xây dựng phiếu học tập định hướng học sinh chuẩn bị bài ở nhà trước khi lên lớp

SỞ GD – ĐT THANH HÓA TRƯỜNG THPT MAI ANH TUẤN

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

“XÂY DỰNG PHIẾU HỌC TẬP ĐỊNH HƯỚNG HỌC SINH

CHUẨN BỊ BÀI Ở NHÀ TRƯỚC KHI LÊN LỚP”

Người thực hiện: Nguyễn Thế Hoa

SKKN thuộc môn: Hóa học

THANH HÓA NĂM

2013

A ĐẶT VẤN ĐỀ

Hiện nay, đổi mới phương pháp dạy và học không chỉ là phong trào mà còn là một yêu cầu bắt buộc đối với giáo viên và học sinh Để việc đổi mới phương pháp dạy và học đạt hiệu quả cao đòi hỏi giáo viên phải có trình độ chuyên môn vững vàng, phải có sự sáng tạo trong quá trình giảng dạy, bên cạnh đó giáo viên phải biết vận dụng tốt các kĩ thuật, phương tiện dạy học tích cực Đối với học sinh củng cần phải thay đổi tư duy về cách học, không ỉ lại, bị động trong việc tiếp thu kiến thức bài học mà phải thực sự chủ động khi lên lớp Vậy làm thế nào để giáo viên và học sinh có được sự chủ động trước khi lên lớp ? Để trả lời

cho câu hỏi này, tôi xin đưa ra một sáng kiến với chủ đề “Xây dựng phiếu học

tập định hướng học sinh chuẩn bị bài ở nhà trước khi lên lớp ” nhằm giúp

giáo viên và học sinh có được sự chủ động trước khi lên lớp và có được hiệu quả trong tiết học

B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

I CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ

1 Phương pháp xây dựng và sử dụng phiếu học tập

1.1/ Khái niệm phiếu học tập

Phiếu học tập đó là những tờ giấy rời (giấy trắng hoặc giấy trong), có nội dung hướng dẫn, yêu cầu học sinh làm việc trong một khoảng thời gian ngắn tại lớp học hoặc được làm ở nhà trước khi lên lớp

Những vấn đề yêu cầu học sinh làm việc tại lớp hoặc ở nhà là những nội dung có trong bài học như tìm tòi, phát hiện kiến thức mới thông qua tài liệu, hình ảnh, sơ đồ, biểu đồ, số liệu thống kê để rút ra những kết luận cần thiết liên quan đến bài học

1.2/ Vai trò của phiếu học tập trong dạy học

Phiếu học tập là một phương tiện dạy học để tổ chức hoạt động học tập độc lập của học sinh nhằm lĩnh hội, củng cố kiến thức Thông qua hoạt động của cá nhân hay tập thể giải quyết vấn đề đặt ra trong phiếu học tập giúp học sinh hình thành những năng lực và phẩm chất cần thiết trong học tập và cuộc sống như:

- Khả năng phát hiện vấn đề và giải quyết vấn đề

- Góp phần hình thành khả năng tự học

- Hình thành phẩm chất tư duy mềm dẻo, linh hoạt trước những tình huống, yêu cầu khác nhau

- Thói quen tự làm việc và hợp tác tích cực trong nhóm để đạt được hiệu quả cao trong học tập và cuộc sống

Phiếu học tập là một phương tiện đơn giản, có hiệu quả cao trong việc duy trì sự hưng phấn tích cực của học sinh trong giờ học, từ trạng thái mệt mỏi sau một thời gian nghe giảng bài sẽ được khởi động và hưng phấn trở lại qua hoạt động nhóm

1.3/ Phân loại phiếu học tập

Dựa trên mục đích của phiếu học tập ta có thể phân ra thành hai loại:

- Phiếu học tập hình thành kiến thức mới Đó là những phiếu học tập đề cập tới những vấn đề nhỏ, trọng tâm của nội dung bài học Thông qua kết quả làm việc của cá nhân, sau đó là hợp tác nhóm để học sinh tự rút ra những kết luận, các dấu hiệu đặc trưng của sự vật, hiện tượng, khái niệm … là những kiến thức tích hợp của bài học

