tiểu luận nguyên lý của chủ nghĩa mác lênin về chủ nghĩa xã hội hiện thực và triển vọng

Bên cạnh đó tô nhượng cho tư bản nước ngoài cũng được sử dụng nhằm phục vụ lợi ích xây dựng chủ nghĩa xã hội; nhà nước sử dụng các quan hệ hàng hoá - tiền tệ và tác động một cách có kế h

CHƯƠNG IX CHỦ NGHĨA XÃ HỘI HIỆN THỰC VÀ TRIỂN VỌNG

……

A. NGUYÊN LÝ CỦA CHỦ NGHĨA MÁC – LÊ NIN VỀ CHỦ NGHĨA XÃHỘI KHOA HỌC HIỆN THỰC

I CHỦ NGHĨA XÃ HỘI HIỆN THỰC:

1 Cách mạng tháng 10 Nga và mô hình CNXH hiện thực đầu tiên trên thế giới:

a Cách mạng tháng 10 Nga:

+ Thời gian xảy ra :

Cách mạng tháng Mười Nga năm 1917 là một sự kiện lịch sử đánh dấu sự rađời của nhà nước Nga Xô Viết Cách mạng tháng Mười nổ ra vào ngày 24 tháng 10năm 1917, do Vladimir Ilyich Lenin và Ðảng Bolshevik lãnh đạo Cách mạng thángMười thành công vào ngày 7 tháng 11 năm 1917

+ Kết quả :

Cách mạng tháng Mười đã hoàn thành sứ mệnh đánh đổ giai cấp tư sản và giaicấp phong kiến địa chủ, giành chính quyền về tay vô sản và nhân dân lao động.Ngay trong đêm 7 tháng 11 năm 1917 (25 tháng 10 theo lịch Nga), Đại hội XôViết toàn Nga lần thứ hai tuyên bố khai mạc tại điện Smoniyl và tuyên bố thành lậpchính quyền Xô Viết do Lenin đứng đầu Các sắc lệnh đầu tiên của chính quyền XôViết đã được thông qua là Sắc lệnh hòa bình và Sắc lệnh ruộng đất Chính quyền XôViết còn thực hiện các biện pháp thủ tiêu các tàn tích của chế độ cũ như xóa bỏ sựphân biệt đẳng cấp, những đặc quyền của giáo hội, nam nữ bình đẳng Đối với cácdân tộc, chính phủ Xô Viết công bố bản Tuyên ngôn về quyền các dân tộc ở Ngakhẳng định quyền bình đẳng của các dân tộc và cho phép các dân tộc có quyền tựquyết như công nhận nền độc lập của Ba Lan, Phần Lan Các cơ quan trung ương và

Xô Viết các địa phương được thành lập Tháng 12 năm 1917, Hội đồng kinh tế quốcdân tối cao được thành lập nhằm xây dựng nền kinh tế xã hội chủ nghĩa Ngày 3tháng 3 năm 1918, nước Nga Xô Viết kí Hòa ước Brest-Litovsk với các nước pheLiên minh Trung tâm chính thức rút khỏi Thế chiến thứ nhất

Trong khi nước Nga đang xây dựng chế độ xã hội chủ nghĩa thì các phần tửbạch vệ với sự giúp sức của 14 nước đế quốc đã ra sức lật đổ chính quyền Xô Viết.Trước tình hình đó, nước Nga Xô Viết đã áp dụng chính sách cộng sản thời chiến,xây dựng Hồng quân công nông Cuộc nội chiến Nga đã diễn ra từ đầu năm 1918đến tháng 11 năm 1920 khi Hồng quân đã đánh tan đội quân của Cuộc nội chiến kếtthúc với thắng lợi thuộc về chính quyền Xô Viết.

+ Ý nghĩa:

Cách mạng Tháng Mười Nga giành thắng lợi và đã đi vào lịch sử nhân loại nhưmột sự kiện vĩ đại nhất của thế kỷ 20, là cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa đầu tiêntrên thế giới do giai cấp công nhân, giai cấp nông dân, binh sĩ cách mạng và đôngđảo quần chúng lao động ở nước Nga tiến hành dưới sự lãnh đạo của Ðảng Cộngsản, đứng đầu là Lê-nin Sự kiện Cách mạng Tháng Mười đánh dấu bước ngoặt vĩđại trong lịch sử cách mạng Nga, xóa bỏ ách áp bức, bóc lột tư bản chủ nghĩa vànhững tàn dư của chế độ chuyên chế Nga hoàng, giải phóng cho công - nông vànhân dân lao động, đưa họ tới địa vị của người làm chủ xã hội

Cách mạng Tháng Mười Nga mở đầu thời đại mới - thời đại quá độ lên CNXHtrên phạm vi toàn thế giới Cách mạng Tháng Mười đã thức tỉnh và cổ vũ các dântộc bị áp bức trong cuộc đấu tranh giải phóng, chống lại ách áp bức, bóc lột và nôdịch của chủ nghĩa đế quốc và chủ nghĩa thực dân, xóa bỏ mọi hình thức nô lệ, vươntới tự do, bình đẳng, thực hiện quyền tự quyết dân tộc Thắng lợi của Cách mạngTháng Mười khẳng định bản chất khoa học và cách mạng của Chủ nghĩa Mác - Lê-nin, cung cấp những bài học lịch sử vô giá cho các cuộc cách mạng vì độc lập dântộc và CNXH

Chủ tịch Hồ Chí Minh, khi nói về cuộc Cách mạng tháng Mười Nga, đã khẳngđịnh: “Giống như mặt trời chói lọi, Cách mạng tháng Mười chiếu sáng khắp nămchâu, thức tỉnh hàng triệu người bị áp bức, bóc lột trên trái đất Trong lịch sử loàingười chưa từng có cuộc cách mạng nào có ý nghĩa to lớn và sâu xa như thế!”

b Mô hình CNXH đầu tiên trên thế giới:

92 năm trước, V.I.Lênin và Đảng Bôn-sê-vích Nga lãnh đạo giai cấp công nhân

và nhân dân lao động Nga tiến hành thắng lợi cuộc Cách mạng tháng Mười, khaisinh Nhà nước xã hội chủ nghĩa đầu tiên trên thế giới, đánh dấu một bước ngoặt tolớn trong lịch sử thế giới, kết thúc cả một thời kỳ lịch sử do giai cấp bóc lột kế tiếp

nhau thống trị nước Nga, mở đầu một thời kỳ lịch sử của giai cấp công nhân và nôngdân lao động Nga đứng lên làm chủ vận mệnh của mình, xây dựng nền chuyên chính

vô sản Mặt khác, nó đã làm đảo lộn hoàn toàn chiến lược toàn cầu của Mỹ và cácnước đồng minh của Mỹ Thể hiện tính ưu việt của Chủ nghĩa xã hội xây dựng vàphát triển kinh tế , quốc phòng vững mạnh, nâng cao đời sống của của nhân dân Đối với Việt Nam, sự ra đời của Liên Xô có ý nghĩa trọng đại, soi sáng và thứctỉnh con đường cách mạng Việt Nam: Giải phóng dân tộc và xây dựng chủ nghĩa xãhội Nhờ vậy, con tàu cách mạng Việt Nam đã vượt qua bao ghềnh thác, giành đượcnhững thắng lợi mang ý nghĩa thời đại và đang tiếp tục vững bước trên con đườngđổi mới, đẩy mạnh Công nghiệp hóa - Hiện đại hóa đất nước theo định hướng xã hộichủ nghĩa

