Tạo biểu tượng lịch sử để tạo nên hứng thú học tập, khơi dậy những xúc cảm đúng đắn, hình thành nên nhân cách cho học sinh, đồng thời phát huy năng lực độc lập nhận thức học sinh đặc biệ
Trang 1TẠO BIỂU TƯỢNG LỊCH SỬ TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM
và xã hội, nhưng tìm ra giải pháp nào là tối ưu và phù hợp với xu thế phát triển hiện tại của cách mạng khoa học công nghệ đang bùng nổ hiện nay là một thách thức lớn Hơn nữa do đặc trưng riêng của bộ môn Lịch sử: học tập lịch sử không bắt đầu từ trực quan sinh động mà từ nắm sự kiện và qua tạo biểu tượng lịch sử, tạo biểu tượng lịch
sử là giai đoạn nhận thức đầu tiên của quá trình học tập lịch sử Tuy nhiên trên thực tế trong sách giáo khoa, sách giáo viên và cả sách tham khảo hiện nay vẫn chưa thực sự gắn liền sự kiện, hiện tượng lịch sử với biểu tượng lịch sử, hạn chế đó là do giới hạn
số câu, số chữ trong một cuốn sách, trong khi đó để tạo biểu tượng lịch sử thì cần số câu, số chữ dài kết hợp với hình ảnh và lời nói sinh động, hấp dẫn Từ đó dẫn đến lịch
sử trở nên khó hiểu, khó nhớ, khô khan, không hấp dẫn đối với học sinh hiện nay Tạo biểu tượng lịch sử để tạo nên hứng thú học tập, khơi dậy những xúc cảm đúng đắn, hình thành nên nhân cách cho học sinh, đồng thời phát huy năng lực độc lập nhận thức học sinh đặc biệt là trí tưởng tượng, khả năng quan sát, so sánh và đánh giá nhân vật,
sự kiện , hiện tượng lịch sử
2 Lịch sử vấn đề:
Trang 2Biểu tượng lịch sử có ý nghĩa quan trọng trong học tập lịch sử ở trường THPT hiện nay nhưng tạo biểu tượng lịch sử lại rất khó và không phải GV nào cũng thực hiện được vì dạy học học lịch sử là tái tạo lại sự kiện, hiện tượng lịch sử đúng như nó
đã tồn tại, đã xảy ra nhưng sự kiện đó, hiện tượng đó cả GV và HS đều không trực tiếp được quan sát Để giúp GV hiểu đúng về lí luận tạo biểu tượng lịch sử đã xuất hiện một số công trình nghiên cứu: Hồ Ngọc Đại: Tâm lý dạy học NXB: Giáo dục trong đó khẳng định: Tạo biểu tượng lịch sử như là một khâu không thể thiếu trong quá trình nhận thức lịch sử, song tác giả chưa nêu ra biện pháp cụ thể để tạo biểu tượng lịch sử
Phan Ngọc Liên và Nguyễn Thị Côi: Phương pháp dạy học lịch sử Tập 1, NXB: Đại học sư phạm đã nêu quan niệm về vai trò, vị trí tạo biểu tượng lịch sử đồng thời còn chỉ ra một số biện pháp sư phạm để tạo biểu tượng lịch sử, tuy nhiên cuốn sách chưa chỉ ra những biện pháp cụ thể để tạo biểu tượng lịch sử trong sách giáo khoa lịch
sử 10,11 và 12
Nguyễn Thị Côi: Kênh hình Lịch sử ở trường THPT, NXB: Đại học quốc gia Hà Nội cung cấp chung một số tư liệu về một số nhân vật tiêu biểu trong chương trình SGK mà chưa có biểu tượng lịch sử cụ thể về không gian, về thời gian, về địa điểm,
về số liệu hay biểu tượng về hiện vật lịch sử
Một số luận văn, chuyên đề ở các trường Đại học sư phạm Hà Nội, Huế, Đà Nẵng
có đề tài: Biện pháp tạo biểu tượng nhân vật lịch sử 1858-1930, biểu tượng về nhân vật lịch sử thế giới cận đại lịch sử lớp 10… Hiện nay chưa có đề tài nghiên cứu về những biện pháp tạo biểu tượng lịch sử Việt Nam trong giai đoạn 1954-1975, trong khi đó đây là giai đoạn có nhiều biểu tượng lịch sử hay, sinh động, có tác dụng giáo dục tư tưởng và phát triển kỹ năng rất lớn đối với học sinh Trên cơ sở tổng hợp, nghiên cứu những công trình trên kết hợp với kinh nghiệm thực tiễn trong quá trình
dạy học, tôi đã nghiên cứu đề tài: Tạo biểu tượng lịch sử trong dạy học Lịch sử Việt Nam giai đoạn 1954-1975.
