tiểu luận đề tài triển vọng của chủ nghĩa xã hội hiện thực

Quá trình thâm nhập lý luận khoa học đó vào đờisống thực tiễn phong trào đấu tranh của giai cấp công nhân và nhân dân laođộng đã dẫn đến sự ra đời và phát triển của CNXH hiện thực: từ mộ

M C L C ỤC LỤC ỤC LỤC

A NGUYÊN LÝ CỦA CHỦ NGHĨA MÁC- LÊNIN VỀ CHỦ NGHĨA XÃ HỘI

KHOA HỌC HIỆN THỰC 2

I Khái niệm: 2

II Sự ra đời của chủ nghĩa xã hội khoa học hiện thực: 3

III Các giai đoạn phát triển của chủ nghĩa xã hội khoa học hiện thực: 4

IV Những cống hiến, thành tựu và hạn chế của CNXH khoa học hiện thực: 6

V Nguyên nhân dẫn đến sự sụp đổ của mô hình chủ nghĩa xã hội XôViết: 10

B ĐÁNH GIÁ VỀ TRIỂN VỌNG CỦA CHỦ NGHĨA XÃ HỘI HIỆN THỰC 13

I Bản chất của Chủ nghĩa tư bản không thay đổi: 13

II Sự sụp đổ của chủ nghĩa xã hội chỉ mang tính chất tạm thời: 15

III Sự phát triển của chủ nghĩa xã hội hiện thực: 16

IV CHỦ NGHĨA XÃ HỘI Ở VIỆT NAM VÀ TRUNG QUỐC 17

Đối với VIỆT NAM: 17

Đối với TRUNG QUỐC: 22

 Ý nghĩa: 26

 Kết luận: 28

Sự ra đời của chủ nghĩa Mác, CNXH đã từ những lý thuyết không tưởng trởthành một lý luận khoa học Quá trình thâm nhập lý luận khoa học đó vào đờisống thực tiễn phong trào đấu tranh của giai cấp công nhân và nhân dân laođộng đã dẫn đến sự ra đời và phát triển của CNXH hiện thực: từ một nước đếnnhiều nước và trở thành một hệ thống các nước xã hội chủ nghĩa hùng mạnhtrên phạm vi quốc tế ở thế kỷ XX với nhiều thành tựu vĩ đại, in đậm dấu ấnkhông thể phai mờ trong lịch sử phát triển của xã hội loài người.

Thế nhưng, vào những thập niên cuối thế kỷ XX, do nhiều nguyên nhânkhách quan và chủ quan đã dẫn đến sự khủng hoảng và sụp đổ của chế độ xã hộichủ nghĩa ở Liên Xô và Đông Âu CNXH đã tạm thời lâm vào thoái trào Cácnước xã hội chủ nghĩa còn lại đã tiến hành cải cách, đổi mới và tiếp tục pháttriển Thực tế lịch sử đó đã đặt ra một vấn đề lớn về tương lai của chủ nghĩa xãhội Lời giải đáp khoa học chân chính cho câu hỏi này chỉ có thể có đươc trên

cơ sở nắm vững những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác- Lênin và vận dụngsáng tạo những nguyên lý đó vào việc phân tích bối cảnh cụ thể của thời đạingảy nay

XÃ HỘI KHOA HỌC HIỆN THỰC

I Khái niệm:

Chủ nghĩa xã hội khoa học là khoa học nghiên cứu sự chuyển biến tất yếu của

xã hội loài người từ chủ nghĩa tư bản sang chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộngsản Song quá trình khách quan, có tính chất lịch sử tự nhiên này chỉ có thể thựchiện bằng việc phát huy nhân tố chủ quan, thông qua sứ mệnh lịch sử của giaicấp công nhân do Đảng cộng sản lãnh đạo Vì vậy, các nhà sáng lập chủ nghĩa

xã hội khoa học chỉ ra: Chủ nghĩa xã hội khoa hoc “là sự biểu hiện lập trườngcủa giai cấp vô sản” trong cuộc đấu tranh giai cấp của giai cấp vô sản chống lạigiai cấp tư sản, là “sự khái quát lý luận về những điều kiện giải phóng của giaicấp vô sản”

Vậy chủ nghĩa xã hội hiện thực là quá trình thâm nhập lý luận khoa học đó vàophong trào đấu tranh của giai cấp công nhân và nhân dân lao động mà tiêu biểu

là từ Cách mạng Tháng Mười Nga vĩ đại dưới sự lãnh đạo đảng Bônsêvích đứngđầu là Lênin và quá trình xây dựng mô hình chủ nghĩa xã hội ở Liên xô và ĐôngÂu.