- Phiếu học tập củng cố, hệ thống hóa kiến thức Đó là những phiếu học tập với mục tiêu khắc sâu kiến thức trọng tâm của bài học và tăng cường khả năng vận dụng kiến thức mới được hình thành

1.4/ Thành phần cơ bản trong phiếu học tập

Mỗi phiếu học tập bao gồm hai thành phần chính thể hiện sự chỉ đạo của người thầy và vai trò của học sinh là chủ thể trong hình thức học tập hợp tác

- Vấn đề học tập trên phiếu học tập:

Giáo viên dựa trên mục tiêu của bài giảng, chủ động lựa chọn đưa ra vấn đề học tập dưới dạng câu hỏi, bài tập cùng với các phương tiện hỗ trợ khác như tài liệu, hình ảnh, sơ đồ, biểu đồ … thể hiện trên phiếu học tập

- Kết quả học tập trên phiếu học tập:

Trên phiếu học tập, sau mỗi câu hỏi nên để trừ ra những chỗ trống vừa đủ để học sinh ghi kết quả học tập của mình Đây là một yếu tố ràng buộc yêu cầu học sinh phải làm việc, là cơ sở để giáo viên kiểm tra và đánh giá kết quả học tập của từng học sinh và của nhóm học sinh

1.5/ Yêu cầu sư phạm trên phiếu học tập

- Hình thức trình bày trên phiếu học tập phải rõ ràng để kích thích tạo ra hứng thú học tập Kích thước của phiếu học tập thường là tờ giấy A4 (giấy trắng hoặc giấy trong) có trừ ra chỗ trống để học sinh ghi kết quả học tập

- Nội dung câu hỏi, bài tập nêu ra trên phiếu học tập phải đảm bảo vừa sức với hoạt động của học sinh trong một khoảng thời gian nhất định

- Trên phiếu học tập phải thể hiện được ý tưởng giảng dạy của giáo viên như tổ chức học sinh giải quyết vấn đề theo kiểu quy nạp hay diễn dịch

- Thể hiện được yêu cầu tự làm việc độc lập và làm việc hợp tác với nhau trong nhóm học tập như trao đổi về một kết quả học tập nào đó, cùng nhau xây dựng bảng hệ thống …

- Vấn đề học tập trên phiếu học tập nên chia từ dễ đến khó để tất cả học sinh trong lớp đều có thể tham gia một cách tích cực

1.6/ Xây dựng phiếu học tập

Khi xây dựng phiếu học tập thường bao gồm các bước sau:

- Lựa chọn vấn đề học tập: Đó là những nội dung kiến thức mới hoặc là những kiến thức củng cố, khắc sâu kiến thức trọng tâm của bài giảng Trong một tiết học có thể sử dụng nhiều vấn đề tùy thuộc vào nội dung khái quát rộng hay hẹp của vấn đề đó

Khi lựa chọn vấn đề cần dựa trên mục tiêu xác định của bài giảng và chúng

ta phải tự trả lời tại sao lại lựa chọn vấn đề này ? vấn đề này có khoảng bao nhiêu học sinh có thể giải quyết được ? Đây là một bước quan trọng quyết định hiệu quả hoạt động học tập của học sinh

- Xác định mục tiêu của phiếu học tập: Mục tiêu của phiếu học tập cần hướng tới kết quả học tập cụ thể mà học sinh phát hiện ra kiến thức và những kĩ năng hình thành

- Phương pháp thể hiện vấn đề học tập: Vấn đề học tập thường được khai thác từ những tài liệu, hình ảnh, sơ đồ, biểu đồ, bảng số liệu … có hiệu quả kích thích sự hào hứng trao đổi, tranh luận của học sinh thông qua các hoạt động quan sát, phân tích, so sánh, hệ thống … trong làm việc theo nhóm

- Dự kiến độ dài kết quả trả lời cho từng câu hỏi để chừa chỗ trống vừa đủ trên phiếu học tập, xác định thời gian cho từng hoạt động

- Xây dựng phiếu học tập: Nếu có 2 hoặc 3 vấn đề ngắn gọn trong cùng một bài học thì có thể trình bày trên cùng một phiếu học tập Cần lưu ý rằng mỗi phiếu học tập phải đảm bảo các yêu cầu sư phạm của nó

