Giáo dục văn hóa trang phục cho học sinh trung học phổ thông trong giai đoạn hiện nay

Đánh giá của giáo viên về tính cấp thiết của các biện pháp giáo dục văn hóa trang phục cho học sinh THPT trong giai đoạn hiện nay ..... - Văn hóa là những hoạt động của con người nhằm th

NGUYỄN THỊ THÙY DUNG

GIÁO DỤC VĂN HOÁ TRANG PHỤC CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

Thái Nguyên - 2012

NGUYỄN THỊ THÙY DUNG

GIÁO DỤC VĂN HOÁ TRANG PHỤC CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY

Chuyên ngành: Giáo dục học

Mã số: 60.14.01

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

Người hướng dẫn khoa học: GS.TS Nguyễn Văn Hộ

Thái Nguyên - 2012

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu và kết quả nghiên cứu nêu trong luận văn là trung thực, được các đồng tác giả cho phép sử dụng và chưa từng được công bố trong bất kỳ một công trình nào khác

Xác nhận của Người hướng dẫn khoa học

GS.TS Nguyễn Văn Hộ

Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Thùy Dung

LỜI CẢM ƠN

Bằng sự kính trọng và lòng biết ơn sâu sắc, em xin chân thành cảm ơn

GS.TS Nguyễn Văn Hộ, người đã tận tình hướng dẫn và giúp đỡ em trong

suốt quá trình thực hiện đề tài

Xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo khoa Tâm lí giáo dục, khoa Sau đại học, cán bộ phòng quản lý khoa học trường Đại học Sư phạm – Đại học Thái Nguyên đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu tại trường

Tôi cũng xin được bày tỏ lòng cảm ơn sâu sắc tới BGH, bạn bè, đồng nghiệp khoa Văn - xã hội trường Đại học Khoa học cùng gia đình và những người thân yêu đã động viên, quan tâm chia sẻ và tạo mọi điều kiện giúp tôi hoàn thành tốt khoá học này

Thái Nguyên, tháng 8 năm 2012

Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Thùy Dung

MỤC LỤC

Trang

Trang bìa phụ

Lời cam đoan i

Lời cảm ơn ii

Mục lục iii

Danh mục các kí hiệu, các chữ viết tắt vi

Danh mục bảng biểu vii

MỞ ĐẦU 1

Chương 1 LÝ LUẬN VỀ GIÁO DỤC VĂN HOÁ TRANG PHỤC CHO HỌC SINH THPT TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY 5

1.1 Tổng quan vấn đề nghiên cứu 5

1.1.1 Trên thế giới 6

1.1.2 Ở Việt Nam 10

1.2 Những khái niệm công cụ 13

1.2.1 Giáo dục 13

1.2.2 Văn hóa 14

1.2.3 Văn hóa mặc/ Văn hóa trang phục 18

1.2.4 Trang phục học đường 18

1.2.5 Giáo dục văn hóa trang phục cho học sinh THPT 20

1.2.6 Khái niệm biện pháp giáo dục văn hóa trang phục cho học sinh THPT 20

1.3 Một số vấn đề giáo dục văn hóa trang phục cho học sinh THPT trong giai đoạn hiện nay 22

1.3.1 Mục tiêu giáo dục VHTP cho học sinh THPT 22

1.3.2 Nội dung giáo dục VHTP cho học sinh THPT 22

1.3.3 Nguyên tắc giáo dục VHTP cho học sinh THPT 23

1.3.4 Phương pháp và hình thức tổ chức giáo dục VHTP cho học sinh THPT 28

1.3.5 Vai trò của giáo viên trong việc giáo dục VHTP cho học sinh THPT 29

1.4 Một số quan điểm xưa và nay về cái đẹp 31

1.5 Giá trị của văn hoá trang phục học sinh THPT 33

1.6 Văn hoá trang phục học sinh THPT trong thời kì hội nhập 34

Chương 2 THỰC TRẠNG GIÁO DỤC VĂN HOÁ TRANG PHỤC CHO HỌC SINH THPT TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY 36

2.1 Khái quát về đối tượng nghiên cứu 36

2.1.1 Giáo dục THPT Thái Nguyên 36

2.1.1 Trường THPT Sông Công 38

2.1.2 Trường THPT Lê Hồng Phong 39

2.1.3 Trường THPT Lương Ngọc Quyến 40

2.1.4 Trường THPT Chu Văn An 41

2.2 Thực trạng nhận thức của học sinh THPT về văn hóa trang phục trong giai đoạn hiện nay 42

2.2.1 Mục đích 42

2.2.2 Nội dung nghiên cứu 42

2.2.3 Phương pháp nghiên cứu thực trạng 42

2.2.4 Địa bàn và khách thể khảo sát 43

2.2.5 Cách thức tiến hành khảo sát 44

2.2.6 Kết quả khảo sát thực trạng 44

2.3 Thực trạng trang phục của học sinh THPT trong giai đoạn hiện nay 47

2.3.1 Thực trạng mặc đồng phục của học sinh THPT 47

2.3.2 Thực trạng mặc trang phục tự do của học sinh THPT 52

2.4 Thực trạng về công tác giáo dục văn hoá trang phục cho học sinh của nhà trường THPT trong giai đoạn hiện nay 55

2.5 Nguyên nhân cơ bản dẫn đến thực trạng giáo dục văn hoá trang phục cho học sinh của nhà trường THPT trong giai đoạn hiện nay 59

2.5.1 Do tác động của xu thế hội nhập kinh tế quốc tế 59

2.5.2 Do đặc thù tâm lý lứa tuổi 60

2.5.3 Nhà trường THPT chưa coi vấn đề giáo dục văn hóa trang phục là nhiệm vụ trọng tâm 64

2.5.4 Do sự thiếu quan tâm dạy dỗ và kiểm tra, theo dõi của gia đình 65

Chương 3 BIỆN PHÁP GIÁO DỤC VĂN HOÁ TRANG PHỤC CHO HỌC SINH THPT TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY 67

3.1 Những nguyên tắc chỉ đạo và cơ sở khách quan của việc giáo dục trang phục cho học sinh THPT 67

3.2 Các biện pháp cụ thể 69

3.2.1 Trang bị cho học sinh những hiểu biết cần thiết về văn hóa trang phục ở trường THPT 69

3.2.2 Tổ chức phối hợp các lực lượng giáo dục bên trong và bên ngoài nhà trường 70

3.2.3 Tiến hành giáo dục truyền thống và giáo dục bản sắc văn hóa dân tộc 75

3.2.4 Giáo dục văn hóa trang phục cho học sinh thông qua tổ chức các hoạt động ngoại khóa 78

3.2.5 Tích hợp nội dung giáo dục văn hóa trang phục thông qua các môn học đặc thù 80

3.2.7 Lôgic của các biện pháp 82

3.3 Khảo nghiệm 82

3.3.1 Mục tiêu khảo nghiệm 82

3.3.2 Nội dung, khách thể khảo nghiệm, quy trình và cách đánh giá kết quả 82 3.3.3 Kết quả khảo nghiệm 83

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 88

TÀI LIỆU THAM KHẢO 90 PHỤ LỤC

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

DANH MỤC BẢNG BIỂU

Trang

Bảng 2.1 Nhận thức về chức năng của trang phục 44Bảng 2.2 Nhận thức về ý nghĩa trang phục của học sinh THPT 46Bảng 2.3 Tỷ lệ học sinh THPT vi phạm quy định mặc đồng phục 49Bảng 2.4 Những nguyên nhân ảnh hưởng đến việc mặc đồng phục của học sinh 50Bảng 2.5 Khảo sát tiêu chí lựa chọn trang phục tự do của học sinh THPT 53Bảng 2.6 Nhận thức về tầm quan trọng của giáo dục trang phục cho học

sinh THPT 56Bảng 2.7 Những khó khăn trong quá trình GD thị hiếu thẩm mỹ cho HS

(Phiếu hỏi GVCN) 58Bảng 3.1 Đánh giá của giáo viên về tính cấp thiết của các biện pháp giáo dục

văn hóa trang phục cho học sinh THPT trong giai đoạn hiện nay 84

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Từ xưa đến nay, thời trang luôn là một đề tài được nhiều người quan tâm, chú ý Ngày xưa, ông cha ta thường quan niệm “cơm no áo ấm” nhưng ngày nay thì “ăn ngon mặc đẹp” Chính vì thế nhu cầu mặc đẹp ngày một nâng cao, và quan niệm về “cái đẹp” giờ đây cũng theo đó mà dần thay đổi Trước sự phát triển bùng nổ của công nghệ thông tin, cùng với sự giao thoa của các nền văn hoá thì quan niệm về trang phục ngày nay đã có nhiều nét khác xưa

Thời trang nói chung và trang phục nói riêng nó mang nét đặc trưng của từng lĩnh vực nghề nghiệp, từng lứa tuổi, từng hoàn cảnh…Xã hội ngày càng phát triển thì nhu cầu về thời trang của con người cũng ngày càng nâng cao Trước xu thế hội nhập quốc tế hiện nay thì giới trẻ, trong đó có cả lứa tuổi học sinh THPT là đối tượng có khả năng hội nhập nhanh chóng hơn cả

