soạn giảng bài phép đồng dạng với sự hỗ trợ của máy tính điện tử

Đó là những ñịnh hướng tổng thể cho các hành ñộng Phương pháp, là những hình thức và cách thức hoạt ñộng của giáo viên và học sinh trong những ñiều kiện dạy học xác ñịnh nhằm ñạt ñược mụ

S GIÁO D C VÀ ÀO T O LÀO CAI

TR NG THPT S 1 TP LÀO CAI

Tên sáng ki n:

HÀ TH T NGA

Lào Cai, n m 2011

MỤC LỤC

I MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của ñề tài

2 Giả thuyết khoa học

3 Mục ñích nghiên cứu

4 Đối tượng nghiên cứu

5 Phạm vi nghiên cứu

6 Cơ sở lí luận và thực tiễn

6.1 Cơ sở thực tiễn

6.2 Cơ sở lí luận

A Vị trí của công nghệ trong giáo dục

B Thiết kế bài học theo tinh thần ñổi mới

1 Chuẩn bị lập kế hoạch bài học

2 Xây dựng kế hoạch bài học

3 Trình bày kế hoạch bài học

II Thiết kế bài học

III Kết luận

IV Phụ lục

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của ñề tài:

Nói về việc ñổi mới giáo dục trung học phổ thông nói chung tức là : Đổi mới chương trình, nội dung giáo dục trung học phổ thông; ñổi mới phương pháp dạy học và ñổi mới kiểm tra ñánh giá

Đối với người giáo viên ngoài việc nắm vững chuẩn kiến thức kĩ năng thì một vấn

ñề cũng vô cùng quan trọng ñó là vai trò của người giáo viên trong quá trình dạy học Đó

là những ñịnh hướng tổng thể cho các hành ñộng (Phương pháp), là những hình thức và cách thức hoạt ñộng của giáo viên và học sinh trong những ñiều kiện dạy học xác ñịnh nhằm ñạt ñược mục ñích dạy học Vì vậy ñổi mới phương pháp dạy học ñang là vấn ñề

ñược ñặt lên hàng ñầu trong các trường phổ thông

Mục tiêu của việc ñổi mới phương pháp dạy học là: “ Phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ ñộng, sáng tạo của học sinh; phù hợp với ñặc trưng môn học, ñặc ñiểm ñối tượng học sinh, ñiều kiện của từng lớp học; bồi dưỡng cho học sinh phương pháp tự học, khả năng hợp tác; rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác ñộng ñến tình cảm, ñem lại niềm vui, hứng thú và trách nhiệm học tập cho học sinh Làm cho học sinh thấy ñược, “Học” là ñể ñáp ứng những yêu cầu của cuộc sống hiện tại và tương lai, những ñiều ñã học cần thiết, bổ ích cho bản thân học sinh và cho sự phát triển xã hội

Một trong những ñịnh hướng ñổi mới phương pháp dạy học là tăng cường sử dụng

các phương tiện, thiết bị dạy học và ñặc biệt lưu ý ñến việc sử dụng ứng dụng của công nghệ thông tin trong dạy học

Theo GS.TS khoa học Nguyễn Bá Kim, máy tính ñiện tử (MTĐT) với các phần mềm về toán trong dạy học ñược sử dụng trong nhà trường như là một công cụ dạy học bởi vì nó tỏ ra có hiệu lực mạnh góp phần ñổi mới phương pháp dạy học Và theo Michelle Emmer, nét ñổi mới của phương pháp dạy toán khi có sự kết hợp của MTĐT với các phần mềm về toán không chỉ ñơn thuần ở chỗ tạo ra những hình ảnh trực quan sinh ñộng của những vấn ñề toán học mà còn ở chỗ ñưa ra ñược một phương pháp nghiên cứu toán học mới, ñặc biệt nhất là trong dạy toán hình học và ứng dụng của hình học

Và một trong những vấn ñề ñó là : Các phép biến hình trong chương trình hình học lớp 11 mà tôi thấy rất tâm ñắc, bởi vì “ phép biến hình trong không gian” là kiến thức mới, trừu tượng, học sinh khó hình dung Qua nhiều năm giảng dạy tôi thấy ña số học sinh rất khó khăn trong việc hiểu khái niệm một cách ñơn thuần và vì thế không thể vận dụng giải bài tập Nếu có hình ảnh thực tế ñể học sinh có thể bằng trực quan hiểu ñúng, hiểu sâu sắc khái niệm thì mới phát triển ñược tư duy lôgic theo ñúng hướng

Với những lí do trên, tôi lựa chọn ñề tài : Thiết kế bài giảng: “Phép

ñồng dạng ” với sự hỗ trợ của MTĐT, theo hướng ñổi mới phương pháp dạy học

2 Giả thuyết khoa học

MTĐT với các phần mềm về toán hiện nay, với khả năng ñồ thị hóa, dựng hình cơ hoạt, minh họa bằng mô hình trực quan sinh ñộng, chuyển ñộng… có thể giúp người học tiếp thu ñược những tính chất trừu tượng của các ñối tượng toán học, các chủ ñề khó trong chương trình phổ thông và lại tiết kiệm ñược thời gian vẽ hình, tạo ñiều kiện cho

HS ñược thực hành nhiều hơn, hiểu bài sâu sắc hơn

Nếu tổ chức và tiến hành dạy học hợp lí thì vừa ñạt ñược mục tiêu truyền thụ kiến thức, vừa rèn luyện tư duy sáng tạo và hình thành kĩ năng giải toán, từ ñó hình thành năng lực tự học cho học sinh, vừa làm tăng giá trị thông tin, trao ñổi thông tin nhanh hơn, nhiều hơn và hiệu quả hơn Giúp cho bài giảng sinh ñộng hơn, dễ dàng cập nhật, tăng thời gian thực hành, cho phép học sinh học theo khả năng và tăng tính năng ñộng, làm cho học sinh thấy hứng thú hơn, phát huy ñược tính tích cực và chủ ñộng Góp phần bồi dưỡng thế giới quan duy vật biện chứng, giáo dục nhân cách của người lao ñộng mới

3 Mục ñích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lí luận về ñổi mới phương pháp dạy học, nâng cao chất lượng dạy và học, chú trọng rèn luyện kĩ năng và năng lực tự học cho học sinh, ñề xuất việc thiết kế một bài giảng với sự hỗ trợ của MTĐT theo hướng ñổi mới phương pháp dạy học

4 Đối tượng nghiên cứu

Những vấn ñề chung về ñổi mới giáo dục trung học phổ thông; ñổi mới phương pháp dạy học Quan ñiểm và mục ñích dạy học; phương pháp dạy học; kĩ thuật dạy học Phương tiện, thiết bị dạy học và vai trò của CNTT trong việc nâng cao hiệu quả giảng dạy

5 Ph¹m vi nghiªn cøu

- Tài liệu bồi dưỡng giáo viên thực hiện chương trình sách giáo khoa THPT lớp

11 Môn Toán

- Thiết kế bài học theo tinh thần ñổi mới

- Ứng dụng của CNTT trong việc thiết kế bài giảng ñiện tử

- Bài : “ Phép ñồng dạng” ( Sách giáo khoa 11- Chương trình nâng cao)

6 Cơ sở lí luận và thực tiễn

6.1 Cơ sở lí luận:

A Vị trí của công nghệ trong giáo dục

Công nghệ có thể hỗ trợ quá trình học như sau:

Linh ñộng hơn: Người học bị thu hút bởi quá trình xử lí thông tin và nguyên nhân

dẫn ñến kết quả

Cú hệ thống: Người học cú thể ủiều tiết cỏc ý kiến mới vào trong hệ thống kiến

thức của mỡnh ủể tạo cảm giỏc hoặc hiểu ý nghĩa hoặc ủiều hũa sự khụng thống nhất, tớnh

tũ mũ và sự hoang mang bối rối của học sinh

Tớnh kết hợp: Những người học ủược làm việc trong cỏc nhúm, lợi dụng từng ưu

ủiểm của từng người trong việc hỗ trợ, theo dừi sự ủúng gúp của từng người

Cú mục ủớch: Người học cố gắng tớch cực và chủ tõm ủể tỡm hiểu ủối tượng học

Đàm thoại: Học là một hoạt ủộng xó hội, quỏ trỡnh ủối thoại giữa cỏc người học hỗ

trợ cho cỏc thành phần của kiến thức cả trong và ngoài trường học

Tạo ngữ cảnh: Cụng việc học ủược ủặt ở vị trớ cú ý nghĩa trong cỏc hoạt ủộng của

thế giới thực hoặc ủúng vai một vài mụi trường dựa trờn vấn ủề và cỏc trường hợp cơ sở

Sự phản ảnh: Những người học kết nối lại những gỡ họ ủược học và ủược phản

ỏnh trong cỏc quỏ trỡnh và quyết ủịnh cỏc thành phần của một quỏ trỡnh

6.2 Cơ sở thực tiễn:

Trong quỏ trỡnh dạy học, việc phỏt triển tư duy sỏng tạo và hỡnh thành kĩ năng giải toỏn, từ ủú hỡnh thành năng lực tự học cho học sinh là rất quan trọng Đặc biệt cú một bộ phận khụng nhỏ cỏc em “ sợ “ học mụn toỏn, khụng cú phương phỏp học tập phự hợp với

ủặc trưng bộ mụn nờn kết quả cũn thấp Vỡ vậy nhiệm vụ của người thầy là phải làm cho

giờ học khụng buồn tẻ, việc “học” trở nờn nhẹ nhàng hơn, dễ tiếp thu, gõy hứng thỳ cho

HS từ ủú khiến cho cỏc em chủ ủộng lĩnh hội kiến thức

Tuy nhiờn, việc đổi mới dạy học là một quá trình phức tạp và đầy khó khăn Admiral Hyman Rick-over đ( nói: "Thay đổi cách dạy ở trường giống như thay đổi một nghĩa địa" Với mỗi công nghệ mới thì lại có một khả năng mới và yêu cầu mới Việc đòi hỏi thay đổi trong quá trình dạy và học bắt đầu chi phối trong làn sóng của công nghệ mới, và kết quả là những công nghệ và cách nhìn mới vào trong môi trường lớp học Không bao lâu nữa từng công nghệ mới sẽ ngày càng được cải thiện Vỡ vậy, trong thời kỳ

giảng cụ thể ủạt hiệu quả, trỏnh tỡnh trạng hỡnh thức, học sinh xem “phim” mà thày giỏo trỡnh chiếu

B Thiết kế bài học theo tinh thần ñổi mới:

- Chuẩn bị phương tiện, thiết bị, ñồ dùng dạy học tương thích với nội dung bài học

- Xác ñịnh tiến trình bài giảng

- Tổ chức cho HS tiếp cận các tài liệu học tập

Thiết kế bài học: TiÕt 11

§7:PHÉP ĐỒNG DẠNG

Ngày soạn: / /2011 Ngày giảng: / / 2011

I MỤC TIÊU

1 Về kiến thức : Qua bài học, HS cần:

- Hiểu ñược ñịnh nghĩa của phép ñồng dạng,biết rằng phép dời hình và phép

vị tự là những trường hợp riêng của phép ñồng dạng

- Hiểu ñược khái niệm hợp thành của hai phép biến hình nào ñó và do ñó

hiểu ñược ý nghĩa của ñịnh lí: Mọi phép ñồng dạng ñều là hợp thành của

một phép vị tự và một phép dời hình

- Từ ñó nắm ñược tính chất của phép ñồng dạng và hình dung ñược phép

ñồng dạng biến một hình nào ñó thành một hình như thế nào

2 Về kỹ năng :

- Nhận biết ñược sự ñồng dạng của các hình thường gặp trong thực tế

3 Về tư duy thái ñộ :

- Có tinh thần hợp tác, tích cực tham gia bài học, rèn luyện tư duy logic

II CHUẨN BỊ CỦA THẦY VÀ TRÒ

1 Chuẩn bị của GV : Giáo án ñiện tử, Projetter, sách giáo khoa

2 Chuẩn bị của HS : Ôn bài cũ và xem bài mới,chuẩn bị ñủ ñồ dùng ñể vẽ hình

III PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC

Về cơ bản sử dụng PPDH gợi mở vấn ñáp ñan xen hoạt ñộng nhóm

IV TIẾN TRÌNH BÀI HỌC

Chiếu slide 1

Hoạt ñộng 1: (5 phút)

Mục tiêu: Kiểm tra bài cũ và nêu vấn ñề vào bài mới

Hoạt ñộng của HS Hoạt ñộng của GV Ghi bảng – Trình chiếu

- HS trả lời câu hỏi

- Suy nghĩ, trả lời

Nêu câu hỏi kiểm tra bài cũ?

Đặt vấn ñề vào bài mới

- Phép ñối xứng tâm O, phép vị tự là những phép

ñồng dạng Hãy nêu ñịnh

- Câu hỏi:

Nêu ñn phép vị tự? Khi nào phép

vị tự là phép dời hình?

- Chiếu slide 2:

nghĩa phép ñồng dạng theo suy nghĩ của em?

Hìnhảnh trên giống hệt nhau

nhưng có kích cỡkhác nhau

ta gọi chúng là những HÌNH ĐỒNG DẠNG

* V
y thnào la hai hìnhñng dng vi nhau?

Đhiu m t cách chính xác khái ni mñó

ta cùng nghiên cu bài hc.

- Bằng hình ảnh trực quan, học sinh có thể hình dung ngay ñược ảnh của một hình qua phép ñồng dạng, làm cho học sinh có “cảm giác” dễ hiểu và gợi trí tò mò: Phép

ñồng dạng là gì? Làm thế nào ñể biến hình này thành hình kia? …Tức là GV ñã gợi

tình huống có vấn ñề ñể học sinh phải băn khoăn suy nghĩ vào nội dung bài mới!

Bài mới: PHÉP ĐỒNG DẠNG

Hoạt ñộng 2 : (8 phút)

Mục tiêu: HS tiếp cận Định nghĩa phép ñồng dạng

Hoạt ñộng của HS Hoạt ñộng của GV Ghi bảng – Trình chiếu

- Nghe và hiểu nhiệm vụ

- Tổng hợp kiến thức cũ và

trả lời câu hỏi

-Học sinh ñọc ñịnh nghĩa

SGK trang 30

- Thế nào là hai hình ñồng dạng?

- Nhận xét câu trả lời của học sinh

- Gv giới thiệu: ñể

HS liên hệ 1 kiến thức quen thuộc ñã biết trong chương trình hình học lớp 8: Hai tam giác

ñồng dạng

Định nghĩa phép ñồng dạng SGK

trang 30

Chiếu slide 3

I. Định nghĩa

Phép biến hình F ñược gọi là phép ñồng dạng tỉ số k (k>0) nếu với hai ñiểm M,

N bất kì và ảnh M’, N’của chúng, ta có:

M’N’=k.MN.

A ’

B ’

C ’ N ’

M ’

A

B C N

M

Học sinh nghe và hiểu câu

hỏi, tái hiện kiến thức ñể trả

lời câu hỏi?

Phép d ờ i hình F bi ế n hình H1 thành hình H2

(hai hình b ằ ng nhau)

Nhận xét:

PhÐp dêi hình F

cã ph¶i µ phÐp

® ng d¹ng kh«ng?

i) Phép ời hình là phépñ ồng dạng

Phép d ờ i hình F là m ộ t

phép ñồ ng d ạ ng, t ỉ s ố ñồ ng

d ạ ng b»ng bao nhiêu?

ii) Phép ịtựtỉsốk k là phépñồng dạng tỉsố|k|

iii) Nếu th thực hiện liên tiếp phépñ ồng dạng tỉsốk k v

phépñồng dạng tỉsốp p ñược phépñồng dạng tỉsốkp

tỉ số k=1

- Gv chiếu slide 4

- Gv củng cố:Theo

ñịnh nghĩa trên,

phép dời hình và phép vị tự có phải

là phép ñồng dạng không? Nếu có thì

tỉ số ñồng dạng là bao nhiêu?

- Gv chiếu slide 5 trả lời câu hỏi

slide 4

'

'

⇔   ⇒ = > 



a a

F là phép ñồng dạng

Quan s¸t hình ¶nh sau

Trong khoảng thời gian hạn hẹp, việc trỡnh chiếu ủề bài, hỡnh ảnh và nhận xột giỳp

GV và HS tiết kiệm ủược thời gian, HS cú nhiều thời gian ủể suy nghĩ trả lời cỏc cõu hỏi mà thày cụ ủưa ra, giỳp cho cỏc em tiếp thu kiến thức ủược dễ dàng hơn, hiểu

ủược và khắc sõu ủược ủịnh nghĩa

Hoạt ủộng 3 : (5 phỳt)

Mục tiờu: HS làm vớ dụ củng cố ủịnh nghĩa và phỏt hiện cỏc tớnh chất phộp ủồng dạng

Hoạt ủộng của HS Hoạt ủộng của GV Ghi bảng – Trỡnh chiếu

- Vận dụng vào bài tập

- Làm bt và lờn bảng trả lời

- Nghe và hiểu khỏi niệm

Gv chiếu slide 6:

Đề bài tập

- Nhận xột và chớnh xỏc húa lại cỏc cõu trả lời của học sinh

- Giỏo viờn giới thiệu khỏi niệm hợp thành của hai phộp biến hỡnh

Vớ dụ 1:

Cho phộp vị tự V tõm O tỉ số k và phộp dời hỡnh D.Với hai ủiểm bất

kỡ M,N, phộp vị tự V biến M,N lần lượt thành M1,N1, v à phộp dời hỡnh D biến M1,N1 lần lượt thành M’,N’

Hoạt ủộng 4: (7 phỳt)

Mục tiờu: HS tiếp cận ủịnh lý và cỏc tớnh chất

Hoạt ủộng của HS Hoạt ủộng của GV Ghi bảng – Trỡnh chiếu

- Học sinh ủọc ủịnh lớ SGK

trang 30

- Nghe,hiểu nhiệm vụ và phỏt

biểu cỏc tớnh chất của phộp

ủồng dạng

- Đọc hệ quả sỏchgk trang 30

12 H2

H3

V (O , k)

O

v

T r

H1

- Gv giới thiệu ủịnh

lớ (SGK trang 30)

- Dựa vào ủịnh nghĩa và ủịnh lớ hóy phỏt biểu cỏc tớnh chất của phộp ủồng dạng

- Nhận xột cõu trả

lời của hs

- Yờu cầu hs ủọc

ủịnh lớ, sgk trang

30

- Vận dụng vào bài tập

1 Đlý : SGK nõng cao,trang 30

Hệ quả:SGK trang 30

Chiếu slide 7 và 8 minh họa tớnh chất

H3

H1

H2

H2

0

V(O , k)

I

Nờu chỳ ý sgk - Chiếu slide 9

Chú ý:

a) Nếu một phép đồng dạng biến tam giác ABC thành tam giác A ’ B ’ C ’ thỡ nó cũng biến trọng tâm, trực tâm, tâm các đường tròn nội tiếp, ngoại tiếp của tam giác ABC tương ứng thành trọng tâm, trực tâm, tâm các đường tròn nội tiếp, ngoại tiếp của tam giác A ’ B ’ C ’

.

A

O H

A’

O’

G’

H’

Việc ñưa ra các hình ảnh trực quan sinh ñộng giúp cho HS hiểu rõ ràng hơn

ñịnh nghĩa và các tính chất; thấy ñược phép ñồng dạng là hợp thành của hai phép

biến hình; cách dựng ảnh của một hình qua phép ñồng dạng Đồng thời các em cũng thấy ñược ứng dụng của phép ñồng dạng trong thực tế cuộc sống, trả lời cho các em một phần nhỏ thắc mắc ”Học toán ñể làm gì? Toán học có ứng dụng ra sao trong cuộc sống hàng ngày….” Việc học của HS thấy thiết thực hơn, các em hứng thú hơn

Hoạt ñộng 5 (5 phút)

Mục tiêu: HS tiếp cận khái niệm Hai hình ñồng dạng

Hoạt ñộng của HS Hoạt ñộng của GV Ghi bảng – Trình chiếu

- Nghe và hiểu nhiệm vụ

- Học sinh phát biểu ñịnh

nghĩa

- Học sinh ñọc ñịnh nghĩa

SGK trang 31

- Dựa vào ñịnh nghĩa hai hình bằng

nghĩa hai hình ñồng dạng

- Yêu cầu hs ñọc

sgk trang 31, phần

ñn

Chiếu Slide 10

b) Phép ñồ ng d ạ ng bi ế n ñ a giác n c ạ nh thành

®a giác n c ạ nh, bi ế n ñỉ nh thành ñỉ nh, bi ế n c ạ nh thành c ạ nh.

III HÌNH ĐỒNG DẠNG

ĐỊ NH NGH Ĩ A

Hai hình ñượ c g ọ i là ñồ ng d ạ ng v ớ i nhau

n ế u có m ộ t phép ñồ ng d ạ ng bi ế n hình này thành hình kia.

Ví d ụ :

O

A

A’

B’ B

' ) ( ' ) ( ) 2 , ( ) 2 , (

B B V

A A V

O O

=

=

- Vận dụng kiến thức ñể trả

lời câu hỏi

- GV nêu câu hỏi?

- Hai hình tròn, hai hình vuông, hai hình chữ nhật bất kì

có ñồng dạng với nhau không?

Chiếu Slide 11

Hai hình tròn ( hai hình vuông , hai hình chữnhật ) bất kỳ

cóñồng dạng với nhau không ?

(C)

O

M

(C’)

O’

M’

I

' ) ( ' ) ( ) 2 , ) 2 ,

M M V

O O V I

I

=

=

Hoạt ñộng 6 : (10 phút)

Mục tiêu: Làm bài tập Củng cố toàn bài

HĐTP 1: Làm bài tập 1

Hoạt ñộng của HS Hoạt ñộng của GV Ghi bảng – Trình chiếu

- HS hoạt ñộng nhóm

- HS lên bảng làm bài tập

ñược giao

- Nhận xét bài làm của bạn

- GV chiếu ñề bài lên bảng, chia nhóm

và yêu cầu HS hoạt

ñộng nhóm

- Gọi ñại diện nhóm lên bảng trình bày

- HS nhóm khác nhận xét

Chiếu Slide 12

ñịnh nghĩa tính chất; thấy phép đồng dạng hợp thành hai phép

biến hình; cách dựng ảnh hình qua phép đồng dạng Đồng thời em thấy ñược ứng dụng phép ñồng dạng thực tế sống,... vào nội dung mới!

Bài mới: PHÉP ĐỒNG DẠNG

Hoạt ñộng : (8 phút)

Mục tiêu: HS tiếp cận Định nghĩa phép ñồng dạng

Hoạt ñộng HS...

- Gv củng cố:Theo

ñịnh nghĩa trên,

phép dời hình phép vị tự có phải

là phép đồng dạng khơng? Nếu có

tỉ số ñồng dạng bao nhiêu?

- Gv chiếu slide trả lời câu