phương pháp giảng dạy âm nhạc cho học sinh lớp 4 nhằm giáo dục thẩm mỹ

mái hơn, giúp các em phát triển hiền hoà, toàn diện hơn, từ đó giúp các em họctốt các môn học khác.Những tuần cuối của lớp 3, các em tiếp cận với các ký hiệu âm nhạc nhưkhuông nhạc, khoá

I/ ĐẶT VẤN ĐỀ:

Khi tốt nghiệp ra trường tôi cầm trên tay giấy quyết định về trường Tiểuhọc Phước Sang Lúc ấy tôi rất vui và hãnh diện là một giáo viên chuyên nhạc vìtheo tôi được biết thì những năm trước đó không có giáo viên chuyên nhạc Vui

là vì được về công tác ở huyện nhà, nơi mà tôi hằng mong ước Nhưng rồi mộtthoáng lo âu lại đến trong lòng tôi, tôi lo sợ vì từ trước đến nay tất cả mọi ngườiđều cho âm nhạc là một môn học phụ Càng lo bao nhiêu thì tôi càng muốn đếnngay ngôi trường đó để xem tình hình nơi đó như thế nào, sự nhận thức của Phụhuynh học sinh và cả những giáo viên đang công tác ở đó Và diều quan trọnghơn hết là điều kiện cơ sở vật chất cũng như sự quan tâm của BGH nhà trườngđối với môn học này như thế nào? Vì Âm nhạc là một môn học giúp học sinhthoải mái tinh thần cũng như giúp học sinh phát triển khả năng thưởng thức cáihay, cái đẹp

Mục đích giáo dục hiện nay của là đào tạo những con người phát triểntoàn diện, những con người có đủ năng lực cần thiết, đáp ứng sự đỏi hỏi củacuộc sống hiện đại.Việc giáo dục một con người toàn diện không chỉ giáo dụccho họ có đạo đức tốt, có trình độ hiểu biết, nắm chắc các kiên thức khoa học và

xã hội mà còn phải giáo dục cho họ biết nhìn nhận, phân biệt, biết thưởng thứccái đẹp và biết làm đẹp cho cuộc sống nói chung, cuộc sống của mình nóiriêng.Vì vậy, có thể nói rằng giáo dục thẩm mỹ cho con người là không thể thiếuđược

Mà một trong những con đường giáo dục thẩm mỹ nhanh và hiệu quả nhất

là giáo dục thông qua các môn học nghệ thuật.Trong đó Âm nhạc có vị trí rấtquan trọng.Trong những năm gần đây, nắm băt tình hình thực tế những đòi hỏicủa sự phát triển xã hội, bộ giáo dục và đào tạo đã điều chỉnh nội dung giáo dụcnghệ thuật trong nhà trường và coi đây là môn học bắt buộc Âm nhạc là phươngtiện hiệu quả nhất trong giáo dục thẩm mỹ.Trong nhà trường phổ thông, đặc biêt

là ở bậc tiểu học, Âm nhạc tuy không đào tạo các em thành những ca sĩ, nhạc sĩchuyên nghiệp nhưng thông qua môn học này đã hình thành cho các em nhữngkiến thức ban đầu, đặc biệt là trang bị cho các em có một thế giới tinh thần thoải

mái hơn, giúp các em phát triển hiền hoà, toàn diện hơn, từ đó giúp các em họctốt các môn học khác.

Những tuần cuối của lớp 3, các em tiếp cận với các ký hiệu âm nhạc nhưkhuông nhạc, khoá son, với 7 nốt nhạc cũng như các hình nốt cơ bản.Việc học

Âm nhạc ở lớp 3 chủ yếu là học các bài hát, kết hợp với các hoạt động phụ hoạ,thông qua học hát các em được rèn luyện về tai nghe, trí nhớ, phát triển nhạccảm và làm quen với việc thể hiện chính xác cao độ, trường độ của âm thanhtrên cơ sở giai điệu bài hát

