Băn khoăn trong suốt quá trình giảng dạy của mình, cùng với việc thực hiện sự chỉ đạo sát sao của các cấp lãnh đạo, tôi mạnh dạn đưa ra kinh nghiệm: “TÍCH CỰC TIẾN HÀNH THÍ NGHIỆM BIỂU D
Trang 1TÍCH CỰC TIẾN HÀNH THÍ NGHIỆM BIỂU DIỄN
KẾT HỢP VỚI PHƯƠNG TIỆN HIỆN CÓ KHI
học sinh, nhớ lại câu nói của ông bà ta ngày xưa rằng: “ trăm nghe không bằng một thấy” Băn khoăn trong suốt quá trình giảng dạy của mình, cùng với việc thực hiện sự
chỉ đạo sát sao của các cấp lãnh đạo, tôi mạnh dạn đưa ra kinh nghiệm: “TÍCH CỰC TIẾN HÀNH THÍ NGHIỆM BIỂU DIỄN KẾT HỢP VỚI PHƯƠNG TIỆN HIỆN CÓ KHI GIẢNG DẠY VẬT LÝ 8 ” vào trong giảng dạy môn vật lý 8 của
mình, bởi vì tôi nhận thấy thí nghiệm vật lý có rất nhiều tác dụng và hội đủ các điềukiện để cuốn hút học sinh đồng thời làm tăng hiệu quả thiết thực trong giảng dạy vật
lý ở trường THCS Bởi lẽ, dạy học không đơn thuần là sự truyền đạt kiến thức mà làhoạt động của thầy và trò dưới sự hướng dẫn của thầy và vật lý là một bộ môn khoahọc thực nghiệm nên đòi hỏi người thầy qua quá trình giảng dạy cần phải bằngphương pháp thực nghiệm để đưa học sinh từ nhận thức hiện tượng đến việc tìm ranhững định luật thích hợp, có như vậy thì cả người dạy và người học mới thấy hếtđược bản chất sâu xa của từng đơn vị kiến thức, các hiện tượng vật lý, thông qua đógiúp học sinh hiểu sâu và nhớ lâu
II/ MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU:
Trang 21 Đối với giáo viên:
- Giúp cho giáo viên thành thục hơn trong việc sử dụng đồ dùng dạy học, có tráchnhiệm hơn trong việc bảo quản và sắp xếp thiết bị phục vụ cho việc dạy học
- Phát huy tối đa tính tích cực, sáng tạo của giáo viên trong giảng dạy
- Cải tiến được nhiều đồ dùng dạy học phù hợp với vùng, miền, đối tượng học sinh
- Tiết dạy đạt hiệu quả cao, lôi cuốn được nhiều đối tượng học sinh vào tiết dạy
- Giúp giáo viên yêu thích bộ môn mình giảng dạy
- Giúp giáo viên thường xuyên có đồ dùng, phương tiện để giảng dạy, đồng thời cóphương pháp giảng dạy hay, dành được thời gian cho các phần khác của bài dạy
- Nhờ có thí nghiệm mà giáo viên đỡ phải giảng giải nhiều để minh chứng cho kết quảcủa các kết luận, định luật vật lý
- Những thí nghiệm khó làm và độ an toàn thấp thì giáo viên làm hoặc hướng dẫn chohọc sinh làm để biểu diễn cho những học sinh khác quan sát kết quả
2 Đối với học sinh:
- Tiếp thu bài tốt, hiệu quả học tập cao, lôi cuốn vào tiết học, tích cực, tự lực, sáng tạohơn trong học tập
- Tiết học sôi nổi, hứng thú hơn
- Học sinh yêu thích, vui hơn khi học bộ môn này
- Giúp cho học sinh khắc sâu và nhớ lâu kiến thức
- Thông qua thí nghiệm mà học sinh khẳng định kết quả một cách đầy thán phục vàchắc chắn
- Ngoài ra còn giáo dục cho học sinh có tính trung thực, có ý thức bảo quản dụng cụ,thiết bị phục vụ cho việc học tập của mình
3 Đối với nhà trường:
Có bộ đồ dùng, phương tiện dạy học hoàn chỉnh, tiết kiệm được kinh phí cho nhàtrường, cho nhân dân
III/ THỰC TRẠNG – NGUYÊN NHÂN
1/ Thực trạng :
* Việc dạy thí nghiệm trong môn vật lý ở trường THCS hiện nay:
- Một số giáo viên ngại tiến hành biểu diễn thí nghiệm, vì phức tạp, chiếm nhiều thờigian, nhiều thí nghiệm phải làm đi, làm lại nhiều lần mới thành công, làm dưới phòng
Trang 3thí nghiệm thành công nhưng khi mang lên từng lớp dạy lại không thành công, làmgiảm lòng tin của giáo viên và học sinh vào khoa học
- Việc sắp xếp dụng cụ thí nghiệm chưa hợp lý như: để bộ thí nghiệm quá xa so vớitầm nhìn của học sinh, một số chi tiết trong bộ dụng cụ thí nghiệm bị che khuất, hay
có những dụng cụ chưa cần sử dụng nhưng đã trưng bày làm cho học sinh khó tậptrung quan sát kết quả thí nghiệm, thí nghiệm chiếm nhiều thời gian trong tiết học (dochưa xác định đúng thời điểm biểu diễn thí nghiệm, hoặc làm không đúng trình tự củathí nghiệm đã định)
- Tiến hành một số thí nghiệm, nhưng không bảo đảm an toàn tuyệt đối, như các thínghiệm về nhiệt, điện …
- Một số giáo viên rất ngại tham gia thi giáo viên giỏi môn vật lý, do phải chuẩn bịdụng cụ thí nghiệm nhiều, lỉnh kỉnh, cồng kềnh, khó vận chuyển…
- Mặt khác ĐDDH môn vật lý 8 nói riêng và môn vật lý cấp THCS nói chung: chấtlượng, hiệu quả sử dụng thấp, thậm chí có một số ĐDDH của bộ môn này có kết quảsai lệch so với kết luận, định luật…, đồng thời việc mua bổ sung rất khó, do không cóbán nhiều trên thị trường, chính vì vậy mà số lượng các tiết giảng dạy môn vật lý 8 nóiriêng và môn vật lý bậc THCS nói chung có thiết bị để làm thí nghiệm cũng bị giảmnhiều, điều này làm giảm đáng kể chất lượng bộ môn vật lý bậc THCS
- Mặc dù thiết bị dạy học của môn vật lý nói chung và vật lý 8 nói riêng có đủ cho hầuhết các bài có tiết dạy thực hành thí nghiệm, song đã gần 10 năm so với khi bắt đầuthay sách đến nay, nên rất nhiều thiết bị đã bị hư hỏng, kém chất lượng, không đồng
bộ, thiếu tính chính xác, tính thực tiễn, dẫn đến thí nghiệm không thành công
* Việc học của học sinh thông qua môn vật lý ở trường THCS hiện nay:
- Học sinh tiếp thu kiến thức mới chậm, chất lượng bộ môn thấp, nhất là chất lượnghọc sinh giỏi từ cấp huyện trở lên rất thấp
- Một số học sinh ngại học môn vật lý, do kiến thức trừu tượng, chương trình nặng,nội dung dành cho 1 tiết quá dài, phải tìm tài liệu khác mới hiểu được nội dung viếttrong sách khi học sinh xem trước bài mới
- Hầu hết các tiết học đều có thí nghiệm, song cơ sở vật chất của các trường vùng sâu,vùng xa không đáp ứng được việc làm thí nghiệm, vì vậy cứ đến tiết vật lý là học sinhlại phải chuyển dụng cụ thí nghiệm lỉnh kỉnh giúp thầy cô từ kho thiết bị lên các
Trang 4phòng học, từ phòng học này sang phòng học khác nên nên phần nào đó làm cho họcsinh sợ học vật lý.
- Có một vài thí nghiệm biểu diễn không thành công, không có cách nào giải thíchthuyết phục kết quả cho học sinh dẫn đến học sinh lúng túng, không tiếp thu được nộidung bài học
2/ Nguyên nhân :
- Thực tế cho thấy bất cứ tiết dạy nào ở môn học vật lý nói chung và vật lý 8 nói riêng
mà không có thí nghiệm thì khả năng lôi cuốn học sinh vào tiết học rất thấp
- Những tiết dạy không có thí nghiệm, học sinh tiếp thu chậm, giảm tính tích cực, tínhsáng tạo của học sinh trong giờ học, học sinh học thụ động, chờ đợi kết quả từ thầy cô
và bạn bè, nghi ngờ kết quả của các hiện tượng vật lý
- Ngược lại, những tiết dạy có sử dụng thí nghiệm biểu diễn: học sinh học tập hăngsay hơn, tích cực hoạt động hơn, hiểu bài nhanh hơn, chủ động tìm ra kết quả khinghiên cứu kiến thức mới, tin vào khoa học, thấy được sự gần gũi của khoa học vớiđời sống
- Có những thí nghiệm cứ theo như sách giáo khoa thì học sinh khó quan sát, giáo viênkhó thực hiện, vì thiếu sự liên kết, so sánh, mất nhiều thời gian để giải thích, như thínghiệm hình 14.1 của bài: “ Định luật về công”, vì 2 phần của thí nghiệm này phảilàm vào 2 khoảng thời gian khác nhau, yêu cầu học sinh phải ghi nhớ các số liệu củalần thí nghiệm thứ nhất, thứ hai sau đó mới so sánh các số liệu có liên quan, như vậyrất khó thuyết phục, khó quan sát đối với học sinh…
( hình 14.1 SGK lý 8)
Trang 5- Do yêu cầu về giảng dạy bộ môn vật lý luôn phải tiến hành thí nghiệm ở hầu hết cáctiết trong chương vật lý THCS nói chung và vật lý 8 nói riêng.
- Vì môn vật lý có nhiều thí nghiệm ở hầu hết các tiết dạy mà có không ít trường ởvùng sâu, vùng xa, không có phòng chức năng, phòng dành riêng cho bộ môn này nêncũng có nhiều trường không bảo quản được thiết bị dạy học thuộc bộ môn, thành racũng có những tiết không thể thực hiện được thí nghiệm, làm cho giáo viên khó giảngdạy, học sinh khó tiếp thu bài mới, từ đó làm cho thầy – trò chán nản mỗi khi phảidạy, học vật lý
- Do thí nghiệm là phương tiện của việc thu nhận tri thức; thí nghiệm là phương tiện
để kiểm tra tính đúng đắn của các tri thức mà học sinh đã thu được trước đó; thínghiệm là phương tiện của việc vận dụng tri thức đã thu được vào thực tiễn.; thínghiệm là một bộ phận của các phương pháp nhận thức vật lý; thí nghiệm là phươngtiện góp phần phát triển nhân cách toàn diện của học sinh; thí nghiệm là phương tiệnđơn giản hoá và trực quan trong dạy học vật lý
+ Đặc biệt thí nghiệm biểu diễn là nguyên nhân hấp dẫn học sinh học vật lý ở tất cảcác khâu của quá trình dạy học: thí nghiệm biểu diễn được giáo viên tiến hành ở trênlớp, trong các giờ học nghiên cứu các kiến thức mới và có thể ở các giờ học củng cốkiến thức học sinh Thí nghiệm biểu diễn có thể làm thí nghiệm mở đầu, là thí nghiệmnhằm giới thiệu cho học sinh biết qua về hiện tượng sắp nghiên cứu, để tạo tình huống
có vấn đề, tạo nhu cầu hứng thú học tập của học sinh vào hoạt động nhận thức; có thểlàm thí nghiệm nghiên cứu hiện tượng nhằm xây dựng hoặc kiểm chứng lại kiến thứcmới, được sử dụng trong giai đoạn nghiên cứu kiến thức mới; đồng thời làm thínghiệm củng cố, thông qua đó, giáo viên cũng có thể kiểm tra được mức độ nắm vữngkiến thức của học sinh - Thí nghiệm củng cố có thể được sử dụng không chỉ trong cáctiết học nghiên cứu kiến thức mới mà cả trong những giờ luyện tập và hệ thống hoákiến thức đã học
- Do thực tế cuộc sống có rất nhiều công trình phục vụ cho đời sống nhân dân liênquan đến các kiến thức vật lý mà chỉ có thông qua thí nghiệm mới chứng minh đượcmột cách có hiệu quả, đảm bảo an toàn và mang tính bền vững
Trang 6- Do kinh nghiệm hướng dẫn học sinh quan sát thí nghiệm của một số giáo viên cònthiếu, nên học sinh khó tìm được kết quả của thí nghiệm
- Do cách bố trí thí nghiệm của một số giáo viên chưa khoa học, một số học sinhkhông nhìn thấy rõ từng chi tiết của các thiết bị trong quá trình tiến hành thí nghiệmnên các em chưa tin lắm vào kết quả thí nghiệm
- Một số giáo viên còn chủ quan trong việc chuẩn bị thí nghiệm, họ cho rằng thínghiệm này dễ, làm chắc chắn sẽ thành công, nên họ chỉ làm thử trước đó mà khônglàm thử trước khi lên lớp, cứ đến tiết là mang thí nghiệm lên, vì vậy đã có một số thínghiệm thất bại
- Bên cạnh đó cũng có một số giáo viên chưa biết cách cuốn hút học sinh tham gia vàoviệc quan sát kết quả thí nghiệm nên một số học sinh không chú ý, không tích cực tìmhiểu kiến thức của bài học, thụ động trong các tiết học
- Do trình độ dân trí thấp nên khả năng hướng dẫn, giúp đỡ con em mình trong việc tựhọc ở nhà, xem trước bài mới thấp, điều này cũng một phần làm cho học sinh ít yêuthích học vật lý
- Một số tiết dạy có thí nhiệm biểu diễn thường hay cháy giáo án, do thời gian làm thínghiệm chiếm thời gian giảng dạy các phần khác của giáo viên
Từ thực trạng và những nguyên nhân đã nêu trên, từ thực tế kinh nghiệm của mìnhtrong quá trình làm công tác dạy học, tôi đã tự đề ra một số yêu cầu và biện pháp đểtích cực tiến hành thí nghiệm biểu diễn kết hợp với phương tiện hiện có khi giảng dạyvật lý 8
Trong quá trình nghiên cứu, thực hiện đề tài tôi có được những thuận lợi và gặpphải một số khó khăn sau:
3/ Thuận lợi:
- Môn vật lý nói chung và vật lý 8 nói riêng: hầu hết tiết nào cũng có thí nghiệm,trong đó có nhiều thí nghiệm khó cần phải thực hiện thí nghiệm biểu diễn của giáoviên
- Có nhiều trường có phòng chức năng, phòng bộ môn dành cho giảng dạy các tiếtthực hành của môn vật lý, hoặc không phải là tiết thực hành nhưng trong tiết dạy có sửdụng nhiều thí nghiệm
Trang 7- Hầu hết giáo viên bộ môn vật lý nhiệt tình ủng hộ, ban giám hiệu tạo mọi điều kiệntốt nhất để giúp đỡ, động viên, có kế hoạch chỉ đạo nhân rộng quy mô thực hiện đề tài.
- Học sinh rất thích học những tiết có thí nghiệm, hầu hết các em có ý thức bảo quảnthiết bị dạy học tốt, sắp xếp ĐDDH ngăn nắp, gọn gàng sau các tiết học
- Giáo viên hầu hết đều được bồi dưỡng về sử dụng thiết bị dạy học do Bộ, Sở, ngành
tổ chức
- Thiết bị dạy học có đủ cho tất cả những tiết dạy có sử dụng thí nghiệm
- Được sự giúp đỡ của cán bộ phụ trách thiết bị dạy học Phòng Giáo Dục, cán bộ thiết
bị trường học, ban giám hiệu và sự giúp đỡ của các bậc cha mẹ học sinh nên hàng nămtrường thường xuyên bổ sung những thiết bị đã bị hư hỏng, thiếu tính chính xác, cóthể mua bổ sung được
- Ngoài ra cán bộ thiết bị trường học của nhà trường còn có cách sắp xếp, bảo quản
thiết bị dạy học môn vật lý rất khoa học: “dễ tìm, dễ thấy, dễ lấy, dể bảo quản”, thành
lập được một đội “cộng tác viên thiết bị” với mục đích là sắp xếp, vệ sinh, sửa chữa,
lắp ráp, làm thí nghiệm thử nghiệm trước khi mang lên lớp giảng dạy, cùng nhau tìm
ra những biện pháp để khắc phục những vấn đề khó trong những thí nghiệm khó
- Có nhiều thí nghiệm dễ, an toàn để học sinh thực hiện trên lớp trong các tiết học nêncác em rất tích cực và hứng thú học tập
(học sinh dang làm thí nghiệm)
Trang 8
4/ khó khăn:
- Có một số giáo viên, học sinh chưa tích cực tìm hiểu kỹ mục đích thí nghiệm, cách
sử dụng, cách bảo quản thiết bị dạy học nên đã làm hư hỏng hoặc sau thí nghiệm chokết quả không đúng với định luật, kết luận về các hiện tượng vật lý
- Nhà trường thiếu phòng chức năng dành cho môn Vật lý nên các tiết dạy có thínghiệm, giáo viên và học sinh rất vất vả trong việc vận chuyển dụng cụ thí nghiệmthực hành
- Còn có giáo viên thiếu kinh nghiệm trong việc giảng dạy, sử dụng đồ dùng dạy học,quản lý học sinh, bảo quản thiết bị dạy học
- Một số bộ thiết bị dạy học vật lý không thể thực hiện được thí nghiệm như: máy atút,thí nghiệm về chuyển động đều…
- Muốn chuẩn bị được 1 tiết dạy thành công và có hiệu quả thì giáo viên phải tốn rấtnhiều công sức, thời gian để làm thí nghiệm thử nghiệm trước khi lên lớp, đặc biệt lànhững trường ở vùng sâu, xa như trường tôi chưa có phòng bộ môn thì việc chuyển thínghiệm lên từng lớp và chuyển từ lớp này sang lớp khác trong vòng chỉ có 5 phút cho
cả thu dọn và di chuyển thì quả là một việc làm hết sức khó khăn đối với giáo viên vàhọc sinh nên họ rất ngại nhận giảng dạy, ngại học môn vật lý, không vui vẻ khi đượcphân đảm nhiệm và đến tiết học bộ môn này
- Khó mua bổ sung thiết bị đã hỏng: vì trên thị trường không có bán, nếu có mua đượcthì lại không đồng bộ, thí nghiệm khó thành công, để mua được thì kinh phí để mua
bổ sung rất lớn do phải đi tận thành phố Hồ Chí Minh mới mua được, những trườnglớn, có kinh phí thì còn kham nổi chứ những trường nhỏ và ít kinh phí thì không muađược
IV/ PHẠM VI, ĐỐI TƯỢNG VÀ THỜI GIAN NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI:
1 Thời gian nghiên cứu đề tài:
Tôi đã tiến hành nghiên cứu và hoàn thành đề tài tại trường THCS Long Hưng
từ giữa kỳ I năm học 2008-2009 đến hết học kỳ I năm học 2010-2011
2 Đối tượng nghiên cứu.
- Tôi chọn học sinh khối 8 của trường tôi, trường thuộc xã vùng sâu, vùng xa để tiếnhành nghiên cứu đề tài
V/ TÀI LIỆU THAM KHẢO:
Trang 9- Phương pháp dạy học vật lý – Đại Học Huế (Nguyễn Đức Thâm : chủ biên).
- Báo giáo dục và thời đại năm 2010
- Nội san: sáng kiến kinh nghiệm tỉnh Bình Dương, do Ông Nguyễn Huỳnh Phụng:giám đốc Sở Giáo Dục chịu trách nhiệm xuất bản
- Ý kiến của giáo viên, học sinh, qua thực tế giảng dạy và học tập trong nhà trường
B.GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I/ CHUẨN BỊ:
++ Chuẩn bị của giáo viên và học sinh:
* Chuẩn bị của giáo viên:
- Trước khi thực hiện đề tài: tôi tiến hành nghiên cứu tình hình thực tế giảng dạy vàhọc tập bộ môn vật lý của giáo viên, học sinh trong nhà trường nói chung và của khối
8 nói riêng
- Tiếp theo đó là tôi nghiên cứu các tài liệu có liên quan đến phương pháp tiến hànhthí nghiệm biểu diễn đạt hiệu quả cao rồi áp dụng vào những tiết dạy của mình và đúcrút ra một số kinh nghiệm, áp dụng cho những giáo viên dạy vật lý khác của trường,sau cùng là ghi lại những kinh nghiệm đó
- Đặc biệt là sự chuẩn trước khi dạy các tiết có thí nghiệm, tôi nghiên cứu kỹ bài dạy,tìm hiểu xem bài dạy có những thiết bị dạy học nào cần sử dụng, sử dụng ở mục nào,sau đó tôi bắt tay vào tìm thiết bị dạy học phục vụ cho tiết dạy đó, tìm đủ thiết bị dạyhọc theo yêu cầu, tôi bắt tay vào nghiên cứu, sắp xếp, lắp ráp và thí nghiệm thử xemkết quả có đúng không, mức độ thành công như thế nào để tiến hành mang lên lớp làmthí nghiệm cho học sinh quan sát, nếu thiết bị không đủ hoặc trong qua trình làm thửthấy khó quan sát đối với học sinh thì tôi báo cáo lại cho nhóm trưởng nhóm giáo viên
Lý, xin ý kiến ban giám hiệu rồi cùng nghiên cứu, cải tiến thiết bị dạy học sao cho khitiến hành làm trên lớp với hiệu quả cao nhất, dễ quan sát nhất đối với học sinh vàthành công một cách thuyết phục (vì tôi làm SKKN này khi tôi đang giảng dạy ởtrường vùng sâu, xa, không có phòng chức năng và cũng không có cán bộ phụ tráchphòng thực hành) Chuẩn bị sơ đồ bố trí thí nghiệm cùng với hệ thống câu hỏi phù hợpvới bài dạy
- Nếu thí nghiệm nào quá khó biểu diễn, tôi cũng có thể dùng Công nghệ thông tinlàm thí ngiệm ảo cho học sinh quan sát
Trang 10- Dặn dò học sinh trong từng tiết dạy thực hiện đề tài.
* Chuẩn bị của học sinh: ( chỉ cần chuẩn bị trong các tiết học)
- Một tiết dạy thành công không thể thiếu sự chuẩn bị chu đáo của học sinh được, vìthế cứ đến các tiết có thí nghiệm là tôi dặn dò học sinh rất kỹ ở tiết trước, dặn các emđến tiết sau cần phải làm gì, ở phần nào? Làm như thế nào thật cụ thể Ví dụ tôi dặncác em trước hết cần đọc kỹ bài mới, xem kỹ yêu cầu làm thí nghiệm trong các tiết cóthí nghiệm, đối với học sinh giỏi tôi dặn các em xem kỹ các phương án có thể làm thínghiệm đem đến thành công nhất để có thể trình bày trong tiết học tiếp tới
- Chuẩn bị vật liệu làm ĐDDH nếu cần thiết
II/ KHẢO SÁT
+ Trước khi thực hiện đề tài tôi đã được nhà trường giao cho giảng dạy môn lý 8, vàtạo điều kiện cho tôi thực hiện đề tài nên tôi nên tôi đã tiến hành thống kê chất lượnggiảng dạy ban đầu của bộ môn như sau: ngay khi bắt đầu thực hiện đề tài, tôi tiến hànhlấy sĩ số học sinh khối 8 và thu được số liệu về học sinh toàn trường đầu năm học2008-2009 là 574 em, trong đó khối 8 chiếm 126 em, tiếp theo là tôi tiến hành khảosát chất lượng đầu vào của bộ môn vật lý 8 với kết quả thu cụ thể sau đây:
126 23 18.3 19 15.
1
51 40.5 30 23.8 3 2.3 93 73.8
+ Sau đó tôi tìm các biện pháp để tiến hành thực hiện đề tài
III/ CÁC BƯỚC ÁP DỤNG ĐỀ TÀI SKKN
Theo quan điểm của riêng tôi, nếu đã làm thí nghiệm thì phải thành công, chính
vì vậy tôi rất khắt khe trong việc đặt ra các yêu cầu, song song với các yêu cầu đặt ra
là các biện pháp thực hiện bằng được các yêu cầu đó
Trong quá trình tiến hành thí nghiệm tôi đã làm như những giáo viên khác đãlàm như: xác định rõ mục đích của thí nghiệm; xác định rõ các dụng cụ cần sử dụng,
sơ đồ bố trí chúng, tiến hành thí nghiệm; sử dụng và tiến hành thí nghiệm phải tuân
Trang 11theo quy tắc an toàn; xử lý kết quả thí nghiệm …, nhưng để đạt được mục đích thínghiệm, trước khi tiến hành thí nghiệm tôi làm như sau:
* Bước 1: Chuẩn bị thí nghiệm:
- Nghiên cứu kỹ tính năng của các dụng cụ thí nghiệm đã được lựa chọn và sửdụng thành thạo chúng
- Tiến hành thí nghiệm thử trước ngày dạy 1 đến 2 ngày và trước giờ học, dù thínghiệm đơn giản nhất, làm đi, làm lại cho đến khi thí nghiệm thành công nhiều lần,cho kết quả rõ ràng, chỉ 1 số liệu, hoặc có sai số trong quy định
* Bước 2: Bố trí thí nghiệm:
Đảm bảo cho mọi học sinh từ mọi vị trí ngồi trong lớp học đều nhìn thấy rõmọi dụng cụ, độ lệch của kim chỉ các dụng cụ đo, các dụng cụ phải đẹp Muốn vậy,cần thực hiện các yêu cầu sau:
- Giới thiệu, hoặc cho học sinh giới thiệu về tính năng của từng dụng cụ thí nghiệm,cần sử dụng các dụng cụ nào trước, dụng cụ nào sau, vị trí để chúng như thế nào đểkhi tiến hành thí nghiệm tiện nhất, có nế nếp nhất, tránh để lộn xộn
- Lắp ráp từng bước các dụng cụ trong thí nghiệm trước mắt học sinh, có nhữngthí nghiệm phải lắp ráp hoàn chỉnh trước giờ học thì phải phân tích kỹ cách nối kết các
bộ phận với học sinh
- Những thiết bị mà học sinh mới gặp lần đầu, phải mô tả, giải thích cho học sinhhiểu rõ nguyên tắc hoạt động của chúng
- Chỉ đặt trên bàn những dụng cụ cần thiết cho thí nghiệm
- Cách bố trí thí nghiệm cũng rất quan trọng, thông thường thì giáo viên cứ để tất
cả các dụng cụ làm thí nghiệm, giá đỡ thí nghiệm trên bàn giáo viên, trong một mặtphẳng nằm ngang thì tôi phải bố trí thí nghiệm như sau:
+ Bố trí các dụng cụ thí nghiệm trên nhiều độ cao khác nhau Bố trí thí nghiệmthẳng đứng (có thể sử dụng các giá, bảng sắt), nếu phải bố trí thí nghiệm trên mặtphẳng nằm ngang thì phải sử dụng các phương pháp chiếu sáng ( gương phẳng lớn đặtnghiêng 450 để học sinh quan sát ảnh thẳng đứng trong gương)
+ Những dụng cụ chuẩn bị làm thí nghiệm thì để phía tay trái của giáo viên, trướcmặt là giá đỡ những dụng cụ khi tiến hành thí nghiệm; những dụng cụ nào làm trướcthì để bên phải các dụng khác, các dụng cụ chính nằm ở mặt trước, không che khuất
Trang 12nhau, các bộ phận của thiết bị phải nằm cạnh nhau, dụng cụ nào làm xong rồi màkhông sử dụng lại nữa thì cất vào thùng hoặc khay để khuất đi, dụng cụ nào còn sửdụng lại vào bước tiếp theo thì để xa nhất về bên trái các dụng cụ khác
- Dùng vật chỉ thị để làm nổi bật bộ phận chính, đánh dấu sự diễn biến hiện tượng màhọc sinh cần theo dõi: vật làm mốc, chất chỉ thị màu…
- Bố trí các dây nối: không được cắt nhau, dùng các dây nối có màu khác nhau để dễphân biệt, nếu máy đo trong suốt thì chọn phông cho mặt sau thích hợp
- Mỗi thí nghiệm phải có hình vẽ cách bố trí thí nghiệm
* Bước 3: Tiến hành thí nghiệm:
- Định hướng học sinh vào những trọng điểm cần quan sát
- Lập bảng ghi các giá trị đo hợp lý trước khi tiến hành thí nghiệm
- Trong suốt quá trình thí nghiệm, giáo viên phải đứng sau hoặc ở cạnh thí nghiệm,không che khất tầm quan sát của mọi học sinh
- Thí nghiệm cần lập lại vài lần, phải cho những kết quả rõ ràng, ngắn gọn
* Bước 4: Xử lý kết quả thí nghiệm:
- Thu nhận các cứ liệu thực nghiệm phải trung thực, đủ cho việc rút ra kết luận
- Phải dành đủ thời gian cho việc xử lý kết quả thí nghiệm: đối với thí nghiệm địnhtính, học sinh phải phát biểu các kết quả đã quan sát thấy, phân tích, suy luận logic đểrút ra được kết luận; đối với thí nghiệm định lượng, các kết quả phải rành mạch, chínhxác, phải tính toán sai số nếu có
- Từ việc xử lý kết quả thí nghiệm, hướng dẫn học sinh rút ra các kết luận về các dấuhiệu, mối liên hệ bản chất trong hiện tượng, quá trình vật lý đang nghiên cứu, phátbiểu chúng bằng lời hoặc biểu thức toán học
Để thí nghiệm bảo đảm thành công tôi đưa ra những yêu cầu cụ thể cùng vớibiện pháp và kỹ thuật biểu diễn để đạt được các yêu cầu như sau:
* Yêu cầu đối với thí nghiệm biểu diễn và biện pháp thực hiện:
a Thí nghiệm biểu diễn phải đảm bảo thành công Thí nghiệm không thành côngthì nảy sinh ra những vấn đề phụ làm phức tạp thí nghiệm khiến học sinh kém tintưởng ở thí nghiệm và còn có hại đến uy tín của giáo viên Muốn đảm bảo cho thínghiệm thành công thì ngoài việc am hiểu bản chất của thí nghiệm, biết bố trí thínghiệm, giáo viên còn phải nắm vững nguyên tắc cấu tạo, tính năng, cách sửa chữa