1.7/ Sử dụng phiếu học tập trong dạy học

Phiếu học tập sử dụng trong học tập nhằm mục đích thông qua hoạt động

học tập, học sinh lĩnh hội kiến thức mới và có thể vận dụng vào các phương pháp, kĩ thuật dạy học khác nhau đều có hiệu quả hình thành kĩ năng giải quyết vấn đề, thái độ tích cực trong hoạt động học tập

Trên cơ sở của việc chuẩn bị trước ở nhà của từng cá nhân học sinh, khi lên lớp giáo viên tổ chức hoạt động học tập của học sinh theo các bước sau:

- Bước 1: Kiểm tra việc chuẩn bị phiếu học tập ở nhà của cá nhân học sinh Vì sau mỗi tiết học giáo viên đã phát cho mỗi cá nhân học sinh phiếu học tập để về nhà chuẩn bị trước khi lên lớp nên giáo viên không dược bỏ qua bước này Việc kiểm tra có ý nghĩa giáo dục rất cao Sau khi kiểm tra phải nhận xét, đánh giá, tuyên dương những học sinh đã chuẩn bị tốt ở nhà, đồng thời cũng phê bình những học sinh chưa chuẩn bị hoặc chuẩn bị chưa chu đáo trước khi lên lớp

- Bước 2: Tổ chức nhóm học sinh

Tùy thuộc vào nội dung của phiếu học tập, cơ cấu tổ chức lớp học (số học sinh, số bàn học sinh) mà mỗi nhóm học sinh có thể có 3 – 4 học sinh hoặc 5 – 6 học sinh ngồi cạnh nhau, có thể quan sát được nhau để trao đổi và cùng giải quyết vấn đề

- Bước 3: Phát phiếu học tập cho từng nhóm học sinh (nội dung của phiếu học tập này giống với nội dung của phiếu học tập phát cho cá nhân học sinh chuẩn bị ở nhà), xác định thời gian hoạt động nhóm, giới thiệu sơ lược và cách thực hiện trên phiếu học tập

- Bước 4: Trên cơ sở đã chuẩn bị trước ở nhà, các học sinh trong mỗi nhóm thảo luận để đi đến thống nhất và kết luận về vấn đề học tập, sau đó ghi lại kết quả đã thông nhất trên phiếu học tập Trong quá trình học sinh thảo luận, giáo viên cần bao quát lớp, nhắc nhở các nhóm học sinh phải làm việc tích cực, duy trì sự ổn định trong lớp

- Bước 5: Học sinh báo cáo kết quả thảo luận nhóm

+ Nếu nội dung của tất cả các nhóm giống nhau thì giáo viên yêu cầu một nhóm nào đó báo cáo kết quả thảo luận của nhóm mình và yêu cầu các nhóm khác nhận xét, bổ sung cho đầy đủ

+ Nếu nội dung của các nhóm khác nhau thì giáo viên yêu cầu đồng thời các nhóm học sinh báo cáo bằng cách cho đại diện các nhóm ghi lên bảng hoặc từng nhóm học sinh báo cáo trên máy chiếu (nếu phiếu học tập trình bày trên

giấy trong), sau đó các nhóm học sinh cùng nhận xét, bổ sung cho nhau và hoàn thiện kiến thức

Trong quá trình tổ chức hoạt động học tập dựa trên phiếu học tập, giáo viên cần chú ý một số điểm sau:

- Giáo viên cần quan sát và giúp đỡ các nhóm học sinh đều làm việc

- Giáo viên phải có biện pháp khích lệ để học sinh tự giác làm việc

- Trước khi phát phiếu học tập thì giáo viên có thể yêu cầu học sinh gấp sách giáo khoa lại bởi các em đã được chuẩn bị trước ở nhà

- Giáo viên có thể sử dụng các phương tiện trực quan khác nhau như tranh ảnh, máy chiếu, mô hình, băng video … cho tập thể lớp quan sát để khai thức các kiến thức do các phương tiện trực quan đó truyền tải

