giáo án ngữ văn 10 bài trao duyên - nguyễn du

giáo án ngữ văn 10 bài trao duyên - nguyễn du tài liệu, giáo án, bài giảng , luận văn, luận án, đồ án, bài tập lớn về tấ...

GIÁO ÁN NGỮ VĂN LỚP 10

TRAO DUYÊN

(Trích Truyện Kiều - Nguyễn Du)

A Mục tiêu bài học:

- Giúp học sinh hiểu được diễn biến tâm trạng đầy mâu thuẫn, phức tạp, bế tắc của Thúy Kiều trong đêm trao duyên Qua đó, thấy được sự đồng cảm mạnh mẽ, sâu sắc của Nguyễn Du đối với hoàn cảnh đau khổ và phẩm chất cao quý của thúy kiều

- Giúp học sinh thấy được cách sử dụng ngôn từ điêu luyện,tuyệt vời cùng với

sự kết hợp ngôn ngữ dân gian và bác học đặc sắc.Đặc biệt là nghệ thuật phân tích tâm lý nhân vật hết sức tài tình của Nguyễn Du

- Rèn luyện cho các em kĩ năng đọc thơ trữ tình, thể lục bát và phân tích tâm

lí nhân vật trong thơ trữ tình

B Phương tiện dạy học:

- Giáo án,sách giáo khoa

- Các tài liệu tham khảo thêm:Thơ truyện kiều,từ điển truyện kiều(Đào Duy Anh),Thiết kế bài giảng,Tác phẩm văn học trong nhà trường phổ thông( Phan Huy Dũng).Thiết kế bài học tác phẩm văn chương(Phan Trọng Luận)

- Học sinh soạn bài

-Tranh cảnh Thúy Kiều trao duyên cho Thúy Vân

-Sơ đồ trực quan thể hiện diễn biến tâm trạng nhân vật Thúy Kiều

C Phương pháp tiến hành:

- Đọc – Liên tưởng đến hoàn cảnh nhân vật

- Đàm thoại,gợi mở,phát vấn,bình giảng

- Học sinh chọn lọc lời bình giảng của giáo viên

D Tiến trình dạy- học:

1 Ổn định tổ chức lớp

2 Kiểm tra bài cũ:

Câu hỏi: Nêu các đặc trưng của phong cách ngôn ngữ nghệ thuật của tác giả Nguyên Du?

3 Bài mới:

* Giới thiệu bài mới:

Ở tiết trước các em đã biết sơ qua về tác phẩm Truyện Kiều và toàn bộ tác phẩm là một bi kịch.Thầy Lê Trí Viễn đã nói “Đây là bị kịch nhỏ trong bi kịch lớn ấy” Đêm cuối cùng Thúy kiều đã quyết định bán mình chuộc cha nhưng trong lòng nàng vẫn canh cánh món nợ tình với Kim Trọng và nàng đã quyết định trao duyên lại cho em gái là Thúy Vân Như vậy bi kịch đầu tiên mà nàng phải ghánh chịu thể hiện rõ nhất trong đoạn trích Trao Duyên và cảnh trao duyên đã diễn ra như thế nào ?

Hoạt động của GV và HS Định hướng

- GV cho học sinh đọc tiểu dẫn

GV hỏi: Qua sự hiểu biết của em

và dựa vào sgk em hãy cho biết vị

trí đoạn trích?

* (Chuyển ý)

Vậy trong đêm trao duyên đó

Thúy kiều đã thuyết phục Thuý

Vân như thế nào? Và tâm trạng

của nàng ra sao?



- GV yêu cầu hs đọc diễn cảm

Gv nhận xét, hướng dẫn giọng

đọc:

( Đoạn thơ là lời dặn dò, tâm sự

I Tiểu dẫn:

Vị trí đoạn trích:

- Thuộc phần 2 của tác phẩm: Gia biến và Lưu lạc

- Từ câu 723- 756 trong Truyện Kiều

Bọn sai nha gây nên vụ án oan trái đối với gia đình Kiều khiến nàng buộc phải hi sinh mối tình với Kim Trọng, bán mình để có tiền chuộc cha và em khỏi đòn tra khảo dã man Việc bán mình thu xếp xong xuôi, Kiều ngồi thao thức trắng đêm nghĩ đến thân phận và tình yêu lỡ dở của mình Nàng khẩn khoản nhờ Thúy Vân thay mình trả nghĩa cho chàng Kim

II Đọc- hiểu văn bản:

1 Đọc.

- Đọc diễn cảm

- Chú ý giọng đọc ,cách ngắt nhịp

của Thúy Kiều đối với Thúy Vân,

cậy nhờ em gái một việc thiêng

liêng trong tâm trạng đau đớn,

tuyệt vọng.)  chú ý nhịp đọc,

đọc với nhịp điệu chậm, giọng tha

thiết Càng về sau càng khẩn thiết,

nghẹn ngào như tiếng khóc não

nùng, cố nén, hai câu cuối thì vỡ

òa thành tiếng thét, tiếng khóc,

ngất lặng đi

GV hỏi: Đoạn trích có thể chia

thành mấy phần? Em hãy cho biết

nội dung từng phần?

HS xem sgk và trả lời

Gv dẫn dắt: Sau khi chấp nhận bán

mình làm lẽ Mã Giám Sinh.Thúy

Kiều “Một mình nàng ngọn đèn

khuya/ Áo dầm giọt lệ, tóc xe mái

sầu”, “Thúy Vân chợt tỉnh giấc

xuân/ Dưới đèn ghé xuống ân cần

hỏi han” Lúc này, Thúy Kiều mới

bộc lộ hết tâm sự, ý nguyện của

mình với em

2 Bố cục:

Gồm : 3 phần

+ Phần 1: 12 câu đầu  Thúy Kiều tìm cách thuyết phục, trao duyên cho Thúy Vân

+ Phần 2: 14 câu tiếp  Thúy Kiều trao kỉ vật cho em và dặn dò em

+ Phần 3: 8 câu còn lại  Tâm trạng đau đớn, tuyệt vọng của Thúy Kiều

“Ngỏ môi ra cũng thẹn thùng

Để lòng thì phụ tấm lòng với ai”

GV hỏi : Tại sao tác giả lại dùng

từ “cậy”, chịu, lạy” Có thể thay từ

“cậy” bằng “nhờ”, “chịu” bằng

“nhận” không? Vì sao?

Hs suy nghĩ trả lời

* Liên hệ với Kim Vân Kiều

Truyện( Thanh Tâm Tài Nhân

dành vài dòng để miêu tả phản

ứng của Thúy Vân nhưng nguyễn

Du không làm thế  Như vậy

Thúy Kiều tạo ra được sức ép tình

cảm thật sự làm tăng thêm độ

căng của tâm trạng và lời của

Thúy Kiều không hề bị gián đoạn)

GV hỏi : Để tiếp nối cho việc nhờ

vả đó thì Thúy Kiều đã đề cập đến

vấn đề gì?Và tác giả đã dùng

những điển cố,điển tích nào?

( HS giải thích các điển cố,điển

tích theo chú thích sgk)

- GV hỏi: Tại sao Thúy Kiều lại

2 Tìm hiểu văn bản:

a 12 câu đầu:

* 2 câu đầu:

- “Cậy”  nhờ (cậy- thanh trắc âm điệu nặng nề gợi sự

quằn quại, đau đớn, nổi bật lên sự vật vã trong nội tâm của Thúy Kiều)

- “Chịu”  nhận (nhận- tự nguyện; chịu- bị bắt buộc ,bị

nài ép,thua thiệt )

- “Lạy ,Thưa”  thái độ kính cẩn, kính trọng với người bề

trên hoặc với người mình hàm ơn

Sự việc bất ngờ, phi lý mà lại hợp lý  Nhấn mạnh tầm quan trọng của việc sắp nhờ Thấy được sự khôn khéo của Thúy Kiều

 Qua đó thấy được sự tinh tế trong cách sử dụng ngôn từ

và xây dựng nhân vật của Nguyễn Du

* 10 câu tiếp:

- Nàng kể về mối tình dang dở,hẹn ước của mình với Kim Trọng

trao duyên cho Thúy Vân mà

không phải là người khác?

(Vốn dĩ “hiếu-tình” là hai giá trị

tinh thần không thể đặt lên bàn

cân, vậy mà cái xã hội phong kiến

kia lại bắt con người ta lựa chọn

những giá trị không thể lựa chọn,

thì đó chẳng phải là cái xã hội tàn

bạo sao! Kiều phải cay đắng chọn

chữ”hiếu”.Mà chỉ có ba điều tồn

tại”Đức tin, hi vọng và tình yêu,

tình yêu vĩ đại hơn cả”;nghe một

lời trong Kinh Thánh như vậy ta

mới thấu rõ nỗi đau của nàng

Kiều khi phải hi sinh tình yêu một

cách đau đớn Rồi nàng giãi bày

thật nhanh, thật rõ ràng ngành

ngọn cho Vân hiểu vì sao mình

phải lựa chọn cách này.Trong lời

lẽ có phần khôn ngoan đó người ta

cứ thấy lộ ra cái vẻ âu lo.Dường

như Kiều phải cố gắng thuyết

phục tận tình,tận ý để cho em

hiểu)

HS chọn lọc lời bình của GV

GV hỏi: Qua lời thuyết phục của

- Đề cập đến cái chết: “Thịt nát xương mòn,Chín suối”

- “Keo loan,Tơ thừa”  “đứt gánh tương tư”  Sự kết hợp

hài hòa giữa cách nói trang trọng và giản dị của văn học dân gian

 -Thúy Vân còn trẻ “Ngày xuân em hãy còn dài”

-Tình cảm chị em ruột thịt “Xót tình máu mủ”

- Lời hẹn ước trong tình yêu quan trọng “Lời nước non”

- Rạng danh cho gia đình,không bội ước

Thúy Kiều em hãy nhận xét về “lý

trí” của nàng lúc này?

GV gợi mở, HS suy nghĩ trả lời

GV hỏi: Qua đoạn đầu em có thể

rút ra những nét đẹp gì của nhân

vật Thúy kiều?

HS thâu tóm lại những nét đẹp

của thúy kiều

GV hỏi: Thúy Kiều đã trao những

kỷ vật gì cho em?Tâm trạng của

Kiều như thế nào?

HS xem sgk trả lời câu hỏi

( Sự rành rẽ của của lời trao

duyên tuy vẫn còn,nhưng những

lời cấn cái trong tình cảm đã xuất

hiện.Lý trí không còn điều tiết

được tình cảm nữa.Một giai đoạn

mới của tâm trạng bắt đầu với hai

từ “của chung”)

GV hỏi: Vậy em có nhận xét gì về

hai từ “của chung” và “của tin”?

Hs thảo luận, phát biểu

Gv nhận xét, bổ sung

 Lý trí làm chủ tình cảm

đó nàng còn là một người con hiếu thảo,có đức hy sinh và lòng vị tha,là một người yêu tình sâu

(Hết tiết 1)

b 14 câu tiếp:

- “Chiếc vành, bức tờ mây,phím đàn,mảnh hương nguyền”

 Những kỷ vật thiêng liêng của Kiều với Kim Trọng

(Trao kỉ vật cho em, lí trí Kiều bảo

phải trao nhưng tình cảm thì muốn

níu giữ Biết bao giằng xé trong

hai chữ “của chung” ấy Biết bao

tiếc nuối, đớn đau Nàng tự nhận

mình là “người mệnh bạc”- người

có số phận bất hạnh Nàng chỉ có

thể phó thác cho Vân việc nối mối

duyên dang dở với Kim Trọng để

trả nghĩa cho chàng chứ không thể

trao tình yêu Nên sau khi trao kỉ

vật, trao duyên rồi nhưng nàng

không tìm được sự thanh thản

Nàng coi mình như đã chết )

GV hỏi: Sau khi trao kỷ vật cho

Thúy Vân,Thúy Kiều dặn dò em

điều gì?Qua đó em thấy tâm trạng

của Thúy Kiều như thế nào?

