ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM ………… o0o………… NGUYỄN TIẾN VINH TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA VỀ CÁC KIẾN THỨC “ĐIỆN TÍCH - ĐIỆN TRƯỜNG” - VẬT LÝ 11 THEO HƯỚNG PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC NĂNG LỰC SÁNG TẠO CỦA HỌC SINH LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC THÁI NGUYÊN - 2013 Số hóa trung tâm học liệu http://lrc.tnu.edu.vn/ ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM ………… o0o………… NGUYỄN TIẾN VINH TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA VỀ CÁC KIẾN THỨC “ĐIỆN TÍCH - ĐIỆN TRƯỜNG” - VẬT LÝ 11 THEO HƯỚNG PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC NĂNG LỰC SÁNG TẠO CỦA HỌC SINH Chuyên ngành: Lý luận phƣơng pháp dạy học mơn Vật lí Mã số: 60.14.0111 LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS.TS: PHẠM XUÂN QUẾ THÁI NGUYÊN - 2013 Số hóa trung tâm học liệu http://lrc.tnu.edu.vn/ i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan công trình nghiên cứu riêng tơi, số liệu kết nghiên cứu nêu luận văn trung thực chưa công bố cơng trình khác TÁC GIẢ LUẬN VĂN Nguyễn Tiến Vinh Số hóa trung tâm học liệu http://lrc.tnu.edu.vn/ ii LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành luận văn tốt nghiệp này, tác giả xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu, Khoa Sau đại học, Ban chủ nhiệm, quý thầy, giáo khoa Vật lí trƣờng Đại học Sƣ Phạm Thái Nguyên quý thầy, cô giáo trực tiếp giảng dạy, giúp đỡ suốt trình học tập Tác giả xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu thầy, giáo Bộ mơn Vật lí Trƣờng THPT Tân Yên tạo điều kiện thuận lợi suốt thời gian tác giả thực thực nghiệm sƣ phạm trƣờng Đặc biệt, tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới Thầy hƣớng dẫn: PGS TS Phạm Xuân Quế hƣớng dẫn, giúp đỡ tận tình suốt thời gian nghiên cứu hoàn thành luận văn Tác giả cảm ơn tập thể lớp Cao học Vật lý khóa 19 giúp đỡ, đóng góp nhiều ý kiến q trình học tập thực luận văn Cuối xin bày tỏ lịng biết ơn đến gia đình, ngƣời thân, bạn bè, đồng nghiệp giúp đỡ, động viên tác giả hoàn thành luận văn Thái Nguyên, tháng năm 2013 Tác giả Nguyễn Tiến Vinh Số hóa trung tâm học liệu http://lrc.tnu.edu.vn/ iii DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT Viết tắt Viết đầy đủ THPT Trung học phổ thơng TN Thí nghiệm GV Giáo viên HS Học sinh DCTNĐG Dụng cụ thí nghiệm đơn giản TNVL Thí nghiệm Vật lý PPDH Phƣơng pháp dạy học Số hóa trung tâm học liệu http://lrc.tnu.edu.vn/ iv MỤC LỤC MỞ ĐẦU i Lí chọn đề tài Mục đích nghiên cứu đề tài 3 Lịch sử nghiên cứu vấn đề mà đề tài quan tâm Giả thuyết khoa học đề tài 5 Đối tƣợng nghiên cứu đề tài Nhiệm vụ nghiên cứu đề tài Phƣơng pháp nghiên cứu đề tài Đóng góp luận văn 10 Nội dung luận văn: NỘI DUNG 10 CHƢƠNG 1: 10 CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHỐ VẬT LÍ 10 Ở TRƢỜNG PHỔ THÔNG 10 1.1 Vị trí, tác dụng hoạt động ngoại khóa dạy học trƣờng phổ thông 10 1.1.1 Vị trí hoạt động ngoại khóa hệ thống hình thức tổ chức dạy học trƣờng phổ thông 10 1.1.2 Tác dụng