Mô hình đầu tiên của chủ nghĩa xã hội ra đời trong bối cảnh đặc biệt Điều kiệnxây dựng một chế độ mới cực kỳ khó khăn và phức tạp Chiến tranh thế giới thứnhất kết thúc, nhân dân Liên Xô phải gánh chịu những hi sinh và tổn thất hết sức tolớn Đây là cuộc chiến tranh tàn khốc và đẫm máu nhất trong lịch sử nhân loại, sốngười Nga thiệt mạng lên đến 20 triệu người, nền kinh tế vốn lạc hậu lại bị tàn phánặng nề Sau đó nước Nga phải trải qua 4 năm nội chiến đầy khốc liệt (1918 – 1921)chống lại lực lượng phản cách mạng nổi dậy khắp nơi trong nước, tiếp đó là chiếntranh can thiệp của 14 nước đế quốc và bị bao vây, cấm vận về kinh tế, vừa có thùtrong, vừa có giặc ngoài

Từ năm 1918 đến mùa xuân 1921 để đảm bảo cung cấp lương thực cho quânđội, cho tiền tuyến, cho công nhân và cho nhân dân thành thị trong điều kiện lươngthực cực kỳ khan hiếm, Đảng Cộng sản Nga, Đứng đầu là Lênin đã đề ra Chính sáchcộng sản thời chiến, nhằm huy động mọi tài nguyên trong nước cho nhu cầu của tiềntuyến Là một chính sách đặc biệt trong điều kiện nền kinh tế bị tàn phá nặng nề,thực hiện chế độ phân phối hiện vật, loại bỏ quan hệ hàng hoá - tiền tệ, thị trường.Chính quyền Xô Viết ngoài việc quốc hữu hoá nền công nghiệp quy mô lớn, cònnắm trong tay công nghiệp hạng vừa và một phần công nghiệp hạng nhỏ Việc quản

lí toàn bộ công nghiệp tập trung ở các cơ quan trung ương; việc cung cấp nguyênliệu, thiết bị, vật liệu cho xí nghiệp cũng như việc phân phối sản phẩm đều tiến hànhtheo phiếu của cơ quan quản lí, không hạch toán kinh tế Ở thành thị, vật phẩm tiêudùng phân phối theo phiếu với điều kiện ưu tiên cung cấp cho công nhân và căn cứvào tính chất quan trọng, nặng nhọc của công việc; thi hành chế độ nghĩa vụ laođộng phổ biến đối với tất cả mọi người có năng lực lao động

Sau khi đập tan bọn can thiệp vũ trang, thời kỳ Chính sách cộng sản thời chiến

đã kết thúc, giờ đây, chính sách cộng sản thời chiến được thay thế bằng chính sáchkinh tế mới (NEP) Lấy thương nghiệp làm khâu trung tâm để khôi phục kinh tế;thay thế chế độ trưng thu lương thực thừa bằng thuế lương thực; thực hiện chínhsách nông dân được tự do trao đổi nông sản; đặt các xí nghiệp nhà nước trên cơ sởhạch toán kinh tế Ngoài ra Chính phủ còn cố gắng hạ giá các mặt hàng sản xuất và

ổn định lạm phát, bằng việc áp đặt giá được kiểm soát trên các mặt hàng côngnghiệp chính và phá bỏ các tờ rớt nhằm tăng hiệu năng nền kinh tế Chính sách kinh

tế mới thực chất là thực hiện nền kinh tế hàng hoá có sự điều tiết của nhà nước, côngnhận sự tồn tại và phát triển của nhiều thành phần kinh tế khác nhau Chính sáchkinh tế mới lấy khôi phục và phát triển nông nghiệp làm khâu căn bản, từ đó thúcđẩy công nghiệp và các ngành kinh tế khác phát triển

Bên cạnh đó tô nhượng cho tư bản nước ngoài cũng được sử dụng nhằm phục

vụ lợi ích xây dựng chủ nghĩa xã hội; nhà nước sử dụng các quan hệ hàng hoá - tiền

tệ và tác động một cách có kế hoạch để lãnh đạo và quản lí nền kinh tế quốc dân.Với việc thực thi NEP thì chủ nghĩa tư bản nhà nước là một trong những hình thứcrất thích hợp để giúp nước Nga Xô viết nhanh chóng khắc phục tình trạng suy sụpkinh tế sau chiến tranh và ngăn chặn những nảy sinh tự phát của nền sản xuất hànghóa nhỏ - mầm mống của sự phục hồi chủ nghĩa tư bản…

Trong giai đoạn thực hiện chính sách kinh tế mới, sản lượng nông nghiệpkhông chỉ hồi phục ở mức đã đạt được trước cách mạng mà còn tăng trưởng mạnh.Việc phá bỏ các lãnh địa gần như phong kiến tại các vùng nông thôn ở thời SaHoàng trước đây cho phép nông dân có được sự khích lệ lớn nhất từ trước tới nay đểtăng cao sản xuất Kết quả của là Liên bang sô viết trở thành nhà sản xuất lúa gạolớn nhất thế giới

+ Đọc thêm:

* Chính sách cộng sản thời chiến bao gồm :

1 Tất cả nền công nghiệp được quốc hữu hóa và áp dụng cơ chế quản lý tập trung nghiêm ngặt

2 Độc quyền nhà nước về ngoại thương

3 Kỷ luật nghiêm khắc đối với người lao động

4 Nghĩa vụ lao động công ích bắt buộc áp dụng cho "tầng lớp không lao động"

5 Phân chia lương thực – trưng thu thặng dư nông sản từ nông dân theo giá trị tối thiểu để phân phối tập trung cho dân số còn lại.

6 Lương thực và phần lớn hàng hóa được phối cấp và phân phối theo phương thức tập trung

7 Xí nghiệp tư nhân là bất hợp pháp

8 Quản lý đường sắt theo dạng quân sự

* Chính sách kinh tế mới bao gồm :

1 Lấy thương nghiệp làm khâu trung tâm để khôi phục kinh tế

2 Thay thế chế độ trưng thu lương thực thừa bằng thuế lương thực

3 Thực hiện chính sách nông dân được tự do trao đổi nông sản

4 Đặt các xí nghiệp nhà nước trên cơ sở hạch toán kinh tế

5 Sử dụng chủ nghĩa tư bản nhà nước và tô nhượng cho tư bản nước ngoài nhằm phục vụ lợi ích xây dựng chủ nghĩa xã hội

6 Nhà nước sử dụng các quan hệ hàng hoá - tiền tệ và tác động một cách có kế hoạch để lãnh đạo và quản lí nền kinh tế quốc dân

* So sánh 2 chính sách:

