Những năm qua, cùng với sự phát triển nhanh chóng của nền kinh tế, với lực lượng lao động ngày một tăng cao thì tỷ lệ thuận với đó là số vụ tai nạn lao động. Đây thực sự là vấn đề đáng lo ngại của toàn xã hội. Những vụ tai nạn lao động nghiêm trọng, những cái chết thương tâm, những tổn thất nặng nề về kinh tế đều để lại hệ lụy không nhỏ. Tuy nhiên, việc xây dựng một môi trường an toàn lao động là thách thức không nhỏ đối với các nhà quản lý, trong đó có công tác thanh tra. CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN VỀ THANH TRA LAO ĐỘNG 1.1, Các khái niệm có liên quan Thanh tra là hoạt động xem xét, đánh giá việc chấp hành, thực thi pháp luật để đưa ra hướng xử lý theo quy định của Pháp luật. Thanh tra Nhà nước là hoạt động xem xét, đánh giá, xử lý theo trình tự, thủ tục do Pháp luật quy định của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền đối với việc thực hiện chính sách, Pháp luật, nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan, tổ chức, cá nhân. Thanh tra Nhà nước bao gồm thanh tra hành chính và thanh tra chuyên ngành. (Theo khoản 1, điều 3, chương I, Luật Thanh tra 2010) Thanh tra chuyên ngành là hoạt động thanh tra của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền theo ngành và lĩnh vực đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân trong việc chấp hành Pháp luật chuyên ngành, quy định về chuyên môn kỹ thuật, quy tắc quản lý thuộc ngành, lĩnh vực đó. (Theo khoản 3, điều 3, chương I, Luật Thanh tra 2010) 1.2, Tổng quan về thanh tra lao động Đối tượng: Việc thực hiện, chấp hành pháp luật lao động của các chủ thể: Người lao động, người sử dụng lao động. Phạm vi: Các doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân thực hiện quan hệ lao động theo hợp đồng lao động và thỏa ước lao động tập thể. Mục đích Căn cứ: Điều 2, chương I, Luật Thanh tra 2010. Gồm các mục đích sau: + Phát hiện sơ hở trong cơ chế quản lý, chính sách, Pháp luật về lao động để kiến nghị với cơ quan Nhà nước có thẩm quyền biện pháp khắc phục. + Phát hiện các nhân tố tích cực nhằm nâng cao hiệu quả quản lý Nhà nước về lao động. Chức năng Căn cứ: Điều 1, chương I, Nghị định 312006NĐCP Điều 1, Quyết định 148QĐBLĐTBXH Chức năng của Thanh tra Lao động là thanh tra chuyên ngành về việc thực hiện pháp luật lao động trên phạm vi cả nước Nhiệm vụ Căn cứ: Điều 18, mục 2, chương II, Luật Thanh tra 2010. Điều 9, chương II, Nghị định 312006NĐCP Khoản 2, điều 2, Quyết định 148QĐBLĐTBXH Nhiệm vụ của Thanh tra Lao động là thanh tra Nhà nước về lao động, bao gồm: + Thanh tra việc chấp hành các quy định về chính sách lao động, an toàn lao động và vệ sinh lao động. + Tổ chức và hướng dẫn khai báo, điều tra tai nạn lao động và những vi phạm tiêu chuẩn vệ sinh lao động. + Tham gia xây dựng và hướng dẫn áp dụng hệ thống tiêu chuẩn, quy trình quy phạm về an toàn lao động, vệ sinh lao động. + Giải quyết khiếu nại, tố cáo về lao động theo quy định của Pháp luật. Nội dung Thanh tra Lao động Thanh tra về việc thực hiện chính sách lao động như: Hợp đồng lao động, bảo hiểm xã hội, tiền lương tối thiểu, tiền thưởng,... Thanh tra về an toàn và vệ sinh lao động như: Bảo hộ lao động, điều kiện làm việc, các chế độ bồi dưỡng độc hại,... 1.3, Cơ cấu tổ chức của Thanh tra Lao động Căn cứ: Điều 17, mục 2, chương II, Luật Thanh tra 2010 Điều 5, điều 6, chương II, Nghị định 312006NĐCP Điều 3, Quyết định 148QĐBLĐTBXH Quyết định 48QĐTTr