Ngày nay với làn sóng thời trang như vũ bão đã thật sự cuốn hút tuổi teen(chiếm một tỉ lệ không nhỏ so với tổng số dân hiện nay) tạo thành những mốt và từ đó đã len lỏi dần vào nhà trường làm cho những sắc màu đồng phục

áo trắng, quần xanh (màu trắng tượng trưng cho sự thánh thiện, trong sạch, tinh khiết, màu của sự hoàn hảo khởi đầu của thành công, của hy vọng; quần xanh gắn liền với sự hiều biết, năng lượng, tính chính trực, nghiêm trang) đang bị pha tạp và hòa dần bởi những gam màu khác…Bởi thế mà trang phục của lứa tuổi học đường có rất nhiều nét khác xưa Một phần là do quan niệm của học sinh ngày nay thay đổi và một phần là do ảnh hưởng của các yếu tố khác như phim ảnh, internet, tivi, sách báo,…Trong lứa tuổi học sinh THPT hiện nay đã xuất hiện rất nhiều các kiểu trang phục đó là những bộ quần áo

“thiếu vải”, những bộ đồ “nóng bỏng” mà lứa tuổi học sinh coi là “modern”

Thực tế trong những năm gần đây báo chí liên tục đưa tin về vấn đề trang phục quá “sành điệu” của học sinh, làm mất đi vẻ hồn nhiên thánh thiện vốn

có của các em

Trước thực tế đó hiện nay, việc đưa vấn đề giáo dục văn hoá trang

phục học đường cho học sinh trở nên hết sức cần thiết Một mặt, giáo dục văn

hóa trang phục học đường nhằm làm trong sạch và lành mạnh môi trường sư phạm, mặt khác giúp gìn giữ và phát huy những nét đẹp trong truyền thống văn hóa của dân tộc Mặt khác, hoạt động này còn góp phần định hình những chuẩn mực cho các em về đạo đức, về vẻ đẹp đích thực, về những giá trị Chân – Thiện – Mỹ để từ đó các em có định hướng đúng đắn trong tương lai

Đứng trước thực trạng trên, với tư cách là nhà giáo dục tôi đã quyết định

chọn đề tài “Giáo dục văn hoá trang phục cho học sinh THPT trong giai đoạn hiện nay” để nghiên cứu

2 Mục đích nghiên cứu: Trên cơ sở nghiên cứu lí luận và thực trạng về giáo

dục văn hóa trang phục trong nhà trường THPT nhằm tìm ra hệ thống các

biện pháp để giáo dục văn hóa trang phục cho học sinh

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

Khách thể nghiên cứu: Quá trình giáo dục quan điểm thẩm mỹ cho học

sinh THPT

Đối tượng nghiên cứu: Hệ thống các biện pháp giáo dục văn hóa trang

phục cho học sinh trong nhà trường PT

4 Giả thuyết khoa học

Văn hoá trang phục học đường sẽ nâng cao nếu:

- Đề tài tìm ra đúng những nguyên nhân làm cho trang phục học đường của học sinh thay đổi theo hướng tiêu cực

- Đề tài đưa ra được các biện pháp giáo dục làm thay đổi nhận thức và hành

vi của học sinh THPT về phong cách ăn mặc và văn hoá trang phục học đường

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Xây dựng cơ sở lý luận về vấn đề giáo dục văn hoá trang phục học đường của học sinh THPT

5.2 Khảo sát, đánh giá thực trạng về văn hoá trang phục của học sinh THPT trong giai đoạn hiện nay

5.3 Xây dựng hệ thống các biện pháp giúp quá trình giáo dục văn hóa trang phục trong nhà trường THPT đạt hiệu quả

6 Phạm vi nghiên cứu

6.1 Thời gian nghiên cứu: Nghiên cứu trong hai năm học 2010-2011;

2011-2012

6.2 Không gian nghiên cứu: Nghiên cứu đề tài dựa trên khảo sát đối

với đối tượng học sinh THPT trên địa bàn thành phố Thái Nguyên, chọn trường hợp 04 trường THPT: THPT Sông Công; THPT Lê Hồng Phong; THPT Lương Ngọc Quyến và THPT Chu Văn An

7 Phương pháp nghiên cứu

Để giải quyết các nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài, chúng tôi sử dụng các nhóm phương pháp nghiên cứu sau:

* Nhóm các phương pháp nghiên cứu lý luận

Phân tích và tổng hợp tài liệu, phân loại và hệ thống hoá lý thuyết xây dựng cơ sở lý luận của đề tài

- Nghiên cứu tài liệu liên quan đến nhà trường phổ thông: Luật giáo dục, Điều lệ nhà trường, Văn bản pháp qui, Qui chế về các lĩnh vực giáo dục phổ thông và trung học phổ thông

- Tìm hiểu các Nghị quyết của Đảng, các văn bản của Nhà nước về giáo dục - đào tạo

- Tham khảo các tài liệu khác có liên quan đến đề tài

*Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Phương pháp quan sát: Quan sát hoạt động quản lý của hiệu trưởng, phó

hiệu trưởng của các trường THPT, hoạt động giáo dục trang phục của giáo viên và các tổ chức đoàn thể như Đoàn trường TNCS Hồ Chí Minh và Công đoàn trường

- Phương pháp điều tra: Phỏng vấn trực tiếp các lãnh đạo quản lý giáo

dục Dùng phiếu hỏi để trưng cầu ý kiến của cán bộ quản lý và giáo viên các trường THPT, trò chuyện với cán bộ quản lý của trường THPT

*Nhóm phương pháp hỗ trợ

Dùng phương pháp toán thống kê để xử lý, tổng hợp số liệu thu được, trên cơ sở đó rút ra kết luận khoa học, nhận xét mang tính khái quát

8 Cấu trúc luận văn

Luận văn gồm 3 chương:

Chương 1 Lý luận về giáo dục văn hoá trang phục cho học sinh trung học phổ thông trong giai đoạn hiện nay

Chương 2 Thực trạng giáo dục văn hoá trang phục cho học sinh trung học phổ thông trong giai đoạn hiện nay

Chương 3: Biện pháp giáo dục văn hoá trang phục cho học sinh trung học phổ thông trong giai đoạn hiện nay

Ngoài ra, luận văn còn có phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục các tài liệu tham khảo và Phụ lục

Chương 1

LÝ LUẬN VỀ GIÁO DỤC VĂN HOÁ TRANG PHỤC CHO HỌC SINH

THPT TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY 1.1 Tổng quan vấn đề nghiên cứu

Trang phục là một trong ba yêu cầu của đời sống vật chất (ăn, ở, mặc)

Ðó là một trong những sản phẩm văn hoá sớm nhất của xã hội loài người

Ban đầu, trang phục chỉ đơn giản phục vụ nhu cầu che thân, bảo vệ cơ thể trước tác động của môi trường tự nhiên Cùng với sự phát triển của xã hội, loài người dần hướng tới “cái đẹp” trong mọi mặt của đời sống, chuyện “mặc” cũng ngày càng được chú trọng Không chỉ đơn thuần đáp ứng mục đích giữ

ấm cơ thể, trang phục của con người ngày càng hướng tới yếu tố thẩm mỹ, tức

là trang phục phải vừa vặn, đẹp, phù hợp với hình thể từng giới, từng người

và phù hợp với hoàn cảnh mặc trang phục đó Hơn nữa, trang phục không chỉ

là câu chuyện của riêng một cá nhân Trên bình diện xã hội rộng lớn hơn, trang phục còn là một biểu tượng kết tinh nhiều giá trị văn hóa của các cộng đồng dân tộc Bởi thế mà chỉ cần nhìn qua trang phục truyền thống của một người, chúng ta có thể biết được ngay họ từ đâu đến, người dân tộc nào Trang phục đã trở thành một biểu tượng văn hóa đặc biệt Dân tộc nào cũng

có trang phục truyền thống của mình Trên bình diện quốc gia, dựa trên trang phục truyền thống của tộc người chủ thể, quốc phục đã ra đời và được các nhà nước trên thế giới luôn gìn giữ, bảo lưu và phát triển các giá trị đặc biệt của

nó cho thế hệ trẻ Chính bởi những giá trị đặc biệt xung quanh chuyện mặc của con người mà các nhà nghiên cứu đã đưa ra thuật ngữ “văn hóa mặc” hay

“văn hóa trang phục” và coi chuyện phục trang của con người là một lĩnh vực quan trọng của một nền văn hóa