Hoàn cảnh ra đời Khi nước Nga ở trong tình

thế chiến tranh

Khi nước Nga đã trở lại hoà bình và bước vào xây dựng CNXH

Mục đích Nhằm huy động tối đa

nguồn nhân lực và vật lực

để đánh bại cuộc tấn công của liên minh 14 nước đế quốc và nội phản

Khắc phục khủng hoảng và hậu quả chiến tranh, phát triển kinh tế

Nội dung + Nhà nước kiểm soát toàn

bộ nền nông nghiệp

+ Tiến hành trưng thu lương thực thừa của nông dân

+ Thi hành chế độ lao

+ Nông nghiệp: Thay chế độ trung thu lương thực thừa của chính sách Cộng sản thời chiến bằng thu thuế lương thực

+ Công nghiệp: Khôi phục CN

động cưỡng bức nặng, cho phép tư nhân được

xây dựng hoặc thuê các xí nghiệp vừa và nhỏ, khuyến khích TB nước ngoài đầu tư vào Nga

+ Thương nghiệp và tiền tệ: Cho phép tư nhân được tự do buôn bán, cho mở lại các chợ Phát hành đồng Rúp mới Tác dụng + Đánh bại cuộc tập kích

của liên minh 14 nước đế quốc và nội phản

+ Bảo vệ nguyên vẹn thành quả của CM tháng 10

+ Đưa nước Nga thoát khỏi khủng hoảng kinh tế và chính trị

+ Khuyến khích nhân dân sảnxuất, tăng năng suất lao động

Hạn chế + Trầm trọng hóa hậu quả

của chiến tranh

+ Mất cân đối dân cư giữa thành thị và nông thôn

+ Gây ra nạn đói  cuộc đình công của công nhân

và nổi loạn của nông dân

+ Sự sụt giá tư bản có sản lượng kém

+ Mất cân bằng giữa cầu và cung tiền, gây ra sự độc quyền

2 Sự ra đời và phát triển của hệ thống CNXH và thành tựu của nó:

a Sự ra đời và phát triển của hệ thống các nước XHCN:

Sau chiến tranh thế giới lần thứ hai, hệ thống xã hội chủ nghĩa thế giới ra đờibao gồm các nước Liên Xô, Cộng hòa dân chủ Đức, Bungari, Ba Lan, Hunggari,Rumani, Tiệp Khắc, Anbani, Mông Cổ, Trung Quốc, Triều Tiên, Việt Nam, Cuba.Nhưng đến thập niên 90 của thế kỷ 20 một số nước đã thay đổi thể chế chính trị nhànước cầm quyền, mà đầu tiên là Liên Xô

Hiện nay (sau năm 2002) trên thế giới chỉ còn lại 5 nước XHCN, đó là:

Cộng hoà nhân dân Trung Hoa (từ 1/10/1949)

Cuba - Cộng hoà Cuba (từ 1/1/1959)

Lào - Cộng hoà dân chủ nhân dân Lào (từ 2/12/1975)

Việt Nam - Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam (từ 2/7/1976)

Triều Tiên – Cộng hòa dân chủ nhân dân Triều Tiên Đây tuy là một quốcgia xã hội chủ nghĩa nhưng chính phủ nước này bị phần lớn cộng đồng quốc tế coi làmột chế độ độc tài chuyên chế, dựa trên các điểm chính là tự cung tự cấp, cô lậphóa, thuyết truyền thống Triều Tiên và chủ nghĩa Marx-Lenin

Trong đó, có 2 nước đang đổi mới kinh tế theo cơ chế thị trường nhưng có địnhhướng XHCN là Trung Quốc và Việt Nam

b Sự phát triển của chủ nghĩa xã hội hiện thực :

Chủ nghĩa cộng sản - kể từ khi Mác và Ăngghen viết “Tuyên ngôn của ĐảngCộng sản” (tháng 12/1847 – 1/1848) - từ một "bóng ma ám ảnh Châu Âu" như cácnhà chính trị tư sản từng tuyên bố, sau cuộc Cách mạng tháng 10 Nga năm 1917 đãtrở thành hiện thực với sự ra đời của nước Nga Xô Viết - nhà nước xã hội chủ nghĩađầu tiên trên thế giới Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, một loạt nước tiến hành cáchmạng thành công và đi lên chủ nghĩa xã hội ở Châu Âu, Châu Á và Châu Mỹ Latinh

Trong thời gian này, hệ thống xã hội chủ nghĩa thế giới do Liên Xô làm nòngcốt đã phát triển mạnh mẽ, trở thành thành trì của hoà bình và cách mạng thế giới

Để chỉ rõ những điều cơ bản trong phát triển của chủ nghĩa xã hội từ giữa thế kỷ 19đến nay, ta tách biệt ra các giai đoạn phát triển như sau:

Giai đoạn thứ nhất là giai đoạn Mác và Ăngghen hình thành lý luận khoa học

về chủ nghĩa cộng sản, tổ chức phong trào cộng sản quốc tế (Quốc tế I) và bướcchuyển sang việc thành lập các đảng công nhân ở các nước châu Âu Đây là giaiđoạn từ giữa thế kỷ 19 đến năm 1917 Khoa học về chủ nghĩa cộng sản là học thuyếtkhoa học thường xuyên phát triển và không ngừng được làm phong phú thêm bằngtri thức khoa học và thực tiễn Do vậy, học thuyết cộng sản chủ nghĩa luôn mangtính mới mẻ, sống động và hiện đại

Giai đoạn thứ hai là bước chuyển từ lý luận khoa học sang thực tiễn của chủnghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản, là việc thực hiện cách mạng chính trị, xã hội vĩđại nhất thế kỷ 20 – Cách mạng Tháng Mười Nga Đây là giai đoạn của chủ nghĩa

xã hội thực tiễn ở một nước từ năm 1917 đến giữa thập niên 40 của thế kỷ 20 Đây

là thời kỳ tốt nhất trong phát triển của chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô – thời kỳ Lênin

(1917 - 1924), thời kỳ thống nhất giữa lý luận và thực tiễn của chủ nghĩa xã hội.Đây cũng là thời kỳ giải quyết nhanh chóng những mâu thuẫn gay gắt, nâng cao tối

đa hoạt động sáng tạo của quần chúng nhân dân và của đảng cầm quyền Mối liên hệmật thiết và thường xuyên giữa đảng với quần chúng đã góp phần phát huy sứcmạnh của nguồn năng lượng khổng lồ của nhân dân Đảng và quần chúng trở thànhmột khối thống nhất Chính thực tế này đã nâng cao uy tín và ảnh hưởng của chủnghĩa xã hội ở nhiều nước trên thế giới

Giai đoạn thứ ba là giai đoạn hàng loạt nước đi theo con đường chủ nghĩa xãhội sau Thế chiến thứ 2 Đây là một bước nhảy vọt cách mạng, lớn về chất trongphát triển của chủ nghĩa xã hội hiện thực trên thế giới Thế giới được phân chia rathành 2 hệ thống xã hội đối lập nhau – chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa tư bản Chủnghĩa xã hội đã mang tính toàn cầu Việc tạo dựng thế giới xã hội chủ nghĩa đã kíchthích phong trào giải phóng dân tộc phát triển ở các nước thuộc địa, làm cho hệthống thuộc địa bị sụp đổ và làm xuất hiện hệ thống thế giới thứ ba – các nước đangphát triển Lập trường và uy tín của chủ nghĩa xã hội trên thế giới được củng cố vàtăng cường Thế nhưng, những sai lầm trong việc tuyệt đối hóa “mô hình Xô Viết”

và đề cao “chủ nghĩa Xô Viết là trung tâm” của một số nhà lãnh đạo Xô Viết đã đemlại một tổn thất lớn cho phong trào xã hội chủ nghĩa quốc tế Chính nó đã cản trở lốithoát ra khỏi cuộc khủng hoảng của Liên Xô và hàng loạt nước xã hội chủ nghĩaĐông Âu và loại bỏ triển vọng đổi mới chủ nghĩa xã hội theo con đường làm cho