II Sự ra đời của chủ nghĩa xã hội khoa học hiện thực:

Khái niệm chủ nghĩa xã hội khoa học hiện thực xuất hiện từ những năm 70 củathế kỷ XX, là để nói về chủ nghĩa xã hội đươc xây dựng trong thực tế ở Liên Xô

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhận định: “Giống như mặt trời chói lọi, Cách mạngTháng Mười chiếu sáng khắp năm châu, thức tỉnh hàng triệu người bị áp bức,bóc lột trên trái đất Trong lịch sử loài người chưa từng có cuộc cách mạng nào

có ý nghĩa to lớn và sâu xa như thế”

Cách mạng Tháng Mười Nga là thắng lợi vĩ đại nhất của giai cấp công nhân,nhân dân lao động và các dân tộc bị áp bức do giai cấp công nhân và đội tiênphong của họ là đảng Bônsêvích lãnh đạo Cách mạng Tháng Mười dùng bạolực cách mạng đánh đổ giai cấp tư sản và giai cấp phong kiến địa chủ, lập nênchính quyền của nhưng người lao đông, xây dựng một xã hội hoàn toàn mới,một xã hội không có tình trạng người bóc lột người

Với sự thắng lợi của Cách mạng Tháng mười Nga, lịch sử đã mở ra con đườngmới cho sự giải phóng các dân tộc bị chủ nghĩa thực dân áp bức Nó đã mở đầumột thời đại mới trong lịch sử - thời kỳ quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủnghĩa xã hội trên phạm vi toàn thê giới Và từ đây mô hình chủ nghĩa xã hộihiện thực đầu tiên trên thế giới được hình thành

III Các giai đoạn phát triển của chủ nghĩa xã hội khoa học hiện thực:

Thời kỳ quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội mở đầu từ Cách mạngTháng Mười Nga năm 1917 cho đến nay có thể chia thành 4 giai đoạn chính sauđây:

Giai đoạn 1: Từ năm 1917 đến kết thúc chiến tranh thế giới lần thứ hai, năm 1945

Đây là giai đoạn đột phá thắng lợi của cách mạng vô sản ở nước Nga, một nước

tư bản phát triển trung bình, khai sinh ra một chế độ mới, chế độ xã hội chủnghĩa Đó là chế độ do nhân dân lao động làm chủ, xóa bỏ được tình trạngngười bóc lột người, mở ra khả năng tiến hành xây dựng chủ nghĩa xã hội trongmột nước, đánh bại sự bao vây, can thiệp chủ nghĩa đế quốc, mở đường chophong trào giải phóng dân tộc phát triển mạnh mẽ, đồng thời cứu xã hội loàingười ra khỏi thảm họa của chủ nghĩa phátxít

Giai đoạn 2: Từ sau năm 1945 đến đầu những năm 1970

Đây là giai đoạn mở rộng và phát triển của chủ nghĩa xã hội từ một nước ranhiều nước dẫn tới sự hình thành hệ thống chủ nghĩa xã hội trên thế giới

Cùng với sự phát triển của chủ nghĩa xã hội và sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xãhội ở Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa anh em giai đoạn này còn đánh dấu

sự phát triển mạnh mẽ của phong trào công nhân thế giới Phong trào giải phóngdân tộc giành được những thắng lợi to lớn, quan trọng Hàng trăm nước đãgiành được độc lập dân tộc Hệ thống thuộc địa cũ của chủ nghĩa tư bản sụp đổ.Tác động và ảnh hưởng tích cực của công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ởLiên Xô và các nước trong hệ thống xã hội chủ nghĩa, của phong trào đấu tranhcủa giai cấp công nhân và nhân dân lao động tại các nước tư bản chủ nghĩa, củaphong trào đấu tranh giải phóng dân tộc, đã góp phần thúc đẩy mạnh mẽ cuộcđấu tranh chung của toàn thể loài người vì các mục tiêu của thời đại là hòa bình,độc lập dân chủ, tiến bộ xã hội và chủ nghĩa xã hội

Tuy nhiên, ở cuối giai đoạn này cũng đã bắt đầu xuất hiện những bất đồng giữacác nước xã hội chủ nghĩa, giữa các đảng cộng sản và công nhân trong phongtrào cộng sản và công nhân quốc tế.

Giai đoạn 3: Từ cuối những năm 1970 đến cuối những năm 1980

Đây là giai đoạn nhiều nước xã hội chủ nghĩa rơi vào tình trạng trì trệ, khủnghoảng do chậm nhận ra những khuyết tật của mô hình xây dựng chủ nghĩanhững thành tựu của cách mạng khoa học công nghệ Tốc độ tăng trưởng kinh

tế giảm dần, bị tụt lại phía sau trong cuộc đọ sức về kinh tế với chủ nghĩa tưbản Sai lầm trong khủng hoảng càng làm cho những khó khăn và khủng hoảngbên trong các nước xã hội chủ nghĩa càng trở nên gay gắt hơn

Lợi dụng tình hình này các thế lực thù địch ngoài nước và bọn phản bội trongnước đa phối hợp tấn công làm sụp đổ chế độ xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu vàLiên Xô

Giai đoạn 4: Giai đoạn hiện nay.