hoạt động ngoại khóa vật lí 11 1.2 Các đặc điểm hoạt động ngoại khóa 12 1.3 Nội dung, hình thức tổ chức phƣơng pháp dạy học ngoại khóa vật lí 13 1.3.1 Nội dung ngoại khóa vật lí 13 1.3.2 Các hình thức hoạt động ngoại khóa vật lí 14 1.3.3 Phƣơng pháp dạy học hoạt động ngoại khóa vật lí 21 Số hóa trung tâm học liệu http://lrc.tnu.edu.vn/ v 1.4 Quy trình tổ chức hoạt động ngoại khóa vật lí 24 1.5 Thiết kế, chế tạo sử dụng dụng cụ TN đơn giản (DCTNĐG) dạy học vật lí trƣờng phổ thông 26 1.5.1 DCTNĐG tự làm dạy học vật lí trƣờng phổ thông 26 1.5.2 Một số yêu cầu dụng cụ TN đơn giản tự làm 27 1.5.3 Các khả sử dụng DCTNĐG tự làm dạy học vật lí trƣờng phổ thơng 27 1.5.4 TN vật lí (TNVL) nhà với tƣ cách loại làm mà GV giao cho HS nhóm HS thực nhà 28 1.6 Phát huy tính tích cực phát triển lực sáng tạo học sinh dạy học ngoại khóa vật lí 29 1.6.1 Tính tích cực học sinh hoạt động học tập 29 1.6.2 Năng lực sáng tạo học sinh hoạt động học tập 32 1.6.3 Phát huy tính tích cực phát triển lực sáng tạo học sinh dạy học ngoại khóa vật lý 35 CHƢƠNG 38 TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHOÁ VẬT LÍ VỀ CÁC KIẾN THỨC “ĐIỆN TÍCH - ĐIỆN TRƢỜNG” CHO HỌC SINH LỚP 11 THPT 38 2.1 Mục tiêu dạy học mà học sinh cần đạt đƣợc học “Điện tích - Điện trƣờng” lớp 11 THPT 38 2.1.1 Mục tiêu kiến thức 38 2.1.2 Mục tiêu kĩ 39 2.1.3 Mục tiêu phát triển tƣ 40 2.2 Các thí nghiệm cần tiến hành q trình dạy học “Điện tích - Điện trƣờng” 40 2.3 Tìm hiểu tình hình dạy học “Điện tích - Điện trƣờng” lớp 11 THPT 41 Số hóa trung tâm học liệu http://lrc.tnu.edu.vn/ vi 2.3.1 Mục đích điều tra 41 2.3.2 Phƣơng pháp điều tra 41 2.3.3 Đối tƣợng điều tra 41 2.3.4 Kết điều tra 42 2.3.5 Nguyên nhân sai lầm học sinh số giải pháp khắc phục 47 2.4 Xây dựng quy trình hoạt động ngoại khố “Điện tích - Điện trƣờng” lớp 11 THPT 49 2.4.1 Ý định sƣ phạm chung xây dựng quy trình tổ chức hoạt động ngoại khóa 49 2.4.2 Nội dung hoạt động ngoại khóa ứng dụng kĩ thuật kiến thức “Điện tích-Điện trƣờng” 52 2.4.3 Các thí nghiệm mà giáo viên nghiên cứu, chế tạo dự kiến giao cho học sinh nội dung hội vui vật lí “Điện tích-Điện trƣờng” 53 2.4.4 Hình thức phƣơng pháp tổ chức hoạt động ngoại khóa 70 2.4.4.1 Hình thức tổ chức 70 2.4.4.2 Phƣơng pháp dạy học 72 2.4.5 Dự kiến khó khăn mà học sinh gặp phải thực nhiệm vụ phƣơng pháp hƣớng dẫn học sinh 78 CHƢƠNG 84 THỰC NGHIỆM SƢ PHẠM 84 3.1 Mục đích thực nghiệm sƣ phạm 84 3.2 Đối tƣợng thời gian thực nghiệm sƣ phạm 84 3.3 Phƣơng pháp thực nghiệm sƣ phạm 84 3.4 Phân tích diễn biến đánh giá kết thực nghiệm sƣ phạm 85 3.4.1 Phân tích diễn biến hoạt động ngoại khóa trình thực nghiệm sƣ phạm 85 Số hóa trung tâm học liệu http://lrc.tnu.edu.vn/ vii 3.4.2 Sơ đánh giá tính khả thi quy trình lập 101 3.4.3 Sơ đánh giá hiệu hoạt động ngoại khóa 103 KẾT LUẬN CHƢƠNG 105 KẾT LUẬN CHUNG CỦA LUẬN VĂN 106 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC Số hóa trung tâm học liệu http://lrc.tnu.edu.vn/ MỞ ĐẦU Lí chọn đề tài Nhân loại bƣớc sang kỉ 21- kỉ khoa học công nghệ phát triển Những thành tựu to lớn