Tiểu luận Phân tích chính sách thuế Phân tích tác động của thuế thu nhập cá nhân đối với thu nhập từ tiền công, tiền lương

Tiểu luận Phân tích chính sách thuế Phân tích tác động của thuế thu nhập cá nhân đối với thu nhập từ tiền công, tiền lương Thuế là một trong những khoản thu ngân sách quan trọng của Nhà nước, nó vừa đảm bảo nguồn thu cho ngân sách Nhà nước, vừa là công cụ điều tiết vĩ mô nền kinh tế. Trong đó,Thuế Thu nhập cá nhân cũng đóng một vai trò đáng kể trong nguồn thu ngân sách và thể hiện trách nhiệm của tất cả những người lao động trên lãnh thổ Việt Nam.

LỜI MỞ ĐẦU

Thuế là một trong những khoản thu ngân sách quan trọng của Nhà nước, nó vừa đảm bảo nguồn thu cho ngân sách Nhà nước, vừa là công cụ điều tiết vĩ mô nền kinh tế Trong đó,Thuế Thu nhập cá nhân cũng đóng một vai trò đáng kể trong nguồn thu ngân sách và thể hiện trách nhiệm của tất cả những người lao động trên lãnh thổ Việt Nam Thuế Thu nhập cá nhân điều tiết thu nhập cá nhân, thể hiện rõ nghĩa vụ của công dân đối với đất nước và được căn cứ trên các nguyên tắc: lợi ích, công bằng và khả năng nộp thuế

Trong thời gian qua cùng với sự phát triển mạnh của nền kinh tế, thu nhập của các tầng lớp dân cư cũng tăng lên đáng kể, thu nhập giữa nhóm người có thu nhập cao

và nhóm người có thu nhập thấp cũng có xu hướng ngày càng tăng Đối tượng nộp Thuế TNCN và hình thức thu nhập của các bộ phận dân cư và người lao động cũng đa dạng Sự đa dạng và gia tăng thu nhập của các cá nhân trong xã hội sẽ làm cho khoảng cách chênh lệch về thu nhập giữa các tầng lớp dân cư ngày càng lớn Với tình hình đó,

ta có thể thấy Thuế Thu nhập cá nhân ngày càng có vai trò quan trọng trong nền kinh tế

Xuất phát từ thực tế đó, để hiểu rõ hơn về thuế Thu nhập cá nhân đối với thu nhập từ tiền công, tiền lương- một mảng thu nhập chiếm tỷ trọng lớp trong các tầng lớp dân cư, ta hãy cùng nhau tìm hiểu đề tài:

“Phân tích tác động của thuế thu nhập cá nhân đối với thu nhập từ tiền công, tiền lương”.

CHƯƠNG I TÌM HIỂU CHUNG VỀ THUẾ THU NHẬP CÁ NHÂN 1.1 Khái quát về thuế thu nhập cá nhân

1.1.1 Khái niệm

Thuế vừa là phạm trù kinh tế, vừa là phạm trù lịch sử Lịch sử xã hội loài người

đã chứng minh rằng thuế ra đời là một tất yếu khách quan, gắn với sự hình thành và phát triển của nhà nước Để duy trì sự tồn tại đồng thời với việc thực hiện các chức năng của mình, nhà nước cần có nguồn vật chất để thực hiện những chỉ tiêu có tính chất xã hội Bằng quyền lực chính trị, nhà nước thu một bộ phận của cải xã hội để có được nguồn vật chất đó Quan hệ thu, nộp những nguồn vật chất này chính là thuế

Từ sự phân tích khái quát đó có thể cho thấy, thuế là một khoản thu của ngân sách nhà nước mang tính bắt buộc, không mang tính hoàn trả trực tiếp và được pháp luật quy định đối với các tổ chức kinh tế xã hội cũng như mọi thành viên trong xã hội

- Căn cứ theo đối tượng đánh thuế, nghĩa là thuế đánh trên cái gì, thuế được chia thành:

+ Thuế thu nhập cá nhân, thuế thu nhập doanh nghiệp …

+ Thuế tài sản như thuế sử dụng tài sản nhà nước (thuế sử dụng đất nông nghiệp, thuế tài nguyên …), thuế chuyển nhượng tài sản ( thuế chuyển giao quyền sử dụng đất, thuê mua, bán các tài sản như nhà, xe cộ …)

+ Thuế tiêu dùng đánh vào hàng hóa, dịch vụ lưu thông trên thị trường trong nước và xuất nhập khẩu như thuế giá trị gia tăng, thuế tiêu thụ đặc biệt…

- Căn cứ theo tính chất chuyển giao của thuế thì thuế được chia thành hai loại là thuế trực thu và thuế gián thu:

+ Thuế gián thu là các thứ thuế mà người nộp thế gián tiếp nộp thuế cho người tiêu dùng, họ không phải là người chịu thuế Đặc điểm cơ bản của thuế gián thu là được cấu thành trong giá cả hàng hóa, dịch vụ để bán ra Ở đây có sự chuyển giao gánh nặng thuế từ người nộp thuế theo luật định sang người tiêu dùng qua cơ chế giá cả Ở nước ta, đó là các thứ thuế giá trị gia tăng, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu …

+ Thuế trực thu là các thứ thuế trực tiếp huy động một phần thu nhập của các đối tượng có nghĩa vụ nộp thuế Đặc điểm cơ bản của thuế trực thu là đối tượng nộp thuế và đối tượng chịu thuế là một Nó đánh trực tiếp vào người nộp thuế, tức là người

có thu nhập chịu thuế làm giảm phần thu nhập của họ Ở đây không có hiện tượng chuyển giao gánh nặng thuế cho người khác chịu ở nước ta, đó là các thứ thuế như thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế thu nhập cá nhân, thuế sử dụng đất nông nghiệp

Trong các loại thuế trực thu, thuế thu nhập cá nhân ngày càng đóng vai trò quan trọng trong việc tạo nguồn thu đối với ngân sách nhà nước

Khái niệm thuế thu nhập cá nhân :

“Thuế thu nhập cá nhân là thuế trực thu đánh vào thu nhập thực nhận của các cá nhân trong một kỳ tính thuế nhất định thường một năm, từng tháng hoặc từng lần, không phân biệt nguồn gốc phát sinh thu nhập”

Thuế thu nhập cá nhân trên thế giới thông thường đánh vào cả cá nhân kinh doanh và cá nhân không kinh doanh Thuế này được coi là loại thuế đặc biệt vì có lưu ý đến hoàn cảnh của các cá nhân có thu nhập phải nộp thuế thông qua việc xác định miễn, giảm thuế hoặc khoản miễn trừ đặc biệt

1.1.2 Đặc điểm

Thuế thu nhập cá nhân là một hình thức động viên mang tính bắt buộc trên nguyên tắc theo luật định Phân phối khoản thu nhập qua thuế thu nhập cá nhân gắn với quyền lực, sức mạnh của Nhà nước

Thuế thu nhập cá nhân là khoản đóng góp không hoàn trả trực tiếp cho người nộp Nó vận động một chiều, không phải là khoản thù lao mà người nộp thuế phải trả cho Nhà nước do được hưởng các dịch vụ Nhà nước cung cấp

Thuế thu nhập cá nhân luôn gắn với chính sách xã hội của mỗi quốc gia Hầu hết các quốc gia đều gắn chính sách thuế thu nhập cá nhân với một số chính sách xã hội khác (như phúc lợi công cộng, chăm sóc sức khỏe…)

Thuế thu nhập cá nhân là thuế trực thu Do vậy, người nộp thuế cũng là người chịu thuế

Thuế thu nhập cá nhân có diện thu thuế rất rộng, tất cả các cá nhân có thu nhập bao gồm: công dân nước sở tại và người nước ngoài cư trú thường xuyên hay không thường xuyên tại nước đó và hầu như tất cả số thu nhập có được của các cá nhân đều phải tính thuế không kể nguồn thu nhập phát sinh trong nước hay ngoài nước Chính vì vậy, khả năng tạo nguồn thu cho ngân sách của thuế thu nhập cá nhân rất cao