- Giáo viên cần chú ý tới thời gian của tiết học để tổ chức các hoạt động sao cho vừa đảm bảo kiến thức trọng tâm của bài học, vừa đủ cho các nhóm học sinh

thực hiện xong yêu cầu trong phiếu học tập

2 Chuẩn bị bài trước khi lên lớp

Dạy học là công việc vừa có tính khoa học, vừa có tính nghệ thuật, nó luôn đòi hỏi sự sáng tạo, chủ động của giáo viên trong quá trình giảng dạy và sự tích cực, chủ động của học sinh trong quá trình học tập Tuy nhiên, không thể có một sự sáng tạo, chủ động, tích cực nào mà lại thiếu đi sự chuẩn bị chu đáo Việc chuẩn bị bài trước khi lên lớp giúp giáo viên và học sinh định hình được kiến thức trọng tâm của bài học, nhờ đó giáo viên dễ dàng truyền thụ kiến thức, học sinh tiếp thu kiến thức một cách chủ động, tích cực hơn, hiểu rõ bài hơn, nhớ lâu hơn

II THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ

Hiện nay, ở hầu hết các cơ sở giáo dục, giáo viên đã và đang rất tích cực đổi mới phương pháp dạy học thông qua việc sử dụng các kĩ thuật dạy học tích cực, ứng dụng công nghệ thông tin, sử dụng các phương tiện, thiết bị dạy học tích cực Tuy nhiên, một thực trạng phổ biến hiện nay là ở đa số học sinh còn chưa thay đổi cách học cho phù hợp với việc đổi mới phương pháp của giáo viên Học sinh tiếp thu kiến thức một cách thụ động, đến lớp mới mở sách giáo khoa theo yêu cầu của giáo viên mà không có sự chuẩn bị bài ở nhà Vì vậy có

những tiết dạy học sinh không tham gia xây dựng bài được, dẫn đến không khí lớp nặng nề, buồn chán, đi ngược lại với tinh thần đổi mới phương pháp

III GIẢI PHÁP TỔ CHỨC THỰC HIỆN

- Để khắc phục thực trạng nêu trên, chúng ta cần thay đổi cách học của học sinh, mà trước hết là khơi dậy ở học sinh tinh thần chuẩn bị bài trước khi lên lớp Đây là vấn đề không mới nhưng là một vấn đề hết sức quan trọng trong thời điểm hiện nay, sự chuẩn bị bài tốt của học sinh sẽ góp phần cùng giáo viên thực hiện tốt bài giảng trên lớp theo đúng tinh thần của đổi mới phương pháp

- Vấn đề đặt ra là cách thức tổ chức giúp học sinh say mê chuẩn bị bài ở nhà Nếu sau mỗi tiết học giáo viên chỉ nhắc xuông với học sinh rằng “các em về nhà chuẩn bị bài mới trước khi lên lớp” thì sẽ không có hiệu quả cao, lời dặn dò này thường chỉ có tác dụng với những học sinh ham học, đã được làm quen với cách chuẩn bị bài ở nhà; còn đa số học sinh sẽ không hình dung ra phải chuẩn bị như thế nào, với những nội dung gì, có chăng chỉ là đọc lướt qua sách giáo khoa một lần trước khi lên lớp Thay vì nhắc học sinh như vậy, sau mỗi tiết học tôi sẽ phát cho học sinh một hay nhiều phiếu học tập có ghi những câu hỏi và bài tập thể hiện nội dung kiến thức trọng tâm của bài học tiếp theo Với cách làm này sẽ giúp học sinh có phương tiện, nội dung để làm việc ở nhà trước khi lên lớp, từ đó học sinh cũng định hình ra kiến thức trọng tâm của bài học tiếp theo

- Việc xây dựng phiếu học tập định hướng học sinh chuẩn bị bài ở nhà trước khi lên lớp tiến hành theo các bước sau:

+ Bước 1: Giáo viên nghiên cứu sách giáo khoa, tài liệu liên quan để tìm ra kiến thức trọng tâm của bài học

+ Bước 2: Xây dựng hệ thống câu hỏi, bài tập hay các yêu cầu mà học sinh cần phải hoàn thiện ở nhà trước khi lên lớp

+ Bước 3: Thiết kế phiếu học tập theo các nội dung, đơn vị kiến thức của bài học để học sinh thuận tiện trong quá trình chuẩn bị

+ Bước 4: Sau mỗi tiết học, giáo viên phát phiếu học tập cho từng học sinh và hướng dẫn học sinh cách làm việc với phiếu học tập ở nhà

Sau đây tôi xin giới thiệu một số phiếu học tập định hướng học sinh chuẩn bị các bài học của chương VI (Sách giáo khoa Hóa học lớp 10 nâng cao) ở nhà trước khi lên lớp Mỗi phiếu học tập được trình bày trên khổ giấy A4 như sau:

TIẾT 62: KHÁI QUÁT VỀ NHÓM OXI

I VỊ TRÍ NHÓM OXI TRONG BTH

Hãy cho biết tên gọi, kí hiệu hóa học của các nguyên tố nhóm VIA (nhóm oxi) ?