Cũng như tất cả các lĩnh vực khác của văn hóa, trang phục – “văn hóa mặc” luôn có tính kế thừa từ thế hệ trước sang thế hệ sau Biện pháp để duy

trì tính kế thừa này không gì khác hơn ngoài giáo dục Đối tượng đầu tiên giáo dục hướng tới chính là thế hệ trẻ, căn bản nhất là học sinh phổ thông Trong các vấn đề giáo dục, giáo dục trang phục là một trong những vấn đề được tất cả các quốc gia trên thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng đẩy mạnh trong hệ thống các trường học phổ thông

hệ trước sang thế hệ sau

Giáo dục văn hóa mặc từ trong gia đình là phương thức giáo dục truyền thống chủ yếu nhất ở tất cả các cộng đồng dân tộc, các quốc gia Tuy nhiên,

sự ra đời của hệ thống trường lớp theo mô hình đào tạo với các cấp học đóng vai trò không nhỏ trong việc giáo dục văn hóa mặc cho học sinh Có thể nói, gần như ½ thời gian của thế hệ trẻ là ở trường lớp (đặc biệt trong các mô hình trường bán trú, tổng thời gian còn nhiều hơn) Do đó, sự giáo dục của hệ thống trường lớp thông qua bài giảng của các thầy cô giáo, thông qua sự tương tác bạn bè đóng vai trò kênh giáo dục cơ bản thứ hai Gia đình và

trường lớp chính là hai kênh giáo dục quan trọng nhất trong việc hình thành nhân cách của thế hệ trẻ Văn hóa “mặc” cũng thông qua hai kênh giáo dục này mà dần được thế hệ trẻ định hình và thực hiện theo

Trong thời đại hiện nay, xu thế quốc tế hóa ngày một mạnh mẽ thúc đẩy quá trình hội nhập quốc tế diễn ra với tốc độ ngày càng nhanh chóng Văn hóa “mặc” cũng theo đó mà lan tỏa từ quốc gia này sang quốc gia khác Cùng với sự ảnh hưởng mạnh mẽ của văn hóa phương Tây đến tất cả các châu lục trên thế giới, Âu phục hiện cũng là trang phục phổ biến nhất được toàn thế giới sử dụng bởi Âu phục không chỉ đẹp mà còn tiện lợi, tiên tiến

Tuy nhiên, để giữ gìn giá trị của các trang phục mang tính truyền thống tại nhiều quốc gia, quốc phục được quy định mặc trong các dịp lễ quan trọng Tại những quốc gia có nét đặc thù riêng biệt về khí hậu như vùng Trung Đông, Bắc và Trung phi, Ấn Độ…do ảnh hưởng của thời tiết nên người dân chủ yếu vẫn mặc trang phục truyền thống bởi nó đảm bảo được hiệu quả bảo

vệ cơ thể trước tác động xấu của thời tiết Do đó trang phục truyền thống tại đây lại được ưu ái hơn so với Âu phục ngay cả trong sinh hoạt thường ngày

Đối với học sinh phổ thông ở các nước, Âu phục cũng là trang phục chủ yếu nhất Và cũng như người lớn, vào các dịp lễ tết quan trọng, chúng cũng mặc trang phục truyền thống Đây là yêu cầu bắt buộc ở nhiều quốc gia

Ở một số dân tộc, việc mặc trang phục truyền thống của học sinh là do chính các gia đình hướng dẫn con cái nhằm giáo dục chúng về truyền thống dân tộc,

về các giá trị văn hóa cổ truyền

Ở trường, hầu như tất cả các nước đều yêu cầu học sinh phổ thông mặc đồng phục Ý nghĩa của việc mặc đồng phục khi đến trường ở các nước căn bản tương tự nhau Học sinh mặc đồng phục giống nhau nhằm tạo dựng môi trường học tập hài hòa, đoàn kết, giảm sự phân biệt về gia cảnh, giảm mâu thuẫn giàu nghèo trong xã hội Trên cơ sở đó, mặc đồng phục có thể coi là một biện pháp khuyến khích việc thi đua học tập, rèn luyện trong trường học

Từ châu Á qua châu Mỹ, châu Phi, học sinh phổ thông mặc đồng phục khi đến trường đã tạo ra môi trường sư phạm tương đối lành mạnh và bình đẳng

Về cơ bản, đồng phục học sinh các nước đều chia theo giới nam và nữ Phổ biến nhất là áo sơ mi (dành cho cả nam và nữ) và quần âu (dành cho nam) và váy (dành cho nữ) Đồng phục chia theo thời tiết (nóng và lạnh) và chia theo từng trường cụ thể Mỗi trường tự thiết kế mẫu đồng phục riêng cho trường mình để làm cơ sở phân biệt trường này với trường khác Trước đây, đồng phục học sinh chủ yếu thiết kế đơn giản, tiện lợi và kín đáo Nhưng hiện nay, cùng với tư duy thoáng mở về thẩm mỹ và quá trình hội nhập kinh tế tác động đến mọi mặt của đời sống xã hội, đồng phục học sinh cũng được thiết kế theo chiều hướng tôn lên vẻ đẹp của nữ sinh, vẻ chững chạc của nam sinh và tạo nên sự năng động, hiện đại của cả nữ sinh và nam sinh nói chung

Tại châu Á, nổi bật nhất là đồng phục học sinh Thái Lan, Nhật Bản, Hàn Quốc…Theo một khảo sát gần đây, những bộ đồng phục Thái Lan được coi là đồng phục khá bắt mắt Trang phục thật nhẹ nhàng, các nam sinh trông lịch lãm với chiếc áo sơ mi trắng và caravat đen cùng quần âu, trong khi các bạn nữ sinh lại cực kì… quyến rũ với bộ đồng phục thời trang: áo trắng ôm sát người kết hợp váy xanh tím than hoặc đen Đặc biệt, trang phục nữ sinh Thái ngày nay đã có sự thay đổi lớn khi những chiếc váy không còn dài quá gối như trước kia mà giờ rất… ngắn Nó giúp tôn lên vẻ đẹp duyên dáng, hiện đại của nữ sinh Thái Lan trong thời đại hội nhập kinh tế

Nếu xét về độ ấn tượng của đồng phục thì chắc hẳn, trên thế giới không nước nào vượt được Nhật Bản Các bạn nam thì đứng đắn và trông “lớn” khi khoác lên mình bộ vest xanh tím than cùng caravat đỏ, trong khi các bạn nữ mặc bộ đồng phục thủy thủ nhìn trẻ trung và năng động Đôi khi, nữ sinh Nhật cũng sáng tạo, biến tấu một chút trên đồng phục để thể hiện cá tính của mình như đeo thêm huy hiệu

Tới xứ sở kim chi, bạn sẽ bắt gặp những bộ đồng phục mang hơi hướng Tây hóa nhưng vẫn kết hợp nét phương Đông: vừa đẹp mắt, phong cách cá nhân và thời trang Các chàng trai cao ráo và sang trọng trong chiếc áo vest trẻ trung, trong khi các bạn nữ vẫn giữ được nét thanh tú, mềm mại và nhí nhảnh với chiếc váy ngắn và tất của mình

Còn tại phương Tây, học sinh phổ thông tại đây cũng mặc đồng phục đến trường nhưng có sự khác biệt lớn về phong cách giữa hai nước Trang phục truyền thống của học sinh Anh: chính thống, cổ điển, đơn giản Các nam sinh thường mặc áo vest, quần âu còn các bạn nữ ăn vận thật giản dị Đặc biệt

ở chỗ, cả nam và nữ đều bắt buộc đeo caravat Tại Mỹ, học sinh phổ thông sở hữu những bộ đồng phục thoải mái và thuận tiện nhất, phản ánh tinh thần tự

do, thoáng mở của quốc gia này Không có một quy định bắt buộc học sinh phải mặc đồng phục đến trường nên giới trẻ tha hồ thả sức sáng tạo trên trang phục của mình Phần lớn thời gian đến trường, học sinh mặc áo T-shirt và quần jeans Đôi khi, chúng còn tự thiết kế đồng phục để thể hiện phong cách

cá nhân và tôn lên vẻ đẹp bản thân

Ngược lại với Mỹ, đồng phục của học sinh Úc chịu ảnh hưởng sâu sắc truyền thống các nước thuộc địa của Đế quốc Anh xưa Học sinh bắt buộc phải đi giày da đen, nữ sinh thì mặc váy (hoặc quần váy) sọc kẻ đỏ, đen

Tại các khu vực Trung Đông và Châu Phi, do ảnh hưởng của phong tục truyền thống lâu đời, đạo Hồi và cả tác động của thời tiết nên trang phục của học sinh cũng có nét đặc thù riêng Trang phục của học sinh Oman mang đậm tính dân tộc sâu sắc Trong khi các bạn nam mặc những chiếc áo trắng dài như… váy và đội mũ lệch thì các bạn nữ mặc quần áo truyền thống và phải đeo mạng che mặt ngay cả khi đến lớp Đây là một phong tục lâu đời của các quốc gia theo Hồi giáo

Tại châu Phi – lục địa đen với phần đông quốc gia ở trình độ đang phát triển, không nhiều nước có các trường học mặc đồng phục Điều kiện kinh tế

khó khăn ảnh hưởng đến chuyện đi học của học sinh nói chung và chuyện ăn mặc nói riêng Một số trường học có quy định mặc đồng phục thì cũng chỉ là những bộ đồng phục được thiết kế giản đơn nhất, tiết kiệm chi phí nhất

1.1.2 Ở Việt Nam

Thời xa xưa, người Việt cũng bắt đầu văn hóa mặc bằng một quan niệm rất thô sơ: mặc là để che thân, ứng phó với những biến đổi của thời tiết, khi nóng khi lạnh, khi gió rét, khi mưa to, thậm chí cả khi lụt lội, giông bão

Trong mọi sinh hoạt của văn hóa nông nghiệp, cư dân nông nghiệp trồng lúa nước Việt cổ trước nhất chú ý đến văn hóa ăn Có ăn thì mới có sống Sau cái ăn, người Việt Nam cổ truyền đã nghĩ ngay đến cái mặc Nền văn hóa thực vật - sông nước của người Việt cổ, với nhân vật chủ chốt là cây lúa, đã xuất hiện và lên ngôi một thứ cây thứ hai, nhằm giải quyết vấn đề mặc,

đó là cây dâu Vậy là cây dâu đã được trồng trọt, chăm bón để làm thức ăn cho con tằm, con tằm ăn lá dâu rồi nhả tơ cho người Việt cổ quay tơ, dệt lụa

và trở thành cái mặc, để từ đó thành văn hóa mặc của người Việt qua các thời

kỳ lịch sử

Sinh hoạt nông nghiệp cổ truyền phụ thuộc gần như hoàn toàn vào thiên nhiên Người nông dân đi làm đồng, nghe ngóng từng động tĩnh thời tiết, vừa để cày bừa cấy hái, vừa để làm lụng một nắng hai sương Việc ăn,

mặc cũng vì vậy mà phải giản dị, thiết thực "ăn lấy chắc, mặc lấy bền"

Người Việt cổ chính vì đã có một quan niệm về mặc rất thông minh và thiết thực như vậy nên đã phân biệt rất rõ, hai cử chỉ văn hóa khác nhau trong việc mặc, ấy là khi đi làm đồng vất vả thì mặc trang phục khác và khi đi trẩy hội, lúc Tết lễ hội hè, cách mặc phải phù hợp

Đi tìm nét riêng, nét văn hóa của người Việt cổ trong cách ăn mặc phù hợp với sinh hoạt văn hóa nông nghiệp trước hết phải lưu ý đến chất liệu may mặc Về chất liệu may mặc, để thích ứng với môi trường nóng ẩm, người Việt

sử dụng các “chất liệu có nguồn gốc thực vật là sản phẩm của nghề trồng trọt, cũng là những chất liệu may mặc mỏng, nhẹ, thoáng,…” [31,376] Nghề tằm tang phát triển từ lâu đời đã cung cấp nguồn nguyên liệu chính để người Việt may trang phục: đó là tơ tằm Ngoài ra còn có rất nhiều loại vải khác nhau để

may trang phục: từ lụa, the, lĩnh, chồi đến gấm, vóc, nhiễu, sa, lượt là rồi sồi,

trúc bâu, cát bá…Bản thân mỗi loại vải lại có rất nhiều kiểu mẫu mã khác

nhau, ví dụ như lụa thì có lụa mỏng, lụa dầy, lụa trắng, lụa trơn, lụa mỡ, lụa

bóng, lụa ngũ sắc…Đến ngày như vân trên vải cũng có đủ loại, từ vân tứ quý, vân hồng điệp, vân trúc điều, vân phương thọ, vân chữ thiện, vân chữ hỷ…”[31,377] Nhưng quan trọng và đứng vào hàng đầu bảng về chất liệu

may mặc của người Việt phải kể đến tơ tằm

Tơ tằm được người Việt dệt ra nhiều "biến tấu" rất phong phú, đó là: tơ, lụa, lượt, là, gấm, vóc, đũi, nái, thao the, vân, sồi, nhiễu, đoạn, lĩnh Về sau người Việt còn sử dụng các chất liệu khác như tơ chuối, tơ đay, tơ gai, sợi bông nhưng chất liệu đầu tiên cho may mặc cổ truyền vẫn là tơ tằm Trong quan niệm mặc của người Việt truyền thống đã thể hiện rõ thế ứng xử linh hoạt, hài hòa với tự nhiên

Những quan điểm trên về cách “mặc” được người Việt truyền dạy từ thế hệ nọ sang thế hệ kia từ chính môi trường gia đình Qua những lời ru, lời nhắn nhủ của mẹ, của bà, lời dạy dỗ của cha, những đứa trẻ lớn lên thấm dần văn hóa mặc truyền thống Một số đứa trẻ có điều kiện được học hành khi đến trường làng cũng được các ông đồ dạy dỗ về cách mặc theo tinh thần Nho học Trẻ học chữ Thánh Hiền phải hướng tới lối sống như Thánh Nhân, coi chuyện ăn mặc là chuyện ngoài thân, do đó mặc sao cho phải thể hiện được sự thanh đạm, vừa kín đáo, vừa không phô trương, hình thức

Tuy nhiên, sang thời hiện đại, văn hóa mặc của người Việt có sự thay đổi nhanh chóng Quá trình hội nhập quốc tế sâu rộng đã đưa lối ăn mặc kiểu

phương Tây vào Việt Nam ngày càng mạnh mẽ Đa phần trong xã hội hiện nay, chúng ta đều mặc Âu phục trong cả dịp sinh hoạt hàng ngày và lễ Tết Riêng đối với áo dài được coi là lễ phục của phái nữ trong các dịp hội hè, lễ Tết hoặc trong các buổi làm việc quan trọng Riêng tại khu vực miền Nam, nam giới vẫn mặc áo dài the, khăn đóng vào dịp cưới xin, lễ Tết, đặc biệt là dịp Tết Nguyên Đán

Toàn xã hội từ người lớn đến trẻ nhỏ không phân biệt giới tính, tuổi tác, nghề nghiệp đều lựa chọn Âu phục là trang phục hàng ngày, đối tượng học sinh phổ thông trung học cũng không ngoại lệ Ở tất cả các cấp học, trang phục học đường chủ yếu là Âu phục Luật giáo dục đã nhấn mạnh một phần quan trọng chính là yêu cầu bắt buộc phải giáo dục trang phục cho học sinh để đảm bảo tính lành mạnh, đậm đà bản sắc của môi trường sư phạm trong nhà trường

Thực hiện điều luật này, về mặt hình thức, hầu hết các trường THPT hiện nay trên toàn quốc đều có quy định về việc mặc trang phục như thế nào khi đến lớp của học sinh Tinh thần cơ bản nhất là trang phục đến trường phải gọn gàng, sạch sẽ, lịch sự, phù hợp với lứa tuổi Bên cạnh trang phục tự do, phần lớn các trường THPT đều bắt buộc học sinh phải mặc đồng phục đến trường Mỗi trường học đều có một đồng phục riêng, nó có thể không giống nhau về hình thức nhưng tất cả đều có chung một đặc điểm, một ý nghĩa sâu

xa hơn là không chỉ làm tăng vẻ đẹp bên ngoài, không phải để thể hiện hay

khẳng định, mà nó nói lên rằng: Chúng ta Bình Đẳng, Hoà Nhập và Cùng Chí

Hướng Đồng phục tượng trưng cho sự phát triển, hòa thuận và sự nhẹ nhàng

cho mọi người Trên đồng phục có lôgô của trường, điều này sẽ khiến cho học sinh cảm thấy tự hào hơn về ngôi trường mà mình đang học Nhà trường có đồng phục riêng sẽ làm nổi bật lên nét đặc trưng của nhà trường, tạo nên nét đẹp tập thể - một nét đẹp của văn hoá học đường

1.2 Những khái niệm công cụ

1.2.1 Giáo dục

Về cơ bản, các giáo trình về giáo dục học ở Việt Nam đều trình bày

"Giáo dục là hiện tượng xã hội đặc biệt, bản chất của nó là sự truyền đạt và

lĩnh hội kinh nghiệm lịch sử - xã hội của các thế hệ loài người…” [3,9] Định

nghĩa trên nhấn mạnh đến sự truyền đạt và lĩnh hội giữa các thế hệ, nhấn mạnh đến yếu tố dạy học, nhưng không thấy nói đến mục đích sâu xa hơn, mục đích cuối cùng của việc đó John Dewey cũng đề cập đến việc truyền đạt, nhưng ông nói rõ hơn mục tiêu cuối cùng của việc giáo dục, dạy dỗ Theo J Dewey, cá nhân con người không bao giờ vượt qua được qui luật của sự chết,

và cùng với sự chết thì những kiến thức, kinh nghiệm mà cá nhân mang theo cũng sẽ biến mất Tuy nhiên, tồn tại xã hội lại đòi hỏi phải những kiến thức, kinh nghiệm của con người phải vượt qua được sự khống chế của sự chết để duy trì tính liên tục của sự sống xã hội Giáo dục là “khả năng” của loài người

để đảm bảo tồn tại xã hội Hơn nữa, J Dewey cũng cho rằng, xã hội không chỉ tồn tại nhờ truyền dạy, nhưng còn tồn tại chính trong quá trình truyền dạy

ấy [4, 17-26] Tuy nhiên, cả hai cách định nghĩa hoặc hiểu như trên về giáo dục vẫn chú trọng đến khía cạnh xã hội của giáo dục nhiều hơn

Từ “giáo dục” trong tiếng Anh là "education" Đây là một từ gốc Latin ghép bởi hai từ: "Ex" và "Ducere"-"Ex-Ducere" Có nghĩa là dẫn ("Ducere") con người vượt ra khỏi ("Ex") hiện tại của họ mà vươn tới những gì thiện hảo, tốt lành hơn, hạnh phúc hơn

ba này, sự hoàn thiện của mỗi cá nhân mới là mục tiêu sâu xa của giáo dục, người giáo dục (thế hệ trước) có nghĩa vụ phải dẫn hướng, phải chuyển lại cho thế hệ sau tất cả những gì có thể để làm cho thế hệ sau triển nở hơn, hạnh phúc hơn

Giáo dục (theo nghĩa rộng): Là sự hình thành nhân cách được tổ chức

một cách có mục đích, có tổ chức thông qua các hoạt động và các quan hệ giữa nhà Giáo dục với người được giáo dục nhằm giúp người được giáo dục chiếm lĩnh những kinh nghiệm xã hội của loài người

Giáo dục (theo nghĩa hẹp): Đó là một bộ phận của quá trình sư phạm,

là quá trình hình thành những cơ sở khoa học của thế giới quan, niềm tin, lý tưởng, động cơ, tình cảm, thái độ, những tính cách, những hành vi, thói quen

cư xử đúng đắn trong xã hội, kể cả việc phát triển và nâng cao thể lực

Trong cuộc sống hàng ngày, văn hóa thường được hiểu là văn học, nghệ thuật như thơ ca, mỹ thuật, sân khấu, điện ảnh Các "trung tâm văn hóa"

có ở khắp nơi chính là cách hiểu này

Một cách hiểu thông thường khác: văn hóa là cách sống bao gồm phong cách ẩm thực, trang phục, cư xử và cả đức tin, tri thức được tiếp nhận Vì thế chúng ta nói một người nào đó là văn hóa cao, có văn hóa hoặc văn hóa thấp,

vô văn hóa

Trong nhân loại học và xã hội học, khái niệm văn hóa được đề cập đến theo một nghĩa rộng nhất Văn hóa bao gồm tất cả mọi thứ vốn là một bộ phận trong đời sống con người Văn hóa không chỉ là những gì liên quan đến tinh

thần mà bao gồm cả vật chất Văn hóa liên kết với sự tiến hóa sinh học của loài người và nó là sản phẩm của người thông minh (homo sapiens) Con người có khả năng hình thành văn hóa và với tư cách là thành viên của một xã hội, con người tiếp thu văn hóa, bảo tồn nó đồng thời truyền đạt nó từ thế hệ này sang thế hệ khác

Văn hóa bao gồm hai khía cạnh: khía cạnh phi vật chất của xã hội như ngôn ngữ, tư tưởng, giá trị và các khía cạnh vật chất như nhà cửa, quần áo, các phương tiện, v.v Cả hai khía cạnh cần thiết để làm ra sản phẩm và đó là một phần của văn hóa

Có nhiều định nghĩa khác nhau về văn hóa, mỗi định nghĩa phản ánh một cách nhìn nhận và đánh giá khác nhau Ngay từ năm 1952, hai nhà nhân loại học Mỹ là Alfred Kroeber và Clyde Kluckhohn đã từng thống kê có tới

164 định nghĩa khác nhau về văn hóa trong các công trình nổi tiếng thế giới Văn hóa được đề cập đến trong nhiều lĩnh vực nghiên cứu như dân tộc học, nhân loại học (theo cách gọi của Mỹ hoặc dân tộc học hiện đại theo cách gọi của châu Âu), dân gian học, địa văn hóa học, văn hóa học, xã hội học, và trong mỗi lĩnh vực nghiên cứu đó định nghĩa về văn hóa cũng khác nhau

Về mặt thuật ngữ khoa học: Văn hóa được bắt nguồn từ chữ Latinh

"Cultus" mà nghĩa gốc là gieo trồng, được dùng theo nghĩa Cultus Agri là

"gieo trồng ruộng đất" và Cultus Animi là "gieo trồng tinh thần" tức là "sự giáo dục bồi dưỡng tâm hồn con người" Theo nhà triết học Anh Thomas Hobbes (1588-1679): "Lao động giành cho đất gọi là sự gieo trồng và sự dạy

dỗ trẻ em gọi là gieo trồng tinh thần"

Các định nghĩa miêu tả: định nghĩa văn hóa theo những gì mà văn hóa bao hàm, chẳng hạn nhà nhân loại học người Anh Edward Burnett Tylor (1832 - 1917) đã định nghĩa văn hóa như sau: văn hóa hay văn minh hiểu theo nghĩa rộng trong dân tộc học là một tổng thể phức hợp gồm kiến thức, đức tin,

nghệ thuật, đạo đức, luật pháp, phong tục, và bất cứ những khả năng, tập quán nào mà con người thu nhận được với tư cách là một thành viên của xã hội

Các định nghĩa lịch sử: nhấn mạnh các quá trình kế thừa xã hội, truyền thống dựa trên quan điểm về tính ổn định của văn hóa Một trong những định nghĩa đó là của Edward Sapir (1884 - 1939), nhà nhân loại học, ngôn ngữ học người Mỹ: văn hóa chính là bản thân con người, cho dù là những người hoang

dã nhất sống trong một xã hội tiêu biểu cho một hệ thống phức hợp của tập quán, cách ứng xử và quan điểm được bảo tồn theo truyền thống

Các định nghĩa chuẩn mực: nhấn mạnh đến các quan niệm về giá trị, chẳng hạn William Isaac Thomas (1863 - 1947), nhà xã hội học người Mỹ coi văn hóa là các giá trị vật chất và xã hội của bất kỳ nhóm người nào (các thiết chế, tập tục, phản ứng cư xử, )

Các định nghĩa tâm lý học: nhấn mạnh vào quá trình thích nghi với môi trường, quá trình học hỏi, hình thành thói quen, lối ứng xử của con người Một trong những cách định nghĩa như vậy của William Graham Sumner (1840 - 1910), viện sỹ Mỹ, giáo sư Đại học Yale và Albert Galloway Keller, học trò và cộng sự của ông là: Tổng thể những thích nghi của con người với các điều kiện sinh sống của họ chính là văn hóa, hay văn minh Những sự thích nghi này được bảo đảm bằng con đường kết hợp những thủ thuật như biến đổi, chọn lọc và truyền đạt bằng kế thừa

Các định nghĩa cấu trúc: chú trọng khía cạnh tổ chức cấu trúc của văn hóa, ví dụ Ralph Linton (1893 - 1953), nhà nhân loại học người Mỹ định

nghĩa: a, Văn hóa suy cho cùng là các phản ứng lặp lại ít nhiều có tổ chức của các thành viên xã hội; b, Văn hóa là sự kết hợp giữa lối ứng xử mà các thành tố

của nó được các thành viên của xã hội đó tán thành và truyền lại nhờ kế thừa

Các định nghĩa nguồn gốc: định nghĩa văn hóa từ góc độ nguồn gốc của

nó, ví dụ định nghĩa của Pitirim Alexandrovich Sorokin (1889 - 1968), nhà xã

hội học người Mỹ gốc Nga, người sáng lập khoa Xã hội học của Đại học Harvard: Với nghĩa rộng nhất, văn hóa chỉ tổng thể những gì được tạo ra, hay được cải biến bởi hoạt động có ý thức hay vô thức của hai hay nhiều cá nhân tương tác với nhau và tác động đến lối ứng xử của nhau

Năm 2002, UNESCO đã đưa ra định nghĩa về văn hóa như sau: Văn hóa nên được đề cập đến như là một tập hợp của những đặc trưng về tâm hồn, vật chất, tri thức và xúc cảm của một xã hội hay một nhóm người trong xã hội

và nó chứa đựng, ngoài văn học và nghệ thuật, cả cách sống, phương thức chung sống, hệ thống giá trị, truyền thống và đức tin

Tóm lại, Văn hóa là sản phẩm của loài người, văn hóa được tạo ra và phát triển trong quan hệ qua lại giữa con người và xã hội Song, chính văn hóa lại tham gia vào việc tạo nên con người, và duy trì sự bền vững và trật tự xã hội Văn hóa được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác thông qua quá trình

xã hội hóa Văn hóa được tái tạo và phát triển trong quá trình hành động và tương tác xã hội của con người Văn hóa là trình độ phát triển của con người

và của xã hội được biểu hiện trong các kiểu và hình thức tổ chức đời sống và hành động của con người cũng như trong giá trị vật chất và tinh thần mà do con người tạo ra

Theo Đại từ điển tiếng Việt của Trung tâm Ngôn ngữ và Văn hóa Việt

Nam - Bộ Giáo dục và đào tạo, do Nguyễn Như Ý chủ biên, NXB Văn hóa – Thông tin, xuất bản năm 1998, thì: “Văn hóa là những giá trị vật chất, tinh thần do con người sáng tạo ra trong lịch sử”

Trong Từ điển tiếng Việt của Viện Ngôn ngữ học, do NXB Đà Nẵng và

Trung tâm Từ điển học xuất bản năm 2004 thì đưa ra một loạt quan niệm về văn hóa:

- Văn hóa là tổng thể nói chung những giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo ra trong quá trình lịch sử

- Văn hóa là những hoạt động của con người nhằm thỏa mãn nhu cầu đời sống tinh thần (nói tổng quát);

- Văn hóa là tri thức, kiến thức khoa học (nói khái quát);

- Văn hóa là trình độ cao trong sinh hoạt xã hội, biểu hiện của văn minh;

- Văn hóa còn là cụm từ để chỉ một nền văn hóa của một thời kỳ lịch sử

cổ xưa, được xác định trên cơ sở một tổng thể những di vật có những đặc

Trong cuốn Tìm về bản sắc văn hóa Việt Nam, PGS.TSKH Trần Ngọc

Thêm cho rằng: Văn hóa là một hệ thống hữu cơ các giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo và tích lũy qua quá trình hoạt động thực tiễn, trong

sự tương tác giữa con người với môi trường tự nhiên và xã hội của mình

Theo tổ chức giáo dục và khoa học của Liên Hiệp Quốc UNESCO: Văn hóa bao gồm tất cả những gì làm cho dân tộc này khác với dân tộc kia Như

vậy, có thể thấy rằng: Văn hóa là tất cả những giá trị vật thể do con người sáng tạo ra trên nền của thế giới tự nhiên

1.2.3 Văn hóa mặc/ Văn hóa trang phục

Văn hóa mặc là một trong 3 lĩnh vực then chốt của một nền văn hóa (ăn, mặc, ở) Văn hóa mặc chỉ cách thức mặc quần áo và các đồ đi kèm như

mũ, tất, các phụ kiện đeo lên người Quan trọng hơn, văn hóa mặc để chỉ những quan niệm xung quanh chuyện “mặc” của con người, qua đó thể hiện lối tư duy, suy nghĩ cũng như phản ánh đời sống vật chất, tinh thần của một nhóm, một cộng đồng người, rộng hơn là một cộng đồng dân tộc quốc gia Xét trên chiều dài lịch sử, văn hóa mặc chính là những chuẩn mực của chuyện

“mặc” của từng cộng đồng dân tộc trong từng thời đại cụ thể, từng hoàn cảnh lịch sử cụ thế

1.2.4 Trang phục học đường

Trang phục hay phục trang, y trang, quần áo là từ để chỉ các loại đồ

mặc (áo, quần…), đồ đội đầu (mũ, khăn, nón, ô…), đồ đi (giày, dép…) ngoài

ra còn bao hàm các thứ phụ đi kèm (khăn quàng, thắt lưng, găng tay,…), các

đồ trang sức (nhẫn, vòng, hoa tay…) Chức năng chủ yếu của trang phục là nhằm bảo vệ thân thể con người, làm đẹp con người Trang phục của từng dân tộc, từng quốc gia, từng địa phương hình thành và phát triển có những mặt khác nhau, xuất phát từ sự khác nhau về đặc điểm lịch sử, trình độ văn minh, kinh tế, địa lí (khí hậu), tín ngưỡng, phong tục, tập quán, vv… Trong xã hội

có đẳng cấp, giai cấp thì trang phục là một dấu hiệu bên ngoài để dễ nhận thấy

vị trí xã hội của con người Từ những đồ che thân thô sơ thời nguyên thuỷ làm bằng lá cây, vỏ cây, da thú đến những bộ quần áo hiện đại được may cắt công phu bằng nhiều chất liệu quý, hiếm, đẹp, thậm chí cầu kì thích hợp với hoàn cảnh, nghề nghiệp, môi trường sinh hoạt đa dạng của con người

Trang phục từng bước đã góp phần xây dựng cho nền văn minh nhân loại hình thành và phát triển Trên các trang phục (ngày xưa chủ yếu là các bộ triều phục, trang phục lễ hội cổ truyền, ngày nay chủ yếu là trang phục biểu diễn nghệ thuật, trang phục phụ nữ, trẻ em) được thêu, trang trí nhiều khi rất cầu kì bằng kim tuyến, chỉ màu Trên trang phục của giới quyền quý, giàu sang có thể dát nhiều loại đá quý, kim loại quý hoặc dùng các bộ khuy vàng

Ở phạm vi hẹp hơn, trang phục được học sinh lứa tuổi từ tiểu học, trung học cơ sở, phổ thông trung học mặc khi đến học tập tại trường được gọi là

trang phục học đường (hay trang phục học sinh) Khác với trang phục nói

chung, trang phục học đường thường được quy định cụ thể về hình thức, loại trang phục, màu sắc, cách thức mặc…trong nội quy nề nếp của các trường Trang phục học đường đảm bảo tính tiện lợi, thoải mái, năng động cho học sinh khi tham gia học tập, vui chơi và các hoạt động thể dục thể thao; đồng thời đảm bảo tính bình đẳng, thống nhất giữa các đối tượng học sinh khác nhau trong trường Tại nhiều trường học trên thế giới cũng như ở Việt Nam hiện nay, trang phục học đường phổ biến nhất chính là đồng phục

1.2.5 Giáo dục văn hóa trang phục cho học sinh THPT

Giáo dục văn hóa trang phục cho học sinh THPT là quá trình tác động điều khiển, điều chỉnh của nhà giáo dục đến đối tượng giáo dục nhằm giúp cho đối tượng giáo dục (học sinh THPT) hiểu, kế thừa, vận dụng những nét đẹp trong trang phục truyền thống của dân tộc; Giáo dục văn hóa trang phục cho học sinh là quá trình giúp học sinh định hướng và tiếp nhận và thích nghi những nét đẹp văn hóa thời hội nhập theo xu hướng tích cực

1.2.6 Khái niệm biện pháp giáo dục văn hóa trang phục cho học sinh THPT

 Biện pháp Cho đến nay trong các công trình nghiên cứu vẫn còn nhiều quan điểm khác nhau và chưa có định nghĩa chung cụ thể về biện pháp:

Theo từ điển Hán – Việt hiện đại, Nhà xuất bản Thế giới thì biện pháp

Biện pháp có những đặc điểm sau:

+ Có tính kinh nghiệm và chủ quan;

+ Có tính linh hoạt tùy điều kiện và hoàn cảnh, tính tình huống;

+ Là sản phẩm của sự suy nghĩ tìm tòi cá nhân, của sự trao đổi kinh nghiệm từ sự học hỏi trực tiếp lẫn nhau;

+ Biện pháp có sự phản ánh của một phương pháp nào đó

 Như vậy, xét về cấu trúc thì phương pháp là tổ hợp các biện pháp, biện pháp là tổ hợp các thao tác, hành động, kĩ thuật

 Biện pháp giáo dục là cách tác động trực tiếp của nhà giáo dục đến nhân cách người được giáo dục Do đó người làm công tác giáo dục cần phải hiểu rõ hơn bản chất cũng như chức năng của các biện pháp giáo dục và những yêu cầu về mặt sư phạm khi sử dụng biện pháp để tác động giúp học sinh có sự phát triển nhân cách đúng đắn

các thao tác, các hành động, các phương pháp hỗ trợ để nhà giáo dục tác động trực tiếp đến nhận thức của học sinh THPT về vấn đề văn hóa trang phục của học sinh THPT trong giai đoạn hiện nay Thông qua đó, học sinh tự nhận thức

và thay đổi hành vi trang phục của học sinh sao cho phù hợp với các giá trị và chuẩn mực xã hội quy định

 Mối quan hệ giữa biện pháp và phương pháp giáo dục văn hóa trang phục: Phương pháp là cách thức là con đường để đạt tới mục tiêu

Phương pháp giáo dục văn hóa trang phục cho học sinh là cách thức, là con đường tổ chức hoạt động, tổ chức cuôc sống và tình huống văn hóa, giao lưu phối hợp thống nhất giữa nhà giáo dục với đối tượng giáo dục nhằm hình thành ý thức, tình cảm, hành vi và thói quen phù hợp với các chuẩn mực xã hội ở đối tượng giáo dục

Biện pháp giáo dục văn hóa trang phục là những yếu tố hợp thành phương pháp và phụ thuộc vào phương pháp Một phương pháp có thể sử dụng rất nhiều biện pháp khác nhau Vì vậy, biện pháp là thành tố quan trọng của phương pháp nhằm thực hiện mục đích, nhiệm vụ giáo dục đã đề ra, nhằm giúp cho học sinh định hướng đúng những giá trị về văn hóa trang phục trong giai đoạn hội nhập hiện nay từ đó giúp họ thích ứng và có thể hội nhập với luồng văn hóa mới tránh sự tụt hậu

1.3 Một số vấn đề giáo dục văn hóa trang phục cho học sinh THPT trong giai đoạn hiện nay

1.3.1 Mục tiêu giáo dục VHTP cho học sinh THPT

Giáo dục văn hóa trang phục cho học sinh THPT nhằm giúp học sinh

có được cách nhìn nhận đúng về cái đẹp trong cách ăn mặc sao cho phù hợp với lối sống hiện đại nhưng vẫn giữ được nét đẹp truyền thống trong trang phục Việt

1.3.2 Nội dung giáo dục VHTP cho học sinh THPT

Thẩm mĩ là giá trị khách quan vốn có của các đối tượng có trong tự nhiên, xã hội và con người ( đối tượng thẩm mĩ) được con người nhận thức, đánh giá, thưởng thức và sáng tạo Thẩm mĩ có ý nghĩa lớn trong đời sống của con người Nhu cầu mặc đẹp là một trong những nhu cầu thiết yếu trong đời sống con người và thể hiện tính thẩm mĩ rất cao Cái đẹp thâm nhập vào cuộc sống của con người và tạo nên thị hiếu thẩm mĩ Trong công tác giáo dục văn hóa trang phục cho học sinh THPT cũng như giáo dục thẩm mĩ cho các em, cần chú ý đến những nội dung sau:

- Trang bị và bồi dưỡng cho học sinh óc quan sát, khả năng tri giác, cảm nhận, thưởng thức những loại trang phục gọn gang đẹp mắt

- Bồi dưỡng cho học sinh khả năng đánh giá, phân tích cái đẹp, có quan điểm cách nhìn riêng trong việc đánh giá từng loại trang phục với từng không gian thời gian và địa điểm cụ thể

- Bồi dưỡng cho các em tình cảm và thị hiếu thẩm mĩ về trang phục học sinh để phù hợp với các giá trị văn hóa dân tộc

- Giúp học sinh có them năng lực sáng tạo trang phục mới dựa trên sự kết hợp giữa trang phục truyền thống và hiện đại

- Làm cho học sinh luôn có ý thức hướng tới những trang phục đẹp mắt

và hành động theo đúng giá trị trang phục đã lựa chọn

- Có thái độ không khoan nhượng đối với những trang phục xấu, thiếu vải, tạo thành làn song dư luận để lên án bài trừ những trang phục lố lăng làm mất đi tính mô phạm trong trường THPT

1.3.3 Nguyên tắc giáo dục VHTP cho học sinh THPT

Giáo dục văn hóa trang phục cũng như những quá trình giáo dục khác đều phải tuân theo những nguyên tắc giáo dục nhất định Nguyên tắc giáo dục

là những luận điểm xuất phát có tính quy luật, chỉ đạo phương hướng vào việc xây dựng nội dung, phương pháp và hình thức tổ chức quá trình giáo dục nhằm hình thành con người theo mục đích giáo dục đã đề ra

dài và cần thực hiện tuân theo hệ thống những biện pháp giáo dục sau:

* Nguyên tắc đảm bảo tính mục đích trong hoạt động giáo dục văn hóa trang phục

- Nội dung nguyên tắc: Tất cả các biện pháp tác động (ảnh hưởng giáo dục) phải hướng vào việc xây dựng hình mẫu mà người giáo dục đã đặt ra Đối với giáo dục văn hóa trang phục thì hoạt động giáo dục phải hướng tới việc hình thành và phát triển khả năng hiểu và đánh giá ý nghĩa từng loại trang phục, có thái độ tình cảm tích cực khi mang những trang phục đó

- Biện pháp thực hiện:

+ Quán triệt chủ nghĩa Mác – LêNin và tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục, thực hiện đường lối, nhiệm vụ cách mạng của Đảng và Nhà nước về tư tưởng, văn hóa, giáo dục

+ Coi trọng giáo dục thế giới quan chủ nghĩa Mac – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối chính sách giáo dục của Đảng và Nhà nước cho học sinh

+ Đảm bảo ý nghĩa chính trị xã hội, tác dụng giáo dục tư tưởng đạo đức của các loại hình hoạt động xã hội và các mối quan hệ mà học sinh tham gia

+ Tổ chức quản lí chặt chẽ công tác giáo dục trong và ngoài nhà trường, đảm bảo sự lãnh đạo của các tổ chức và phát huy vai trò của Đoàn, Đội và các tập thể học sinh trong công tác giáo dục

* Nguyên tắc giáo dục văn hóa trang phục gắn với đời sống xã hội

- Nội dung nguyên tắc: Công tác giáo dục văn hóa trang phục phải phù hợp với đường lối tư tưởng của nhà nước trong từng giai đoạn, phải dựa vào những tác động và ảnh hưởng giáo dục của các quan hệ kinh tế xã hội, của các

lí tưởng đạo đức thẩm mĩ, lối sống có văn hóa, phải từng bước gắn công tác giảng dạy học tập với hoạt động đời sống hang ngày trong từng thời kì và trong từng giai đoạn

- Biện pháp thực hiên:

+ Giáo dục văn hóa trang phục cho học sinh phải làm cho học sinh thấy được giá trị và ý nghĩa thiết thực của các loại trang phục gắn với từng thời kì (mỗi thời kì gắn với từng sự kiện lớn trong đời sống, chính trị, kinh tế, quốc phòng, văn hóa – xã hội của đất nước)

+ Tổ chức cho học sinh tùy theo từng lứa tuổi, từng cấp học tham gia vào các phong trào kinh tế, văn hóa – xã hội góp phần thực hiện những nhiệm

vụ cách mạng mà Đảng và Nhà nước đã đề ra

+ Khắc phục lối Giao dục chỉ đóng khung trong trường học, lớp học, tách rời công tác giáo dục của nhà trường với các phong trào chính trị - xã hội của nhân dân

* Nguyên tắc thống nhất giữa ý thức và hành vi của học sinh trong công tác giáo dục

- Nội dung nguyên tắc: Trong công tác giáo dục trang phục nhất thiết phải coi trọng việc xây dựng ý thức mặc đẹp cũng như việc tổ chức tập luyện hành động cho học sinh, đảm bảo ý thức cũng như hành động Như vậy có nghĩa là, giữa việc có ý thức với việc các em học sinh thực hành mặc những trang phục đó đến trường phải đi đôi với nhau Đề phòng tách rời giữa ý thức

và hành động, hoặc giữa tâm trạng bên trong và biểu hiện bên ngoài

- Biện pháp thực hiện:

+ Chú ý giúp học sinh hiểu sâu sắc các khái niệm, chuẩn mực, định hướng trang phục theo các giá trị về mặt đạo đức xã hội, pháp luật, lao động thẩm mỹ, thể chất phù hợp với từng lứa tuổi

+ Tổ chức có mục đích các hoạt động cho học sinh tham gia nhằm giúp các em tích lũy những kinh nghiệm thực tiễn, tích cực, biến những kiến thức

về trang phục thành thực tiễn

* Nguyên tắc giáo dục trong tập thể và bằng tập thể

- Nội dung giáo dục: Nguyên tắc này đòi hỏi nhà giáo dục phải coi trọng việc giáo dục văn hóa trang phục thông qua hình thức giáo dục tập thể, tranh thủ làn song dư luận trong tập thể để rèn học sinh Đặc biệt hoạt động đoàn thể như: hoạt động Đoàn, Đội có vai trò lớn trong việc giáo dục văn hóa trang phục cho học sinh

- Biện pháp thực hiện:

+ Xây dựng các mối quan hệ giao lưu, đúng đắn trong tập thể

+ Tổ chức các hoạt động chung của tập thể, đặc biệt là các hoạt động vui chơi, tổ chức các cuộc thi lành mạnh và tuyên truyền được văn hóa trang phục học đường

+ Coi tập thể là đối tượng giáo dục và hướng tác động vào đó, đồng thời coi tập thể là phương tiện giáo dục mạnh mẽ đến từng thành viên, nghĩa

là thực hiện quá trình tác động song song

* Nguyên tắc tôn trọng nhân cách học sinh kết hợp đòi hỏi hợp lí đối với họ

- Nội dung nguyên tắc: Có nghĩa là luôn đề cao phẩm giá, lòng tự trong, tự tôn của bản thân mỗi học sinh trong việc lựa chọn gia trị trang phục cho họ Nhà giáo dục luôn phải tôn trọng bản sắc trang phục riêng của cá nhân học sinh gắn với bản sắc riêng truyền thống riêng của gia đình học sinh Tuy nhiên cần lưu ý, tôn trọng ở đây là tôn trọng phẩm giá, đạo đức và những

cái đẹp trong nhân cách người học chứ không phải là tôn trọng cái hư, cái xấu của học sinh

Đòi hỏi hợp lí vừa sức với học sinh trong vấn đề giáo dục văn hóa trang phục có nghĩa là: giáo viên cần biết tiền năng, nhận thức của từng học sinh về cái đẹp; không nên đánh đồng học sinh này với học sinh khác bởi nhận thức

và hành vi mặc đẹp còn phụ thuộc vào kinh tế của từng gia đình học sinh, phụ thuộc vào truyền thống gia đình học sinh

* Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống, tính kế tiếp và liên tục trong công tác giáo dục văn hóa trang phục

- Nội dung nguyên tắc: Nguyên tắc này đòi hỏi phải tiến hành lâu dài,

có hệ thống và phải dựa vào những hiểu biết về trang phục, những kinh nghiệm trong việc giáo dục văn hóa trang phục Nhà giáo dục muốn tiến hành giáo dục văn hóa trang phục cần phải có được kĩ năng và phải thực hiện theo từng bước, từng cấp học, từng bậc học, tiến hành liên tục thường xuyên

* Nguyên tắc tính đến đặc điểm lứa tuổi của học sinh

- Nội dung nguyên tắc: Nhà giáo dục khi lựa chọn nội dung, phương tiện hay hình thức tổ chức để giáo dục văn hóa trang phục cho học sinh phải tính đến những đặc điểm tâm sinh lí của từng lứa tuổi, từng cá nhân học sinh

1.3.4 Phương pháp và hình thức tổ chức giáo dục VHTP cho học sinh THPT

Phương pháp giáo dục là cách thức tác động của nhà giáo dục và tập thể học sinh đến người được giáo dục thông qua tổ chức hợp lí về mặt sư phạm những hoạt động và giao lưu của học sinh Giáo dục văn hóa trang phục cho học sinh THPT cũng là một quá trình được thực hiện dựa trên việc áp dụng những phương pháp chung trong quá trình giáo dục Cụ thể là áp dụng những nhóm phương pháp giáo dục sau:

* Nhóm 1: nhóm phương pháp tổ chức hoạt động xã hội và hình thành những nét cơ bản về văn hóa trang phục cho học sinh Nhóm này gồm:

- Phương pháp đòi hỏi sư phạm: là phương pháp mà nhà giáo dục đề ra những đòi hỏi, những yêu cầu về cách thức ăn mặc đối với học sinh

- Phương pháp tạo dư luận xã hội: là sự phản ánh những đòi hỏi của tập thể, là phương tiện tác động giáo dục mạnh mẽ của tập thể đối với cá nhân nhằm giúp cá nhân thấy được xu thế chung của văn hóa trang phục trong thời đại mới

- Phương pháp tập thói quen: Tập thể có được thói quen là sẽ tổ chức cho các thành viên trong tập thể có được những thói quen lành mạnh trong việc giáo dục văn hóa trang phục cho học sinh trong nhà trường phổ thông

Những thói quen được hình thành cần phải được rèn luyện thường xuyên và mang tính bền vững

* Nhóm thứ hai: nhóm phương pháp hình thành ý thức Bao gồm:

- Phương pháp đàm thoại: Trong việc giáo dục cách ăn mặc cho học sinh, giáo viên cần phải trò chuyện với học sinh, trao đổi trực tiếp và thẳng thắn với học sinh về những quan điểm xoay quanh văn hóa trang phục

- Phương pháp diễn giảng: Trong quá trình giảng bài cho học sinh trong các môn học xã hội, giáo viên cũng nên lồng ghép tích hợp diễn giảng những

ý nghĩa văn hóa trang phục cho học sinh hiểu

- Phương pháp tranh luận: Đây là phương pháp hình thành cho học sinh khả năng phân tích, đánh giá, lựa chọn quan điểm giá trị trang phục riêng cho bản thân Thông qua tranh luận sẽ giúp học sinh có được cơ hội thể hiện niềm tin, quan điểm mặc của riêng cá nhân từng học sinh

- Phương pháp nêu gương: Đây là phương pháp nêu gương điển hình, những hình mẫu cụ thể để học sinh tự noi theo để học tập

* Nhóm phương pháp kích thích hoạt động và điều chỉnh học sinh, bao gồm:

- Phương pháp thi đua

- Phương pháp trách phạt

- Phương pháp khen thưởng

=> Đối với hoạt động giáo dục văn hóa trang phục cho học sinh THPT, nhà giáo dục cần phải phối kết hợp nhiều phương pháp để có được kết quả cao trong quá trình giáo dục Nhà giáo dục cần phải áp dụng mềm dẻo các phương pháp tùy theo mục đích giáo dục và tùy theo đối tượng giáo dục Không nên cứng nhắc mà nên có sự đan xen kết hợp các phương pháp giữa các nhóm với nhau

1.3.5 Vai trò của giáo viên trong việc giáo dục VHTP cho học sinh THPT

Học sinh THPT trong giai đoạn hiện nay phải là chủ thể tích cực trong việc hình thành văn hóa trang phục Tuy nhiên, để có được quá trình giáo dục văn hóa trang phục trọn vẹn đạt kết quả cao thì cần phải có sự quan tâm hỗ trợ

từ phía giáo viên

Giáo viên THPT là người thường xuyên theo dõi quá trình tu dưỡng và hoạt động học tập của học sinh Giáo viên sẽ là người kịp thời phát hiện những tư tưởng sai lệch để khuyên răn và điều chỉnh học sinh Giáo viên THPT có vai trò đặc biệt quan trọng trong quá trình hình thành văn hóa trang phục của học sinh

Giáo viên là điểm tựa lắng nghe những tâm sự, những suy nghĩ thực của học sinh Học sinh THPT là lứa tuổi nhạy cảm đặc biệt, các em có sự rung động và có những tâm tư nguyện vọng cùng những dự định cho cuộc sống tương lai Việc ăn mặc của học sinh cũng phần nào phản ánh nhu cầu của các

em về cuộc sống hiện tại và những nguyện vọng của tương lai Thông qua trang phục, giáo viên sẽ nhận thấy những điểm đáng khen trong lối sống của học sinh, đồng thời phát hiện những dấu hiệu lệch lạc để giáo dục

Giao viên là chiếc cầu nối giữa hoạt động giáo dục của nhà trường với gia đình học sinh Ở bậc học THPT, mỗi kì học có 01 đên 02 cuộc họp phụ huynh học sinh Thông qua các cuôc họp đó giáo viên có trách nhiệm phải thông báo thực trang học tập, tu dưỡng đạo đức của học sinh để cha mẹ biết Như vậy, ngoài việc giáo dục trực tiếp học sinh thì giáo viên còn giáo dục gián tiếp thông qua việc tác động đến phụ huynh học sinh

Giáo viên THPT là tấm gương là hình mẫu lí tưởng cho học sinh noi theo trong việc thực hiện văn hóa trang phục học đường Học sinh THPT là lứa tuổi dễ bị tác động bởi những hình tượng xung quanh cuộc sống đời thường Khi học sinh tiếp nhận thường xuyên với những hình ảnh tích cực về trang phục cũng là điều kiện tốt tạo nên môi trường mô phạm cho học sinh Trong các giờ sinh hoạt lớp, giáo viên có thể dùng sức mạnh tập thể để loại bỏ những tư tưởng tiêu cực trong cách ăn mặc không hợp lí của học sinh Giao viên có thể khuyến khích động viên, biểu dưỡng những trang phục đpẹ mắt lịch sự đồng thời góp ý thẳng thắn phê bình đối với những loại trang phục thiếu vải, thiếu tính trong sáng của học trò.Như vậy, giáo viên là người trực

tiếp uốn nắn, điều khiển và điều chỉnh hoạt động giáo dục văn hóa trang phục cho hóc sinh THPT trong giai đoạn hiện nay

1.4 Một số quan điểm xưa và nay về cái đẹp

Ăn mặc phù hợp hay không phù hợp, đẹp hay xấu…tất cả phụ thuộc vào quan điểm thẩm mỹ của từng cá nhân Đối với mỗi cá nhân trong từng hoàn cảnh cụ thể lại có quan niệm riêng biệt về cái đẹp, từ đó hình thành nên

gu thẩm mỹ riêng và thể hiện gu thẩm mỹ đó qua cách lựa chọn và ăn vận trang phục Như vậy, để hướng tới trọng tâm nghiên cứu của đề tài về vấn đề trang phục học đường hiện nay xấu hay đẹp, ta cần phải làm rõ nội hàm của CÁI ĐẸP

Đẹp – tiếng gọi muôn thuở của con người Có thể nói, không hướng đến cái Đẹp nhân loại không có sự phát triển, không có nền văn minh Cái Đẹp được quan niệm không đồng nhất trong lịch sử Từng thời đại, từng khu vực địa lý trên thế giới, từng dòng triết học lại có quan niệm về cái đẹp khác nhau Trong khuôn khổ luận văn, chúng tôi xin nêu một vài quan điểm về cái đẹp nổi bật ở phương Đông và phương Tây

Tại phương Đông, triết học cổ điển Trung Quốc từ rất sớm đã đề cập đến khái niệm cái đẹp Đối với Nho giáo, thì mỹ chính là thiện, tận thiện, tận

mỹ tồn tại trong một sự vật hiện tượng, là tiêu chuẩn và yêu cầu cao nhất của cái đẹp Mỗi nhà tư tưởng có yếu tố này trội hơn yếu tố kia Khổng Tử quan niệm: mỹ tức là thiện Thiện chủ yếu là sự bình giá có tính công lợi của sự vật

Mạnh Tử từ góc độ nhân tính đã cho rằng, cái đẹp luôn có trong mọi người Nhưng theo ông, cái hư trong đời đã làm mất đi sự giống nhau đó ở mỗi người Nên ông quan niệm: “làm cho đầy đặn gọi là đẹp” Vậy nên cái đẹp theo ông là thống nhất với cái thiện, thêm tín vào nữa là sự thống nhất Chân - Thiện - Mỹ

Tuân Tử cho rằng: cái đẹp của con người thể hiện ở sự tu dưỡng đạo

đức, học tập không ngừng làm cho tính ác nhập vào quỹ đạo của thiện