“chủ nghĩa xã hội nhiều hơn” Song, với tất cả những sai lầm mang tính chủ quan(có thể sửa chữa được) và những hiện tượng khủng hoảng kinh tế - xã hội (có thểkhắc phục được), chủ nghĩa xã hội thế giới vẫn giữ lại một sức mạnh vật chất và tinhthần lớn lao, những tiềm lực to lớn cho cải cách, đổi mới và phát triển

Giai đoạn thứ tư là giai đoạn bắt đầu từ năm 1985 đến cuối những năm 90 – bikịch lớn nhất của thế kỷ 20 và có thể là toàn bộ lịch sử loài người Đây là thời kỳđảo chính phản cách mạng ở bên trên - một hiện tượng độc đáo trong lịch sử Nótuyệt đối hóa hết mức vai trò của nhân tố chủ quan (người lãnh đạo) khi vắng mặtyếu tố dân chủ trong đảng và dân chủ trong nhân dân, khi mà không có chế độ giámsát và báo cáo trung thực Đây là khâu yếu nhất của hệ thống Xô Viết hậu Lênin -tập trung quyền lực vào một cá nhân, chứ không phải vào đảng, vào nhân dân Đó là

hệ quả của việc ban lãnh đạo đảng bỏ qua dân chủ, mặc dù Mác đã thường xuyênnhấn mạnh rằng chủ nghĩa xã hội không tách rời dân chủ Mặc dù chủ nghĩa xã hội

bị phá hoại nghiêm trọng, phải lùi bước tạm thời trước sự tấn công của chủ nghĩa đếquốc, nhưng nó không bị diệt vong

Giai đoạn thứ năm là giai đoạn phát triển hiện tại của chủ nghĩa xã hội Đây làgiai đoạn khó khăn đối với các nước xã hội chủ nghĩa Nhưng điều quan trọng ở đâychính là giai đoạn rút ra những bài học từ những sai lầm nghiêm trọng của các đảngcộng sản ở Liên Xô và Đông Âu và từ những sai lầm của bản thân các đảng cộngsản ở các nước xã hội chủ nghĩa hiện nay Đó là bài học về “cách mạng văn hóa” và

“đại nhảy vọt” ở Trung Quốc, về “bệnh chủ quan duy ý chí” ở Việt Nam Từ đó rút

ra kết luận : Với tư cách một cơ thể sống luôn phát triển, chủ nghĩa xã hội không thểkhông liên tục cần được cải biến, đổi mới thực hiện kết hợp những bước thay đổi vềlượng và nhảy vọt về chất một cách thích ứng

 Kết luận: Thắng lợi vĩ đại của cuộc Cách mạng Tháng 10 Nga, với sự lãnh

đạo của Đảng Mácxít đứng đầu là Lênin, đã lật đổ nhà nước của giai cấp tư sản,thành lập nhà nước cách mạng, thực hiện quyền làm chủ của giai cấp công nhân vànhân dân lao động các dân tộc trên thế giới, đã biến CNXH từ học thuyết lí luậnthành hiện thực, đã hiện thực hóa lý tưởng về một xã hội mới – XHCN, mà trước đóchỉ là những ước mơ Chủ nghĩa xã hội hiện thực tuy vấp phải một số sai lầm, thấtbại cũng như có những thời kỳ thoái trào, khủng hoảng trong lịch sử phát triển của

nó nhưng cũng không thể phủ nhận được sự thật là Liên Xô và các nước xã hội chủnghĩa khác đã có một thời phát triển mạnh mẽ rực rỡ và đạt được những thành tựu tolớn

c Những thành tựu của CNXH hiện thực:

Cho dù lịch sử có biến động như thế nào, dù ai đó có cố tình xuyên tạc sự thật

và mặc dù mô hình kế họach hóa tập trung ở Liên Xô và những nước XHCN đã sụp

đổ trong những năm gần đây, người ta cũng không thể phủ nhận rằng Liên Xô vànhững nước XHCN đã có một giai đọan phát triển rực rỡ và đạt được những thànhtựu to lớn

CNXH đã từng bước đưa nhân dân lao động lên làm chủ xã hội, thúc đẩy tràolưu đấu tranh cho quyền tự do dân chủ trên tòan thế giới Nó chấm dứt sự thống trịcủa các chế độ, các giai cấp áp bức, bóc lột và mở ra một kỉ nguyên mới về chấttrong sự phát triển của nền văn minh nhân loại – giai cấp công nhân và nhân dân laođộng trở thành lực lượng trung tâm trong một chế độ xã hội mà nhân dân lao độnglàm chủ

Sự ra đời của chế độ xã hội chủ nghĩa cũng có nghĩa là chế độ xã hội chủ nghĩađược thiết lập, chế độ dân chủ cho tuyệt đại đa số nhân dân lao động, thực hiện ngàycàng đầy đủ những quyền dân chủ, ngăn ngừa và trấn áp những hành vi xâm phạmquyền tự do dân chủ của nhân dân Nó còn thúc đẩy trào lưu đấu tranh cho quyền tự

do dân chủ ở các nước tư bản chủ nghĩa và trên toàn thế giới

Tuy rằng trong quá trình xây dựng CNXH nhiều nơi, nhiều lúc và ở những giaiđọan nào đó có sự biến dạng của nền dân chủ XHCN – quyền làm chủ của nhân dân

có lúc bị vi phạm, dân chủ còn hình thức – nhưng không một chủ thể lãnh đạo quản

lí nào dám công khai bác bỏ những quyền chính trị cơ bản, quyền làm chủ của nhândân và so với chế độ chuyển chế phản động của tư sản, phong kiến thì nó vẫn dânchủ hơn nhiều

Trong hơn 70 năm xây dựng chủ nghĩa xã hội, Liên Xô và các nước XHCNkhác đã đạt đựơc sự phát triển mạnh mẽ về tiềm lực kinh tế, xây dựng cơ sở vật chấtcủa CNXH trên qui mô lớn với trình độ hiện đại , bảo đảm ngày càng tốt hơn đờisống vật chất và tinh thần của nhân dân Trước thắng lợi của cách mạng XHCN, tất

cả các nước XHCN đều là những nước nông nghiệp lạc hậu, cụ thể là Liên Xô lànước chịu nhiều tổn thất nặng nề nhất trong chiến tranh thế giới thứ 2: khoảng 27triệu người chết, 1710 thành phố, hơn 7 vạn làng mạc, gần 32 000 xí nghiệp bị tànphá nặng nề Mục tiêu hàng đầu lúc bấy giờ là khôi phục kinh tế, Liên Xô đã nhanhchóng khôi phục đất nc, thực hiện nhiều kế hoạch 5 năm xây dựng chủ nghĩa xã hội

từ sau khi chiến tranh thế giới thứ hai kết thúc cho đến nửa đầu những năm 70 Nhờ

đó Liên Xô và sau này là các nước Đông Âu đều trở thành những nước công nghiệphóa và có tốc độ phát triển kinh tế cao

VD: 70 năm sau Cách mạng tháng Mười thu nhập quốc dân của Liên Xô tăng

150 lần và từ một nước nông nghiệp lạc hậu, lại bị tàn phá trong chiến tranh Liên Xôchỉ cần 20 năm để trở thành một nước siêu cường công nghiệp đứng đầu châu Âu vàđứng thứ nhì thế giới trong suốt hơn 40 năm Sau Chiến tranh thế giới lần thứ 2, tỷtrọng của Liên Xô trong nền sản xuất thế giới không ngừng tăng lên nhanh chóng -chiếm 20% sản xuất công nghiệp thế giới vào năm 1985 Trong suốt 70 năm sauCách mạng tháng Mười, nhịp độ tăng trưởng kinh tế của Liên Xô luôn gấp đôi Mỹ.Trong lĩnh vực văn hóa - giáo dục, các nước XHCN đã thanh toán nạn mù chữcho toàn thể dân cư

VD: XHCN làm việc đó trong vòng 20 năm sau cách mạng, trong khi để xóa

mù chữ CNTB đã mất 180 năm đối với nam giới và 280 năm đối với nữ giới Liên

Xô năm 1917 từ một đất nước có 3/4 dân số mù chữ, thì đến năm 1987 trở thành đấtnước có trình đô học vấn cao nhất thế giới (78% dân cư có trình độ trung học và đạihọc, chiếm 1/4 số lượng các nhà khoa học và 1/5 phát minh khoa học trên thế giới).

Hệ thống y tế và bảo vệ sức khỏe nhân dân được phát triển rộng rãi

Liên Xô và các nước XHCN khác trước đây đã đạt được những bước tiến lớntrong lĩnh vực nghiên cứu khoa học, chinh phục vũ trụ, có tiềm lực quân sự và côngnghiệp quốc phòng hùng mạnh

VD: Về khoa học - kĩ thuật Liên xô là nước đầu tiên phóng thành công vệ tinhnhân tạo (1957), mở đầu kỉ nguyên chinh phục vũ trụ của lài người; năm 1961 ,phóng con tàu vũ trụ của loài người bay vòng quanh trái đất Liên xô cũng là nướcđứng đầu thế giới về những chuyến bay dài ngày trong vũ trụ Như vậy, đến đầunhững năm 70 của thế kỉ XX, Liên xô đã đạt được thế cân bằng chiến lược về sứcmạnh lực lượng hạt nhân nói riêng với Mĩ và các nước phương Tây

Trong các lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật, khoa học và công nghệ, các nướcXHCN cũng đạt được những thành tựu hết sức to lớn

Với sự lớn mạnh tòan diện, CNXH có ảnh hưởng sâu sắc trong đời sống chínhtrị thế giới, đóng vai trò quyết định trong sự sụp đổ hệ thống thuộc địa của chủ nghĩa

đế quốc, mở ra kỉ nguyên mới, kỉ nguyên độc lập dân tộc và thời đại quá độ lênCNXH trên phạm vi tòan thế giới Sự ra đời, phát triển của Liên Xô và hệ thống xãhội chủ nghĩa thế giới sau Chiến tranh thế giới II đã tạo ra sự thay đổi tương quanlực lượng có lợi cho lực lượng cách mạng, thúc đẩy sự phát triển mạnh mẽ củaphong trào cộng sản và công nhân quốc tế, phong trào giải phóng dân tộc, phongtrào dân chủ và hòa bình

CNXH hiện thực chính là lực lượng đấu tranh tích cực để bảo vệ, củng cố nềnhòa bình thế giới; ngăn chặn và làm thất bại nhiều âm mưu xâm lược và gây chiếntranh hủy diệt của chủ nghĩa đế quốc CNXH hiện thực trên thế giới sau cách mạngtháng mười Nga đã giải phóng hàng trăm triệu người thóat khỏi tình cảnh nô lệ, phụthuộc; xóa bỏ giai cấp bóc lột và khắc phục mọi sự khác biệt về giai cấp; tạo ra cái

cơ bản nhất của một xã hội nhân đạo, công bằng và bình đẳng

Năm 1919 chỉ có duy nhất một nước XHCN là Liên Xô với 16% diện tích và7,8% dân số thế giới; sau gần 70 năm đã có 15 nước XHCN được thành lập, chiếm26% lãnh thổ và 1/3 dân số thế giới Với sự ủng hộ, giúp đỡ toàn diện của các nướcXHCN, từ sau Chiến tranh thế giới lần thứ II phong trào giải phóng dân tộc đã giành

được những thắng lợi nhất định - hệ thống thuộc địa của chủ nghĩa đế quốc với 72%diện tích và 70% dân số thế giới hầu như hoàn toàn tan rã và đã có hơn 100 quốc giađộc lập trẻ tuổi ra đời.

Ngay tại các nước phương tây, nhân dân lao động được sức hấp dẫn của chủnghĩa xã hội đã đấu tranh giành các quyền dân sinh, dân chủ, các phúc lợi xã hội…Với sức ép từ phía các nước XHCN, các nước TBCN phương Tây đã phải nhượng

bộ và chấp nhận thực tế rất nhiều yêu sách đó

Ý nghĩa to lớn và sâu xa của Cách mạng tháng Mười 1917 vẫn luôn có một giátrị vĩnh hằng trong lịch sử nhân loại - mở đầu một thời đại mới trong lịch sử, thời đạiquá độ từ CNTB lên CNXH trên thế giới Dù phải chứng kiến một sự thật đau lòng

về sự tan rã của Liên Xô và chế độ XHCN ở các nước Đông Âu vào những nămcuối thế kỷ XX, nhưng điều đó không có nghĩa là tư tưởng XHCN bị phá sản Dùphải trải qua những giai đoạn phát triển quanh co, phức tạp, lâu dài; nhưng CNXHnhất định sẽ được hoàn thiện và chiến thắng

II SỰ KHỦNG HOẢNG, SỤP ĐỔ CỦA MÔ HÌNH CNXH XÔ VIẾT VÀ NGUYÊN NHÂN CỦA NÓ

1. Sự khủng hoảng và sụp đổ của mô hình chủ nghĩa xã hội Xô V iết

Vào những năm 70 thế kỉ XIX, sau thất bại của chủ nghĩa Paris, cuộc khủng

hoảng đầu tiên đã diễn ra , Quốc tế I tan rã (1876) Chính lúc đó, sự phát triển của lý

luận của thời kì này đã dẫn đế thành lập quốc tế II (1889)

Cuối thế kỉ XIX đến thế kỉ XX, chủ nghĩa tư bản chuyển sang chủ nghĩa đếquốc, Ăngghen qua đời, phong trào chủ nghĩa lại lâm vào khủng hoảng lần thứ hai.Sau cuộc Cách mạng Tháng Mười Nga thành công, dưới sự lãnh đạo của V.I.Lênin,Quốc tế III – Quốc tế Cộng sản được thành lập, chấm dứt khủng hoảng lần hai.Cuối thế kỉ 80 của thế kỉ XX, Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa Đông Âu

đi vào thời kì khủng hoảng.Trong vòng 2 năm ( 1989 – 1991), Liên Xô và sáu nướcĐông Âu sụp đổ hoàn toàn, cả Mông Cổ và Anbani

2 Nguyên nhân dẫn đến khủng hoảng và sụp đổ

Nguyên nhân sâu xa là quan niệm giáo điều về CNXH.

 Trước hết, là do quan niệm giản đơn, phiến diện quy luật về mối quan hệgiữa sản xuất và lực lượng sản xuất; cho rằng, có thể dùng ý chí cách mạng để xâydựng nhanh quan hệ sản xuất tiên tiến trên cái nền lực lượng sản xuất còn nhiều yếukém và lạc hậu, và cho rằng, quan hệ sản xuất tiên tiến tự nó mở đường cho lực

lượng sản xuất phát triển mạnh mẽ

 Sau khi V.I.Lênin qua đời ở Liên Xô, chính sách kinh tế mới không đượctiếp tục thực hiện mà chuyển sang kế hoạch hóa tập trung cao độ Chậm đổi mới cơchế kinh tế, hệ thống quản lý

Thời gian đầu, kế hoạch hóa tập trung đã phát huy tác dụng mạnh mẽ, song đãbiến dạng thành kế hoạch hóa tập trung quan liêu, bao cấp Sau chiến tranh thế giớilần 2, Liên Xô vẫn tiếp tục duy trì mô hình này Trong mô hình này đã tuyệt đối hóa,

từ bỏ hay gần như từ bỏ một cách chủ quan duy ý chí nền kinh tế hàng hóa, cơ chếthị trường, thực hiện bao cấp tràn lan, triệt tiêu tính chủ động, sáng tạo của người laođộng

Thời kỳ 1865-1885 là thời kỳ mà những mâu thuẫn của xã hội Liên Xô đã chínmuồi và phát tác gây những hệ quả xấu cho nền kinh tế và đời sống tâm lý, chính trị,

xã hội của nhân dân Trong kinh tế, nền sản xuất duy trì theo phương thức kế hoạchhóa và bao cấp không tạo được kích thích quyền lợi của người sản xuất nên kỷ luậtlao động suy giảm, năng suất tăng kém Việc trả lương theo mức chỉ tiêu kế hoạch

và kế hoạch hóa theo sản lượng thậm chí kéo lùi việc áp dụng tiến bộ khoa học kĩthuật: sản phẩm chế tạo ra càng đắt, càng nhiều nguyên liệu thì càng nhanh hoànthành và vượt chỉ tiêu kế hoạch sản lượng và càng có lợi cho người sản xuất, nênhàng hóa của Liên xô nhanh chóng thụt lùi về chất lượng, mẫu mã và tính cạnh tranh

so với các nước phương Tây và nền kinh tế không được khuyến khích chuyển sangphát triển theo chiều sâu Kinh tế dựa nhiều vào khai thác ồ ạt các nguồn tài nguyênthiên nhiên dẫn đến tài nguyên cạn kiệt và ô nhiễm môi trường gia tăng Kết quả làhàng hóa trong thị trường nội địa luôn thừa thãi nhưng toàn là các sản phẩm khó tiêuthụ và đồng thời luôn khan hiếm hàng hóa có giá trị, làm nảy nở đầu cơ, tích trữ vàcác loại kinh tế ngầm bất hợp pháp Thời kỳ này Liên Xô tiếp tục lao vào lập kếhoạch và triển khai các dự án lớn rất tốn kém, được tuyên truyền rầm rộ mang tínhphô trương nhưng sau này thực tế cho thấy hiệu quả kinh tế kém, nặng về ý nghĩatuyên truyền hình thức Cũng chính vì không có động lực kinh tế nên dù là đất đairộng lớn, phì nhiêu mà sản xuất nông nghiệp sa sút không đáp ứng được nhu cầu xãhội, càng ngày vấn đề nông nghiệp càng trầm trọng, đến cuối thời Brezhnev thì đãthật sự nóng bỏng

 Không phát huy được vai trò lãnh đạo của Đảng

Mối quan hệ giữa Đảng, Nhà nước và nhân dân, xây dựng năng lực cầm quyền củamột chính đảng cách mạng sau khi giành được chính quyền chưa thực hiện đầy đủ,

khiến Đảng không phát huy được vai trò của người lãnh đạo, người tổ chức nhândân; vừa không phát huy dân chủ trong Đảng và trong xã hội , dẫn đến tình trạngquan liêu, tham nhũng, xa rời quần chúng, xa rời thực tiễn

Nhưng về thực chất đặc điểm nổi bật của hệ thống chính trị của Liên Xô là sự baotrùm của Đảng Cộng sản lên hệ thống chính trị Đảng Cộng Sản Liên Xô là cơ quanlãnh đạo theo hiến pháp quy định, không do dân bầu Để bảo đảm sự lãnh đạo củaĐảng, Liên Xô áp dụng hệ thống nhân sự theo "Nomenclatura" nghĩa là hệ thống cơcấu cán bộ theo sự chỉ định của Đảng: ở mỗi cấp chính quyền hành chính, Xô viếthoặc tư pháp thì luôn song hành với đảng ủy Sự lãnh đạo của Đảng là trực tiếp Hệthống chính trị như vậy của nhà nước Liên Xô làm xã hội Xô viết mang đặc tính tậptrung quyền lực rất lớn của Đảng Có lúc nào đó đặc tính này có thể mang lại tácdụng tốt nhưng đồng thời nó là nguyên nhân rất dễ dẫn đến các hiện tượng lạm dụngquyền lực của các cấp đảng vì các cấp ủy đảng thực tế gần như không bị nhân dânkiểm soát vì Đảng vừa làm ra pháp luật và vừa thi hành pháp luật, mà hệ quả là hiệntượng vi phạm các quyền tự do của công dân được hiến pháp quy định, cũng nhưcác tiêu cực khác ví dụ tình trạng không quy được trách nhiệm cá nhân

 Đánh giá quá cao CNXH hiện thực và đánh giá quá thấp chủ nghĩa tư bản,chủ nghĩa đế quốc; chủ quan nóng vội, đốt cháy giai đoạn trong việc hoạch định cácbước đi của tiến trình xây dựng CNXH (như quan điểm của Liên Xô về “CNXH đãhoàn toàn thắng lợi”, “xây dựng xã hội cộng sản chủ nghĩa”, “CNXH phát triển” ),không thấy hết tính chất lâu dài, quanh co, phức tạp của thời kỳ quá độ từ chủ nghĩa

tư bản lên CNXH Thời kì này đã hình thành một quan niệm về thời đại dựa trênnhững ảo tưởng có thể nhanh chóng thủ tiêu chủ nghĩa tư bản và thúc đẩy một cáchchủ quan quá trình cách mạng XHCN, không phù hợp với quy luật khách quan của

sự phát triển xã hội

Những sai lầm chủ quan nghiêm trọng kéo dài trên cản trở sự cải tổ, cải cách, đổimới đúng đắn là nguyên nhân sâu xa làm chế độ XHCN suy yếu, rơi vào khủnghoảng Đó không phải những sai lầm khuyết tật do bản chất của chế độ XHCN, mà

do quan niệm giáo điều về CNXH

Nguyên nhân chủ yếu và trực tiếp dẫn đến sự sụp đổ 1

 Một là, trong cải tổ Đảng Cộng sản Liên Xô đã mắc những sai lầm rất nghiêmtrọng về đường lối chính trị, tư tưởng và tổ chức Đó là đường lối hữu khuynh, cơ

1 Nguồn tham khảo http://www.sggp.org.vn/chinhtri/2009/10/204711/ và tài liệu “Những nguyên lý cơ

bản của chủ nghĩa Mác Lênin”

hội và xét lại, phản bội lại chủ nghĩa Mac-lenin thể hiện trước hết ở những người lãnhđạo cao nhất

Mô hình đầu tiên của chủ nghĩa xã hội ra đời ở Liên Xô trong bối cảnh đặc biệt

Từ sau Cách mạng Tháng Mười đến kết thúc chiến tranh thế giới thứ hai, Liên Xô lànước xã hội chủ nghĩa duy nhất Ðiều kiện xây dựng chế độ mới cực kỳ khó khănphức tạp: nền kinh tế lạc hậu bị tàn phá nặng nề trong chiến tranh thế giới thứ nhất,tiếp đến là nội chiến, rồi chiến tranh can thiệp của 14 nước đế quốc, bị bao vây vềkinh tế và về mọi mặt, v.v

Mặc dù vào đầu những năm 20 của thế kỷ trước Lê-nin sáng suốt đã đề ra Chínhsách kinh tế mới, nhưng đường lối đúng đắn này sau khi Lê-nin mất không đượcquán triệt thực hiện Hơn nữa, chưa được bao lâu thì từ cuối những năm 20 đầunhững năm 30 của thế kỷ trước, triệu chứng cuộc chiến tranh thế giới mới ngày càng

lộ rõ Trong bối cảnh ấy, phải nhanh chóng biến nước Nga lạc hậu thành cường quốccông nghiệp, vừa để xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật cho chủ nghĩa xã hội, xóa bỏtình trạng lạc hậu, vừa để chuẩn bị đối phó với nguy cơ chiến tranh đang đến gần Giải quyết vấn đề này và giải quyết cho được trong một thời gian ngắn nhất Đó

là mệnh lệnh sống còn đặt ra trước vận mệnh Tổ quốc Xô-viết và chế độ xã hội chủnghĩa

Trong những điều kiện nghiệt ngã như vậy, nhà nước Xô-viết không thể không

áp dụng cơ chế kế hoạch hóa tập trung cao, một cơ chế cho phép huy động tối đa cáclực lượng xây dựng, sáng tạo Ai cũng biết, Liên Xô đã hoàn thành sự nghiệp côngnghiệp hóa với thời gian chưa đầy 20 năm, trong đó quá nửa thời gian là nội chiến,chống chiến tranh can thiệp và khôi phục kinh tế sau chiến tranh Chỉ có chủ nghĩa

xã hội phát huy cao độ tinh thần anh dũng, hy sinh của hàng trăm triệu quần chúngnhân dân mới thực hiện được kỳ tích như vậy Không thể phủ nhận vai trò lớn lao có

ý nghĩa lịch sử của mô hình đầu tiên này của chủ nghĩa xã hội Tuy nhiên, khi thếgiới thay đổi thì không thể giữ mãi một mô hình kinh tế.Sai lầm chủ yếu dẫn đến sựtrì trệ là chậm phát hiện và chậm sửa chữa những khuyết tật của mô hình, duy trìquá lâu mô hình đó nhất là khi nền kinh tế đã cạn khả năng phát triển theo chiềurộng, đòi hỏi phải bước sang thời kỳ phát triển theo chiều sâu Khi mà cuộc cáchmạng khoa học, kỹ thuật mới được chủ nghĩa tư bản đi trước

Khuyết tật lớn của mô hình là đã tuyệt đối hóa cơ chế kế hoạch hóa tập trungcao, tuyệt đối hóa nguyên tắc tập thể, coi nhẹ vai trò chủ động và sáng kiến cá nhân,chối từ một cách chủ quan duy ý chí nền sản xuất hàng hóa, cơ chế thị trường, thực

hiện chế độ bao cấp tràn lan, triệt tiêu động lực lợi ích trực tiếp, do đó triệt tiêu tínhchủ động, sáng tạo của các đơn vị kinh tế và cá nhân người lao động Hậu quả của

sự kéo dài cơ chế tập trung quan liêu, bao cấp là nền kinh tế Liên Xô từ chỗ là mộtnền kinh tế phát triển nhanh nhất thế giới với sự tiến bộ khoa học và kỹ thuật đạtnhiều đỉnh cao, đã lâm vào tình trạng trì trệ, tốc độ phát triển chậm dần, sức sản xuấtngày càng tụt hậu, hiệu quả kinh tế ngày càng thua kém các nước tư bản, đời sốngnhân dân ngày càng khó khăn, nền kinh tế rơi vào khủng hoảng trầm trọng Trongkhi gặp khó khăn về kinh tế, nhà nước xã hội chủ nghĩa hùng mạnh nhất này vẫnphải dành một tỷ lệ ngân sách quá lớn cho quốc phòng trước sự thách thức chạy đua

vũ trang của Mỹ

Sai lầm, khuyết tật gắn với mô hình cũ không chỉ trên lĩnh vực kinh tế Nó cònthể hiện ở hệ thống chính trị, ở phương thức lãnh đạo của Ðảng, vai trò quản lý củanhà nước, ở quan hệ giữa Ðảng và Nhà nước với nhân dân Một trong những khuyếtđiểm lớn của mô hình cũ là không phát huy được tính ưu việt của nền dân chủ xã hộichủ nghĩa, quyền làm chủ của nhân dân bị vi phạm nghiêm trọng Chủ nghĩa quanliêu hoàn toàn trái ngược với bản chất chủ nghĩa xã hội, nhưng với cơ chế cũ thìkhông có cách gì ngăn chặn sự phát triển của nó

Do chậm đổi mới cơ chế kinh tế, cơ chế quản lý, hệ thống chính trị và mối quan

hệ gắn bó với nhân dân, nên hậu quả là Liên Xô đang trên đà rút ngắn khoảng cách

về trình độ phát triển kinh tế so với các nước tư bản phát triển thì từ giữa những năm

70 tình hình diễn ra theo chiều hướng ngược lại Sự thua kém rõ rệt của Liên Xô thểhiện trong lĩnh vực công nghệ và năng suất lao động Mà đây lại là yếu tố như Lê-nin nói, xét đến cùng quyết định thắng lợi hoàn toàn của chế độ mới

Chủ nghĩa giáo điều, sự xơ cứng trong tư duy lãnh đạo dẫn tới chậm phát hiệncác sai lầm Người ta cũng đã thi hành một vài cải cách, nhưng những cải cách đókhông cơ bản, không giải quyết trúng các vấn đề, lại phạm những sai lầm mới vềchính trị và kinh tế, trượt từ tả sang hữu