Sang lớp 4, Âm nhạc được nâng cao hơn, ngoài việc học hát các em cònđược tập đọc các bài tập đọc nhạc với các hình tiết tấu đơn giản như : Nốt trắng,nốt đen, móc đơn, được ghép lời ca theo nhạc và được làm các bài tập nhạc và

từ đó việc học âm nhạc lớp 4 của học sinh Tiểu học đã bắt đầu chuyển sang mộtgiai đoạn mới Các em trực tiếp được tiếp xúc với các nốt nhạc trên khuông nhạc

có khoá son đó là một phân môn mới, phân môn Tập đọc nhạc Bên cạnh đó việcrèn luyện khả năng nghe âm nhạc chuẩn xác, phát triển tai nghe góp phần vàoviệc giáo dục văn hóa âm nhạc cho các em là điều rất cần thiết

Qua 3 năm công tác tôi cảm thấy học sinh chưa thật sự thể hiện tốt qua cáctiết học bài hát mới và tiết học tập đọc nhạc tuy đã biết xác định tên nốt, hìnhnốt nhưng khi áp dụng đọc đúng cao độ, trường độ thì các em vẫn còn lúng túng,chưa quen khi vừa cần phải thể hiện đúng cao độ và trường độ của bài đọc nhạc Việc đưa ra một phương pháp giảng dạy thích hợp cho bộ môn Âm nhạc ởTiểu học đang còn rất nhiều vấn đề phải bàn, do không có giáo viên chuyênnhạc nên những giáo viên đứng lớp trực tiếp giảng dạy dẫn đến việc học sinh bịthiếu hụt kiến thức cơ bản trầm trọng Bên cạnh đó là sự thiếu hụt các phươngtiện dạy học, đặc biệt là nhạc cụ, cùng với những phương pháp giảng dạy cũ kỹ,chủ yếu là dạy hát và dạy đọc nhạc theo phương pháp truyền miệng khô cứng

Do đó kết quả đạt được là chưa cao, ít gây hứng thú cho các em trong việc họctập và tiếp thu kiến thức của bộ môn

Từ tình hình thực tế đó cùng với sự quan tâm sâu sắc của các cấp lãnh đạonhà trường và một quyết tâm lớn mà tôi đã nung đúc từ 3 năm nay, tôi mạnh dạn

đưa ra một vài phương pháp giảng dạy Âm nhạc cho học sinh lớp 4 nhằm gópmột phần nhỏ bé cho nền giáo dục nước nhà mà đặc biệt là giáo dục thẩm mỹ.Đây là những kinh nghiệm mà tôi đã đúc kết được trong những năm giảng dạytại trường Tiểu học.

II/ Đối tượng nghiên cứu:

Một vài biện pháp giúp học sinh học tốt môn âm nhạc lớp 4

có thể giúp các em học sinh nắm được kiến thức âm nhạc vững chắc và một sựđam mê đối với môn học

Âm nhạc ở bậc Tiểu học được xem là tiền đề giúp các em tiến tới một kiếnthức sâu hơn khi lên cấp 2 và giúp các em có một tinh thần thoải mái, sảng khoái

mà các em chưa từng nghe qua và sự khô khan của những bài tập đọc nhạc vìcác em chưa được làm quen và nắm bắt kĩ những ký hiệu ghi nhạc mà đơn giản

là cao độ và trường độ của nốt nhạc

2/ Mô tả và giới thiệu nội dung cần giải quyết:

Trong chương trình học môn âm nhạc lớp 4 có một số bài hát tương đối khó

và một phân môn vô cùng mới đối với các em nếu như giáo viên vẫn lập lại cáchgiảng dạy thầy đóng vai trò quan trọng và quyết định trong mọi hoạt động củahọc sinh

Việc thay đổi cách giảng dạy một bài hát mới cũng như giúp các em học tốtphân môn đọc nhạc là vấn đề cần giải quyết kịp thời nhằm giúp các em họctiếp thu một cách nhanh chóng những bài hát mới, khó và biết đọc nhạc nhữngbài đơn giản tạo cho các em có một kiến thức âm nhạc vững chắc khi lên cấp 2

IV BIỆN PHÁP GIẢI QUYẾT:

Xuất phát từ thực trạng giảng dạy Âm nhạc cho học sinh ở lứa tuổi Tiểu

học ở nước ta Vấn đề học và kết quả học tập của các em là hết sức quan trọng,điều đó không chỉ phụ thuộc vào chương trình giảng dạy phù hợp mang tính vừasức, xoay vòng mà còn phụ thuộc vào phương pháp truyền thụ của người thầy.Hơn nữa còn phụ thuộc vào ý thức học tập của các em cùng với sự quan tâmchăm sóc, tạo điều kiện của gia đình và toàn thể xã hội

1/ các hoạt động thực hiện sáng kiến:

Thu thập thông tin:

Trong việc học môn âm nhạc tuy nó không đòi hỏi sự chính xác một cáchtuyệt đối như những con số nhưng lại đòi hỏi người học phải có sự yêu thích, sựđam mê thậm chí là một chút cái gọi là “năng khiếu”, điều này không phải họcsinh nào cũng có được Học Âm nhạc mang đến cho học sinh những phút giâythư giãn, thoải mái, học mà chơi, chơi mà học Thông qua những câu hát, nhữnglời ca, những cử chỉ, những điệu bộ, Âm nhạc giúp các em nhận thức nhữnghình tượng âm thanh, giai điệu, kích thích cảm xúc của các em, giúp các em cảmthụ những giai điệu qua từng bài hát, từng câu nhạc

Vậy làm thế nào để các em hát đúng giai điệu, đúng tính chất các bài hát,đọc đúng độ cao, trường độ, tiết tấu của các nốt nhạc trong một bài tập đọcnhạc? Trước tiên phải xác định đúng tầm cữ giọng phù hợp lứa tuổi của các em,giúp các em hiểu và phân biệt được những âm thanh cao, thấp, dài, ngắn với lực

độ khác nhau, tốc độ thể hiện khác nhau để phát triển năng lực nghe nhạc vàcảm thụ Âm nhạc Ngoài việc xác định tầm cữ giọng phù hợp cho học sinh, đểcác em có hứng thú trong học tập, người giáo viên cần tạo cho các em có mộttâm thế thoải mái, một hứng thú khi học âm nhạc Để làm được việc đó, mộttrong nhiều yếu tố quan trọng là người giáo viên phải truyền tải chính xác giaiđiệu các bài hát, bài tập đọc nhạc Phải giúp các em hiểu được ý nghĩa lời ca,cảm nhận được những tình cảm tươi vui, nhí nhảnh hay trầm lắng, nhẹ nhàngtrong giai điệu từng bài hát, từng bài tập đọc nhạc

Là một giáo viên chuyên nhạc tôi đã nỗ lực giảng dạy hết khả năng củamình và mong muốn các em học sinh có được một khiến thức âm nhạc căn bản,

từ đó giúp các em tự tin hơn trong giờ học hát kể cả những học sinh ít có năngkhiếu môn học này

Dựa vào cơ sở lý luận trên cùng với thời gian giảng dạy tại trường Tiểu

học tôi đã tìm hiểu khả năng học tập bộ môn Âm nhạc của học sinh 2 lớp 4A1

và lớp 4A2 Bằng việc quan sát thực tế các giờ học tôi nhận thấy việc tiếp thucác kiến thức Âm nhạc và sự yêu thích học tập bộ môn chỉ rơi vào một số emgọi là có năng khiếu Còn lại các em khác chỉ học theo bản năng phải học nên ít

có sự sáng tạo trong vận dụng kiến thức

 Điều tra khảo sát động cơ học tập môn âm nhạc của học sinh:

Trên cơ sở đặt câu hỏi qua phiếu điều tra trắc nghiệm: Em có thích học bộmôn Âm nhạc không? Vì sao thích? Vì sao không? Kết qua thu được như sau:

3 Do giáo viên dạy hay, dễ

CHƯA HOÀN THÀNH

(B)

Như vậy qua kiểm tra chất lượng cho thấy các em rất thích học bộ môn,

nhưng để học tốt thì số lượng còn rất khiêm tốn Thực tế khi nghe các em thựchiện bài hát hay đọc một bài tập đọc nhạc, bên cạnh những em có phong cáchtrình bày tự nhiên và khá thoải mái hoặc đọc chuẩn xác cao độ, trường độ cácnốt nhạc trong bài tập đọc nhạc, vẫn còn một số em chưa thực sự mạnh dạn, tựtin, chỉ hát với tính chất thuộc lòng gần đúng giai điệu Việc thể hiện tính chấtcủa bài hát là rất hạn chế Phần đọc nhạc thì chỉ đúng tên nốt mà không đúngtrường độ, ngắt, nghỉ tuỳ tiện không đúng tiết tấu của bài nhạc Vì thế muốn chocác em học tốt môn âm nhạc lớp 4 mà đặc biệt là phần học hát và phần tập đọcnhạc thì đòi hỏi giáo viên phải áp dụng những phương pháp mà mình đã áp dụng

đã mang lại hiệu quả cao cho các em

2/ Phương pháp thực hiện sáng kiến::

Trong chương trình âm nhạc lớp 4 ngay vào đầu năm học đã có một bài háttương đối khó như bài Em yêu hoà bình, Trên ngựa ta phi nhanh, Bàn tay mẹ

Mà để có một tiết học Âm nhạc hiệu quả, gây hứng thú cho học sinh trước tiênngười giáo viên phải xây dựng nề nếp học tập ngay từ bài học đầu tiên Cụ thể

như xác định thái độ, ý thức học tập đối với môn Âm nhạc Ở lớp dưới, các em

đã được làm quen với các kỹ năng ca hát, đó là các kỹ thuật cơ bản như tư thếngồi hát, Sang lớp 4, các kỹ thuật đó được duy trì và nâng cao hơn một bước đó

là các em làm quen với cách đọc nhạc và cách thể hiện một bài hát có sắc thái,tình cảm Vì vậy, giáo viên phải nắm vững các phương pháp và các bước tronggiảng dạy để truyền thụ lại cho các em các kiến thức của bài học cũng như pháttriển các kỹ năng đã có của các em một cách tốt nhất

a) Xây dựng phương pháp dạy hát.

+ Phương pháp dạy tập hát bài mới.

Việc đầu tiên khi hướng dẫn học sinh học một giờ Âm nhạc nói chung vàtập hát bài mới nói riêng là giúp các em thực hiện qua bước luyện thanh và tưthế đứng luyện thanh là phải đứng nghiêm nhưng thả lỏng 2 tay và điều quantrọng là lấy hơi bằng bụng Do cao độ, trường độ của các câu hát thường xuyênthay đổi tác động rất lớn đến thanh quản của các em, để bảo vệ giọng và giúpcho giọng của các em phát triển bình thường giáo viên phải hướng dẫn các emqua bước khởi động, đây là giai đoạn chuẩn bị còn gọi là luyện thanh Tuy nhiênchỉ cần hướng dẫn các em thực hiện bài tập thay đổi cao độ, tiết tấu đơn giản, dễthực hiện

Ví dụ  Mẫu 1:

 Mẫu 2:

* Tư thế đứng luyện thanh:

Có rất nhiều phương pháp để hướng dẫn học sinh tập một bài hát Nhưng Ởđây tôi chỉ đưa ra phương pháp mà theo tôi là giúp học sinh dễ tiếp thu bài họcnhất, đó là phương pháp kết hợp giữa nghe giai điệu tập hát và hướng dẫn sửalỗi thông qua truyền miệng từng câu Ngoài ra tôi còn giúp các em phát triển khảnăng cảm thụ âm nhạc thông qua bài hát

Để làm được điều này, sau khi đã giúp các em qua bước luyện thanh khởiđộng giọng, người giáo viên phải giới thiệu và dẫn dắt bài hát một cách sinhđộng, gây sự chú ý, tò mò cho học sinh, ngoài những từ ngữ dùng để mô tảnhững hình ảnh sinh động trong bài hát, giáo viên phải cho các em nghe giaiđiệu bài hát, việc cho các em nghe bài hát mẫu thường thì có rất nhiều cách nhưthông qua băng, đĩa nhạc Nhưng riêng tôi thì tôi chỉ sử dụng cách hát mẫu dochính mình hát Sở dĩ tôi thực hiện cách này là giúp cho học sinh sự thích thúđối với bài hát và giúp các em sau tiết học hát có thể thực hiện lại những độngtác mà giáo viên đã làm mẫu Làm như vậy, các em sẽ cảm nhận được giai điệu,tính chất của bài Hơn nữa, việc giáo viên làm mẫu trực tiếp còn gây được sựhứng thú chú ý hơn cho các em Các em còn nhỏ, khả năng nhận thức chủ yếutheo bản năng và cảm tính Do đó, cho các em nghe hát mẫu và đọc lời ca của

bài hát là việc làm không thể thiếu được, ở phần này giáo viên phải giải nghĩa vàluyện đọc những từ khó sẽ giúp các em hiểu được ý nghĩa của lời ca Ngoài ragiáo viên cần nhắc nhở học sinh những chỗ luyến trong bài hát để học sinhkhông bở ngỡ khi hát cả câu hát Việc đọc lời ca theo tiết tấu sẽ giúp các emphần nào cảm nhận được tính chất nhịp điệu của bài, người giáo viên chỉ cầnhướng dẫn rõ thêm một chút là các em có thể hình dung được những chỗ ngânhay nghỉ sau mỗi câu của bài hát vì ở việc làm này các em đã được đọc từng câutheo ý nghĩa câu hát.

Ví dụ : Trong bài “ Em yêu hoà bình” (Nhạc và lời: Nguyễn Đức Toàn).

Khi hướng dẫn đọc lời ca, phải giúp các em thể hiện được tiết tấu lặng đen, lặngđơn, nốt móc đơn có chấm dôi, móc kép trong bài bằng cách đọc, gõ nhạc cụ gõhay vỗ tay theo tiết tấu như sau:

Đọc 2 Em yêu hoà bình, yêu đất nước Việt Nam, yêu từng gốc đa bờ

Để các em đọc chính xác tiết tấu và ngắt cuối câu, giáo viên chỉ bảng phụ

và đọc mẫu hướng dẫn các em đọc theo mẫu

Điều cần thiết hơn hết khi tập hát đó là sự đồng điều hoà giọng của các em

và đặc biệt là việc hát rõ lời giáo viên luôn phải đặt ra kế hoạch hướng dẫn các

em thực hiện tốt

Như chúng ta đã biết, tầm cử giọng của các em ở Tiẻu học còn thấp hơn

so với tầm cử giọng của học sinh cấp 2, vì vậy việc xác định tầm cử giọng hátchung của cả lớp sao cho phù hợp với đối với một bài hát là vấn đề vô cùngquan trọng điều đó giúp các em dễ dàng điều khiển giọng hát của mình đúngcao độ của bài mà không quá cao hoặc quá thấp khiến các em khó khăn trongviệc điều chỉnh giọng hát cho thật chính xác

Để các em cảm nhận giai điệu của từng câu hát, không nhất thiết giáoviên lúc nào cũng phải hát mẫu, việc hát mẫu tốt nhất là chỉ dùng để trìnhbày toàn bài hát vào đầu tiết học giúp các em cảm nhận giai điệu, tiết tấucủa bài hoặc dùng để sửa lỗi từng câu hát cho các em, việc dùng tiếng đàn(Piano) để đàn lên giai điệu của câu hát đó và các em nghe cảm nhận giaiđiệu sau đó tự hát lời ca theo giai điệu đó là tốt nhất chứ không phải nhấtthiết giáo viên phải hát mẫu.

Tôi đã áp dụng phương pháp này và thấy được sự thích thú của các

em khi các em tập trung nghe giai điệu để lập lại sao cho đúng giai điệucâu nhạc Điều này không quá dể mà cũng không khó cho tất cả các em nếunhư các em tập trung vào bài học

Việc các em thực hiện tự vỡ bài sẽ giúp cho tai nghe của mình pháttriển nhanh hơn Hơn nữa sự cảm nhận giai điệu và thể hiện giai điệu đóthành câu hát của chính các em sẽ dễ dàng chuẩn xác hơn Sau mỗi câuhoặc mỗi đoạn, giáo viên nên đàn lại, hát mẫu lại cho các em nghe và kiểmtra một vài học sinh để nắm bắt sự tiếp thu bài hát của các em đến mức độnào và không thể thiếu phần sửa sai ngay lập tức cho học sinh Việc sửa saikịp thời sẽ giúp các em có được sự chính xác và làm quen với câu hátđúng Nếu giáo viên không sửa kịp thời mà để khi hoàn thành bài hát mớisửa sẽ gây cho các em rất nhiều khó khăn, vì các em nhỏ rất dể khắc sâubài học và sẽ làm cho giáo viên khó khăn trong việc sửa sai, tiếp theo đó làgiáo viên sẽ tập hát kết nối theo lối móc xích sẽ giúp các em mau nhớ lời

ca và hát chuẩn xác giai điệu hơn Việc củng cố luyện tập từng đoạn củabài hát ngoài việc giúp các em cảm nhận giai điệu và lời ca nó còn giúpcho các em tự tin hát đúng cao độ, câu hát không rời rạc, không ê a, phát

âm nhả tiếng rõ lời

Ví dụ : Ở tiết PPCT: tiết 8 Học hát bài: “ Trên ngựa ta phi nhanh” của

nhạc sĩ Phong Nhã câu hát thứ hai các em hay hát sai cao độ như sau:

+ Hát đúng bản nhạc:

Trên đường ghập ghềnh, ngựa phi nhanh nhanh nhanh nhanh

Trên đường ghập ghềnh, ngựa phi nhanh nhanh nhanh nhanh

+ Hát sai bản nhạc:

Trên đường ghập ghềnh, ngựa phi nhanh nhanh nhanh nhanh

Trên đường ghập ghềnh, ngựa phi nhanh nhanh nhanh nhanh

Như vậy, ở 2 câu nhạc này các em hát giống như nhau, “ Trên đườngghập ghềnh, ngựa phi nhanh nhanh nhanh nhanh” mà đúng ra các em phải hátchênh lên một cung Sự nhằm lẫn này tôi gặp thường xuyên trong quá trìnhgiảng dạy mặc dù giáo viên đã đàn và hát giai điệu cho các em nghe Giải quyếtvấn đề này, giáo viên chỉ cần đàn đúng theo bản nhạc cho học sinh nghe khoảng

3 lần, sau đó hát mẫu lại câu hát đó và bắt nhịp cho tập lại theo đúng bản nhạc.Cũng có thể đàn theo cao độ các em hát sai và đàn theo đúng bản nhạc để các

em so sánh nhiều lần Làm như vậy sẽ giúp các em tự nhận biết và sửa lỗi chomình Nhưng có một điều theo tôi là giáo viên nên thực hiện đó là: Chỉ đàn lạinhững nốt nhạc mà các em hát sai sau đó giáo viên hát mẫu và học sinh sẽ sửasai những nốt nó khoảng 3 lần thì học sinh sẽ ghi nhớ nhanh hơn không nên đànnguyên câu nhạc, vì đàn hết nguyên câu là quá dài khiến học sinh khó ghi nhớ

Ví dụ:

nhanh nhanh nhanh nhanh

nhanh nhanh nhanh nhanh

Khi đã hoàn thành xong phần hát lời ca và đúng giai điệu của bài hát đểgiúp cho việc luyện tập củng cố, khắc sâu bài học hơn giáo viên phải giúpcác em vừa hát ,vừa gõ đệm thanh phách để tạo sự sinh động của bài hát vàgiúp các em giữ được nhịp độ của bài mà không bị cuốn nhanh hay chậmlại Thông thường, có 3 cách gõ đệm để luyện tập củng cố bài hát đó là:Hát gõ đệm theo nhịp, hát gõ đệm theo phách và gõ đệm theo tiết tấu lời

ca Tuy nhiên tuỳ theo từng bài hát cụ thể mà vận dụng cho phù hợp

Việc vận dụng từng cách gõ đệm cho phù hơp với bài hát mà tôi muốnnói đến ở đây là: Tuỳ theo bài hát, nếu bài hát có tiết tấu dễ thì giáo viêncho học sinh gõ đệm theo phách, nếu bài hát bình thường thì cho học sinh

gõ đệm theo nhịp và nếu bài hát tương đối khó thì giáo viên nên cho họcsinh gõ đệm theo tiết tấu lời ca.Và để phát huy hơn tích tích cực của họcsinh giáo viên có thể cho học sinh tự gõ đệm theo một trong 3 cách đótrước khi giáo viên hướng dẫn học sinh gõ đệm

Cách 3 : Gõ đệm theo tiết tấu lời ca.

4

Gõ: x x x x x x x x x x