Trang 3Đối tượng nghiên cứu, mục đích và nhiệm vụ, phương pháp nghiên cứu, đóng góp mới của đề tài:
- Đối tượng và phạm vi đề tài: Vai trò, ý nghĩa của tạo biểu tượng lịch sử, những phương pháp để tạo biểu tượng lịch sử Từ nội dung lịch sử Việt Nam giai đoạn 1954-
1975, những phương pháp để tạo biểu tượng lịch sử tiêu biểu trong lịch sử Việt Nam giai đọan 1954-1975
- Mục đích: Nghiên cứu một số vấn đề lí luận tạo biểu tượng lịch sử , từ đó vận dụng có hiệu quả vào dạy học phần Lịch sử Việt Nam giai đoạn 1954-1975 trong SGK Lịch sử 12
- Phương pháp:
+ Nghiên cứu các tài liệu về “phương pháp dạy học lịch sử”, tài liệu về “tâm lí học” + Thao giảng, dự giờ đồng nghiệp trao đổi rút kinh nghiệm qua từng tiết dạy
+ Sách giáo khoa, sách giáo viên lịch sử 11,12
+ Kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh để từ đó điều chỉnh và bổ sung hợp lí
- Những đóng góp mới của đề tài:
Đề tài góp phần bổ sung về mặt lí luận tác dụng và phương pháp tạo biểu tượng lịch
sử, cụ thể hóa một số phương pháp tạo một số biểu tượng lịch sử cụ thể trong dạy học lịch sử Việt Nam giai đoạn 1954-1975
II GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC TẠO BIỂU TƯỢNG LỊCH
SỬ TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG THPT
Trang 4• Cơ sở lí luận của tạo biểu tượng lịch sử:
Đai-ri nhà giáo dục Liên Xô cũ đã từng nói: Dạy học lịch sử cũng như bất cứ dạy cái gì đòi hỏi người thầy khêu gợi cái thông minh chứ không phải là bắt buộc các trí nhớ làm việc, bắt ghi chép rồi trả lời Như vậy mục đích của việc dạy học lịch sử là người giáo viên không chỉ giúp cho học sinh hình dung được những kết quả của quá khứ biết và ghi nhớ các sự kiện, hiện tượng lịch sử mà quan trọng hơn là hiểu được lịch sử tức là phải nắm được bản chất của sự kiện Biểu tưởng lịch sử là “Biểu tượng của trí tưởng tượng” ,với những quan niệm trên, có thể định nghĩa biểu tượng lịch sử “Là hình ảnh về những sự kiện, nhân vật lịch sử, điều kiện địa lí vv được phản ánh trong óc học sinh với những nét chung nhất, điển hình nhất” [8; tr 189].Cũng như biểu tượng nói chung, biểu tượng lịch sử tái hiện những đặc trưng cơ bản nhất của sự kiện,hiện tượng lịch sử Tuy nhiên, việc tạo biểu tượng lịch sử cho học sinh không chỉ dừng lại ở việc miêu tả bề ngoài mà còn đi sâu vào bản chất sự kiện, nêu đặc trưng, tính chất của sự kiện để tiến tới việc nắm khái niệm lịch sử Vì vậy, biểu tượng lịch sử rất gần với khái niệm sở đẳng (còn gọi là khái niệm đơn giản) Nói cách khác, biểu tượng lịch sử là cơ sở để hình thành khái niệm Biểu tượng lịch sử là hình ảnh về những sự kiện, nhân vật lịch sử, điều kiện địa lý…được phản ánh trong đầu óc học sinh với những nét chung nhất, điển hình nhất Như vậy, việc tạo biểu tượng lịch sử cho học sinh là một vấn đề quan trọng vì yêu cầu cơ bản của dạy học lịch sử là phải tái tạo lại những hình ảnh về các sự kiện đúng như nó tồn tại, mà những sự kiện đó học sinh không trực tiếp quan sát, nó xa lạ với đời sống hiện nay, xa lạ với những kinh nghiệm và hiểu biết của các em Chính vì thế, biểu tượng lịch sử là cơ sở để học sinh hiểu sâu sắc các sự kiện, giúp các em hình thành những khái niệm lịch sử, có ý nghĩa giáo dục rất lớn với học sinh
• Cơ sở thực tiễn của tạo biểu tượng lịch sử trong dạy học lịch sử:
Trang 5Hiện nay đa số học sinh chưa có sự say mê môn học lịch sử cho nên việc ghi nhớ
và hiểu các sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử còn yếu Đa số các em đều có quan điểm giống nhau là học vẹt, học tủ lịch sử mà chưa yêu mến, khám phá lịch sử giống như những môn học khác Bởi vậy bản thân các em nên có một phương pháp học như thế nào để chiếm lĩnh kiến thức từ bài giảng của giáo viên Mặc khác giáo viên gảng dạy môn lịch sử ở trường một phần nào đó chưa đưa ra được phương pháp dạy học và chưa truyền được “nhiệt huyết” cho học sinh cho nên chất lượng các kì thi tốt nghiệp, thi đại học hay thi học sinh giỏi đều thấp ở mức đáng áo động Ở trường học THPT một số em ở một số lớp kết quả học tập môn lịch sử còn thấp và tỉ lệ yếu kém còn nhiều Là một giáo viên tâm huyết với nghề, có kinh nghiệm dạy học nhiều năm, đặc biệt là kinh nghiệm luyện thi học sinh giỏi và học sinh thi đại học, tôi luôn học tập và sáng tạo nên những phương pháp dạy học hiệu quả nhất Phương pháp vừa luôn cuốn các em chú ý giờ học, tiến đến ghi nhớ, tạo được biểu tượng, cho đến cao nhấtt là các
em tự độc lập, tự tìm hiểu về sự kiện và hiện tượng lịch sử đó là “tạo biểu tượng lịch
sử’ trong dạy học Xuất phát từ những lí do trên mà tôi chọn đề tài: “Tạo biểu tượng lịch sử trong dạy học phần lịch sử Việt Nam giai đoạn 1954-1975”
2.Các loại biểu tượng lịch sử và phương pháp tạo biểu tượng trong quá trình dạy học lịch sử ở nhà trường phổ thông trung học.
2a Các loại biểu tượng lịch sử:
2.1.Biểu tượng về hoàn cảnh địa lý:
Một sự kiện lịch sử bao giờ cũng diễn ra trong một không gian nhất định Không gian của sự kiện có thể là một khu vực rộng lớn, chẳng hạn như chiến trường Châu Âu trong chiến tranh thế giới thứ 2, hoặc diễn ra trong phạm vi hẹp như địa điểm của một trận đánh hay một cuộc khởi nghĩa Vì vậy, tạo biểu tượng về hoàn cảnh địa lý là yêu cầu bắt buộc trong dạy học lịch sử để xác định chính xác không gian diễn ra sự kiện lịch sử Nếu như học sinh không có những hình ảnh về hoàn cảnh địa lý nơi xảy ra sự kiện lịch sử thì những những hiểu biết về sự kiện lịch sử đó trở nên mơ hồ và không
Trang 6thể khắc sâu trong đầu óc của học sinh Nghĩa là việc tạo biểu tượng đã không thành công
2.2.Biểu tượng về nền văn hóa vật chất:
Đó là những hình ảnh về những thành tựu của loài người trong việc chế ngự thiên nhiên, trong lao động sáng tạo sản xuất ra của cải vật chất cũng như văn hóa tinh thần của xã hội loài người Chẳng hạn, khi nói về Kim Tự Tháp, một công trình kiến trúc
vô tiền khoáng hậu của lịch sử loài người thì giáo viên cần phải tạo cho học sinh những biểu tượng về sự hùng vĩ của công trình này, về tinh thần lao động sáng tạo và trình độ kiến trúc của các nhà khoa học cổ đại và sự hi sinh đổ máu của hàng chục vạn người
2.3.Biểu tượng nhân vật lịch sử:
Nhân vật lịch sử gồm có nhân vật chính diện và nhân vật phản diện, họ là những đại biểu điển hình của một giai cấp, một tập đoàn xã hội, là những nhân vật có ảnh hưởng đặc biệt đối với lịch sử thế giới cũng như lịch sử Việt Nam Do đó, việc tạo biểu tượng về nhân vật lịch sử cho học sinh cũng là một vấn đề quan trọng trong dạy học lịch sử Cách tạo biểu tượng về nhân vật lịch sử trong chương trình phổ thông trung học nói chung là dễ làm, chỉ có điều mất nhiều thời gian để chuẩn bị vì có quá nhiều nhân vật tiêu biểu xuất hiện trong chương trình
2.4.Biểu tượng lịch sử về thời gian:
Cụ thể hóa thời điểm xảy ra sự kiện lịch sử, xác định về thời gian là một đặc điểm của việc nhận thức một sự kiện lịch sử Điều này giúp cho học sinh hiểu chính xác hơn tính chất và ý nghĩa của các sự kiện Chúng ta có thể xác định khoảng thời gian xảy ra sự kiện hay hiện tượng lịch sử mà không cần phải chính xác cụ thể, ngày, tháng, năm mà việc xác định này chỉ mang tính tương đối Điều này được thực hiện khi chúng ta phân tích một hiện tượng lịch sử mà không thể xác định mốc thời gian chính xác
Trang 72.5.Biểu tượng lịch sử về những quan hệ xã hội của con người.
Trong dạy học lịch sử, khó khăn nhất có lẽ là tạo cho học sinh những biểu tượng lịch sử về các mối quan hệ xã hội Vì đây là những vấn đề khá phức tạp và có phần trừu tượng của khoa học lịch sử Muốn có được biểu tượng về nó thì học sinh phải có khả năng tư duy cao và nhiệm vụ của người giáo viên là tạo điều kiện tối đa cho quá trình tư duy của học sinh Nếu làm tốt, chúng ta sẽ tạo cho học sinh biểu tượng cụ thể
về đời sống con người, về mối quan hệ giai cấp, về những mâu thuẫn trong xã hội…qua các thời đại khác nhau Chúng ta có thể tiến hành bằng một số cách cụ thể sau:
2b Những phương pháp để tạo biểu tượng lịch sử:
- Thứ nhất: Cụ thể hóa thời điểm xảy ra sự kiện lịch sử
- Thứ hai: Xác định địa điểm xảy ra sự kiện lịch sử
- Thứ ba: sử dụng tài liệu, hiện vật để tạo cho học sinh biểu tượng cụ thể về đời sống con người
- Thứ tư: Sử dụng số liệu để tạo biểu tượng cụ thể về một sự kiện hay hiện tượng lịch sử
- Thứ năm: Sử dụng tài liệu văn học
- Thứ sáu: Sử dụng tài liệu lịch sử địa phương
- Thứ bảy: Sử dụng tài liệu về tiểu sử các nhân vật lịch sử
- Thứ tám: Hình tượng hóa một hiện tượng lịch sử
3 Vai trò, ý nghĩa của việc tạo biểu tượng lịch sử trong dạy học lịch sử ở trường THPT
3.1 Về nhận thức :
Trang 8Lênin đã từng nói "từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng, từ tư duy trừu tượng đến thực tiễn" [6; 42] Qúa trình nhận thức hiện nói chung, nhận thức lịch sử nói riêng đều tuân thủ theo quy luật này; tức là đi từ cảm tính đến lý tính:
từ cảm giác, tri giác, biểu tượng, khái niệm đến phán đoán và suy luật Trong đó, biểu tượng lịch sử có quan hệ hữu cơ với tất cả các qúa trình nhận thức trên Nó đóng góp vai trò quan trọng trong qúa trình tri giác Nếu không có biểu tượng xuất hiện bằng việc liên kết với các hình ảnh của tri giác thì các hình ảnh lịch sử này sẽ nghèo nàn và khô cứng Quá trình tri giác trở thành biểu tượng lịch sử là cơ sở để hình thành khái niệm, từ đó phát triển óc phán đoán suy luận của con người Học tập lịch sử cũng tuân theo qúa trình nhận thức hiện thực khách quan Tuy nhiên, do đặc trưng riêng biệt của nhận thức lịch sử, việc học lịch sử phải trên cơ sở nắm bắt sự kiện và tạo biểu tượng lịch sử từ đó tiến tới hình thành khái niệm, rút ra quy luật và bài học lịch sử cho HS Vì vậy, biểu tượng lịch sử chính là giai đoạn nhận thức cảm tính của qúa trình học tập lịch sử Nếu như không tạo biểu tượng thì hình ảnh lịch sử mà HS thu nhận Ý nghĩa to lớn của tạo biểu tượng trong dạy học lịch sử là
cơ sở để hình thành khái niệm lịch sử.Tạo biểu tượng lịch sử sống động giúp học sinh khôi phục các bức tranh của quá khứ sinh động đúng như nó tồn tại Mặt khác, tạo biểu tượng về lịch sử còn giúp cho học sinh tránh được những sai lầm về “hiện đại hóa” lịch sử, những nhận thức thiếu chủ quan, phiến diện và đánh giá, nhận định tình hình thiếu cơ sở khoa học
3.2 Về thái độ
Trong dạy học phổ thông, bộ môn lịch sử có vai trò giáo dục tư tưởng, đạo đức, tình cảm cho học sinh rất lớn Đặc biệt việc tạo biểu tượng sinh động, hấp dẫn về các sự kiện, hiện tượng; nhất là về các nhân vật lịch sử sẽ có tác động sâu sắc đến tư tưởng tình cảm các em Các em không chỉ tri giác mà còn có những rung động, xóc cảm và sự nhập thân vào lịch sử Và “ khi biểu tượng tham gia vào hoạt động tư duy thì tư duy trở nên sinh động, gợi cảm, say sưa, hồi hộp và khẩn trương”[17; tr76-77] Biểu tượng lịch sử tác động không những lên trí tuệ mà cả về
Trang 9tâm hồn và tình cảm, là yếu tố hình thành nên nhân cách của hoc sinh Thông qua các bài học lịch sử, những hành động đấu tranh, hi sinh anh dũng quên mình Tổ quốc, vì
sự nghiệp giải phóng nhân dân lao động có sức hấp dẫn lôi cuốn cực kỳ đối với học sinh Vì ở độ tuổi các em tình cảm dễ rung động và có những xúc cảm lịch sử sâu sắc
Từ đó hình thành ở các em lòng khâm phạuc, biết ơn đối với các anh hùng, vĩ nhân trong lịch sử Đồng thời có ý thức tự giác về trách nhiệm của mình trong cuộc sống hôm nay Ngược lại, các hành động xấu xa, tàn bạo sẽ hình thành ở các em thái độ căm ghét
3.3 Về kỹ năng
Biểu tượng lịch sử là một trong những biện pháp quan trọng làm cho hoạt động trí tuệ của học sinh không ngừng phát triển Vì thông qua việc giáo viên sử dụng kết hợp các đồ dùng trực quan, tư liệu lịch sử, học sinh phải huy động trí óc quan sát, tư duy
và tưởng tượng để có được biểu tượng lịch sử đúng đắn nhất Việc tạo biểu tượng lịch sử là cơ sở để tiến tới sự nhận thức lý tính của hiện thực lịch sử, là điều kiện để cho học sinh nhân thức lịch sử đúng đắn, tiến tới hình thành khái niệm
4 MỘT SỐ BIỆN PHÁP CỤ THỂ ĐỂ TẠO BIỂU TƯỢNG LỊCH SỬ TRONG GIAI ĐOẠN LỊCH SỬ VIỆT NAM 1954-1975
4.1 Tạo biểu tượng lịch sử bằng cách cụ thể hóa thời điểm xảy ra sự kiện lịch sử:
-Xác định khoảng thời gian xảy ra sự kiện hay hiện tượng lịch sử mà không cần phải chính xác cụ thể ngày, tháng Ví dụ: Kháng chiến chống Mỹ cứu nước giành được thắng lợi năm 1975, có thể tạo biểu tượng cho HS ghi nhớ sự kiện này như sau:
“Sự kiện này được ghi vào lịch sử dân tộc ta là một trong những trang chói lọi nhất, một biểu tượng sang ngời về sự toàn thắng của chủ nghĩa anh hung cách mạng và trí tuệ con người, đi vào lịch sử thế giới như một chiến công vĩ đại của thế kỉ XX, một sự kiện có tầm quan trọng quốc tế to lớn và tính thời đại sâu sắc”
Trang 10-Tạo biểu tượng lịch sử bằng cách ghi nhớ niên đại rõ ràng, sử dụng biện pháp nêu đặc trưng của thời điểm diễn ra sự kiện đó Ví dụ: Để HS ghi nhớ ý những thắng lợi quân sự quan trọng như sự kiện Tổng tiến công và nổi dậy Xuân 1968, Tiến công chiến lược 1972, Tổng tiến công và nổi dậy Xuân 1975 thì GV tạo biểu tượng như sau: Những thắng lợi quân sự tiêu biểu diễn ra vào thời điểm mùa Xuân trong lịch sử dân tộc trong giai đoạn 1954-1975 Tương tự như vậy GV có thể mở rộng hơn Những thắng lợi quân sự tiêu biểu diễn ra vào thời điểm mùa Xuân trong lịch sử dân tộc từ khi có Đảng lãnh đạo cho đến năm 1975: Đông Xuân 1953-1954, đỉnh cao Điện Biên Phủ 1954, Đông Xuân 1964-1965 tiêu biểu trận Bình Giã, Mậu Thân 1968, Tiến công chiến lược 1972 và Đại thắng mùa Xuân 1975.
Ví dụ 2: Tạo biểu tượng lịch sử bằng cụ thể hóa thời điểm diễn ra sự kiện bằng cách nêu đặc trưng như sau: Trong kháng chiến chống Mỹ đây là hai sự kiện mở ra hai bước ngoặt của cuộc kháng chiến, HS sẽ ghi nhớ đó là Mậu Thân 1968 bước ngoặt đầu tiên buộc Mỹ tuyên bố “phi Mĩ hóa chiến tranh” thừa nhận thất bại “chiến lược chiến tranh cục bộ”, buộc Mĩ phải đến bàn đàm phán với ta ở Hội nghị Pari; Hiệp định Pari 1973 là bước ngoặt thứ hai của cuộc kháng chiến: Mĩ phải tôn trọng các quyền dân tộc cơ bản của Việt Nam, phải rút quân về nước, Mĩ cút tạo điều kiện để ta đánh cho ‘ngụy nhào”
-Tạo biểu tượng lịch sử bằng cách nêu chính xác niên đại một sự kiện hay một biến
cố lịch sử Ví dụ: đó là sự kiện Bác Hồ qua đời 2/9/1969 sự ra đi của Bác là một tổn thất đau đớn không gì bù đắp nổi đối với toàn thể dân tộc ta và sự nghiệp cách mạng chống Mỹ cứu nước đang trên đà thắng lợi Cả đất trời như vỡ tung bởi tiếng khóc thương Bác của dân tộc: "Suốt mấy hôm rồi đau tiễn đưa, Đời tôi nước mắt trời tuôn mưa" Tất cả mọi người, không ai muốn tin vào sự thật đau lòng này:"Bác đã đi rồi sao Bác ơi
Mùa thu đang đẹp nắng xanh trờiMiền Nam đang thắng vui ngày hội
Trang 11Rước Bác vào thăm thấy Bác cười"
Qua việc GV sử dụng những câu thơ trên của nhà thơ Tố Hữu đã khơi dậy được trong mỗi HS sự xúc cảm mạnh mẽ Các em cảm nhận được nỗi đau của dân tộc khi mất đi Bác, vị cha già kính yêu của dân tộc Từ đó hiểu được di nguyện của Bác đối với đất nước, đối với cuộc đấu tranh chống đế quốc Mỹ ngày càng khốc liệt
Ví dụ 2: Cần tạo biểu tượng lịch sử cho HS chính xác thời khắc lịch sử quan trọng 11h30 phút ngày 30/4/1975 Khi thấy lá cờ cách mạng tung bay trên nóc Dinh Độc Lập, các chiến sĩ xe tăng vô cùng vui sướng đã bắn một loạt đạn pháo chào mừng giờ phút trọng đại Tiếng nổ rung chuyển bầu trời ấy là lúc 11h30 phút ngày 30/4/1975 Giờ phút đó mãi mãi đi vào lịch sử dân tộc như một mốc vàng chói lọi Bởi vì để có giờ phút lịch sử thiêng liêng đó, cả dân tộc Việt Nam đã phải đi suốt 21 năm trong mưu bom, bão đạn, 21 năm nhân dân miền Nam chịu nỗi đau chia cắt, 21 năm hàng triệu nhân dân hai miền đã đổ xương máu đổi lấy hòa bình, độc lập, tự do và thống nhất
4.2.Tạo biểu tượng lịch sử bằng cách xác định địa điểm diễn ra sự kiện lịch sử:
Phương pháp: Gv thường sử dụng kèm với lược đồ và bản đồ, tranh ảnh minh họa kèm lời nói của GV để tạo biểu tượng lịch sử về địa điểm xảy ra sự kiện
Ví dụ 1: Tạo biểu tượng về địa điểm diễn ra 3 chiến dịch trong cuộc Tiến công và nổi dậy Xuân 1975 Sử dụng lược đồ để chỉ rõ vị trí chiến lược quan trọng của Tây Nguyên: địa bàn chiến lược quan trọng, là cao nguyên rộng lớn, như là mái nhà Đông Dương; lực lượng địch bố trí mỏng, phán đoán sai hướng tiến công của ta Vị trí chiến lược quan trọng của Huế-Đà Nẵng là 2 trong 3 thành phố lớn ở miền Nam, sau khi mất Tây Nguyên địch càng tập trung lực lượng tử thủ ở đây
Trang 12Sử dụng lược đồ, xác định địa điểm để phân tích nghệ thuật thế trận chiến lược: Tiến công chiến lược ở Tây Nguyên sẽ là nơi có tính chất hiểm yếu, gây bất ngờ lớn, cắt đôi chiến trường toàn miền Nam Nét độc đáo là ta không tiến công địch từ vĩ tuyến 17, không đánh vào chiều dọc chiến tuyến địch vì khả năng đột phá không lớn
Gv chỉ trên lược đồ vị trí của các binh đoàn của ta đứng chân ở phía Tây chiến tuyến địch cách Huế-Đà Nẵng 30-40km, cách Sài Gòn 60km, vì thế từ phía Tây đánh vào chiều ngang đội hình mỏng, yếu của địch thì sẽ tạo nên bất ngờ và đột phá lớn Thế trận chiến lược của ta đã chia cắt tập đoàn lực lượng địch ra từng cụm, phá thế liên hoàn và chúng khó có thể ứng cứu nhau Thế trận trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy là thế trận chiến tranh nhân dân, từ Quảng Trị qua Tây Nguyên đến Sài Gòn, thế trận từ Tây sang Đông, đánh cắt giao thông, kết hợp vùng, miền và sự nổi dậy quần chúng Xây dựng thế trận chiến lược buộc địch bị động phân tán để đối phó, với ta, ngược lại ta có điều kiện tập trung đánh đòn chiến lược Tây Nguyên đã phá vỡ thế chiến lược địch, đánh Huế-Đà Nẵng làm đảo lộn thế chiến lược địch, gây đột biến chiến tranh, mở chiến dịch Hồ Chí Minh đêt kết thúc chiến tranh
4.3.Tạo biểu tượng lịch sử bằng sử dụng tài liệu, hiện vật
Tác dụng: giúp Hs tránh rơi vào tình trạng hình dung lịch sử theo một công thức tránh hiện đại hóa lịch sử, đồng thời giúp Hs có biểu tượng đúng về đời sống vật chất, đời sống tinh thần của thời đại
Ví dụ: khi dạy về chính sách tàn bạo của Mĩ-ngụy không thể nói chug chung mà cần tạo tượng lịch sử cụ thể gắn liền tội ác, đó chính là nhà tù Côn Đảo: Di tích lịch sử Nhà tù Côn Đảo được xem là bàn thờ lớn và thiêng liêng của Tổ quốc, là nơi biểu hiện cho sự đấu tranh khổ cực, hy sinh xương máu, là trường học cộng sản lớn, là nơi thể hiện khát vọng hòa bình của các thế hệ cha, anh trong quá trình đấu tranh bảo vệ chủ quyền của đất nước Những mất mát, hy sinh to lớn ấy với mục đích giữ gìn sự hòa bình cho đất nước, cho sự toàn vẹn của lãnh thổ Việt Nam Những sự hy sinh thầm lặng đó rất đáng được thế hệ hôm nay, mai sau ghi nhớ và vinh danh Nhà tù Côn Đảo