………

………

II C U T O NGUYÊN T CÁC NGUYÊN T NHÓM OXIẤU TẠO NGUYÊN TỬ CÁC NGUYÊN TỐ NHÓM OXI ẠO NGUYÊN TỬ CÁC NGUYÊN TỐ NHÓM OXI Ử CÁC NGUYÊN TỐ NHÓM OXI Ố NHÓM OXI

Nguyên tố Cấu hình e

nguyên tử

Số e lớp ngoài cùng

Số e độc thân ở trạng thái

cơ bản

Số e độc thân khi bị

kích thích

Số oxi hóa thường gặp trong hợp chất O

S

Se

Tu

Giống

nhau

Khác nhau

III TÍNH CHẤT CỦA CÁC NGUYÊN TỐ NHÓM OXI

1) Tính chất của đơn chất

Căn cứ vào cấu hình e lớp ngoài cùng, độ âm điện, bán kính nguyên tử của các nguyên tố hãy rút ra nhận xét về:

- Tính phi kim của các nguyên tố trong nhóm oxi.

- Sự biến đổi tính phi kim (từ O đến Te).

- So sánh tính phi kim của các nguyên tố nhóm oxi với nhóm halogen.

………

………

………

2) Tính chất của hợp chất

Viết công thức hợp chất với hiđro và hợp chất hiđroxit của các nguyên tố nhóm oxi và nêu các tính chất cơ bản của các hợp chất này ?

………

………

………

………

………

………

TIẾT 63: OXI I CẤU TẠO PHÂN TỬ OXI - Viết cấu hình e nguyên tử, công thức phân tử và cấu tạo phân tử oxi ? + Cấu hình e nguyên tử: ………

+ Công thức phân tử: ………

+ Công thức cấu tạo phân tử: ………

- Rút ra nhận xét về cấu tạo nguyên tử và cấu tạo phân tử oxi ? ………

………

II TÍNH CHẤT VẬT LÍ VÀ TRẠNG THÁI TỰ NHIÊN CỦA OXI - Nêu các tính chất vật lí của oxi ? ………

………

- Oxi trong không khí được tạo ra từ đâu ? Làm gì để bảo vệ tầng khí quyển ? ………

………

III T NH CH T HÓA H C C A OXIÍNH CHẤT HÓA HỌC CỦA OXI ẤU TẠO NGUYÊN TỬ CÁC NGUYÊN TỐ NHÓM OXI ỌC CỦA OXI ỦA OXI Hoàn thành PTHH Vai trò của oxi Hoàn thành PTHH Vai trò của oxi 1) Na + O 2  t0 5) C + O 2  t0 2) Cu + O 2  t0 6) CO + O 2  t0 3) Al + O 2  t0 7) CH 4 + O 2  t0 4) P + O 2  t0 8) C 2 H 5 OH + O 2  t0 Kết luận: IV ỨNG DỤNG VÀ ĐIỀU CHẾ - Liên hệ thực tế hãy rút ra những ứng dụng của oxi trong đời sống và sản xuất ? ………

………

- Nêu phương pháp và viết các PTHH điều chế oxi trong phòng thí nghiệm và trong công nghiệp ? ………

………

………

………

TIẾT 64: OZON VÀ HIĐRO PEOXIT Ozon (O 3 ) Hiđro peoxit (H 2 O 2 ) Cấu tạo phân tử ……….

……….

……….

……….

……….

………

………

………

………

………

Tính chất vật lí ……….

……….

……….

……….

……….

………

………

………

………

………

Tính chất hóa học ……….

……….

……….

……….

……….

……….

……….

……….

……….

……….

……….

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………