Trang 1LỜI MỞ ĐẦU Những năm qua, cùng với sự phát triển nhanh chóng của nền kinh tế, với lực lượng lao động ngày một tăng cao thì tỷ lệ thuận với đó là số vụ tai nạn lao động Đây thực sự là vấn đề đáng lo ngại của toàn xã hội Những vụ tai nạn lao động nghiêm trọng, những cái chết thương tâm, những tổn thất nặng nề về kinh tế đều để lại hệ lụy không nhỏ Tuy nhiên, việc xây dựng một môi trường an toàn lao động là thách thức không nhỏ đối với các nhà quản lý, trong đó có công tác thanh tra
Trang 2CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ THANH TRA LAO ĐỘNG
1.1, Các khái niệm có liên quan
* Thanh tra là hoạt động xem xét, đánh giá việc chấp hành, thực thi pháp luật để đưa ra hướng xử lý theo quy định của Pháp luật
* Thanh tra Nhà nước là hoạt động xem xét, đánh giá, xử lý theo trình tự, thủ tục
do Pháp luật quy định của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền đối với việc thực hiện chính sách, Pháp luật, nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan, tổ chức, cá nhân Thanh tra Nhà nước bao gồm thanh tra hành chính và thanh tra chuyên ngành (Theo khoản 1, điều 3, chương I, Luật Thanh tra 2010)
* Thanh tra chuyên ngành là hoạt động thanh tra của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền theo ngành và lĩnh vực đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân trong việc chấp hành Pháp luật chuyên ngành, quy định về chuyên môn kỹ thuật, quy tắc quản lý thuộc ngành, lĩnh vực đó (Theo khoản 3, điều 3, chương I, Luật Thanh tra 2010) 1.2, Tổng quan về thanh tra lao động
* Đối tượng: Việc thực hiện, chấp hành pháp luật lao động của các chủ thể: Người lao động, người sử dụng lao động
* Phạm vi: Các doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân thực hiện quan hệ lao động theo hợp đồng lao động và thỏa ước lao động tập thể
* Mục đích
- Căn cứ: Điều 2, chương I, Luật Thanh tra 2010
- Gồm các mục đích sau:
+ Phát hiện sơ hở trong cơ chế quản lý, chính sách, Pháp luật về lao động để kiến nghị với cơ quan Nhà nước có thẩm quyền biện pháp khắc phục
+ Phát hiện các nhân tố tích cực nhằm nâng cao hiệu quả quản lý Nhà nước
về lao động
* Chức năng
- Căn cứ: Điều 1, chương I, Nghị định 31/2006/NĐ-CP
Trang 3Điều 1, Quyết định 148/QĐ-BLĐTBXH
- Chức năng của Thanh tra Lao động là thanh tra chuyên ngành về việc thực hiện pháp luật lao động trên phạm vi cả nước
* Nhiệm vụ
- Căn cứ: Điều 18, mục 2, chương II, Luật Thanh tra 2010
Điều 9, chương II, Nghị định 31/2006/NĐ-CP
Khoản 2, điều 2, Quyết định 148/QĐ-BLĐTBXH
- Nhiệm vụ của Thanh tra Lao động là thanh tra Nhà nước về lao động, bao gồm:
+ Thanh tra việc chấp hành các quy định về chính sách lao động, an toàn lao động và vệ sinh lao động
+ Tổ chức và hướng dẫn khai báo, điều tra tai nạn lao động và những vi phạm tiêu chuẩn vệ sinh lao động
+ Tham gia xây dựng và hướng dẫn áp dụng hệ thống tiêu chuẩn, quy trình quy phạm về an toàn lao động, vệ sinh lao động
+ Giải quyết khiếu nại, tố cáo về lao động theo quy định của Pháp luật
* Nội dung Thanh tra Lao động
- Thanh tra về việc thực hiện chính sách lao động như: Hợp đồng lao động, bảo hiểm xã hội, tiền lương tối thiểu, tiền thưởng,
- Thanh tra về an toàn và vệ sinh lao động như: Bảo hộ lao động, điều kiện làm việc, các chế độ bồi dưỡng độc hại,
1.3, Cơ cấu tổ chức của Thanh tra Lao động
* Căn cứ: Điều 17, mục 2, chương II, Luật Thanh tra 2010
Điều 5, điều 6, chương II, Nghị định 31/2006/NĐ-CP
Điều 3, Quyết định 148/QĐ-BLĐTBXH
Quyết định 48/QĐ-TTr
Trang 4* Cơ cấu tổ chức của Thanh tra Lao động – Thương binh và xã hội
* Cơ cấu tổ chức của thanh tra Bộ
Thanh tra Lao
đ ng - Thương ộng - Thương
binh và xã h i ộng - Thương
Thanh tra Lao
đ ng - Thương ộng - Thương
binh và xã h i ộng - Thương
Cấp Trung ương Cấp Trung ương
Thanh tra B Lao ộng - Thương
đ ng - Thương ộng - Thương binh và xã h iộng - Thương
Thanh tra B Lao ộng - Thương
đ ng - Thương ộng - Thương binh và xã h iộng - Thương
Thanh tra Tổng cục dạy nghề
Thanh tra Tổng cục dạy nghề
Cấp tỉnh, thành phố trực thu c ộng - Thương Trung ương
Cấp tỉnh, thành phố trực thu c ộng - Thương Trung ương
Thanh tra các Sở Lao đ ng - Thương ộng - Thương binh và xã h iộng - Thương
Thanh tra các Sở Lao đ ng - Thương ộng - Thương binh và xã h iộng - Thương
Thanh tra B Lao ộng - Thương
đ ng - Thương ộng - Thương
binh và xã h iộng - Thương
Thanh tra B Lao ộng - Thương
đ ng - Thương ộng - Thương
binh và xã h iộng - Thương
Chánh thanh tra Chánh thanh tra
Các phó chánh thanh tra
Các phó chánh thanh tra
Các phòng ban chức năng
Các phòng ban chức năng
Phòng tiếp dân và giải quyết khiếu nại tố cáo
Phòng tiếp dân và giải quyết khiếu nại tố cáo
Phòng tổng hợp và thanh tra hành chính
Phòng tổng hợp và thanh tra hành chính
Phòng thanh tra chính sách lao
đ ngộng - Thương
Phòng thanh tra chính sách lao
đ ngộng - Thương
Phòng thanh tra
an toàn, v sinh ệ sinh lao đ ngộng - Thương
Phòng thanh tra
an toàn, v sinh ệ sinh lao đ ngộng - Thương
Phòng thanh tra chính sách về trẻ
em và xã h iộng - Thương
Phòng thanh tra chính sách về trẻ
em và xã h iộng - Thương
Trang 5CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG CÔNG TÁC THANH TRA VỀ AN TOÀN VỆ SINH LAO ĐỘNG TẠI DOANH NGHIỆP CÓ VỐN ĐẦU TƯ NƯỚC NGOÀI (FDI) Ở VIỆT NAM TRONG TÌNH HÌNH HIỆN NAY
2.1, Thanh tra an toàn vệ sinh lao động ở Việt Nam trong tình hình hiện nay
* Văn bản pháp lý hiện nay
- Nghị định số 186/2007/NĐ-CP ngày 25/12/2007 quy định chức năng kiểm tra, thanh tra của Bộ Lao động – Thương binh và xã hội
- Luật Thanh tra ngày 15/11/2010 quy định về tổ chức, hoạt động thanh tra Nhà nước
- Nghị định số 31/2006/NĐ-CP về tổ chức và hoạt động của Thanh tra Lao động – Thương binh và xã hội
- Quyết định số 148/2008/QĐ-BLĐTBXH quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Thanh tra Bộ
- Quyết định 48/QĐ-TTr quy định chức năng, nhiệm vụ và cơ cấu tổ chức của Phòng Thanh tra an toàn vệ sinh lao động
* Phương thức Thanh tra lao động: Thanh tra viên về lao động phụ trách vùng (Theo Quyết định số 01/2006/QĐ-BLĐTBXH) và sử dụng phiếu tự kiểm tra thực hiện Pháp luật lao động (Theo Quyết định số 02/2006/QĐ-BLĐTBXH)
* Hình thức Thanh tra Lao động:
- Thanh tra theo kế hoạch, chương trình đã được phê duyệt
- Thanh tra đột xuất
* Lực lượng Thanh tra lao động
Theo thống kê, cả nước hiện có 455 thanh tra viên và cán bộ thanh tra trong ngành lao động, trong đó lực lượng chuyên trách về an toàn vệ sinh lao động có khoảng 50 người
2.2, Khái quát về doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) ở Việt Nam trong tình hình hiện nay
Trang 6* Nghiên cứu do Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) thực hiện với sự hỗ trợ của Cơ quan Phát triển Quốc tế Mỹ (USAID) cho biết 75% doanh nghiệp FDI ở Việt Nam có dưới 300 lao động, 37% trong số đó chỉ có chưa đầy 50 lao động
* Phần lớn các doanh nghiệp FDI hoạt động trong lĩnh vực sản xuất (65%), chỉ có 30% trong lĩnh vực dịch vụ
2.3, Thực trạng công tác thanh tra an toàn vệ sinh lao động tại các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài ở Việt Nam trong tình hình hiện nay
* Thanh tra an toàn vệ sinh lao động tại các doanh nghiệp FDI ở Việt Nam trong tình hình hiện nay còn thiếu về số lượng và yếu về chất lượng
Số lượng cán bộ, thanh tra viên lao động nói chung và an toàn vệ sinh lao động nói riêng còn thiếu.Theo khuyến cáo của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), các nước đang phát triển như nước ta, trung bình từ 25.000 – 40.000 lao động thì cần có 1 thanh tra viên về lao động Như vậy, với khoảng trên 50 triệu lao động như ở nước ta hiện nay phải cần tối thiểu 1.500 thanh tra lao động Nhưng hiện tại theo thống kê, cả nước hiện có 455 thanh tra viên và cán bộ thanh tra trong ngành lao động, nhưng lực lượng chuyên trách về an toàn vệ sinh lao động có khoảng 50 người
Bên cạnh thiếu hụt về số lượng, thì chất lượng của thanh tra viên cũng là điều cần phải khắc phục Vì trong chương trình đào tạo cán bộ, thanh tra viên chưa
có chương trình chính thống đào tạo về lĩnh vực an toàn vệ sinh lao động, chủ yếu
là tự đào tạo
Trong khi đó số lượng doanh nghiệp và lao động trong khu vực có vốn đầu
tư nước ngoài đang tăng nhanh Theo báo cáo của Tổng cục Thống kê, tỷ trọng của lao động khu vực nhà nước, nếu năm 1990 là 11,6% thì năm 2011 còn 10,4%, khu vực ngoài nhà nước và khu vực có vốn đầu tư nước ngoài tương ứng tăng từ 88,4% lên 89,6% Năm 2011 so với năm 1990 tổng số lao động đang làm việc tăng trên 20,91 triệu người, khu vực nhà nước tăng trên 1,83 triệu người, chiếm gần 8,8%; hai khu vực còn lại đã tăng 19,07 triệu người, chiếm 91,2%
Trang 7Như vậy với lực lượng thanh tra lao động về an toàn vệ sinh lao động mỏng
và thiếu kiến thức chuyên môn rất khó để có thể thanh tra kiểm tra hết số doanh nghiệp FDI với quy trình sản xuất ngày một hiện đại như hiện nay
* Việc thực hiện khai báo trong phiếu tự kiểm tra thực hiện Pháp luật lao động của các doanh nghiệp FDI còn mang tính hình thức
Phần lớn doanh nghiệp ở Việt Nam hiện nay nói chung và doanh nghiệp FDI nói riêng thực hiện công tác khai báo trong phiếu tự kiểm tra thực hiện Pháp luật lao động còn mang tính hình thức, không sát với thực tế Năm 2006 theo báo cáo của các Sở Lao động - Thương binh và Xã hội, có 9.647 doanh nghiệp được phát phiếu tự kiểm tra việc thực hiện pháp luật lao động, nhưng Thanh tra lao động chỉ thu
về 4.455 phiếu, tiến hành xử lý và gửi thông báo đề nghị khắc phục sai phạm đối với 3.998 doanh nghiệp, phát hiện 12.720 sai phạm Tình trạng này đã gây khó khăn cho công tác thanh tra về an toàn vệ sinh lao động, rất ít sai phạm về an toàn vệ sinh lao động được phát hiện và hậu quả là đã có nhiều vụ tai nạn lao động xảy ra
* Hoạt động thanh tra thường chỉ thực hiện ở một số doanh nghiệp FDI, nhiều doanh nghiệp FDI nhiều năm chưa có cuộc thanh tra nào diễn ra
Ông Nguyễn Văn Tiến, Phó chánh thanh tra Bộ Lao động Thương binh và
Xã hội, tính toán với lực lượng mỏng và nhiều công việc như hiện nay thì phải sau
150 năm thanh tra viên mới quay lại doanh nghiệp một lần Việc phát hiện ra vi phạm, nhất là những vi phạm trong an toàn lao động, là rất hiếm Đây chính là một trong nhiều nguyên nhân khiến tình hình tai nạn lao động, đình công liên tục gia tăng Nhất là trong khu vực FDI, nơi mà điều kiện làm việc luôn hà khắc, tăng ca, làm thêm nhiều thì với số lần thanh tra ít và thậm chí nhiều doanh nghiệp chưa có cuộc thanh tra nào thì nguy cơ xảy ra tai nạn lao động tại các doanh nghiệp này luôn thường trực
Năm 2011, một cuộc khảo sát của VCCI với 1.970 doanh nghiệp FDI đến từ 45 nước và hoạt động ở 61 tỉnh, thành phố của Việt Nam cho biết các doanh nghiệp FDI ít bị cơ quan nhà nước thanh tra hơn so với các doanh nghiệp Nhà nước và tư nhân
* Xử lý sai phạm của các doanh nghiệp FDI sau thanh tra chưa được thực hiện đúng theo quy định
Trang 8Hiện nay Việt Nam còn có nhiều vùng khó khăn và đang nỗ lực cải thiện môi trường đầu tư để thu hút nguồn vốn FDI Mặt khác, cũng phải thấy rằng, áp lực giải quyết việc làm đối với lao động ở Việt Nam là rất lớn và sự có mặt của các doanh nghiệp FDI đã góp phần quan trọng giải quyết vấn đề này Biết được khó khăn này của Việt Nam nói chung và địa phương doanh nghiệp FDI đang hoạt động nói riêng nên không ít doanh nghiệp FDI nêu lý do thông cảm vì là lần đầu tiên thanh tra nên gây ra tình trạng khó xử lý đúng theo quy định
Trang 9KẾT LUẬN
Thanh tra lao động trong tương lai đóng một vai trò rất quan trọng trong việc phân tích và phòng tránh các nguy hiểm tiềm tàng trong công việc Thực tế các cơ quan chức năng cũng đã nhận thức được điều này và đang nỗ lực tăng cường tính hiệu quả và thực thi của các ban thanh tra lao động Thanh tra lao động đang từng bước tiến hành thực hiện nhằm góp phần tạo dựng các điều kiện làm việc tốt và hỗ trợ các doanh nghiệp qua chức năng tư vấn và cưỡng chế của mình./
Trang 10PHỤ LỤC Nghị định 31/2006/NĐ-CP ngày 29/03/2006 của Chính phủ về tổ chức và hoạt động của Thanh tra Lao động – Thương binh và xã hội
Quyết định 148/QĐ-BLĐTBXH ngày 22/01/2008 của Bộ trưởng Bộ Lao động – Thương binh và xã hội về quy định chức năng nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Thanh tra Bộ
Quyết định 48/QĐ-TTr ngày 27/05/2008 của Chánh thanh tra Bộ Lao động – Thương binh và xã hội về việc quy định chức năng, nhiệm vụ và cơ cấu tổ chức của Phòng Thanh tra an toàn vệ sinh lao động
Nghị định số 186/2007/NĐ-CP ngày 25/12/2007 của Chính phủ quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ Lao động – Thương binh và
xã hội
Quyết định số 01/2006/QĐ-BLĐTBXH ngày 16/02/2006 của Bộ trưởng Bộ Lao động – Thương binh và xã hội về ban hành quy chế hoạt động Thanh tra Nhà nước
về lao động theo phương thức thanh tra viên phụ trách vùng
Quyết định số 02/2006/QĐ-BLĐTBXH ngày 16/02/2006 của Bộ trưởng Bộ Lao động – Thương binh và xã hội về ban hành quy chế sử dụng phiếu tự kiểm tra thực hiện Pháp luật lao động