“Mai sau dù có bao giờ

Đốt lò hương ấy so tơ phím này.”

Đây là câu lục bát duy nhất kết

thúc dòng 6 và 8 đều là trầm

thanh bình.Chính do sự khống chế

cả hai thanh đó mà theo nguyên

tắc hài hòa trầm bổng trong câu

- Lời của Kiều chất chứa bao đau đớn ,giằng xé ,chua chát

- “Của chung”  của Kim, Kiều

 nay còn là của Vân

 tiếc nuối, đau đớn

 Kiều chỉ có thể trao duyên (nghĩa) nhưng tình ko thể trao

 ko thanh thản  nghĩ đến cái chết

-“Của tin”: phím đàn, mảnh hương nguyền  những vật

gắn bó, gợi tình yêu Kim- Kiều

thơ nhất là câu thơ 6 phải được tổ

chức lại.Vì vậy cách ngắt nhịp

thông thường bị lược bỏ thay vào

đó ta có thể đọc liền một mạch 

Cảm nhận của người đọc về sự

thoát xác của một tấm linh hồn bắt

đầu phiêu diêu vào miền vô định

theo sự nới rộng nhẹ nhàng như

làn khói của không gian và thời

gian vì đó nó trở nên có căn cứ

không những thế dòng thơ như

chứa đựng một ánh nhìn xa vắng,

một nỗi côi cút bơ vơ vô cùng khó

tả.Có lẽ khi viết câu thơ này mắt

thi nhân cũng đã phải ướt lệ

Kiều vẽ ra viễn cảnh tương lai đối

lập giữa một bên là cảnh sum vầy

của Kim Trọng - Thúy Vân với một

bên là linh hồn cô độc, bất hạnh

của nàng Vậy là dù có chết nàng

vẫn không quên được mối tình với

chàng Kim Nói cách khác đó là

một tình cảm bền chặt, thủy

chung, mãnh liệt Nàng ý thức

ngày càng rõ hơn về bi kịch của

mình nên đã chuyển từ đối thoại

- Nàng dặn em: “ Mai sau…hiu hiu gió thì chị về “và “Rảy

xin chén nước cho người thác oan”

Nàng muốn trở về với tình yêu bằng linh hồn bất tử sau khi

đã chết. tình yêu thủy chung, mãnh liệt

 ý thức ngày càng rõ hơn về bi kịch của mình,nàng tự cho mình là “người mệnh bạc”

- Hàng loạt những từ nói về cái chết: “Hồn, Nát thân bồ liễu, Dạ đài, Thác oan (Điển tích)nỗi đau đớn tuyệt

vọng.Nàng nghĩ đến cái chết

 Lý trí xen lẫn tình cảm

bên cạnh mình,những câu cuối không còn là lời đối thoại của Vân và Kiều nữa mà là lời độc thoại nôi tâm của kiều

sang độc thoại nội tâm Trong khi

dự cảm về viễn cảnh tương lai mình phải chết oan, chết hận, hồn

tả tơi bay vật vờ trong gió, không siêu thoát được, nhưng vẫn mang nặng lời thề, Kiều như càng dần quên sự có mặt của em để độc thoại

HS chọn lựa lời bình của giáo

viên

GV hỏi : Em hãy cho biết cảm nhận thời gian của Kiều qua trạng

từ “Bây giờ”?Nguyễn Du đã thể hiện tâm trạng Thúy Kiều như thế nào?

HS liệt kê các thành ngữ, các dấu cảm thán và nhận xét tâm trạng Thúy kiều

GV hỏi: Cách sử dụng từ : “Lạy”

có gì khác với câu thơ đoạn đầu?

HS so sánh với hai câu thơ đầu và trả lời

GV nhấn mạnh thêm về cách dùng

từ “Phận”

GV hỏi: Thúy Kiều đã gọi tên

Kim Trọng mấy lần?Lúc này Kiều

đang đối thoại với ai?

Hs xem trong sgk

GV hỏi: Em có nhận xét gì về tâm

trạng Thúy Kiều trong hai câu

cuối?

GV bình để hs có thể tưởng tượng

ra cảnh Thúy Kiều “lạy tình

quân” và cảnh nàng lắc đầu nguây

nguẩy “Tơ duyên ngắn ngủi có

ngần ấy thôi” và cảnh nang cúi

rạp người xuông,tay đập liên tiếp

xuống mặt sàn “Phận sao phận

bạc như vôi” và Cuối cùng là tiếng

khóc nghẹn lại,nấc lên run run

“Ôi!Kim lang…đây”

Đêm trao duyên kết thúc bằng

sự đau đớn,Thúy Kiều khóc và

ngất lịm đi

GV đưa ra sơ đồ trực quan tóm tắt

lại nội dung bài học

GV hỏi: Em hãy cho biết nội dung

c 8 câu cuối:

- “Bây giờ”  Nàng luôn ý thức về thực tại

-“ Trâm gãy bình tan, Phận bạc như vôi,Nước chảy hoa trôi” Những thành ngữ chỉ sự tan vỡ, dở dang, bạc bẽo, trôi nổi của tình duyên và số phận con người

- Hàng loạt các câu cảm thán, các thán từ :”ôi, hỡi ,thôi thôi”

 Nỗi đau đớn, tuyệt vọng đến mê sảng.Kiều tự cho mình

là kẻ phụ bạc.Tất cả được Nguyễn Du thể hiện xoáy sâu vào nỗi đau của nàng Kiều

- “Lạy” (lạy tình quân)  Cái “Lạy” tạ lỗi,nàng nhận lỗi về mình nhưng nàng lại không phải là người có lỗi  đức hy sinh cao cả,có lòng vị tha

- “Phận sao phận bạc như vôi” cách so sánh lạnh ngắt

đoạn trích?

- Tác giả đã sử dụng những nghệ

thuật nào?

HS xem phần ghi nhớ ở sgk

như nhát chém vô tình

- Hai lần gọi tên Kim Trọng(lần đâu là người yêu nhưng ở hai câu cuối Thúy Kiều coi Kim Trọng là chồng của

mình) Kiều chuyển hẳn sang độc thoại nội tâm mang

tính chất đối thoại với người vắng mặt (Kim Trọng)

-Sức chịu đựng của tinh thần nàng đã đạt tới đỉnh điểm,tất

cả đều vỡ òa thành tiếng khóc và nàng ngất xỉu

 Lý trí bị tình cảm lấn áp

 Như vậy cung bậc tâm trạng của Thúy kiều từ đầu đến cuối bài thơ được chất dần lên đến đỉnh điểm.Thúy Kiều dưới ngòi bút của nguyễn Du không chỉ là con người nghĩa vụ,con người chức năng mà hiện lên với tư cách là con người cá nhân,luôn khao khát thoát khỏi sự gò bó,khuôn phép của xã hội.Qua đó thấy được cách sử dụng ngôn từ điêu luyện,tài năng miêu tả tâm lý nhân vật trữ tình của nguyễn Du

III Tổng kết:

1.Nội dung

Đoạn trích thể hiện bi kịch tình yêu, thân phận bất hạnh và nhân cách cao đẹp của Thúy kiều

2.Nghệ thuật

- Thể loại : Truyện thơ

- Nghệ thuật miêu tả tâm lý nhân vật

- Nghệ thuật kết hip các thành ngữ dân gian và các điển cố ,điển tích,các thán từ

- Nghệ thuật so sánh

E Củng cố, dặn dò:

Yêu cầu hs:

- Học thuộc đoạn trích

- Soạn đoạn trích Nỗi thương mình (Truyện Kiều)