Về kinh tế: Chính phủ Liên Xô đưa ra nhiều phương pháp nhằm chuyển biếnnền kinh tế Liên Xô sang cơ chế thị trường (tiến hành cải tạo kĩ thuật mới, thực hiệntriệt để nguyên tắc phân phối theo lao động…)

Về chính trị: Mở rộng chế độ tự quản xã hội chủ nghĩa của nhân dân, đề caodân chủ, mở rộng tính công khai, phê bình và tự phê bình…

Mục tiêu cải tổ rất tốt đẹp, được nhân dân chờ đợi, song trong gần 6 năm tiếnhành cải tổ, do không lường hết khó khăn, thiếu sự chuẩn bị chu đáo nên công cuộccải tổ đi vào bế tắc, hậu quả là nền kinh tế tụt hậu Năm 1989, tổng sản phẩm quốcdân giảm 4-5%, năng suất lao động xã hội giảm 2,5%…Trước tình hình đó ban lãnhđạo Liên Xô vội chuyển sang cải tổ chính trị cực đoan, đến mức chấp nhận chế độ

đa đảng thiết lập chế độ Tổng thống (1990) dẫn đến nội bộ Đảng Cộng sản chia rẽ,các thế lực chống phá CNXH ngóc đầu dậy, một số nước cộng hòa đòi li khai Đấtnước rơi vào khủng hoảng toàn diện, công cuộc cải tổ bị trượt ra khỏi mục tiêuCNXH.

Đảng không coi trọng kết hợp chủ nghĩa Mác-Lênin với thực tiễn nước mình vàđặc điểm thời đại, không coi trọng việc kế thừa, bổ sung và phát triển lý luậnmácxít Hoặc là giáo điều, rập khuôn máy móc, không căn cứ vào tình hình mới đểphát triển sáng tạo Đánh giá không công bằng với lịch sử, từ chỗ phê phán sai lầmcủa cá nhân đi đến phủ nhận toàn bộ lịch sử của Đảng và của nhà nước, phủ địnhchế độ xã hội chủ nghĩa, phủ định chủ nghĩa Mác-Lênin để cuối cùng đi theo conđường chủ nghĩa dân chủ xã hội

Về tổ chức Chế độ tập trung trong Đảng bị phá hoại, không những làm choĐảng mất khả năng của bộ chỉ huy chiến đấu mà ngay mâu thuẫn trong đảng cũngkhông giải quyết nổi Tính chất quan liêu, giáo điều bảo thủ rất nặng nề ở bộ phậnlãnh đạo cấp cao của Đảng và nhà nước tác động to lớn đến đời sống xã hội Nhândanh cải tổ với khẩu hiệu dân chủ hoá, công khai hóa trong bộ phận lãnh đạo cấpcao đã hình thành các phe nhóm Với chiêu bài phi chính trị lực lượng vũ trang,quân đội có nhiệm vụ bảo vệ tổ quốc chứ không thuộc đảng phái nào để tách lựclượng vũ trang khỏi sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản, từng bước vô hiệu hoá và giảitán Đảng Cộng sản Sự phân liệt Đảng Cộng sản thành các phe nhóm chính trị khácnhau, nhiều tổ chức, đảng phái chính trị ra đời đấu tranh giành quyền lực chính trị.Khuynh hướng dân tộc ly khai nảy sinh, những cuộc xung đột đẫm máu xảy ra tạomôi trường cho các lực lượng phản động trỗi dậy, xã hội mất phương hướng gâythảm hoạ cho nhân dân

Lực lượng phản bội trong nước tìm chỗ dựa từ các chính phủ tư sản bên ngoài,các thế lực chống chủ nghĩa xã hội cũng xem đây là cơ hội tốt để thực hiện ý đồ

“diễn biến hoà bình” Chúng ra sức cổ vũ lôi kéo những phần tử cơ hội, phản bội giữđịa vị cao ở các cơ quan đảng, nhà nước để đưa đất nước theo xu hướng tư bản Khi

bộ phận lãnh đạo tối cao đã liên kết với lực lượng đế quốc bên ngoài thì chủ nghĩa

xã hội theo mô hình Xôviết dễ dàng sụp đổ

Từ những tuyên bố ban đầu: “cải tổ để có nhiều dân chủ hơn, nhiều CNXHhơn”, “chúng ta sẽ đi tới CNXH tốt đẹp hơn chứ không đi ra ngoài nó”, “chúng tatìm trong khuôn khổ của CNXH chứ không phải ở ngoài giới hạn của nó những câutrả lời cho các vấn đề do cuộc sống đặt ra” , rốt cuộc chỉ là những tuyên bố suôngngụy trang cho ý đồ phản bội Sau đó những người lãnh đạo cải tổ lùi dần từngbước, từng bước, thậm chí ngày càng công khai tuyên bố từ bỏ những mục tiêuXHCN mà họ từng hứa hẹn, từ bỏ chủ nghĩa Mác - Lênin, từ bỏ vai trò lãnh đạo củaĐảng Cộng sản

Cải tổ kinh tế chuyển nhanh sang cải tổ về chính trị một cách vô nguyên tắc đãtạo điều kiện cho sự phát triển làn sóng “công khai”, “dân chủ”, “không có vùngcấm”, phủ định mọi thành tựu của chủ nghĩa xã hội, gây tâm lý hoang mang cực độtrong tư tưởng xã hội, phá vỡ niềm tin của quần chúng đối với chủ nghĩa xã hội.Bằng việc loại bỏ dần những người không tán thành đường lối sai lầm của cải tổ,nhóm lãnh đạo cải tổ đã chiếm được các vị trí chủ chốt trong bộ máy Đảng và nhànước

 Hai là chủ nghĩa đế quốc đã can thiệp toàn diện, vừa tinh vi, vừa trắng trợn,thực hiện được “diễn biến hòa bình” trong nội bộ Liên Xô và các nước Đông Âu Chủ nghĩa đế quốc thường xuyên tiến hành cuộc chiến tranh khi thì bằng súngđạn, khi bằng “diễn biến hòa bình” chống chủ nghĩa xã hội, gây ra cuộc chiến tranhlạnh từ sau Chiến tranh Thế giới thứ hai Các chiến lược gia phương Tây đã sớmnhận ra “gót chân Asin” của cải tổ: đó là đường lối xét lại, là hệ tư tưởng tư sản, làchính sách thỏa hiệp, nhân nhượng vô nguyên tắc với Mỹ và phương Tây thể hiện ở

“tư duy chính trị mới”

Các thế lực chống chủ nghĩa xã hội ở bên ngoài theo sát quá trình cải tổ, tìm mọicách để lái nó theo ý đồ của họ, tác động vào cải tổ cả về tư tưởng, chính trị và tổchức Trong cuốn sách Chiến thắng không cần chiến tranh, Tổng thống Mỹ Níchxơncho rằng “mặt trận tư tưởng là mặt trận quyết định nhất” Ông ta viết: “Toàn bộ vũkhí của chúng ta, các hiệp định mậu dịch, viện trợ kinh tế sẽ không đi đến đâu nếuchúng ta thất bại trên mặt trận tư tưởng” Chiến lược của Mỹ trước sau như một làđưa bất ổn vào bên trong “bức màn sắt”