Việc đánh thuế thu nhập cá nhân thường áp dụng theo nguyên tắc thuế suất lũy tiến Đặc điểm này xuất phát từ vai trò chủ yếu của thuế thu nhập cá nhân là điều tiết mạnh người có thu nhập cao, góp phần thực hiện công bằng xã hội Do vậy, việc sử dụng thuế suất lũy tiến sẽ đáp ứng được nhu cầu đó vì phần thu nhập tăng thêm càng cao thì sẽ phải tính thuế suất càng cao

Xét về góc độ kinh tế, thuế thu nhập cá nhân có tính trung lập cao hơn so với các loại thuế khác vì việc tăng hay giảm thuế thu nhập cá nhân hầu như không kéo theo những biến đổi về cơ cấu kinh tế

1.2 Vai trò của thuế thu nhập cá nhân

Là một bộ phận của hệ thống thuế, thuế thu nhập cá nhân vừa mang các vai trò chủ yếu của thuế nói chung, vừa có các vai trò riêng mà các loại thuế khác không có được

1.2.1 Đối với nền kinh tế - xã hội

- Tạo lập nguồn tài chính cho ngân sách nhà nước.

Thuế là nguồn thu chủ yếu của ngân sách nhà nước, trong đó thuế thu nhập cá nhân là một trong những bộ phận quan trọng cấu thành thuế nói chung nên cũng góp một phần quan trọng để tạo nguồn tài chính cho nhà nước Thuế thu nhập cá nhân được tính với diện rộng, khả năng tạo nguồn thu cho ngân sách rất lớn Bên cạnh đó, thuế thu nhập cá nhân tác động trực tiếp vào thu nhập của dân cư mà người dân của bất kỳ quốc gia nào cũng đều mong muốn và cố gắng có thu nhập ngày càng cao để nâng cao đời sống vật chất tinh thần Thuế thu nhập cá nhân luôn có sự gia tăng nhanh chóng cùng với sự tăng lên của thu nhập bình quân đầu người

- Góp phần thực hiện công bằng xã hội

Thực hiện công bằng xã hội là một trong những vai trò quan trọng của thuế nói chung, ngoài ra với thuế thu nhập cá nhân cùng với việc thực hiện biểu thuế luỹ tiến từng phần, thuế thu nhập cá nhân đã thực hiện được việc điều tiết thu nhập, đảm bảo công bằng trong xã hội

- Điều tiết thu nhập, tiêu dùng và tiết kiệm

Thuế thu nhập cá nhân cũng có tác dụng điều tiết vĩ mô đối với nền kinh tế Loại thuế này điều tiết trực tiếp thu nhập cá nhân nên một mặt tác động trực tiếp đến tiết kiệm, mặt khác làm cho khả năng thanh toán của các cá nhân bị giảm.Từ đó cầu hàng hoá, dịch vụ giảm sẽ tác động đến sản xuất

- Góp phần phát hiện thu nhập bất hợp pháp

Thực tế đã chứng minh nhiều khoản thu nhập của một số cá nhân nhận được từ việc thực hiện các hành vi bất hợp pháp hoặc bằng cách lợi dụng những kẽ hở của pháp luật mà nhà nước không kiểm soát được như tham ô, hối lộ, buôn bán hàng quốc cấm, trốn tránh thuế, lừa đảo chiếm đoạt tài sản của nhà nước và công dân Những hành vi này ảnh hưởng rất xấu đến đời sống kinh tế - xã hội của mỗi quốc gia Phải kết hợp hữu hiệu nhiều biện pháp để ngăn chặn và chống lại những hành vi trên, một trong số các biện pháp ngăn chặn đó thì phải kể đến vai trò của thuế thu nhập cá nhân

1.2.2 Đối với hệ thống thuế

- Góp phần khắc phục nhược điểm của một số loại thuế khác

Một số thuế gián thu như thuế giá trị gia tăng, thuế tiêu thụ đặc biệt đều có nhược điểm là có tính luỹ thoái và ảnh hưởng đến người nghèo nhiều hơn người giàu vì khi tiêu thụ cùng một lượng hàng hoá mọi người không phân biệt giàu nghèo và đều phải chịu thuế như nhau Nếu tính thuế thu nhập cá nhân theo phương pháp luỹ tiến sẽ góp phần khắc phục được nhược điểm này

- Góp phần hạn chế sự thất thu thuế thu nhập doanh nghiệp

Trong doanh nghiệp thường tồn tại cả thuế thu nhập doanh nghiệp và thuế thu nhập cá nhân Giữa hai loại thuế này luôn luôn tồn tại mối quan hệ gắn bó với nhau Thuế thu nhập cá nhân còn góp phần khắc phục sự thất thu thuế thu nhập doanh nghiệp khi có sự thông đồng giữa các doanh nghiệp hay giữa doanh nghiệp với cá nhân Trong trường hợp doanh nghiệp kê khai cao hơn thực tế những chi phí phải trả cho các cá nhân để làm giảm thu nhập tính thuế của doanh nghiệp nhằm trốn thuế thu nhập doanh nghiệp thì các cá nhân nhận được những khoản trả nói trên sẽ phải nộp thêm thuế thu nhập cá nhân đối với phần thu nhập nhận được kê khai tăng thêm đó Thu nhập của doanh nghiệp tăng thường kéo theo sự tăng lên của thuế thu nhập cá nhân và thuế thu nhập doanh nghiệp

Tóm lại, Thuế thu nhập cá nhân đóng vai trò rất quan trọng đối với sự phát triển

của mỗi quốc gia Tuy nhiên, vì công tác quản lý thuế thu nhập cá nhân còn nhiều hạn chế nên những vai trò này vẫn chưa thực sự được phát huy ở những nước chậm phát triển

CHƯƠNG II TÁC ĐỘNG CỦA THUẾ THU NHẬP CÁ NHÂN ĐỐI VỚI THU

NHẬP TỪ TIỀN CÔNG, TIỀN LƯƠNG

2.1 Những nội dung cơ bản của chính sách thuế thu nhập cá nhân đối với thu nhập từ tiền công, tiền lương

a Đối tượng nộp thuế

• Cá nhân cư trú: Là cá nhân đáp ứng một trong hai điều kiện sau:

- Cá nhân có mặt tại VN từ 183 ngày trở lên trong năm dương lịch hoặc trong 12 tháng liên tục kể từ ngày đầu tiên đến VN

- Cá nhân có nơi ở thường xuyên tại Vn như: có nơi để đăng ký thường trú, có thẻ thường trú thẻ tạm trú do BCA cấp hoặc có thuê nhà để ở từ 90 ngày trở lên trong năm tính thuế

• Cá nhân không cư trú: Là người không đáp ứng điều kiện nêu trên

b.Thu nhập từ tiền lương, tiền công của người lao động bao gồm:

• Tiền lương dưới mọi hình thức

• Các khoản phụ cấp, trợ cấp, trừ các một số phụ cấp, trợ cấp

• Tiền thù lao (hoa hồng, tiền nhuận bút, tham gia đề tài….)

• Lợi ích khác bằng tiền hoặc không bằng tiền được hưởng

• Các khoản thưởng tháng, quí, năm, đột xuất, lương tháng 13 bằng tiền hoặc không bằng tiền (được thưởng bằng CP theo giá trị mức thưởng ghi trên sổ sách)

c.Phụ cấp, trợ cấp được trừ khỏi thu nhập từ tiền lương:

• Phụ cấp cho người có công

• Phụ cấp theo bộ luật lao động

• Phụ cấp độc hại, nguy hiểm

• Phụ cấp thu hút

• Khoản trợ cấp theo Luật BHXH và BLLĐ

• Trợ cấp giải quyết tệ nạn xã hội theo quy định

d.Tiền thưởng được trừ khỏi thu nhập từ tiền lương

• Tiền thưởng kèm theo danh hiệu được NN phong tặng

• Tiền thưởng kèm theo giải thưởng quốc gia, quốc tế được NN VN công nhận

• Tiền thưởng về cải tiến kỹ thuật, sáng chế, phát minh được NN công nhận

• Tiền thưởng về phát hiện, khai báo hành vi vi phạm PL với cơ quan NN

2.2.Hướng dẫn bổ sung theo Thông tư 62/2009/TT-BTC:

(Ngày hiệu lực của Thông tư số 62: sau 45 ngày kể từ ngày ký và áp dụng cho các khoản thu nhập phát sinh từ ngày 1/1/2009)

1 Bổ sung khoản thu nhập không tính vào thu nhập tính thuế từ tiền lương, tiền công của cá nhân cư trú:

- Khoản trợ cấp chuyển vùng một lần đ/v người nước ngoài đến cư trú tại Việt Nam (mức được tính trừ căn cứ vào hợp đồng lao động)

- Khoản tiền mua vé máy bay khứ hồi do DN chi trả hộ (hoặc thanh toán) cho người về phép một năm một lần (căn cứ để trừ là hợp đồng lao động và ghi vé từ VN đến quốc gia nước ngoài mang quốc tịch hoặc quốc gia gia đình người nước ngoài sinh sống và ngược lại)

- Tiền học phí cho con người nước ngoài học tại VN theo bậc phổ thông DN trả hộ căn

cứ hợp đồng lao động và chứng từ tiền học

2 Hướng dẫn chi tiết đối với các khoản lợi ích mà người lao động được hưởng: chỉ tính vào thu nhập chịu thuế khi xác định được đối tượng được hưởng,

không tính vào thu nhập chịu thuế khi không xác định được cụ thể người được hưởng

Cụ thể:

- Tiền thuê nhà do DN chi trả hộ: tính vào thu nhập chịu thuế theo số thực tế chi nhưng không vượt quá 15% tổng thu nhập chịu thuế (chưa bao gồm tiền thuê nhà)

- Chi về phương tiện đưa đón tập thể không tính vào thu nhập chịu thuế; trường hợp đưa đón riêng từng cá nhân thì phải tính vào thu nhập

- Phí hội viên sân gôn, sân quần vợt, thẻ sinh hoạt CLB văn hóa nghệ thuật, TDTT… nếu ghi đích danh cá nhân hoặc nhóm cá nhân thì tính vào thu nhập chịu thuế Trường

hợp sử dụng chung, không ghi tên cá nhân hoặc nhóm cá nhân thì không tính vào thu nhập

- Các khoản chi chăm sóc sức khỏe, vui chơi, thể thao, giải trí, thẩm mỹ… nếu ghi rõ tên cá nhân được hưởng thì tính vào thu nhập Trường hợp không ghi tên cá nhân mà chi chung cho tập thể thì không tính vào thu nhập

- Khoản chi đào tạo phù hợp với công việc chuyên môn hoặc theo kế hoạch của DN thì không tính vào thu nhập Trường hợp đào tạo không đúng chuyên môn không nằm trong kế hoạch thì tính vào thu nhập

- Đối với tiền ăn giữa ca: nếu DN tổ chức bữa ăn giữa ca thì không tính vào thu nhập Trường hợp DN chi tiền ăn ca trực tiếp thì không tính vào thu nhập nếu mức chi phù hợp với hướng dẫn của Bộ LĐ-TB-XH, phần chi vượt mức phải tính vào thu nhập

- Đối với khoản chi văn phòng phẩm, công tác phí, điện thoại, trang phục… không tính vào thu nhập nếu mức khoán chi phù hợp với qui định của Nhà nước

3 Đối với những lĩnh vực mà Nhà nước có qui định chế độ phụ cấp, trợ cấp thì khoản này không tính vào thu nhập chịu thuế.

