầu tư trong nước, Luật Doanh nghiệp…) Trong khi đó, vănbản pháp lý đầu tiên điều chỉnh khu vực kinh tế HTX mãi gần 10 năm sau mới đượcban hành (Luật HTX năm 1996) Tuy nhiên, những quy định của Luật HTX năm

1996 vẫn còn nhiều điểm bất cập, thiếu sót trong quá trình triển khai thực hiện : thủtục đăng ký kinh doanh rườm rà,… Để khắc phục những hạn chế của Luật HTXnăm 1996, Quốc Hội Việt Nam đã thông qua Luật HTX mới năm 2003, nhằm tạomôi trường pháp lý thuận lợi hơn cho sự thành lập và phát triển HTX Mô hìnhHTX kiểu mới được hình thành trên cơ sở vận dụng các giá trị và nguyên tắc HTXquốc tế Tuy nhiên, người dân chưa nhận thức được đúng và đầy đủ vài trò củaHTX kiểu mới, tâm lý e ngại đối với mô hình HTX kiểu cũ vẫn còn tồn tại ; ngườidân chưa thực sự tự nguyện và nhận thức được lợi ích của HTX đối với hoạt độngkinh tế riêng và đời sống của mình Xử lý dứt điểm các HTX kiểu cũ, hoạt độnghình thức có thể coi là một vấn đề cấp bách cần được quan tâm, để hạn chế tối đanhững ảnh hưởng về mặt kinh tế cũng như hình ảnh và nhận thức của người dân vềHTX Từ đó, nhằm hoàn thiện về luật HTX, Luật HTX năm 2012 đã ra đời và sẽchính thức có hiệu lực từ tháng 7/2013 Nhìn ra Thế giới, phong trào HTX đã hìnhthành và phát triển hơn 200 năm, ngay cả ở những nước có nền kinh tế hàng đầu thếgiới (Mỹ, Pháp, Nhật, Canada…), lĩnh vực HTX vẫn luôn được coi trọng, khôngngừng phát triển và góp phần không nhỏ vào sự ổn định kinh tế, xã hội của đấtnước Cùng chung nhận thức đó, Đảng và Nhà nước Việt Nam luôn đánh giá caovai trò của HTX và kinh tế tập thể đặc biệt quan trọng đối với nước ta khi mà 70%dân số còn làm nông nghiệp

* Vai trò của HTX đối với xã viên được thể hiện trong Luật HTX ở Việt Nam

Năm 1996, Luật HTX ra đời và có hiệu lực kể từ ngày 1/1/1997 cùng với cácvăn bản hướng dẫn đã đặt cơ sở pháp lý đầu tiên cho quá trình đổi mới mạnh mẽ tưduy về bản chất của loại hình tổ chức kinh tế này Tiếp theo đó, theo Luật HTX năm

2003 và Luật HTX 2012, HTX được công nhận bình đẳng với các loại hình doanhnghiệp khác trên thị trường Mặt khác, xét về mặt sở hữu, HTX thuộc về sở hữu củanhóm các thành viên góp vốn Vì vậy, khác với HTX kiểu cũ của nền kinh tế kếhoạch bao cấp trước kia, HTX kiểu mới ngày nay cần có sự tự chủ thực sự cả vềmặt pháp lí cũng như trên thực tế Điều đó cũng đúng với các nguyên tắc HTX là tựnguyện, tự trợ giúp, tự chủ, tự quản lý và tự chịu trách nhiệm

Vai trò của HTX được thể hiện rất cụ thể trong Luật HTX (2003) thông quaquyền và nghĩa vụ của HTX cũng như quyền và nghĩa vụ của các xã viên HTX cónghĩa vụ phải bảo đảm các quyền của xã viên và thực hiện các cam kết kinh tế đốivới xã viên; thực hiện các nghĩa vụ đối với xã viên trực tiếp lao động cho hợp tác xã

và người lao động do hợp tác xã thuê theo quy định của pháp luật về lao động;khuyến khích và tạo điều kiện để người lao động trở thành xã viên; đóng bảo hiểm

xã hội bắt buộc cho xã viên là cá nhân và người lao động làm việc thường xuyêncho hợp tác xã theo quy định của Điều lệ hợp tác xã phù hợp với quy định của phápluật về bảo hiểm; tổ chức cho xã viên không thuộc đối tượng trên tham gia đóngbảo hiểm xã hội tự nguyện; chăm lo giáo dục, đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao trình độhiểu biết của xã viên, cung cấp thông tin để mọi xã viên tích cực tham gia xây dựnghợp tác xã, bồi thường thiệt hại do mình gây ra cho thành viên, hợp tác xã thànhviên theo quy định của pháp luật … Các xã viên trong HTX có những quyền: ĐượcHTX, liên hiệp HTX cung ứng sản phẩm, dịch vụ theo hợp đồng dịch vụ, được ưutiên làm việc cho HTX và được trả công lao động theo quy định của Điều lệ HTX;hưởng lãi chia theo vốn góp, công sức đóng góp và theo mức độ sử dụng dịch vụcủa HTX; được HTXcung cấp các thông tin kinh tế - kỹ thuật cần thiết; được hợpHTX tổ chức đào tạo, bồi dưỡng và nâng cao trình độ nghiệp vụ; hưởng các phúclợi của HTX; được HTX thực hiện các cam kết kinh tế; được khen thưởng khi cónhiều đóng góp trong việc xây dựng và phát triển HTX,… Tuy nhiên các xã viên

cũng phải thực hiện những nghĩa vụ sau: Chấp hành Điều lệ, Nội quy HTX, cácnghị quyết của Đại hội xã viên; góp vốn theo quy định của Điều lệ HTX; mức vốngóp không vượt quá ba mươi phần trăm vốn điều lệ của HTX; đoàn kết, hợp tácgiữa các xã viên, học tập nâng cao trình độ, góp phần thúc đẩy HTX phát triển; thựchiện các cam kết kinh tế với HTX; trong phạm vi vốn góp của mình, cùng chịutrách nhiệm về các khoản nợ, rủi ro, thiệt hại, các khoản lỗ của HTX; bồi thườngthiệt hại do mình gây ra cho hợp tác xã theo quy định của Điều lệ HTX.

Như vậy, Luật HTX luôn là căn cứ pháp lý quan trọng đảm bảo cho sự hìnhthành và hoạt động của các HTX diễn ra đúng pháp luật và đúng với những cam kết,quy định trong luật, cũng như điều lệ hoạt động của HTX Ngoài ra, trách nhiệmnghĩa vụ của HTX cũng như quyền lợi mà xã viên nhận được cũng được ghi chép

cụ thể trong Điều lệ riêng của từng HTX Luật HTX và các văn bản pháp luật khác

có liên quan còn quy định rõ ràng quy trình thành lập của HTX, quản lý của Nhànước đối với HTX, các chính sách ưu đãi của Nhà nước đối với khu vực này cũng là

cơ sở quan trọng để HTX thực hiện vai trò của mình

2.2.2.2 Vai trò đối với xã viên tại một số HTX điển hình ở Việt Nam

a Vai trò của HTXDVNN Đông Dư đối với các xã viên

Đông Dư là một xã nằm phía Tây nam Thủ đô Hà Nội thuộc huyện Gia Lâm.HTXDVNN Đông Dư được thành lập năm 1998 theo luật HTX với mô hình đạidiện hộ nông dân tham gia HTX HTX có 220 xã viên đại diện cho 220 hộ nôngdân/1000 hộ nông dân toàn xã

Hiện nay, HTX làm 7 loại hình dịch vụ kinh doanh giúp cho bà con nông dânthuận tiện cho việc sản xuất kinh doanh, trong đó nổi bật là dịch vụ hỗ trợ xã viêntiêu thụ sản phẩm nông nghiệp Là một xã nông nghiệp ven đô, thu nhập chính là từsản xuất nông nghiệp cho nên các dịch vụ mang tính cộng đồng được HTX rất chútrọng như: dịch vụ thuỷ lợi, dịch vụ khuyến nông, dịch vụ làm đất, dịch vụ vật tưnông nghiệp… Mặc dù HTXDVNN Đông Dư không phải toàn bộ các hộ gia đình là

xã viên nhưng HTX vẫn làm dịch vụ chung cho toàn bộ các hộ nông dân trong xã,

vì phần nào các hoạt động dịch vụ này còn có ý nghĩa chính trị, cộng đồng trong địa

phương HTX tổ chức tốt các dịch vụ này thông qua các tổ trưởng, đã góp phầnquan trọng cho năng xuất cây trồng Kết quả, với 40 ha lúa hai vụ năng xuất đạt 53tạ/ha, ngô hai vụ đạt năng xuất 45 tạ/ha, 40 ha rau an toàn có thu nhập 135 triệu/ha.

Là một xã chuyên canh rau, vấn đề đầu ra cho sản phẩm là một nhu cầu cấpthiết của nông dân Thông qua các hội chợ triển lãm, giới thiệu sản phẩm của HTX

ở trong và ngoài nước, HTX đã ký được các hợp đồng tiêu thụ rau để xuất khẩu vàcung cấp cho các hộ nông dân kết quả cung cấp cho 3.500 xuất ăn ca cho các bếp ăntập thể riêng dịch vụ này có HTX có doanh thu 35 triệu đồng/tháng Công tác chếbiến của HTX rất phát triển, từ năm 2005 HTX đã chế biến được hơn 3 vạn sảnphẩm dưa chuột bao tử và ngô bao tử, đã thu hút được hơn 30 lao động phục vụ

Do nhận thức đúng đắn về vai trò của HTXDVNN hiện nay là bà đỡ chokinh tế hộ, vì vậy Ban quản trị HTX xác định việc kinh doanh tổng hợp là đúnghướng, từ năm 2003 khi dự án cầu Thanh Trì thực hiện, do điều tra thị trường chínhxác HTX mở thêm dịch vụ kinh doanh vật tư xây dựng bao gồm sắt thép, xi măng,ống nhựa tiền phong để phục vụ cho các hộ có nhu cầu xây dựng; Dịch vụ ăn uốnggiải khát, hàng yếu phẩm bách hoá phục vụ nhu cầu thiết yếu dân sinh

b Vai trò của HTXDVNN Minh Tân đối với xã viên

HTXDVNN Minh Tân, xã Minh Tân (Vụ Bản) được chuyển đổi hoạt độngtheo Luật HTX từ năm 2003 Sau khi chuyển đổi, Ban chủ nhiệm và các xã viên đãxác định rõ phương hướng sản xuất kinh doanh của mình là hoạt động đa ngành,trong đó chú trọng các ngành nghề kinh doanh dịch vụ nông nghiệp và kinh doanhtổng hợp Trong từng giai đoạn, Ban quản trị HTX đã chỉ đạo kịp thời và đưa ra cácgiải pháp thích hợp cho sự phát triển HTX Với phần tài sản phục vụ sản xuất hiện

có gồm 7 trạm bơm cố định và 10 máy bơm dã chiến, công suất trên 33.500m3/h,HTX đã chủ động tưới tiêu trong mọi điều kiện thời tiết Bằng nguồn vốn đóng gópcủa xã viên và nhà nước hỗ trợ với tổng kinh phí 2,95 tỷ đồng, HTX đã xây dựngkiên cố hóa trên 10,7km kênh cấp II, III Công trình cấp nước sinh hoạt đầu tư xâydựng với 2,42 tỷ đồng và được đưa vào sử dụng được 7 năm qua đã cung cấp nướchợp vệ sinh cho 95% số hộ trong xã

Với vai trò là đầu mối chuyển giao, áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vàosản xuất, HTX triển khai thực hiện tốt chương trình khuyến nông xã điểm Trongnăm 2010, HTX đã phối hợp với Ban nông nghiệp xã chỉ đạo xã viên thực hiện kếhoạch sản xuất lúa - màu, đạt năng suất 117 tạ/ha Thông qua triển khai các mô hìnhkhuyến nông, các hộ xã viên được tập huấn kỹ thuật đầy đủ HTX đã ký kết hợpđồng sản xuất, tiêu thụ sản phẩm cho xã viên Bên cạnh đó, HTX phối hợp chặt chẽvới trạm bảo vệ thực vật huyện, phân công cán bộ phụ trách các thôn hướng dẫn xã viênphòng trừ sâu bệnh, cung ứng các loại thuốc trừ sâu bảo đảm đủ số lượng, chất lượng,giá cả hợp lý, tổ chức diệt chuột bằng thuốc sinh học mỗi vụ từ 3 - 4 đợt, góp phần bảo

vệ mùa màng, giảm thiệt hại cho nông dân HTX đã duy trì liên kết hợp đồng sản xuất vàtiêu thụ giống lúa thuần với công ty cổ phần Giống cây trồng tỉnh, với diện tích ổn định27-30ha Sản lượng năm 2010 là 286 tấn đạt giá trị trên 1,8 tỷ đồng

c Vai trò đối với xã viên của HTXDVNN Đình Bảng, tỉnh Bắc Ninh

Sau hơn 10 năm chuyển đổi theo mô hình HTX kiểu mới, Ban quản trịHTXDVNN Đình Bảng đã mở hướng sản xuất kinh doanh đa ngành, trong đó chútrọng các ngành nghề dịch vụ nông nghiệp và tổng hợp Hiện nay, HTX có hơn4.000 hộ xã viên với trên 14.000 nhân khẩu và 335 ha đất canh tác, trong đó 100%cấy các giống lúa hàng hoá chất lượng cao như nếp, tẻ thơm…chuyển đổi 70 hađồng trũng sang mô hình kinh tế trang trại VAC, 34 ha trồng đào, hoa cao cấp vàcây cảnh Hàng năm, tổng thu nhập của HTX đạt từ 2 - 2,5 tỷ đồng

Cùng với việc phát huy những ưu điểm của kỹ thuật tiên tiến, hỗ trợ cho xãviên nâng cao thu nhập trên một đơn vị canh tác, hàng năm, HTX tuyên truyền, vậnđộng xã viên mạnh dạn chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi, tổ chức sản xuất theohướng khoanh vùng chuyên canh

HTX đã chủ động liên kết với Viện khoa học kỹ thuật nông nghiệp ViệtNam, Viện rau quả Trung ương, Trung tâm giống cây trồng tỉnh… đưa những giốngmới thuần chủng có chất lượng gạo ngon, năng suất cao vào sản xuất, góp phần đápứng nhu cầu về giống cho xã viên Đồng thời cung ứng vật tư phân bón, thuốc bảo

vệ thực vật,dự báo, phòng trừ sâu bệnh, dịch hại, tiêu thụ sản phẩm,…

Ban quản trị HTX đã áp dụng nhiều biện pháp nhân giống lúa, vừa trực tiếpsản xuất vừa kinh doanh những giống lúa cho chất lượng tốt, đạt chỉ tiêu xuất khẩu

và kháng rầy Giá lúa của HTX bán rẻ hơn giá ngoài thị trường trên dưới 1.000đồng/kg nên được xã viên ưa chuộng

Ngoài ra, HTX còn thực hiện tốt DV diệt chuột, phân bón, làm đất, đồng thời

đã xây dựng khu chế biến tiêu thụ nông sản an toàn với tổng giá trị 300 triệu đồng

HTX đã đầu tư được gần 27 km kênh mương nội đồng, phục vụ tưới tiêucho xã viên, làm mới 4 km đường nội đồng để xe cỡ nhỏ, máy tuốt lúa, máy cày bừa

có thể di chuyển giảm bớt sức lao động cho nông dân, tạo tiền đề cho việc đầu tư,thâm canh, gieo cấy đúng thời vụ Hàng năm, HTX đều chủ động tổ chức tu bổ nạovét kênh mương, sửa chữa cầu cống bị hư hỏng

Nhờ năng động trong kinh doanh dịch vụ, nhiều năm liền HTXDVNN ĐìnhBảng được Liên minh HTX Việt Nam, Bộ nông nghiệp và phát triển nông thôn,UBND tỉnh Bắc Ninh,…tặng Bằng khen cùng nhiều phần thưởng khác Đó là sựđộng viên tích cực để HTXDVNN Đình Bảng nâng cao hơn nữa chất lượng cácdịch vụ nông nghiệp và luôn xứng đáng là đơn vị điển hình trong phong trào xâydựng nông thôn mới

2.2.2.3 Bài học kinh nghiệm về vai trò của HTX đối với xã viên

Với điều kiện sản xuất nông nghiệp như nước ta (quy mô đất nhỏ, manhmún), để giúp các hộ nông dân cải thiện điều kiện sản xuất cần phải liên kết cáchoạt động đầu ra, đầu vào cho họ dưới hình thức tốt nhất là HTX dịch vụ nôngnghiệp Bởi vì theo tôn chỉ của HTX từ trước tới nay thì HTX có thể mang đếnrất nhiều lợi ích cho các xã viên và cộng đồng xung quanh

Thứ nhất, nhận thức được vai trò của các HTX nông nghiệp: HTX nông

nghiệp ở các nước Châu Á thường được hiểu là để phục vụ người dân ở nôngthôn, không chỉ giới hạn trong lĩnh vực nông nghiệp mà nó bao gồm tất cả cáckhâu dịch vụ liên quan đến đời sống của người dân như dịch vụ đầu vào đầu racho sản xuất nông nghiệp, dịch vụ nhu yếu phục vụ đời sống hàng ngày, đồ giadụng, dịch vụ nâng cao đời sống cho người dân, dịch vụ chăm sóc sức khoẻ

(bệnh viện), Trong khi đó HTX nông nghiệp ở nước ta chỉ chú trọng vào nhữngkhâu dịch vụ mang tính chất nông nghiệp đặc thù Do vậy, mà khái niệm về HTXnông nghiệp của nước ta cũng nên hiểu trên nghĩa rộng hơn là HTX nông nghiệp

đa chức năng nhằm phục vụ nông thôn, từ đó có chính sách khuyến khích loạihình này phát triển

HTX nông nghiệp các nước như Nhật Bản, Hàn Quốc, hay Thái Lan đãchiếm lĩnh được thị phần chi phối trong cung cấp dịch vụ đầu vào, chế biến, đầu

ra cho sản phẩm nông nghiệp với hệ thống phân phối rộng lớn khắp khu vựcnông thôn Bên cạnh đó thì dịch vụ chuyển giao KHKT sản xuất nông nghiệpcũng đã được HTX nông nghiệp đảm nhận và thực hiện rất tốt, đáp ứng đượcnhu cầu của người nông dân Ngoài những dịch vụ chính, thì các dịch vụ khácnhư cung ứng tiêu dùng, tín dụng tiết kiệm, tín dụng cho vay cũng được HTXnông nghiệp làm tốt Trong khi đó ở nước ta HTX nông nghiệp mới chỉ làm đượcnhững dịch vụ cơ bản như tưới tiêu, vật tư nông nghiệp còn những dịch vụkhác có giá trị gia tăng cao thì chưa làm được do yếu về vốn, về con người, về

cơ sở vật chất và một vấn đề lớn là niềm tin của xã viên, của nông dân đối vớiHTX còn ở mức thấp Qua đây, Nhà nước có thể định hướng về vai trò của HTXnông nghiệp ở nước ta trong thời gian tới có phải là một tác nhân chính nhằm chiphối sự phát triển nông thôn hay không? Hay chỉ là tác nhân cung cấp dịch vụthông thường như hiện nay Nếu muốn phát triển được như mô hình một số nước

có HTX nông nghiệp phát triển đòi hỏi Nhà nước phải có quyết tâm cao, đầu tưlớn, thu hút được đội ngũ quản lý HTX giỏi Làm sao HTX nông nghiệp trởthành một địa chỉ tin cậy cho người nông dân sản xuất và người tiêu dùng

Thứ hai, về mặt tổ chức trong HTX: Hiện nay các HTX nông nghiệp của

Nhật Bản, Hàn Quốc, hay Thái Lan đều có hệ thống tổ chức cung cấp dịch vụchuyên ngành từ trên xuống, hay hệ thống chế biến, tiêu thụ nông sản (thành lậpcác liên đoàn quốc gia, tỉnh rồi đến HTX nông nghiệp đa chức năng) Trong khi

đó ở nước ta chưa có một tổ chức chặt chẽ để cung cấp dịch vụ từ trên xuống nêncác hoạt động dịch vụ của HTX nông nghiệp không đồng nhất, mạnh ai người ấylàm Về quy mô HTX, xu thế của các nước hiện nay là hợp nhất các HTX quy

mô nhỏ (thôn, xã) thành HTX quy mô lớn với hình thức là HTX nông nghiệp đachức năng Ví dụ: Nhật Bản sau nhiều năm tổ chức lại HTX nông nghiệp, trướcnhững năm 1950 có hơn 15 nghìn HTX nông nghiệp (xuất phát từ HTX cấp thôn,làng) nay sát nhập chỉ còn 740 HTX nông nghiệp đa chức năng sơ cấp Do vậy,bài học kinh nghiệm cho Việt Nam có thể củng cố, sắp xếp, hợp nhất nhữngHTX nông nghiệp quy mô nhỏ, thiếu cơ sở vật chất, yếu đội ngũ quản lý thànhnhững HTX quy mô lớn hơn

Thứ ba, về đội ngũ quản lý HTX: Đội ngũ quản lý HTX của các nước đã

được đào tạo bài bản, có kiến thức chuyên môn chuyên ngành cao Trong khiHTX nông nghiệp nước ta hiện nay thiếu đội ngũ cán bộ có kiến thức quản lýHTX và thiếu kinh nghiệm Mặc dù trong những năm qua Nhà nước đã bỏ ra khánhiều tiền để đào tạo đội ngũ “cán bộ HTX”, nhưng chủ yếu mới tập trung vàocác chức danh chủ nhiệm, phó chủ nhiệm và trưởng ban kiểm soát HTX và chấtlượng đào tạo chưa cao Chúng ta còn rất nhiều hạn chế trong đào tạo xã viêncho HTX, vì vậy Chính phủ cần xem xét lại công tác đào tạo đội ngũ cán bộ và

xã viên và tăng cường thêm công tác đào tạo

2.3 Các công trình nghiên cứu có liên quan

Kinh tế tập thể mà nòng cốt là HTX có vai trò hết sức quan trọng đối với sựphát triển kinh tế xã hội ở nông thôn Khi bàn về lĩnh vực này đã có rất nhiều nhữngnghiên cứu liên quan nhằm đánh giá thực trạng hoạt động cũng như đề ra nhữnggiải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của các HTX Tuy nhiên, đi nghiên cứu sâu

về vai trò mà HTX mang lại cho xã viên thì còn rất hạn chế Sau đây là một sốnghiên cứu có liên quan đến đề tài:

1 Nguyễn Văn Quý (2010) “Vai trò của Hợp tác xã nông nghiệp đối với cáchoạt động sản xuất nông nghiệp tại xã Hương Toàn, huyện Hương Trà, tình ThừaThiên Huế” Nghiên cứu đã chỉ ra được những lợi ích mà HTX nông nghiệp manglại cho xã viên mà chủ yếu là trên lĩnh vực sản xuất Đó là những lợi ích trong việcđiều hành, chỉ đạo sản xuất cũng như khi xã viên sử dụng các dịch vụ của HTX nhưgiá cả, chất lượng, thời gian cung ứng đảm bảo, ngoài ra, HTX còn dịch vụ khâucho xã viên vay vốn Ngoài những lợi ích trên, HTX còn luôn quan tâm hỗ trợ đến

đời sống văn hóa của người dân Tác giả cũng đã chỉ rõ những thuận lợi cũng nhưnhững khó khăn trong việc phát huy vai trò của mình, từ đó đề ra những biện phápnhằm khắc phục và phát huy vai trò của HTX đối với người dân nơi đây.

2 Trần Quốc Nhân và cộng sự (2012).“Phân tích lợi ích của hợp tác xã kiểumới mang lại cho người dân: Trường hợp nghiên cứu hợp tác xã Long Tuyền, QuậnBình Thủy, Thành phố Cần Thơ” Nghiên cứu cũng đã đề cập khá chi tiết đếnnhững lợi ích mà HTX kiểu mới mang lại cho người dân, cụ thể đó là vai trò trongviệc định hướng mô hình sản xuất cho người dân, cung cấp các lớp tập huấn, tạođiều kiện cho xã viên tham quan học hỏi những mô hình sản xuất giỏi, vai trò trongviệc cung ứng đầu vào đầu ra, tăng thu nhập cho người dân Tuy nhiên, tác giả chưaphân tích được các yếu tố ảnh hưởng đến việc phát huy vai trò của HTX đối với các

xã viên và chưa đề ra được những giải pháp cụ thể

3 Ủy ban kinh tế của Quốc hội và UNDP tại Việt Nam (2012) “Sự phát triểncủa Hợp tác xã và vai trò của Hợp tác xã đối với an sinh xã hội” Nghiên cứu nàytrình bày khá chi tiết và sâu sắc về quá trình hình thành, phát triển và hoạt động củaHTX ở Việt Nam Tuy nhiên, mục tiêu chính của nó vẫn là phân tích vai trò củaHTX đối với an sinh xã hội Các tác giả đã trình bày và phân tích rất sâu về vai tròcủa HTX trong việc đảm bảo mức sống tối thiểu cho người dân, cải thiện thị trườnglao động, cũng như vai trò trong việc thực thi các chính sách bảo hiểm và các chínhsách ưu đãi xã hội, trợ giúp xã hội đối với khu vực HTX Nghiên cứu cũng đã đưa

ra hàm ý chính sách, để từ đó đề ra định hướng và các giải pháp cụ thể nhằm nângcao vai trò của HTX hơn nữa đối với an sinh xã hội

Những công trình nghiên cứu trên đã phân tích, đánh giá được những lợi ích

mà HTX mang lại cho xã viên cũng như đã đề ra được một số những giải phápnhằm phát huy vai trò của HTX Mặc dù vậy, các nghiên cứu còn phân tích kháchung, chưa tìm hiểu được các yếu tố ảnh hưởng đến việc phát huy vai trò của HTXđối với các xã viên, chưa đưa ra những giải pháp cụ thể, sát sao với thực tế Vì vậy,những phân tích dưới đây sẽ góp phần chia sẻ những kinh nghiệm thiết thực trongviệc tìm ra giải pháp, kiến nghị cho việc nâng cao vai trò của HTX đối với các xãviên trong HTX nói chung và HTXDVTH Đa Tốn nói riêng

PHẦN III ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

3.1 Đặc điểm địa bàn nghiên cứu

3.1.1 Đặc điểm về điều kiện tự nhiên

3.1.1.1 Vị trí địa lý, địa hình

Đa Tốn nằm ở trung tâm phía đông nam của huyện Gia Lâm, ngoại thành HàNội Xã cách trung tâm thủ đô 10 km về phía Tây Bắc và trung tâm huyện 3 km vềphía Đông Xã có đường giao thông nối liền với đường quốc lộ số 5, đây là con đườnghuyết mạch quan trọng của tam giác kinh tế Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh Đây làđiều kiện thuận lợi cho việc đi lại, giao lưu buôn bán của nhân dân trong xã với các địaphương khác Đa Tốn có các mặt tiếp giáp với các xã khác như sau:

- Phía Đông giáp xã Kiêu Kỵ

- Phía Tây giáp xã Đông Dư và Bát Tràng

- Phía Bắc giáp thị trấn Trâu Quỳ

- Phía Nam giáp xã Xuân Quan huyện Văn Giang tỉnh Hưng Yên

Nhìn chung địa hình của xã khá bằng phẳng, thuận lợi cho phát triển nôngnghiệp đa dạng với các sản phẩm có giá trị kinh tế cao như thóc nếp đặc sản, lợnnạc, thủy sản

3.1.1.2 Khí hậu, thời tiết, thủy văn và tài nguyên

- Khí hậu, thời tiết: Xã Đa Tốn mang đặc điểm khí hậu của vùng Đồng bằng

Châu Thổ sông Hồng Khí hậu hàng năm chia làm hai mùa rõ rệt: mùa hè nóng ẩm

bắt đầu từ tháng 4 đến tháng 9, mùa đông lạnh và khô hanh, bắt đầu từ tháng 10 đếntháng 3 năm sau Nhiệt độ trong năm khoảng 23,40C Độ ẩm trung bình trong nămkhoảng 85%, biến động trong khoảng 60 – 90%

- Thủy văn: Lượng mưa trung bình trong năm khoảng 1600 - 1700mm và phân

bố không đều giữa các tháng trong năm Mưa tập trung nhiều nhất từ tháng 5 đếntháng 8 với 75% tổng lượng mưa, những tháng còn lại ít mưa Đặc biệt vào tháng

11 và 12 lượng mưa thấp Số giờ nắng trung bình năm khoảng 1.832,9 giờ Xã có

sông Cầu Bay và đầm Đa Tốn Sông Cầu Bay là con sông chính chảy qua xã dàikhoảng 4 km, bề rộng từ 15 -30 km Đầm Đa Tốn thuộc địa bàn hai thôn Thuận Tốn

và Khoan Tế diện tích khoảng 7 - 8 ha Đây là những nguồn cung cấp nước chínhphục vụ cho việc tưới tiêu của xã

- Tài nguyên:

+ Tài nguyên nước: Xã có nguồn nước mặt tương đối dồi dào, gồm nước trong

các ao hồ và nước sông Tuy nhiên nguồn nước mặt đang có nguy cơ bị ô nhiễm donước thải sản xuất và nước thải sinh hoạt chưa được xử lý nghiêm túc Về nguồnnước ngầm, do ở gần sông Hồng nên nước ngầm ở xã thuộc loại nước mạch nông,nước ngầm ở xã thuộc loại từ mềm đến rất mềm nhưng hàm lượng sắt trong nướcquá cao, cần phải xử lý trước khi sử dụng

+ Thảm thực vật: Hệ thống cây trồng phong phú, đa dạng Bao gồm các cây

hàng năm như lúa, cây ăn quả, cây cảnh, Để phát triển nông nghiệp theo hướngbền vững trong tương lai cần tiếp tục chuyển dịch cơ cấu sản xuất để phát triểnmạnh sản xuất hàng hóa và bảo vệ môi trường

+ Cảnh quan và môi trường: Đa Tốn có nhiều di tích lịch sử văn hóa đã được

xếp hạng Các công trình đình chùa mang đậm nét văn hóa của làng quê Việt Nam.Hàng năm, ở các địa phương đều tổ chức các lễ hội văn hóa sinh động

3.1.1.3 Đặc điểm về đất đai

Là một xã gần sông Hồng, mặc dù không được bồi đắp phù sa hàng nămnhưng đất đai ở xã Đa Tốn cũng khá màu mỡ, thuận lợi cho việc sản xuất nôngnghiệp Loại đất này có thành phần cơ giới chủ yếu là thịt trung bình và thịt nhẹ.Đất không chua, lân tổng số và lân dễ tiêu nghèo, kali tổng số và kali dễ tiêu cao.Các chất dinh dưỡng khác tương đối khá, thuận lợi cho phát triển các loại cây trồng,nhất là cây trồng hàng năm, có khả năng thâm canh cao, tăng hệ số sử dụng đất Cơcấu diện tích đất của xã được thể hiện trong bảng 3.1

Đối với xã Đa Tốn việc sử dụng đất có hiệu quả trong sản xuất nông nghiệpđang là một vấn đề hết sức quan trọng Diện tích đất tự nhiên là 716,04 ha, đất nôngnghiệp là 439,16 ha chiếm 61,332 % tổng diện tích đất tự nhiên và diện tích đất

nông nghiệp đang bị giảm dần trong những năm tiếp theo do đất được quy hoạch đểlàm các công trình của Nhà nước.

Xã Đa Tốn có tổng diện tích đất tự nhiên là 716,04 ha, bao gồm đất nôngnghiệp, phi nông nghiệp, và đất chưa sử dụng Trong đó chủ yếu là diện tích đấtnông nghiệp, vì thế nên xã có tiềm năng phát triển nông nghiệp rất lớn

Qua bảng số liệu trên ta thấy, đất nông nghiệp ở xã đã giảm dần qua 3 năm,

cụ thể năm 2010 có 441,56 ha chiếm 61,667% tổng diện tích đất tự nhiên Năm

2011 giảm so với 2010 với diện tích là 440,07 ha, chiếm 61,459% tổng diện tích đất

tự nhiên Đến năm 2012 đất nông nghiệp còn 439,16 ha, giảm còn 61,332% tổngdiện tích đất tự nhiên

Diện tích đất nông nghiệp gồm diện tích đất sản xuất nông nghiệp và đấtnuôi trồng thủy sản Năm 2010, diện tích đất sản xuất nông nghiệp có 424,26 hachiếm 96,082% diện tích đất nông nghiệp, năm 2011 có 421,83 ha giảm so với

2010, đến năm 2012 là 420,35 ha chiếm 95,717% diện tích đất nông nghiệp giảm sovới 2011 Bình quân qua 3 năm diện tích đất nông nghiệp giảm Diện tích đất sảnxuất nông nghiệp giảm là do đất nuôi trồng thủy sản tăng lên, đây là một xu hướngtích cực, góp phần chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi, cụ thể diện tích đất nuôitrồng thủy sản tăng lên qua 3 năm, năm năm 2012 tăng lên với diện tích là 18,81 ha

Diện tích phi nông nghiệp ngày càng tăng qua 3 năm đến năm 2010 là 259,48

ha, năm 2011 là 263,86 ha, năm 2012 là 268,30 ha Diện tích đất phi nông nghiệptăng là do đất chuyên dùng và đất có mục đích công cộng tăng lên

Diện tích đất chưa sử dụng ở xã qua 3 năm đều có xu hướng giảm dần

Một số chỉ tiêu như: Đất nông nghiệp/hộ (2012) là 1451,77 (m2/hộ), đất nôngnghiệp/khẩu (2012) là 331,29 (m2/người), đất nông nghiệp/lao động (2012) là772,49 (m2/lao động)