khoa học cơng nghệ đóng vai trị ngày đáng kể đời sống xã hội Để bắt kịp nhịp sống giới tránh không bị tụt hậu xa đòi hỏi quốc gia phải nỗ lực không ngừng Cùng với nhịp phát triển chung giới để đạt mục tiêu xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội, nƣớc ta bƣớc vào thời kì tiến hành CNH HĐH đất nƣớc Điều địi hỏi nƣớc ta phải có nguồn nhân lực có trình độ cao có khả thích ứng tốt Chính mà Đảng ta đƣa chiến lƣợc “giáo dục quốc sách hàng đầu” (Cƣơng lĩnh 1991) yêu cầu phải đổi giáo dục cách toàn diện phƣơng pháp nội dung Do vậy, việc đổi phƣơng pháp dạy học trƣờng phổ thông mục tiêu hàng đầu để đáp ứng yêu cầu xã hội Trong năm gần đây, Đảng Nhà nƣớc ta có biện pháp tích cực hữu hiệu nhằm nâng cao chất lƣợng dạy học Nghị Trung ƣơng II khóa IX rõ: “Đổi mạnh mẽ phƣơng pháp giáo dục đào tạo, khắc phục lối truyền thụ chiều, rèn luyện thành nếp tƣ sáng tạo ngƣời học, bƣớc áp dụng phƣơng pháp tiên tiến phƣơng tiện đại trình dạy học, đảm bảo điều kiện thời gian tự học, tự nghiên cứu cho học sinh sinh viên…” Vật lí học mơn học bắt buộc hệ thống môn học nhà trƣờng phổ thông nƣớc ta Yêu cầu đổi phƣơng pháp dạy học nhà trƣờng phổ thơng u cầu đổi phƣơng pháp dạy học mơn vật lí điều tất yếu Do đặc thù vật lí học môn khoa học thực nghiệm nên khâu quan trọng q trình đổi Số hóa trung tâm học liệu http://lrc.tnu.edu.vn/ 103 3.4.3 Sơ đánh giá hiệu hoạt động ngoại khóa Để đánh giá hiệu quy trình hoạt động ngoại dự kiến, chúng tơi dựa vào tiêu chí đánh giá tính tích cực lực sáng tạo học sinh qua trình thực nghiệm Những biểu tính tích cực hoạt động học sinh - Các em tự nguyện tham gia vào hoạt động ngoại khóa cách tích cực, thoải mái, nhiệt tình Các thành viên nhóm thực nghiêm túc hiệu nhiệm vụ nhóm Trong buổi làm việc nhóm, em tham gia đầy đủ, tích cực thảo luận để thực nhiệm vụ - Sau buổi gặp mặt giao nhiệm vụ chung cho nhóm lớn, em tích cực suy nghĩ, vận dụng kiến thức học để thực yêu cầu mà giáo viên giao cho Đến giáo viên gặp riêng nhóm hầu nhƣ nhóm đƣa đƣợc thí nghiệm cần thiết theo hƣớng nghiên cứu nhóm có phƣơng án cụ thể cho thí nghiệm - Khi có vấn đề chƣa hiểu khó khăn khơng giải đƣợc em mạnh dạn nhờ giáo viên giúp đỡ - Khi giáo viên hƣớng dẫn để em vƣợt qua khó khăn cách sử dụng câu hỏi gợi mở yêu cầu vận dụng kiến thức em chăm lắng nghe suy nghĩ tích cực theo hƣớng giáo viên gợi mở Sau đó, đa số nhóm tự tìm cách giải cho - Có nhiều em nghĩ phƣơng án thí nghiệm để giải nhiệm vụ đƣợc giao em mạnh dạn trình bày ý tƣởng với giáo viên bạn nhóm mong muốn giáo viên giúp đỡ nhƣ mong muốn đƣợc tƣ vấn thêm để em thực theo phƣơng án Số hóa trung tâm học liệu http://lrc.tnu.edu.vn/ 104 - Tất nhóm cố gắng để hoàn thành nhiệm vụ đƣợc giao Ngoài ra, em cịn cố gắng để có sản phẩm đẹp, bền sử dụng học em khóa sau - Các em háo hức mong đợi đến buổi tổng kết để đƣợc mắt sản phẩm mà em chế tạo đƣợc giao lƣu với nhóm khác Các em chuẩn bị chu đáo cho buổi tổng kết: từ việc phân công thành viên chuẩn bị lời giới thiệu thành viên cho vừa ngắn gọn lại vừa hài hƣớc, chuẩn bị lời giới thiệu cho sản phẩm, chuẩn bị kiến thức để tham gia tranh luận, chuẩn bị câu hỏi cho khán giả hay phần quà cho khán giả trả lời câu hỏi đội - Trong tham dự hội vui, nhóm say sƣa báo cáo sản phẩm nhóm Đồng thời, nhóm khác báo cáo sản phẩm xong, em tích cực tham gia đặt câu hỏi cho đội bạn nhờ bạn giải thích điều mà em chƣa hiểu Một số biểu tính sáng tạo học sinh - Hầu hết nhóm đƣa đƣợc vài phƣơng án chế tạo dụng cụ thí nghiệm - Trong chế tạo dụng cụ thí nghiệm nhóm đề xuất đƣợc sáng kiến để dụng cụ bền, đẹp - Trong thí nghiệm có nhiều phƣơng án, học sinh dự đốn đƣợc phƣơng án xác nhất, phƣơng án xác ngun nhân - Học sinh vận dụng kiến thức thu đƣợc cách linh hoạt việc giải thích tƣợng thực tế Các câu hỏi phần thi đố vui đƣợc dùng để kiểm nghiệm điều Số hóa trung tâm học liệu http://lrc.tnu.edu.vn/ 105 KẾT LUẬN CHƢƠNG Thơng qua q trình thực nghiệm sƣ phạm việc tổ chức hoạt động ngoại khóa “Điện tích-Điện trƣờng” cho học sinh lớp 11 trƣờng THPT Tân Yên số 1, Bắc Giang theo nội dung, hình thức tổ chức phƣơng pháp dạy học nhƣ dự kiến, đặc biệt qua kết mà học sinh biểu đợt hoạt động ngoại khóa này, chúng tơi nhận thấy việc tổ chức học ngoại khóa theo hình thức hƣớng dẫn học sinh thiết kế, chế tạo dụng cụ thí nghiệm có hiệu Nội dung hoạt động ngoại khóa khắc phục đƣợc nhƣợc điểm dạy học nội khóa Học sinh đƣợc tự tay thiết kế, chế tạo dụng cụ thí nghiệm, tiến hành thí nghiệm diễn đạt thí nghiệm Qua đó, học sinh đƣợc rèn luyện kĩ thuật tổng hợp, khả ngơn ngữ phát triển tƣ Hình thức tổ chức hoạt động ngoại khóa mà chúng tơi xây dựng hấp dẫn, thu hút đƣợc nhiều học sinh tham gia nhiệt tình, có hiệu Q trình hoạt động q trình học sinh học tập rèn luyện nhƣng hình thức tổ chức mang tính lạ nên học sinh thấy thoải mái, khơng bị gị bó, khơng bị áp lực nhƣ học nội khóa Chính điều khiến cho em chiếm lĩnh tri thức cách tự nhiên, hiệu đồng thời khiến cho em tìm đƣợc liên hệ lí thuyết thực tiễn Ngồi ra, cịn giúp cho em rèn luyện tác phong làm việc khoa học, tinh thần đoàn kết tinh thần làm việc tích cực Phƣơng pháp hƣớng dẫn học sinh theo hƣớng gợi mở nên kích thích học sinh tham gia vào hoạt động cách chủ động, tích cực Thơng qua việc em đề xuất phƣơng án thí nghiệm, chế tạo dụng cụ, tìm giải pháp kĩ thuật độc đáo, đƣa đƣợc dự đốn kết thí nghiệm, so sánh khác biệt phƣơng án thí nghiệm…đã giúp cho em phát triển đƣợc khả sáng tạo Số hóa trung tâm học liệu http://lrc.tnu.edu.vn/ 106 KẾT LUẬN CHUNG CỦA LUẬN VĂN Qua trình thực đề tài đối chiếu với mục đích nghiên cứu phạm vi nghiên cứu đề tài đạt đƣợc kết sau: - Vận dụng đƣợc sở lý luận việc đổi phƣơng pháp dạy học việc tổ chức hoạt động ngoại khóa vật lí cho học sinh THPT vào việc tổ chức hoạt động ngoại khóa “Điện tích-Điện trƣờng” cho học sinh lớp 11 THPT - Trên sở điều tra tình hình dạy học, tình hình thiết bị thí nghiệm phục vụ cho việc dạy học chƣơng Điện tích-Điện trƣờng chúng tơi tìm đƣợc khó khăn, hạn chế học sinh học phần kiến thức Từ đó, chúng tơi đề xuất quy trình tổ chức hoạt động ngoại khóa phần kiến thức cho học sinh lớp 11 để khắc phục hạn chế dạy học nội khóa đồng thời góp phần phát huy tính tích cực phát triển lực sáng tạo học sinh - Chúng xây dựng thành công số thí nghiệm, mơ hình kĩ thuật “Điện tích-Điện trƣờng” từ vật liệu đơn giản, rẻ tiền, dễ kiếm để phục vụ cho trình dạy học, bổ xung tốt cho cho phịng thí nghiệm nhà trƣờng làm mẫu để chế tạo dụng cụ thí nghiệm thực hành cho học sinh học nội khóa - Chúng tơi xây dựng đƣợc nội dung tổ chức hoạt động ngoại khóa hƣớng dẫn học sinh thiết kế, chế tạo dụng cụ thí nghiệm, mơ hình kĩ thuật sử dụng dụng cụ tiến hành thí nghiệm “Điện tích-Điện trƣờng”, tổ chức buổi để học sinh báo cáo sản phẩm tham dự hội vui vật lí Qua buổi này, em có điều kiện vận dụng kiến thức học vào việc giải thích tƣợng vật lí ứng dụng kĩ thuật có liên quan Số hóa trung tâm học liệu http://lrc.tnu.edu.vn/ 107 - Chúng tơi dự kiến hình thức tổ chức phƣơng pháp hƣớng dẫn hoạt động ngoại khóa nói Đồng thời chúng tơi dự kiến khó khăn mà học sinh gặp phải dự kiến phƣơng pháp giúp đỡ em vƣợt qua khó khăn - Kết q trình thực nghiệm sƣ phạm cho thấy việc tổ chức hoạt động ngoại khóa vật lí “Điện tích-Điện trƣờng” lớp 11 THPT khả thi đạt đƣợc mục tiêu mà đề tài đặt Tuy nhiên, thời gian thực đề tài không nhiều, tài liệu tổ chức hoạt động ngoại khóa cịn ít, điều kiện sở vật chất, kinh phí trƣờng phổ thơng dành cho hoạt động ngoại khóa chƣa đáp ứng đƣợc yêu cầu…nên đề tài không tránh khỏi hạn chế nhƣ: Các phƣơng án thiết kế thí nghiệm chƣa nhiều, sản phẩm học sinh làm có tính thẩm mĩ tính xác chƣa cao, chƣa có điều kiện thực nghiệm nhiều đối tƣợng khác nhau,… Để cho việc tổ chức hoạt động ngoại khóa phát huy hết tác dụng việc dạy học chƣơng Điện tích-Điện trƣờng nói riêng chƣơng trình vật lí THPT nói chung, chúng tơi đề xuất hƣớng nghiên cứu tiếp theo: - Tổ chức thực nghiệm sƣ phạm với số lƣợng học sinh lớn, nhiều trình độ để có đƣợc đánh giá tổng quát - Tập trung nghiên cứu kĩ thí nghiệm để chế tạo dụng cụ thí nghiệm bền, đẹp, xác sử dụng dạy học nội khóa - Vận dụng quy trình tổ chức hoạt động ngoại khóa với nội dung khác chƣơng trình vật lí phổ thơng để kích thích hứng thú học sinh học tập vật lí, giúp phát huy tính tích cực phát triển lực sáng tạo học sinh Số hóa trung tâm học liệu http://lrc.tnu.edu.vn/ TÀI LIỆU THAM KHẢO Tô Văn Bình, Thí nghiệm vật lý THPT, Tài liệu dùng cho cao học Lƣơng Duyên Bình, Nguyễn Xuân Chi, Đàm Trung Đồn, Bùi Quang Hân, Đoàn Duy Hinh, Vũ Quang (20007), Vật lý 11 bản, NXB Giáo dục Ngơ Thị Bình (2009), “Nghiên cứu tổ chức hoạt động ngoại khóa “Tĩnh học vật rắn” lớp 10 THPT nhằm phát huy tính tích cực phát triển lực sáng tạo học sinh”, Luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục Phạm Đình Cƣơng (2003), Thí nghiệm Vật lý trường trung học phổ thông, NXB Giáo dục Nguyễn Tất Đạt (1996), Logic học, NXB Giáo dục, Hà Nội Nguyễn Quang Đông (2010), Tuyển tập câu hỏi định tính vật lý, Đại học Thái Nguyên Nguyễn Quang Đông, Phương pháp tổ chức hoạt động ngoại khóa trường THPT, (http://www.thuvienvatly.com) Nguyễn Văn Đồng (Chủ biên), An Văn Chiêu, Nguyễn Trọng Di, Lƣu Văn Tạo (1980), Phương pháp dạy học vật lý trường THPT, tập I, II, NXB Giáo dục, Hà Nội David Halliday, Robert Resnick, Jeart Walker (1998), Cơ sở vật lý, tập IV, NXB Giáo dục, Hà Nội 10 Lê Văn Giáo (2004), Thí nghiệm phương tiện trực quan dạy học Vật lý trường THPT, NXB ĐHSP Huế 11 Đặng Vũ Hoạt (1997), Hoạt động giáo dục lên lớp THCS, NXB Giáo dục, Hà Nội 12 Hà Văn Hùng, Lê Cao Phan (2004), Tổ chức hoạt động thí nghiệm vật lí tự làm trường trung học sở, NXB Giáo dục 13 Nguyễn Ngọc Hƣng (2002), “Thí nghiệm đơn giản, rẻ tiền dạy học Vật lý”, Tạp chí GD, (số 42) 14 Nguyễn Ngọc Hƣng (1999), “Sử dụng phƣơng tiện dạy học dạy Số hóa trung tâm học liệu http://lrc.tnu.edu.vn/ học Vật lý”, Tạp chí GD, (số 3) 15 Nguyễn Ngọc Hƣng, Phạm Xuân Huế, Nguyễn Xuân Thành (2002), Tổ chức hoạt động nhận thức cho học sinh dạy học vật lí trường trung học phổ thông, Trƣờng Đại học Sƣ phạm Hà Nội 16 Nguyễn Văn Khải (Chủ biên), Nguyễn Duy Chiến, Phạm Thị Mai (2007), Lí luận dạy học vật lý trƣờng phổ thông, Tài liệu dùng cho cao học 17 Nguyễn Thế Khơi (Tổng chủ biên) (2007), Vật lí 11 - Nâng cao, NXB Giáo dục 18 Nguyễn Thế Khôi (Tổng chủ biên) (2007), Sách giáo viên Vật lí 11 Nâng cao, NXB Giáo dục 19 Nguyễn Thị Hồng Lê (2005), “Khai thác tự tạo sử dụng thí nghiệm đơn giản rẻ tiền nhằm tích cực hóa hoạt động nhận thức học sinh dạy học phần Quang học Trường THPT”, Luận văn Thạc sĩ GDH, ĐHSP Huế 20 Vũ Quang, Nguyễn Phúc Thuần (đồng chủ biên) (2007), Tài liệu bồi dưỡng giáo viên thực chương trình, sách giáo khoa lớp 11 mơn Vật lí, NXB Giáo dục 21 Nguyễn Đức Thâm (Chủ biên), Nguyễn Ngọc Hƣng, Phạm Xuân Quế (2003), Phương pháp dạy học vật lí trường phổ thông, NXB Đại học Sƣ phạm Hà Nội 22 Hà Nhật Thăng (2003), Tổ chức hoạt động giáo dục ngồi lên lớp trường phổ thơng, NXB Giáo dục 23 Nguyễn Cảnh Tồn (2001), Q trình dạy - tự học, NXB Giáo dục, Hà Nội 24 Phạm Hữu Tòng (2004), Dạy học vật lý trường phổ thông theo định hướng phát triển hoạt động học tích cực, tự chủ sáng tạo tư khoa học, NXB ĐHSP Hà Nội 25 Trần Đức Vƣợng (2004), “Thiết bị dạy học tự làm, thực trạng xu phát triển”, Tạp chí GD (số 103) Số hóa trung tâm học liệu http://lrc.tnu.edu.vn/ PHỤ LỤC 1: MỘT SỐ HÌNH ẢNH HOẠT ĐỘNG TRONG ĐỢT NGOẠI KHĨA VỀ “ĐIỆN TÍCH-ĐIỆN TRƢỜNG” Học sinh chuẩn bị tiến hành thí nghiệm tƣợng nhiễm điện Học sinh tiến hành chế tạo mơ hình máy lọc khói Học sinh tiến hành chế tạo mơ hình sơn tĩnh điện Số hóa trung tâm học liệu http://lrc.tnu.edu.vn/ Học sinh tiến hành chế tạo điện nghiệm đơn giản Học sinh chuẩn bị tiến hành thí nghiệm với tụ điện đơn giản tự làm Học sinh chế tạo mơ hình máy in phun Số hóa trung tâm học liệu http://lrc.tnu.edu.vn/ PHỤ LỤC 2: CÁC PHIẾU ĐIỀU TRA PHIẾU TRAO ĐỔI Ý KIẾN VỚI GIÁO VIÊN VỀ VIỆC DẠY HỌC PHẦN “ ĐIỆN TÍCH-ĐIỆN TRƢỜNG” Ở LỚP 11 THPT Xin đồng chí vui lịng trao đổi với chúng tơi số ý kiến sau đây: Đơn vị nơi đồng chí cơng tác có đủ dụng cụ để làm tất thí nghiệm thuộc phần “Điện tích - Điện trƣờng” khơng? Có □ Khơng □ - Học sinh có đƣợc làm thí nghiệm xây dựng khơng? - Nếu có, học sinh nhóm sử dụng thí nghiệm nghiên cứu mới? Đồng chí vui lịng đánh dấu vào nội dung mà đồng chí chọn: * Khi dạy học sau đây, đồng chí có sử dụng thí nghiệm khơng? - Bài: Điện tích Định luật Cu-Lơng Có □ Khơng □ Thỉnh thoảng □ - Bài: Điện trƣờng Có □ Khơng □ Thỉnh thoảng □ - Bài: Thuyết electron Định luật bảo tồn điện tích Có □ Không □ - Bài: Vật dẫn điện môi điện trƣờng Thỉnh thoảng □ Có □ Thỉnh thoảng □ Khơng □ * Những đồng chí khơng sử dụng thí nghiệm do: - Khơng có đủ dụng cụ thí nghiệm………………………………………… □ - Khơng có phụ tá thí nghiệm……………………………………………… □ - Khơng có thời gian chuẩn bị …………………………………………… □ - Chƣa thành công lớp………………………………………… □ Số hóa trung tâm học liệu http://lrc.tnu.edu.vn/ - Bài học dài không đủ thời gian……………………………………… □ Khi sử dụng phƣơng pháp dạy học phần “ điện tích điện trƣờng”, học, đồng chí thấy số học sinh: - Đề xuất đƣợc dự đoán đơn giản khoảng……………………………….% - Đề xuất đƣợc phƣơng án thí nghiệm để kiểm tra dự đoán khoảng…………% - Trả lời đƣợc câu hỏi cột phụ học khoảng………………….% - Tự lực khái quát để hình thành khái niệm khoảng………………………….% Những khó khăn học sinh học phần gì? * Về kiến thức - Các khái niệm học sinh không hiểu rõ, hiểu sai……………………………… ……………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………… Các sai lầm khác: …………………………………………………………… ……………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………… * Về kĩ - Kĩ bố trí thí nghiệm theo mẫu theo hƣớng dẫn giáo viên… □ - Kĩ thực hành thí nghiệm…………………………………………… □ - Kĩ sử dụng dụng cụ đo lƣờng vật lý………………………………□ - Kĩ thu thập xử lí thơng tin từ thí nghiệm………………………… □ Số hóa trung tâm học liệu http://lrc.tnu.edu.vn/ - Kĩ vận dụng kiến thức để giải thích tƣợng vật lí đơn giản□ - Kĩ diễn đạt xác ngơn ngữ vật lí………………………… □ * Về thái độ, tình cảm - Sự hứng thú…………………………………………………………………□ - Thái độ trung thực, tỉ mỉ……………………………………………… ….□ - Tinh thần hợp tác học tập………………………………………… □ Những đề xuất, góp ý đồng chí dạy “ Điện tích điện trƣờng” * Về thí nghiệm - Những thí nghiệm khơng thành cơng………………………………………… ……………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………… - Những thí nghiệm khó thực lớp…………………………………… ……………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………… - Cách khắc phục……………………………………………………………… ……………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………… * Về phương pháp dạy học - Phƣơng pháp dạy học thực đổi chƣa? Còn phải sửa hay bổ sung nhƣ nào? ……………………………………………………………………………… - Nên cho học sinh hoạt động nhƣ để đáp ứng đƣợc mục tiêu môn học mà đảm bảo thời gian thực chƣơng trình…………… ……………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………… Số hóa trung tâm học liệu http://lrc.tnu.edu.vn/ Đồng chí tổ chức hoạt động ngoại khóa vật lý trƣờng THPT chƣa? Thƣờng xuyên □ Chƣa □ Thỉnh thoảng □ - Nếu có tổ chức kết hoạt động ngoại khóa nhƣ nào? ……………………………………………………………………………… Đồng chí tổ chức hoạt động ngoại khóa “ Điện tích điện trƣờng” lớp 11 THPT lần chƣa? Thƣờng xuyên □ Chƣa □ Thỉnh thoảng □ Những khó khăn giáo viên dạy phần - Thiếu dụng cụ thí nghiệm học sinh…………………………………… □ - Thiếu phịng thí nghiệm thực hành……………………… □ - Nhiều học dài nên không đủ thời gian……………… ………… □ - Các lý khác…………………………………………………………….…□ Các phƣơng pháp dạy học mà đồng chí sử dụng dạy học phần này? - Thuyết trình………………………………………………………………….□ - Đàm thoại…………………………………………………… □ - Phƣơng pháp thực nghiệm……………… ……………………………… □ - Phƣơng pháp dạy học nêu vấn đề……………………… …………………□ Xin chân thành cảm ơn đồng chí! Số hóa trung tâm học liệu http://lrc.tnu.edu.vn/ PHIẾU ĐIỀU TRA TÌNH HÌNH HỌC TẬP MƠN VẬT LÝ VỀ PHẦN “ ĐIỆN TÍCH-ĐIỆN TRƢỜNG” Ở LỚP 11 THPT Họ tên: ………………………………………… Lớp: ……………………………………………… Trƣờng: …………………………………………… Các em vui lòng trả lời câu hỏi sau, em chọn phương án đánh dấu x vào trống (Trừ câu hỏi mở) Trong học vật lý lớp “Điện tích - Điện trường”, em có xem giáo viên tiến hành thí nghiệm khơng? Có □ Khơng □ Nếu giáo viên có tiến hành thí nghiệm học nào? - Bài: Điện tích Định luật Cu-Lơng………………… ……………… □ - Bài: Điện trƣờng…………………………………………………… □ - Bài: Thuyết electron Định luật bảo tồn điện tích………………… □ - Bài: Vật dẫn điện môi điện trƣờng……… ……………… □ Khi học “Điện tích-Điện trường” chương trình vật lý lớp 11 THPT, em có làm thí nghiệm khơng? Có □ Khơng □ - Nếu có, em kể tên thí nghiệm đƣợc làm: ……………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………… - Hồn cảnh em đƣợc làm thí nghiệm: + Trong xây dựng kiến thức mới………………………………… □ + Trong thực hành………………………… …………… …… □ Trong thời gian tự học nhà, mơn Vật lý “Điện tích-Điện trường”ở lớp 11 THPT, em học khi: - Giáo viên dặn hơm sau có kiểm tra vật lý…………….…………… □ Số hóa trung tâm học liệu http://lrc.tnu.edu.vn/ - Hơm sau thời khóa biểu có mơn vật lý………………………………… □ - Thƣờng xuyên học vật lý ….…………………………………………….□ Khi học thuộc phần “Điện tích-Điện trường” lớp, em cảm thấy có khả nắm vững kiến thức đến mức nào? Hiểu kĩ □ Bình thƣờng □ Khơng hiểu □ Em có muốn làm thí nghiệm “ Điện tích điện trường” khơng? Rất muốn Khơng muốn □ □ Bình thƣờng □ Tùy vào thí nghiệm □ Em có muốn tham gia vào hoạt động ngoại khóa “ Điện tích điện trường” khơng? Rất muốn Không muốn □ □ Tùy vào nội dung ngoại khóa □ Tùy vào thí nghiệm □ Nếu tham gia vào hoạt động ngoại khóa “ Điện tích điện trường” em thích làm nhất? □ □ □ □ Thiết kế, chế tạo thí nghiệm Luyện giải tập Đọc thêm tài liệu “Điện tích-Điện trƣờng” Đề xuất khác Số hóa trung tâm học liệu http://lrc.tnu.edu.vn/ ... ? ?Tổ chức hoạt động ngoại khóa kiến thức ? ?Điện tích- Điện trường? ?? - Vật lí 11 theo hướng phát huy tính tích cực, lực sáng tạo học sinh? ??, với mong muốn góp phần nâng cao chất lƣợng dạy học vật lí. .. luyện lực sáng tạo mục tiêu thái độ tích cực học tập học sinh giáo viên vật lí cần phải phối hợp cách khéo léo hoạt động học tập nội khóa ngoại khóa cho học sinh Hoạt động ngoại khóa vật lí hoạt động. .. 38 TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHỐ VẬT LÍ VỀ CÁC KIẾN THỨC “ĐIỆN TÍCH - ĐIỆN TRƢỜNG” CHO HỌC SINH LỚP 11 THPT 38 2.1 Mục tiêu dạy học mà học sinh cần đạt đƣợc học ? ?Điện tích - Điện trƣờng” lớp 11