Đây là giai đoạn chủ nghĩa xã hội thế giới tạm thời lâm vào thoái trào Cùngvới sự sụp đổ của chế độ XHCN ở Liên Xô và Đông Âu, nhiều Đảng Cộng Sản

và công nhân bị tan rã, ảnh hưởng của chủ nghĩa xã hội bị giảm sút nghiêmtrọng Chủ nghĩa xã hội hiện đang đứng trước những thử thách và khó khănchưa từng thấy Chủ nghĩa tư bản hiện đang lợi dụng tình hình đó để ra sức tiếncông chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa Mác-Lênin bằng nhiều thủ đoạn thâm độchằng xóa bỏ các nước xã hội chủ nghĩa còn lại, nhằm xác lập sự thống trị tuyệtđối của chủ nghĩa tư bản trên toàn thế giới

Lịch sử thế giới đang trải qua những bước quanh co phức tạp Sự thoái trào củachủ nghĩa xã hội thế giới hiện nay chỉ là tạm thời Nhiều nước xã hội chủ nghĩavẫn tồn tại và đang tiến hành cải cách đổi mới để phát triển Cuộc đấu tranh vìnhững lý tưởng, mục tiêu xã hội chủ nghĩa vẫn đang tiếp tục diễn ra trên thếgiới, nhất là ở Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa trước đây ở Đông Âu

Nhân dân lao động cùng những người cộng sản trung kiên đã có thêm nhữngkinh nghiệm thực tế để đấu tranh trở lại con đường xã hội chủ nghĩa.

Nhiều đảng cộng sản đang tự tổ chức lại và phục hồi những ảnh hưởng tích cựccủa mình trong xã hội Cần có thời gian và những sự đổi mới cần thiết để chủnghĩa xã hội có thể vượt qua thoái trào và bước vào một giai đoạn phát triểnmới

Sức sống và xu hướng phát triển của chủ nghĩa xã hội không mất đi Chủ nghĩa

xã hội là sự định hướng của sự phát triển lịch sử, vẫn là sự lựa chọn tích cựcnhất phù hợp với quy luật phát triển khách quan của lịch sử trong thời đại hiệnnay

IV Những cống hiến, thành tựu và hạn chế của chủ nghĩa xã hội khoa học hiện thực:

CNXH đã bắt đầu trở thành một loại chế độ xã hội mới phát huy tác dụng đốivới lịch sử xã hội loài người Phong trào xây dựng chủ nghĩa xã hội ở các nước

xã hội chủ nghĩa đã không ngừng được phát huy, nó đã thúc đẩy quá trình côngnghiêp hóa, hiện đại hóa các nước này Sự phát triển mạnh mẽ của các nướcXHCN cũng tạo thành một áp lực rất lớn đối với CNTB, buộc các nước TBCNcũng phải cải thiện những điều kiện sinh hoạt của người lao động và giai cấpcông nhân trên nhiều phương diện ở một mức độ nhất định Với sự xác lập vàphát triển của CNXH thì tổ chức các Đảng Cộng Sản - đội quân tiên phong củagiai cấp công nhân trên thế giới cũng đã có những sự phát triển lớn mạnh Nótừng bước làm thay đổi tương quan lực lượng so sánh trên vũ đài chính trị thếgiới, tạo cơ sở làm suy yếu nền chính trị tư sản, nó cỗ vũ và cũng cố niềm tincho nhân dân thế giới vào sự nghiệp tiến bộ, nó đem lại cho sự phát triển củathê giới đương đại những nội dung mới và từ đó mà tăng cường sức sống mới

Sự tồn tại và ảnh hưởng trên các phương diện kinh tế, chính trị, ngoại giao,quân sự của các nước XHCN đã làm thay đổi cục diện chính trị thế giới mà ởmột nhất định nó đã hạn chế được sự bành trướng trên pham vi thế giớ củaCNTB và chủ nghĩa bá quyền của các nước đế quốc Lực lượng XHCN đã thamgia vào hoạt động chính trị quốc tế, xuất phát từ lợi ích căn bản của quần chúng

nhân dân thế giới Đứng vững trên lập trường bảo vệ hòa bình thế giới và sựtiến bộ của của nhân loại, nó đã phát huy những tác dụng tích cực, từng bướcmột làm thất bại và sụp đổ mưu đồ cùng dã tâm của CNTB hòng nô dịch nhândân thế giới Lực lượng XHCN cùng với nhân dân thế giới đã giành được thắnglợi trong cuộc chiến tranh chống CN phát-xít, đây là một bằng chứng đầy sứcthuyết phục về sức mạnh và tính ưu việt của CNXH Bất cứ một sự tranh chấp

và can thiệp nào vào sự an toàn của thế giới nếu không có sự tham gia của cácnước XHCN thì nhất định sẽ không thể đạt được sự giải quyết công bằng vàthỏa mãn đầy đủ

Sự lớn mạnh của CNXH đã thúc đẩy sự phát triển của phong trào đấu tranh giảiphóng các dân tộc ở Châu Á, Châu Phi và Châu Mĩ Latinh, đã kích và làm tan

rã hệ thống chủ nghĩa thực dân đế quốc, làm co lại phạm vi thế lực của CNTB.Sau thế chiến II, hơn 100 nước thuộc địa của chủ nghĩa thực dân đã giành đượcđộc lập dân tộc, tự tìm con đường phát triển của chính mình Các nước XCHNluôn đứng bên cạnh và bảo vệ các nước đang phát triển, trở thành một lực lượngchính trị lớn mạnh mới không thể xem thường trong thế giới hiện nay

Trong thế giới hiện nay CNXH đang dẫn dắt nhân dân thế giới đi theo hướngtiến bộ Lý tưởng và niềm tin chẳng những đã được thấm sâu trong quảng đạiquần chúng nhân dân các nước XHCN mà còn ngày càng có xu hướng thu phụcniềm tin lý tưởng của nhân dân trên thế giới Chừng nào mà CNTB còn tồn tạithì chừng đó còn cần đến vũ khí tư tưởng lý luận cũng như cần đến phong tràoXHCN Nhờ sự nhất quán lập trường của CNXH là thực hiện sự thúc đẩy hòabình và phát triển nên nó trở thành ngọn cờ của thời đại, luôn có ảnh hưởng tớiquá trình phát triển của lịch sử thế giới, và mãi về sau này nó vẫn là ngọn cờdẫn dắt nhân dân thế giới tiến lên phía trước

Sau hơn 70 năm đổi mới và xây dựng Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa khác đã có một thời kỳ phát triển rực rỡ và đạt những thành tựu to lớn sau đây:

- Thắng lợi của Cách mạng Tháng Mười 1917 ở Nga và ở các nước khác đãlàm thay đổi căn bản quá trình phát triển của thế giới: Nó đã chấm dứt sựthống trị của các chế độ, các giai cấp áp bức, bóc lột và mở ra một kỷ

nguyên mới về chất trong sự phát triển của nền văn minh nhân loại - giai cấpcông nhân và nhân dân lao động trở thành lực lượng trung tâm trong một chế

độ xã hội mà nhân dân lao động làm chủ Công cuộc xây dựng, phát triểnkinh tế - xã hội và bảo vệ tổ quốc xã hội chủ nghĩa ở một số nước như TrungQuốc, Việt Nam, Cu-ba, Triều Tiên và Lào là những minh chứng sống động

về quá trình tự đổi mới, hướng tới củng cố, xây dựng chủ nghĩa xã hội

- Không ai có thể phủ nhận được rằng, Liên Xô và phong trào cộng sản quốc

tế đã có công lao vĩ đại góp phần cứu loài người thoát khỏi thảm họa phát-xíttrong Chiến tranh thế giới lần thứ II Sự ra đời, phát triển của Liên Xô và hệthống xã hội chủ nghĩa thế giới sau Chiến tranh thế giới II không chỉ mở rathời đại mới - thời đại quá độ từ CNTB lên CNXH và cách mạng giải phóngdân tộc; mà còn tạo sự thay đổi tương quan lực lượng có lợi cho lực lượngcách mạng, tiến bộ thúc đẩy sự phát triển mạnh mẽ của phong trào cộng sản

và công nhân quốc tế, phong trào giải phóng dân tộc, phong trào dân chủ và

hòa bình (Năm 1919 chỉ một nước XHCN với 16% diện tích và 7,8% dân số thế giới; sau gần 70 năm đã có 15 nước XHCN, chiếm 26% lãnh thổ và 1/3 dân số thế giới; và với sự ủng hộ, giúp đỡ toàn diện của các nước XHCN, từ sau Chiến tranh thế giới lần thứ II phong trào giải phóng dân tộc đã giành được những thắng lợi nhất định - hệ thống thuộc địa của chủ nghĩa đế quốc với 72% diện tích và 70% dân số thế giới hầu như hoàn toàn tan rã và đã có hơn 100 quốc gia độc lập trẻ tuổi ra đời) CNXH hiện thực cũng là lực

lượng đấu tranh tích cực để bảo vệ, củng cố nền hòa bình thế giới; ngăn chặn

và làm thất bại nhiều âm mưu xâm lược và gây chiến tranh hủy diệt của chủnghĩa đế quốc

- Trước thắng lợi của cách mạng XHCN, tất cả các nước XHCN đều là nhữngnước nông nghiệp lạc hậu; nhưng chỉ cần sau 20 năm Liên Xô và các nướcĐông Âu đều trở thành những nước công nghiệp hóa và có tốc độ phát triểnkinh tế cao Bảy mươi năm sau Cách mạng Tháng Mười thu nhập quốc dâncủa Liên Xô tăng 150 lần và từ một nước nông nghiệp lạc hậu, lại bị tàn phátrong chiến tranh Liên Xô chỉ cần 20 năm để trở thành một nước siêu cườngcông nghiệp đứng đầu châu Âu và đứng thứ nhì thế giới trong suốt hơn 40năm Sau Chiến tranh thế giới lần thứ 2, tỷ trọng của Liên Xô trong nền sảnxuất thế giới không ngừng tăng lên nhanh chóng - chiếm 20% sản xuất công

nghiệp thế giới vào năm 1985 Trong suốt 70 năm sau Cách mạng thángMười, nhịp độ tăng trưởng kinh tế của Liên Xô luôn gấp đôi Mỹ Ở nướcta,thực hiện công cuộc đổi mới toàn diện đất nước từ Đại hội Đại biểu toànquốc lần thứ VI (tháng 12-1986), sau 20 năm đổi mới, Việt Nam đã đạt đượcnhững thành tựu đáng kể: dần thoát khỏi cuộc khủng hoảng kinh tế - xã hội;kinh tế tăng trưởng khá nhanh; nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủnghĩa bước đầu được xây dựng; công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nướcđược đẩy mạnh, cơ sở vật chất kỹ thuật được tăng cường; đời sống của cáctầng lớp nhân dân không ngừng được cải thiện Đến năm 1995, đất nước đã

ra khỏi khủng hoảng kinh tế - xã hội, tạo tiền đề chuyển sang thời kỳ đẩymạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Ngay cả khi nền kinh tế kếhoạch hóa tập trung cao độ của các nước XHCN vào những năm 1980 cólâm vào khủng hoảng và thành tựu kinh tế của nó có bị lu mờ; nhưng nhữngthay đổi trong cải cách kinh tế của Trung Quốc và Việt Nam cũng là rất nổibật tốc độ tăng trưởng kinh tế của Trung Quốc trong những năm gần đây caonhất thế giới (trung bình trên 8%); giá trị tổng sản phẩm quốc dân tăngnhanh đã đưa Trung Quốc vào vị trí siêu cường kinh tế thứ 4 thế giới

- CNXH hiện thực sau Cách mạng Tháng Mười Nga đã giải phóng hàng trămtriệu người thoát khỏi tình cảnh nô lệ, phụ thuộc; xóa bỏ giai cấp bóc lột vàkhắc phục mọi sự khác biệt về giai cấp; tạo ra các cơ bản của một xã hộinhân đạo, công bằng và bình đẳng Trong lĩnh vực văn hóa - giáo dục, cácnước XHCN đã thanh toán nạn mù chữ cho toàn thể dân cư chỉ trong vòng

20 năm sau cách mạng, trong khi đó để xóa mù chữ CNTB đã mất 180 nămđối với nam giới và 280 năm đối với nữ giới Liên Xô năm 1917 từ một đấtnước có 3/4 dân số mù chữ, thì đến năm 1987 trở thành đất nước có trình độ

học vấn cao nhất thế giới (78% dân cư có trình độ trung học và đại học, chiếm 1/4 số lượng các nhà khoa học và 1/5 phát minh khoa học trên thế giới) Hệ thống y tế và bảo vệ sức khỏe nhân dân được phát triển rộng rãi Tuy nhiên CNXH hiện thực còn một số hạn chế:

Về kinh tế: Vẫn còn nhiều sai sót, điển hình là chuyển từ “chính sách kinh tế

mới” sang “kế hoạch hóa tập trung cao độ” Thời gian đầu, kế hoạch hóa tập

trung đã phát huy tác dụng mạnh mẽ, song đã biến dạng thành kế hoạch hóa tậptrung quan liêu, bao cấp

Sự chậm đổi mới cơ chế kinh tế cho phù hợp với thị trường

Việc không có cạnh tranh và sản xuất theo kế hoạch làm cho ngườilao động mất động lực quyền lợi kinh tế dẫn đến sự sa sút kỷ luật vàlòng hăng hái và nảy sinh bàng quang vô trách nhiệm

Về chính trị: Vẫn tồn tại những sai lầm trong bộ máy lãnh đạo. Mối quan hệ giữa Đảng, nhà nước và nhân dân, xây dựng năng lực cầm quyền của một chínhđảng cách mạng sau khi giành được chính quyền chưa thực hiện đầy đủ,khiến đảng không phát huy được vai trò của người lãnh đạo, người tổ chức nhândân; vừa không phát huy dân chủ trong đảng và trong xã hội , dẫn đến tìnhtrạng quan liêu, tham nhũng, xa rời quần chúng, xa rời thực tiễn Tình trạng giáo điều hóa chủ nghĩa Mác - Lênin, sao chép máy móc mô hình XôViết, bệnhchủ quan, duy ý chí diễn ra một cách phổ biến ở các đảng cộng sản cầm quyền,tại các nước xã hội chủ nghĩa đã làm cho chủ nghĩa xã hội không bộc lộ và pháthuy được đầy đủ bản chất ưu việt của nó

Sự can thiêp một cách mạnh mẽ và liên tục của chủ nghĩa đế quốc

V Nguyên nhân dẫn đến sự sụp đổ của mô hình chủ nghĩa xã hội XôViết:

Chủ nghĩa xã hội hiện thực ra đời và tồn tại hơn 70 năm, đã qua những thửthách khó khăn cực kỳ to lớn, ngay lúc mới ra đời nằm trong vòng vây thù địchcủa chủ nghĩa đế quốc và sự phản loạn từ bên trong, dù bị bao vây kinh tế haychiến tranh thế giới đều không thể đánh đổ được Liênxô, không thể đánh đổđược chủ nghĩa xã hội Không những thế trong khó khăn thử thách đã làm chochủ nghĩa xã hội không ngừng lớn mạnh, từ một nước đã trở thành hệ thống thếgiới Liên Xô từ một nước kinh tế, văn hoá lạc hậu phát triển thành một “siêucường quốc”, đối trọng với Mỹ - cường quốc tư bản chủ nghĩa số một thế giới.Nhưng tại sao trong một thời gian ngắn lại xảy ra những thay đổi to lớn đến thế?Nguyên nhân của nó ở đâu? Cần có lời giải xác đáng

Nguyên nhân sâu xa là những sai lầm thuộc về mô hình phát triển của chủ nghĩa xã hội XôViết

Như đã phân tích ở trên, chủ nghĩa xã hội XôViết ra đời trong điều kiện lịch sửđặc biệt, mô hình tổ chức xã hội để thích ứng với hoàn cảnh lịch sử đó khó tránhkhỏi những khuyết tật Khi điều kiện lịch sử thay đổi mô hình đó không kịp thờithay đổi bổ sung để thích ứng thì những khuyết tật ấy bộc lộ ra và dẫn tới khủnghoảng toàn hệ thống Nếu như mô hình tổ chức xã hội dựa trên kế hoạch hoá tậptrung đã phát huy được sức mạnh cho cuộc chiến tranh ái quốc vĩ đại thì trongđiều kiện hoà bình xây dựng chủ nghĩa xã hội mô hình này tỏ ra không phù hợp

Cơ chế kế hoạch hoá tập trung làm mất đi tính chủ động sáng tạo của người laođộng, chậm trễ trong việc tiếp thu những thành tựu của cuộc cách mạng khoahọc và công nghệ Trong khi đó các nước tư bản chủ nghĩa với nền kinh tế thịtrường lại tiếp nhận thành tựu của cuộc cách mạng khoa học công nghệ vàonhững năm 80 của thế kỷ XX nhanh hơn các nước xã hội chủ nghĩa Trongnhững điều kiện lịch sử mới, mô hình chủ nghĩa xã hội Xôviết tỏ ra không cònphù hợp, chính đó là nguyên nhân sâu xa làm cho xã hội chủ nghĩa lâm vàokhủng hoảng dẫn tới sụp đổ ở Liên Xô và Đông Âu

Nguyên nhân chủ yếu và trực tiếp dẫn đến sự sụp đổ

Với cùng một mô hình tổ chức xã hội kiểu XôViết, khi gặp khó khăn khủnghoảng các nước xã hội chủ nghĩa đều tiến hành cải cách, cải tổ, đổi mới, nhưngLiên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu thì sụp đổ, một số nước xãhội chủ nghĩa khác thì không Chung quy lại vấn đề nảy sinh từ :

Thứ nhất: Nội bộ Đảng cầm quyền và sai lầm, sự phản bội của những

người lãnh đạo cao nhất Bởi vì, các nước xã hội chủ nghĩa do Đảng Cộng sảnlãnh đạo, đảng là trung tâm lãnh đạo và chỉ huy của nhà nước và xã hội Đảng

có vấn đề thì đó là vấn đề mang tính sống còn đối với nhà nước và đối với chếđộ

Trong cải tổ, Đảng Cộng sản Liên Xô đã mắc sai lầm rất nghiêm trọng vềđường lối chính trị, tư tưởng và tổ chức Đảng không coi trọng kết hợp chủnghĩa Mác-Lênin với thực tiễn nước mình và đặc điểm thời đại, không coi trọng

việc kế thừa, bổ sung và phát triển lý luận Mácxít Hoặc là giáo điều, rập khuônmáy móc, không căn cứ vào tình hình mới để phát triển sáng tạo Đánh giákhông công bằng với lịch sử, từ chỗ phê phán sai lầm của cá nhân đi đến phủnhận toàn bộ lịch sử của Đảng và của nhà nước, phủ định chế độ xã hội chủnghĩa, phủ định chủ nghĩa Mác-Lênin để cuối cùng đi theo con đường chủ nghĩadân chủ xã hội.

Về tổ chức: Chế độ tập trung trong Đảng bị phá hoại, không những làm choĐảng mất khả năng của bộ chỉ huy chiến đấu mà ngay mâu thuẫn trong đảngcũng không giải quyết nổi Tính chất quan liêu, giáo điều bảo thủ rất nặng nề ở

bộ phận lãnh đạo cấp cao của Đảng và nhà nước tác động to lớn đến đời sống xãhội Nhân danh cải tổ với khẩu hiệu dân chủ hoá, công khai hóa trong bộ phậnlãnh đạo cấp cao đã hình thành các phe nhóm Với chiêu bài phi chính trị lựclượng vũ trang, quân đội có nhiệm vụ bảo vệ tổ quốc chứ không thuộc đảngphái nào để tách lực lượng vũ trang khỏi sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản, từngbước vô hiệu hoá và giải tán Đảng Cộng sản Sự phân liệt Đảng Cộng sản thànhcác phe nhóm chính trị khác nhau, nhiều tổ chức, đảng phái chính trị ra đời đấutranh giành quyền lực chính trị Khuynh hướng dân tộc ly khai nảy sinh, nhữngcuộc xung đột đẫm máu xảy ra tạo môi trường cho các lực lượng phản động trỗidậy, xã hội mất phương hướng gây thảm hoạ cho nhân dân

Thứ hai: Lực lượng phản bội trong nước tìm chỗ dựa từ các chính phủ tư

sản bên ngoài, các thế lực chống chủ nghĩa xã hội cũng xem đây là cơ hội tốt để

thực hiện ý đồ “diễn biến hoà bình” Chúng ra sức cổ vũ lôi kéo những phần tử

cơ hội, phản bội giữ địa vị cao ở các cơ quan đảng, nhà nước để đưa đất nướctheo xu hướng tư bản Khi bộ phận lãnh đạo tối cao đã liên kết với lực lượng đếquốc bên ngoài thì chủ nghĩa xã hội theo mô hình XôViết dễ dàng sụp đổ

Vậy chủ nghĩa xã hội sụp đổ có phải là tất yếu lịch sử? Trong bối cảnh chủnghĩa xã hội, mô hình XôViết trì trệ và khủng hoảng thì cải cách, cải tổ, đổi mới

là tất yếu mới có thể đưa đất nước ra khỏi khủng hoảng Nhưng sự sụp đổ củachủ nghĩa xã hội không thể là tất yếu vì thực tế ở những nước xã hội chủ nghĩakhác qua cải cách đổi mới đã đưa đất nước từng bước thoát khỏi khó khăn,

khủng hoảng như Trung Quốc, Việt Nam Vấn đề là ở chỗ cải cách, cải tổ, đổimới như thế nào, cần phải giữ vững nguyên tắc nào mà thôi.

B ĐÁNH GIÁ VỀ TRIỂN VỌNG CỦA CHỦ NGHĨA XÃ HỘI HIỆN THỰC

Chủ nghĩa tư bản không phải là tương lai của xã hội loài người là do bản chất của chủ nghĩa tư bản không thay đổi và các yếu tố xã hội chủ nghĩa đã xuất hiện trong lòng chủ nghĩa tư bản Ngoài ra, Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa Đông Âu sụp đổ không có nghĩa là sự cáo chung của chủ nghĩa xã hội Trong bối cảnh Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa Đông

Âu sụp đổ nhưng các nước xã hội chủ nghĩa không ngừng tiến hành cải cách đổi mới và ngày càng đạt được nhiều thành tựu to lớn (điển hình là Trung Quốc và Việt Nam) Hiện nay, đã xuất hiện những nhân tố mới của

xu hướng đi lên chủ nghĩa xã hội ở một số quốc gia (Venezuela, Ecuado, Nicarago, Mỹ Latinh…) Nên ta có thề khẳng định Chủ nghĩa xã hội – tương lai của xã hội loài người và loài người nhất định tiến tới chủ nghĩa xã hội, đó cũng chính là quy luật vận động khách quan của lịch sử.

I Bản chất của Chủ nghĩa tư bản không thay đổi:

Chủ nghĩa tư bản có vai trò rất lớn trong lịch sử nhân loại, trong mấy thập kỷqua, do biết “ tự điều chỉnh và thích ứng” đồng thời sử dụng triệt để nhữngthành tựu của cách mạng khoa học và công nghệ, các nước TBCN đã vượt qua 1

số cuộc khủng hoảng và vẫn còn khả năng phát triển Nhưng đó không phải làchế độ xã hội tương lai của nhân loại bởi bản chất bóc lột, phản dân chủ, vộnhân đạo của chính CNTB không thay đổi Chính phương thức sản xuất dựatrên chế độ chiếm hữu tư nhân tư bản chủ nghĩa gây ra những ung nhọt khôngthể chữa khỏi

Trong khuôn khổ CNTB, dù là CNTB hiện đại, trên thế giới ngày nay vẫn đó đến 1.2 tỷ người phải chịu cảnh nghèo đói, bệnh tật, mù chữ, chiến tranh, hưởng mức thu nhập dưới 1USD/ngày, 2.5 tỷ người nghèo có tổng thu nhập chỉ bằng thu nhập của 250 tỷ phú, triệu phú lớn nhất thế giới gộp lại; 1/3 lực lượng lao động toàn thế giới tức là 1 tỷ người bị thất nghiệp ở các mức khác nhau; tại

hơn 100 nước đang hoặc kém phát triển, mức thu nhập bình quân đầu người giảm đi so với thập niên trước, hàng ngày có đến 30000 trẻ em chết bệnh mà lẽ

ra có thể được cứu sống, và số người lớn mù chữ lên đến hơn 800 triệu người.CNTB đang tiếp tục bần cùng hóa một bộ phận lớn nhân loại trên hành tinh của chúng ta Khoảng cách giàu nghèo đang tăng lên bên trong các quốc gia và giữa các nước phát triển với các nước đang phát triển Ở phần lớn các nước đang phát triển, hậu quả của CNTB mới (tư nhân hóa, bãi bỏ hoặc cắt giảm phúc lợi xã hội và sự thống trị của thị trường) đang đẩy hàng triệu triệu nông dân ra khỏi đất đai của họ tiến về thành phố, tạo sự thiếu hụt lương thực

và nước sạch và tỷ lệ trẻ sơ sinh tử vong cao Thậm chí ở Mỹ- đất nước được xem là giàu nhất thế giới - có đến 10% số người thất nghiệp và 12% sống trong nghèo đói

Sự kiện giới cầm quyền Mỹ và giới cầm quyền Anh tấn công Irắc năm 2003 càng khẳng định bản chất khiếu chiến của chứng.

Cuộc khủng hoảng tài chính hiện nay thực ra là cuộc khủng hoảng theo chu kỳ của CNTB Khi các nguồn tài nguyên không tái sinh như dầu và khí đốt ngày càng khan hiếm, chúng ta sẽ thấy ngày càng nhiều cuộc khủng hoảng kinh tế-xã hội.

CNTB đang phá hủy xã hội chúng ta Tất cả mọi thứ bây giờ đều trở thành hàng hóa, bị biến thành tiền bạc Chủ nghĩa cá nhân ích kỷ, tính tham lam và

sự đề cao xã hội tiêu dùng đã làm yếu đi mối quan hệ giữa gia đình và cộng đồng Sự xa lánh, đơn độc, những vấn đề tâm lý nảy sinh và thái độ chống lại

xã hội tăng lên Trên bình diện quốc tế, những điều này sẽ dẫn đến chiến tranh

Sự tranh giành quyền lực giữa các thế lực đế quốc nhằm kiểm soát đất đai và tài nguyên để đạt lợi nhuận thể hiện chính trong các cuộc xung đột vũ trang Nghèo đói và mất hy vọng đã sinh ra chủ nghĩa khủng bố cực hữu Những cuộc chiến tranh này là thảm họa cho nhân loại và là cơ hội tồn tại của những loại

vũ khí hủy diệt hàng loạt đe dọa sự tồn tại của con người

CNTB đang phá hủy hành tinh chúng ta Tư nhân hóa đất đai và biển cả là nguyên nhân gây ra ô nhiễm, hiện tượng nóng dần lên, sự đe dọa tiệt chủng một