Các khoản giảm trừ:

• BHXH, BHYT, BH trách nhiệm (phần người lao động phải chịu)

• Giảm trừ gia cảnh

• Đóng góp từ thiện

Lưu ý: Giảm thuế: thiên tai, tai nạn, bệnh là khoản giảm thuế phải nộp trong năm không nằm trong các khoản giảm trừ này

Giảm trừ gia cảnh

- Bản thân: 4.000.000 đ/tháng

- Người phụ thuộc: 1.600.000 đ/tháng/người

- Con dưới 18 tuổi căn cứ vào giấy khai sinh

- Con trên 18 tuổi bị tàn tật, theo học đại học, cao đẳng, trung học chuyên nghiệp, dạy nghề không có thu nhập bình quân tháng hơn 500.000đ

- Người phụ thuộc: ngoài tuổi lao động, không thu nhập bình quân tháng hơn 500.000đ (vợ, chồng, cha mẹ đẻ, cha mẹ vợ (chồng), ông bà nội, ngoại, cô, dì, cậu, chú, bác ruột, anh, chị, em, cháu

- Người tàn tật không có khả năng lao động

Kê khai giảm trừ đ/v người phụ thuộc

- Thu nhập từ 4.000.000 đ/tháng trở xuống không phải kê khai người phụ thuộc

- Thu nhập trên 4.000.000 đ/tháng, kê khai như sau:

+ Cùng với tờ khai tạm nộp thuế phải nộp hồ sơ chứng minh

+ Mới ra kinh doanh; hoặc tăng, giảm người phụ thuộc à nộp hồ sơ chứng minh chậm nhất 3 tháng kể từ ngày khai người phụ thuộc

+ Chỉ phải nộp hồ sơ chứng minh cho một người phụ thuộc một lần trong suốt thời gian được giảm trừ

4 Bổ sung người phụ thuộc được tính giảm trừ:

Mẹ kế, bố dượng ngoài độ tuổi lao động hoặc trong độ tuổi lao động nhưng bị tàn tật không có khả năng lao động và có thu nhập không vượt quá 500.000 đồng/tháng

5 Hướng dẫn cụ thể người được tính là người phụ thuộc để giảm trừ:

- Người trong độ tuổi lao động phải thỏa mãn:

- Bị tàn tật không có khả năng lao động

- Không có thu nhập hoặc có thu nhập không vượt quá 500.000 đồng/tháng

- Người ngoài độ tuổi lao động phải không có thu nhập hoặc có thu nhập không vượt quá 500.000 đồng/tháng

- Đ/v người phụ thuộc là ông bà nội; ông bà ngoại; cô, dì, chú, bác, cậu ruột; anh, chị,

em ruột; cháu ruột và các cá nhân khác còn phải là người không nơi nương tựa mà người nộp thuế trực tiếp nuôi dưỡng

6 Bổ sung hướng dẫn hồ sơ chứng minh người phụ thuộc:

- Đối với bố dượng, mẹ kế: bản sao giấy khai sinh của người nộp thuế và bản sao GCN kết hôn hoặc giấy tờ khác có liên quan

- Ông bà nội/ngoại; cô, dì, chú, bác, cậu ruột; anh, chị, em ruột; cháu ruột và các cá nhân khác:

- Cùng hộ khẩu với người nộp thuế: không cần xác nhận của UBND xã mà chỉ cần hộ khẩu

- Không cùng hộ khẩu nhưng đang sống cùng người nộp thuế: bản sao đăng ký tạm trú hoặc bản tự khai (mẫu số 21a/XN-TNCN-Thông tư 62) có xác nhận UBND xã nơi người nộp thuế sống

- Không sống cùng nhưng người nộp thuế trực tiếp nuôi dưỡng: tự khai (mẫu số 21a/XN-TNCN-Thông tư 62) và đề nghị UBND xã nơi người phụ thuộc sống xác nhận

7 Hướng dẫn bổ sung xác nhận của UBND xã đối với người tàn tật không

có khả năng lao động: