Đổi mới phương pháp dạy học bằng hình thức tổ chức cho học sinh thảo luận môn toán

Với suy nghĩ đó, tôi đã tập trung tìm tòi, nghiên cứu các tài liệu, hướng dẫn, các bài viết liên quan trên các phương tiện thông tin để soạn giáo án, tìm phương pháp dạy thế nào trong cá

Đổi mới phương pháp dạy học bằng hình thức tổ chức cho học sinh thảo luận:

môn Toán

A Phần mở đầu:

1 Lời nói đầu:

Nâng cao chất lượng dạy – học, cụ thể nâng chất lượng học của học sinh là yêu cầu, đòi hỏi của xã hội, là mục tiêu của giáo dục, là trách nhiệm của nhà trường mà trực tiếp là giáo viên

Với tư cách người đứng lớp, gánh trách nhiệm trực tiếp chất lượng học của học sinh, cứ mỗi tiết giáo án chuẩn bị lên lớp là một lần người thầy giáo đứng trước câu hỏi phải trả lời dạy cái gì? dạy thế nào? và hình dung kết quả sau giờ dạy

Dạy cái gì? - Phân phối chưng trình đã có, nội dung có sẵn trong sách giáo khoa và

cả trong sách giáo viên Trả lời dạy thế nào để có kết quả tốt cho học sinh sau giờ lên lớp, đó chính là giáo án, là tư duy, là lương tâm và trách nhiệm của nhà giáo Vẫn 5 bước lên lớp ư? Đúng, đó là kinh nghiệm chuẩn mực tích lũy của bao thế hệ thầy giáo Ổn định tổ chức, khởi động cho 1 tiết học; kiểm tra bài cũ để đánh giá, rút kinh nghiệm kết quả những tiết học trước; giảng bài mới; củng cố, hệ thống những gì cần nhớ; dặn dò, động viên học sinh về nhà tự học, soạn bài Trong đó, giảng bài mới là nhiệm vụ trọng tâm

Giảng bài mới bằng phương pháp thông tin, truyền thụ, thầy giảng, trò tiếp thu, ghi nhớ, trả bài theo ý thầy đã thật sự quá lỗi thời trong thời đại thông tin, kiến thức loài người tăng cấp theo số lũy thừa Vì vậy “phải đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo dục, phát huy tính tích cực, sáng tạo của người học, khắc phục lối truyền thụ” theo tinh thần Nghị quyết X của Đảng

Với suy nghĩ đó, tôi đã tập trung tìm tòi, nghiên cứu các tài liệu, hướng dẫn, các bài viết liên quan trên các phương tiện thông tin để soạn giáo án, tìm phương pháp dạy thế nào trong các tiết lên lớp đối với học sinh lớp 10TN2 môn Toán mà tôi đảm trách của năm học 2008 – 2009 đạt kết quả cao nhất có thể

Tuy kinh nghiệm chưa nhiều, nhưng với tâm tư được sẻ chia để cùng thầy cô giáo, đồng nghiệp bổ sung Mong sao đóng góp được phần nhỏ bé trong tiến trình nâng chất lượng học cho học sinh THPT

2 Một số khái niệm

2.1 Dạy học: (theo từ điển Tiếng Việt – nhà xuất bản Khoa học Xã hội – Hà Nội)

- Dạy: Là truyền lại tri thức hoặc kĩ năng một cách ít nhiều có hệ thống, có phương pháp

- Học: Là thu nhận kiến thức, luyện tập kĩ năng do người khác truyền lại

- Dạy học: Dạy để nâng cao trình độ văn hóa và phẩm chất đạo đức theo chương trình nhất định

Theo “Hướng dẫn dạy và học trong giáo dục Đại Học – Hà Nội 2007 – dịch từ nguyên bản Tiếng Anh “Guide to teaching and learning in higher Education”:

-Dạy học: Có thể đựơc định nghĩa như là tập hợp các quá trình và các thủ tục được giáo viên sử dụng để tạo ra việc học tập Obanga (1998) xem đó như là một quá trình đem lại những thay đổi tích cực trong người học

-Học tập: Việc học có thể định nghĩa như là một quá trình nội tại xảy ra bên trong người học Nó thường xuyên biến đổi trong hành vi của người học Nghiên cứu của các nhà tâm lý nhận thức (ví dụ, Brainard, 1997) chỉ ra rằng việc học xảy ra trong 3 giai đoạn: giai đoạn động cơ học tập (motivation), giai đoạn tiếp nhận và giai đoạn thực hiện

Pha tiếp nhận: Các thông tin tiếp nhận, chúng đi vào bộ nhớ tạm, từ đó chúng có thể gợi ra và được sử đụng trong một thời gian rất ngắn Nhưng năng lực của bộ nhớ tạm rất hạn chế Thông tin đã tiếp nhận, đựoc nhắc lại tiếp theo, sẽ lưu trữ trong

bộ nhớ lâu dài

2.2 Phương pháp dạy học:

Phương pháp (theo Từ điển Tiếng Việt – Nhà xuất bản Khoa học Xã hội – Hà Nội)

là hệ thống cách sử dụng để tiến hành một hoạt động nào đó

Phương pháp dạy học chính là hệ thống cách sử dụng để tiến hành hoạt động dạy – học

Theo Prégen (1990) định nghĩa phương pháp dạy học như là một cách tổ chức riêng các hoạt động sư phạm được thực hiện phù hợp với một số qui tắc nào đó để đưa người học đạt tới mục tiêu cụ thể

Có thể có một số phương pháp dạy học: Phương pháp thuyết trình (đọc giảng – lecture), sermina, thảo luận nhóm, bài tập tình huống (case study), mô phỏng, hội thảo, giải quyết vấn đề…

2.3 Thảo luận: là trao đổi ý kiến về một vấn đề, có phân tích lĩ lẽ (theo Từ điển

Tiếng Việt – Nhà xuất bản Khoa Xã hội – Hà Nội)

Thảo luận phát triển trong học sinh khả năng nghe, hiểu, tổng hợp, phân tích có phê phán và khả năng diễn đạt, thông tin được nhắc lại

3 Cơ sở pháp lý:

Báo cáo chính trị tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng xác định “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo dục, phát huy tính tích cực, sáng tạo của người học, khắc phục lối truyền thụ một chiều”

Luật giáo dục số 38/2005/QH11 qui định: “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tinh tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm; rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh”

Quyết định số 201/2001/QĐ-TTg ngày 28/11/2001 của Thủ tướng Chính phủ về chiến lược phát triển Giáo dục - Đào tạo giai đoạn 2001 – 2010 chỉ rõ: Đổi mới và hiện đại hóa phương pháp giảng dạy, chuyển từ việc truyền đạt tri thức thụ động sang hướng dẫn người học chủ động nắm tri thức, dạy phương pháp tự học, dạy tư duy…

B Phần nội dung:

I Thực trạng phương pháp dạy – học trong trường THPT Lê Thánh Tông

1 Giáo viên – phưng pháp dạy:

Trường THPT Lê Thánh Tông (trường THPT Ayun Pa cũ) được thành lập năm

1975 Trên 30 năm, 3 thế hệ giáo viên đặc trưng cho 3 lối dạy

a Lối thứ nhất của thế hệ “lớn tuổi”, trên 15 năm giảng dạy Đây là những thầy cô

dày dặn kinh nghiệm, kiến thức vững vàng, nắm rất vững phương pháp đặc trưng bộ môn Kinh nghiệm giảng dạy theo lối truyền thụ, thuyết giảng là chủ yếu Cũng có những câu hỏi vấn đáp hay, trọng tâm nhưng phần trả lời thường là của học sinh khá giỏi và của chính thầy cô dạy Vẫn thiên về thầy gạn lọc, rút gọn kiến thức từ sách giáo khoa, đọc, học sinh chép, ghi nhớ, học thuộc lòng, trả bài cho thầy theo những nội dung thầy đã cho ghi

b Lối thứ hai của thể hệ tuổi nghề dưới 5 năm Đây là lớp giáo viên mà chất

lượng đầu vào của các trường Đại học khá tốt Đa số xuất thân từ những học sinh phổ thông khá, giỏi, chọi và lọt được vào các trường Đại học (trừ số cử tuyển) Chất lượng sinh viên các trường Đại học những năm gần đây tốt lên nhiều (ý kiến của thầy cô dạy học Đại học và Cao đẳng) Trình độ kiến thức bộ môn, trình độ ngoại ngữ, tin học cơ bản đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ giáo viên THPT Tuy nhiên, phương pháp giảng dạy họ thật sự lúng túng, có người hoang mang Một đằng là lý luận, là tài liệu hướng dẫn, là kêu gọi đổi mới theo phương pháp tích cực hóa đối tượng; thầy thiết kế, trò thi công; lấy học sinh làm trung tâm; phát huy tính chủ động, sáng tạo của người học; chống dạy truyền thụ một chiều, thầy đọc, trò chép… Một đằng

là thực tế mẫu hình dạy của các thầy cô, chủ yếu thuyết trình ở các trường Đại học, mẫu hình của giáo viên lớp “cây đa cây đề”, hướng dẫn thử việc, hầu hết có lối dạy thứ nhất nêu trên ở trường phổ thông Thực ra, họ cũng rất cố gắng, soạn giáo án chi tiết, soạn được nhiều câu hỏi với ý tưởng vấn đáp, đối thoại Nhưng do thiếu kinh nghiệm, họ “ném” ra, dàn trải quá nhiều câu hỏi rồi vứt bừa bãi, không gom, không kết lại được Học sinh lan man, ngơ ngác như lạc giữa biển khơi Xong một tíêt học, hầu như không đọng lại được gì trong đầu học sinh

c Lối thứ ba của thế hệ “trung gian”, phương pháp dạy mang dáng dấp pha trộn

giữa 2 lối dạy nêu trên

Tóm lại, phương pháp dạy của giáo viên vẫn nặng truyền thống, truyền thụ một chiều, kết quả mong đợi đơn giản, chỉ mới yêu cầu học sinh ghi chép đầy đủ nội

dung giáo viên ghi bảng, về nhà học thuộc lòng, tái hiện được các kiến thức đó, trả bài đúng

2 Học sinh – phương pháp học:

2.1 Học ở lớp:

Hoạt động chủ yếu của học sinh trên lớp là ngồi nghe giáo viên giảng bài, ghi chép những kiến thức thầy cô ghi trên bảng hoặc đọc cho học trò chép Học sinh từ khá trở lên có hoạt động trả lời những câu hỏi do thầy cô nêu ra Học sinh từ trung bình trở xuống chỉ đứng dậy trả lời khi được giáo viên gọi đến Hầu như trả lời của học sinh chỉ là đọc sách giáo khoa Học sinh yếu, hiếm khi được thầy cô gọi trả lời, sửa bài tập, vì sợ mất thời gian, cháy giáo án Kết quả sau gìờ học chỉ còn lại một ít kiến thức rời rạc ở một số học sinh gọi là học được

2.2 Học ở nhà:

Ngoài giờ đến trường, đến lớp, việc học ở nhà có thể phân làm 2 đối tượng

- Những học sinh có tinh thần học tập, không quá khó khăn về kinh tế, nhà ở thị xã

và những học sinh nhà ở ngoài thị xã nhưng có điều kiện kinh tế, hầu hết thời gian ở nhà dành cho đi học thêm tại nhà các thầy cô giáo Có học sinh kín lịch học thêm, sau 21h00’ hàng ngày mới về nhà, thư giãn, nghĩ, hết thời gian chuẩn bị bài cho ngày mai đến lớp

- Số học sinh không đi học thêm, hầu hết có khó khăn kinh tế, thời gian phần lớn để giúp đỡ gia đình, Có em lao động nặng nhọc Đêm về mệt mỏi, nghĩ, sự chuẩn bị bài cho ngày mai đến lớp không đáng kể Học sinh thị xã và có điều kiện mà không

đi học thêm, thường tụ tập lêu lổng giết thì giờ trong các quán cà phê, internet (có

cả quán nhậu)

Dù ở đối tượng nào, phương pháp tự học để phát huy nội lực, để phát triển, rèn luyện tính chủ động, sáng tạo của học sinh chỉ là trong lý thuyết Tỉ lệ tự học ở nhà của học sinh thật là hiếm

II Phương pháp dạy – học bằng hình thức tổ chức thảo luận ở lớp 10TN 2 năm học 2008 – 2009

Dạy – học bằng phương pháp thảo luận là dạy học hướng tập trung vào học sinh, phát huy tính tích cực, sáng tạo của người học, chính là dạy người học cách học

Dạy học bằng phương pháp thảo luận giúp học sinh tự mình cá biệt hóa sự giáo dục

để phát triển tiềm năng nội tại của cá nhân, hình thành kỹ năng sống, kỹ năng thích ứng, kiến tạo con người cá nhân hài hòa với con người cộng đồng

Khi thảo luận học sinh phải cùng lúc vận dụng kiến thức cũ, tiếp nhận kiến thức mới, tổ hợp kiến thức, suy luận, phân tích, tổng hợp, trừu tượng, diễn giải, học sinh

sẽ cùng lúc phát triển, rèn luyện được nhiều kỹ năng, kỹ năng diễn đạt, kỹ năng giao tiếp, kỹ năng hợp tác, kỹ năng thích ứng…

Ỏ khuôn khổ một lớp học trong một tiết học tôi tổ chức cho học sinh thảo luận dưới

2 hình thức: thảo luận chung toàn lớp và thảo luận theo nhóm

1 Thảo luận chung toàn lớp:

1.1 Khi nào thì thảo luận chung toàn lớp:

Thảo luận chung toàn lớp được tổ chức khi kiểm tra bài cũ, ở bước củng cố và những tình huống phát sinh, chẳng hạn ý kiến thắc mắc của học sinh

1.2 Trình tự thảo luận:

Giáo viên nêu vấn đề, đặt câu hỏi → suy nghĩ riêng của từng học sinh → từ 2 đến 3 học sinh trả lời (có thể học sinh tự nguyện hoặc do giáo viên chỉ định tùy hoàn cảnh

cụ thể Thông thường tôi cho học sinh tự nguyện khi củng cố bài, chỉ định khi kiểm tra bài cũ hoặc chỉ định học sinh yếu, kém ít hoạt động) (Giáo viên không can thiệp,

bổ sung, đánh giá, nhận xét) → Học sinh toàn lớp thảo luận bổ sung, nhận xét, đánh giá → giáo viên kết luận (chú ý lời khen)

2 Thảo luận theo nhóm:

2.1 Khi nào thảo luận theo nhóm:

Thảo luận theo nhóm được tổ chức khi dạy kiến thức mới, vận dụng kiến thức để làm bài tập tại lớp và các bài tập về nhà

2.2 Các hình thức phân nhóm: Phân nhóm thế nào để không xơ cứng, để học

sinh có nhiều cơ hội tiếp xúc nhau, để kích thích hứng thú và tạo điều kiện thuận tiện trong giao lưu, học hỏi Tôi thường sử dụng hình thức phân nhóm sau:

-Phân nhóm theo vần a,b,c… của tên học sinh (8 học sinh thành 1 nhóm), ngồi ở 2 hàng bàn của cùng một dãy, trên quay xuống dưới quay lên

- Phân nhóm theo mùa sinh: học sinh sinh trong cùng mùa xuân, hạ, thu, đông được xếp cùng nhóm Mỗi nhóm 8 học sinh và phân chỗ ngồi như trên

- Phân nhóm theo định hướng nghề nghiệp: Giáo viên đưa ra 5 hướng nghề (chẳng hạn Sư phạm, Y khoa, Tài chính - Ngân hàng, Công nghệ thông tin, Nông lâm) học sinh dự định tương lai trùng nhau thành 1 nhóm ngồi ở 2 dãy bàn sát nhau như trên

- Phân theo sở thích, yêu động vật: (Chẳng hạn: Sóc, Hổ, Mèo, Rắn, Thỏ, Ngựa…)

5 loài tưng ứng 5 nhóm, mỗi nhóm cùng ngồi ở 2 dãy bàn kề nhau…

Cách phân nhóm trên áp dụng tại lớp, mỗi tháng phân lại nhóm một lần

- Phân nhóm theo địa bàn cư trú: gồm những học sinh cư trú gần nhau Thường áp dụng khi ra bài tập về nhà

2.3 Trình tự thảo luận:

Để học sinh tìm ra, nắm bắt chuẩn của một đơn vị kiến thức hoăc giải một số bài

tập, giáo viên nêu vấn đề, đặt câu hỏi, ra bài tập → giáo viên giao nhiệm vụ cho từng nhóm → học sinh làm việc cá nhân trên giấy nháp → trong nhóm đối chiếu kết quả của từng thành viên, thảo luận, thống nhất kết quả → từng thành viên sửa trên giấy nháp của mình (đây là kết quả của nhóm) → giáo viên gọi mỗi nhóm một thành viên bất kỳ lên bảng trình bày → thảo luận toàn lớp về kết quả trình bày của từng nhóm → giáo viên kết luận

III/ Minh họa một tiết dạy:

Bài: GIÁ TRỊ LỰƠNG GIÁC CỦA MỘT GÓC BẤT KỲ (từ 0 0 đến 180 0 )

I/ Kiểm tra bài cũ: Trên nửa đường tròn tâm O trong hệ trục tọa độ Oxy, lấy

1 điểm M (xo; yo) sao cho MÔX là một góc nhọn Dựng MH vuông góc với OX,

MK vuông góc với OY

1/ Xác định hoành độ, tung độ của điểm M

2/ Đặt góc MÔX = a.Viết các tỉ số lượng giác của góc a Cách tiến hành: Giáo viên ra đề → gọi 2 học sinh lên bảng, mỗi học sinh làm một câu (cả lớp làm ở giấy nháp) → cả lớp thảo luận, nhận xét, đánh giá bài làm trên bảng → giáo viên kết luận

II/ Bài mới:

1/ Định nghĩa:

Cách tiến hành: Từ kết quả kiểm tra bài cũ, giáo viên giới thiệu các giá trị lượng giác của góc a → 3 học sinh nêu định nghĩa → cả lớp thảo luận 3 định nghĩa vừa nêu → giáo viên kết luận

2/Giá trị lượng giác của hai góc bù nhau:

Học sinh thảo luận nhóm

Cách tiến hành: Từ định nghìa, giáo viên cho học sinh xét các giá trị lượng giác của

2 góc bù nhau, thảo luận theo nhóm ( nhóm 1: sina và sin(180o- a); nhóm 2,3: cosa

và cos(180o-a); nhóm 4: tana và tan(180o-a); nhóm 5: cota và cot(180o-a) → gọi 5 đại diện nhóm lên bảng trình bày (giáo viên kết hợp kiểm tra giấy nháp đã thảo luận của 5 học sinh khác dưới lớp) → cả lớp thảo luận, nhận xét nội dung trình bày của từng nhóm → giáo viên kết luận

3/Giá trị lương giác của các góc đặc biệt: (học sinh xem bảng ở sách giáo khoa)

III/ Củng cố: Mỗi học sinh làm việc cá nhân → đối chiếu, trao đổi trong

nhóm:

Biểu diễn trên hình vẽ và tìm các giá trị lượng giác của các góc:

Nhóm 1: Góc 0o và góc 180o

Nhóm 2: Góc 30o và góc 150o

Nhóm 3: Góc 45o và góc 135o

Nhóm 4: Góc 60o và goc 120o

Nhóm 5: Góc 90o

Giáo viên dự giờ

IV/ Đánh giá, nhận xét:

Bản thân chỉ dạy một lớp, không có lớp đối chứng nên kết quả mong đợi không có điều kiện so sánh để đánh giá chính xác được Tuy vậy, một số biểu hiện và cảm nhận trực giác có thể đánh giá như sau:

Trước tiên, có thể khẳng định sự thành công bước đầu Không khí giờ học sôi nổi,

sự thi đua giữa các nhóm tạo động lực cho sự hợp tác trong nhóm Học sinh đã mạnh dạn hơn rất nhiều trong thảo luận, phát biểu Các em đã có thói quen nhận xét, đánh giá nội dung trình bày của người khác Học sinh được làm việc tích cực, biết hợp tác, biết tự sửa, điều chỉnh kiến thức chưa đúng Việc tiếp nhận kiến thức mới của học sinh nhẹ nhàng, tự nhiên, thoải mái Đặc biệt hứng thú thích học bộ môn Toán trong học sinh tăng lên Nếu như đầu năm học, chỉ có 1/3 học sinh thích học

bộ môn Toán thì tỉ số nầy tăng lên 2/3 vào đầu học kì 2 Những tuần Đoàn trường tổ

chức các lớp thi đua đăng kí tiết học tốt, các tiết học sinh lớp 10TN2 đăng kí sẽ là Toán

Một số tồn tại cần khắc phục: Đó là học sinh khá, giỏi thường lấn át khi thảo luận nhóm, học sinh yếu kém còn thụ động, thậm chí không quan tâm nếu giáo viên thiếu kiểm tra, động viên Muốn thảo luận có hiệu quả, bảo đảm thời gian, học sinh phải soạn bài trước ở nhà Điều này quá khó vì học sinh phải học quá nhiều môn (hiện 16 môn và các hoạt động ngoài giờ), ngoài giờ học ở trường, học sinh không

có thời gian học, ôn bài cũ chứ chưa nói đến soạn bài như phần thực trạng ở trên đã

đề cập

C Kết luận- Mong đợi

Tính pháp lý của đổi mới phưng pháp dạy – học thể hiện đầy đủ ở Nghị quyết X Trung ưng, ở Luật giáo dục 2005, ở chiến lược phát triển Giáo dục 2001 –

2010 Tình lý luận về ưu điểm nỗi trội của hình thức dạy – học tổ chức cho học sinh thảo luận để phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo, suy luận, phân tích, tổng hợp, trừu tượng, khái quát; bồi dưỡng khả năng, phương pháp tự học cho các

em là mục tiêu của dạy, học Tuy nhiên trong thực tế hầu hết giáo viên vẫn phương pháp truyền thống truyền thụ một chiều là chủ yếu

“Bắt chước”, một thuộc tính bản năng của động vật cấp cao Bé lên ba “bắt chước” nói, hát múa theo hướng dẫn của người lớn Lớn lên, trẻ em “bắt chước”, học theo cộng đồng xung quanh, thầy cô, cha mẹ, anh chị, bạn bè, hàng xóm Trưởng thành, con người “bắt chước”, vận dụng những thành công của người khác và phát triển, sáng tạo Mẫu hình dạy – học bằng phưng pháp tổ chức cho học sinh thảo luận để giáo viên bắt chước còn khá hiếm trong các trường Đại học, các trường đào tạo nghề thầy Ở các trường phổ thông, giáo viên “rường cột”, “thâm niên”,thường đảm trách hướng dẫn tập sự cho giáo viên trẻ thì việc thay đổi một động hình “thầy thuyết trình, trò im lặng, trật tự tiếp thu”đã thành nếp thật khó khăn

Mong đợi: