giáo án than khảo bồi dưỡng thao giảng, thi giáo viên giỏi môn sinh học lớp 9 tiết 23 đột biến cấu trúc nhiễm sắc thể (7)

Nhiễm sắc thể bị biến đổi cấu trúc.. H Nhiễm sắc thể bị biến đổi cấu trúc.. Nhiễm sắc thể bị biến đổi cấu trúc... Vậy đột biến cấu trúc NST gồm những dạng nào?I.Một số dạng đột biến

KiÓm tra bµi cò: (3 phút):

Đột biến gen là gì? Nêu các dạng đột biến gen và

nhận dạng chúng?

H ình a

H ình d

Thêm một cặp nu

H ình b

Mất một cặp nu

H ình c

Thay thế 1 cặp nu này bằng cặp nu khác

- Hình a: đoạn gen ban đầu

- Hình b,c,d : Đoạn gen bị biến đổi

H G

F

H D

C

Nhiễm sắc thể ban đầu

Nhiễm sắc thể bị biến đổi cấu trúc

I Một số dạng đột biến cấu trúc NST

Mụ̣t đoạn H của nhiờ̃m sắc thờ̉ bị đứt và mṍt hẳn.

NST ban đõ̀u gụ̀m có mṍy đoạn, đó là những đoạn nào?NST ban đõ̀u gụ̀m có 8 đoạn: A,B,C,D,E,F,G,H

Hãy quan sỏt và mụ tả lại quỏ trỡnh biến đụ̉i sau đõy?

Hãy so sỏnh NST sau khi bị biến đụ̉i với NST ban đõ̀u vờ̀ sụ́

đoạn và chiờ̀u dài?

NST sau khi bị biến đụ̉i còn 7 đoạn và ngắn hơn NST ban đõ̀u

Dạng mṍt đoạn

Đõy là dạng đột biến nào?

H G

F

C

Nhiễm sắc thể ban đầu

I.Một số dạng đột biến cấu trúc NST

B

Hãy quan sỏt và mụ tả quỏ trỡnh biến đụ̉i sau đõy?

Nhiờ̃m sắc thờ̉ bị biến đụ̉i cṍu trỳc

Đoạn B,C được lặp lại một lõ̀n

Hãy so sỏnh NST sau khi bị biến đụ̉i với NST ban đõ̀u vờ̀ sụ́

đoạn và chiờ̀u dài?

Sụ́ đoạn tăng lờn hơn NST ban đõ̀u 2 đoạn và chiờ̀u dài thỡ

dài hơn

Đõy là dạng đột biến nào?

Dạng lặp đoạn

H G

F

Nhiễm sắc thể ban đầu

I Một số dạng đột biến cấu trúc NST

Đoạn BCD của nhiờ̃m sắc thờ̉ bị đứt ra sau đó quay

và gắn lại vào nhiờ̃m sắc thờ̉ đó

180o

Hãy quan sỏt và mụ tả quỏ trỡnh biến đụ̉i sau?

H

Nhiễm sắc thể bị biến đổi cấu trúc

Hãy so sỏnh NST sau khi bị biến đụ̉i với NST ban đõ̀u vờ̀ sụ́ đoạn, trỡnh tự sắp xếp của cỏc đoạn?

NST sau khi bị biến đụ̉i võ̃n gụ̀m 8 đoạn nhưng trỡnh tự

3 đoạn B,C,D bị đảo thành D,C.B

Đõy là dạng đột biến nào?

Dạng đảo đoạn

I Một số dạng đột biến cấu trúc NST

Hãy quan sát và mô tả quá trình biến đổi sau của NST?

Hai đoạn B,C của NST bị đứt ra và gắn vào vị trí khác trên

cùng NST đó

Dạng đột biến này gọi là dạng gì?

Dạng

chuyển đoạn

H G

F

U T

S

H G

Nhiễm sắc thể ban đầu

Nhiễm sắc thể bị biến đổi cấu trúc

I Một số dạng đột biến cấu trúc NST

Đụ̣t biờ́n sau thuụ̣c dạng nào, xảy ra trờn mṍy NST, các NST đó có tương đụ̀ng hay khụng?

Vậy đột biến cấu trúc NST gồm những dạng nào?

I.Một số dạng đột biến cấu trúc NST

GV: Các dạng này đã làm biến đổi cấu trúc của NST hoặc gây ra sự sắp xếp lại các gen trên

chúng, nghĩa là cấu trúc của NST đã bị biến đổi Đó gọi là đột biến cấu trúc NST.

Vậy: Đột biến cấu trúc NST là gi?

II Khái niệm đột biến cấu trúc NST

III Tính chất của đột biến cấu trúc NST.

Ví dụ:+ Ví dụ 1: Mất một đoạn nhỏ ở đầu NST 21 gây

ung thư máu ở người

+ Ví dụ 2: Chuyển đoạn NST số 4 sang đoạn

NST 14 ở lợn lanđrat làm giảm 56 % khả năng

sinh sản

Em hãy cho một số ví dụ về hậu quả của đột biến

cấu trúc NST?

Ví dụ 3: (Mất đoạn NST số 5)- Hội chứng “mèo kêu”:

đứa trẻ có tiếng khóc như tiếng mèo kêu, đầu bé thiểu năng trí tuệ

và thường chết ở tuổi sơ sinh hoặc niên thiếu

Mắt ruồi giấm có bộ NST bình thường

Mắt ruồi giấm có

đoạn NST 16 A

nhân đôi

Mắt ruồi giấm có

đoạn NST 16 A nhân ba

III Tính chất của đột biến cấu trúc NST

+ Ví dụ 4: Lặp đoạn 16A ở ruồi giấm làm mắt hình cầu trở

thành mắt dẹt, nếu lặp nhiều lần mất hẳn mắt:

- Ví dụ 5: Lặp đoạn NST mang gen quy định enzim

thủy phân tinh bột ở một giống lúa mạch làm cho enzim này có hoạt tính cao hơn có lợi cho sản xuất bia.

Qua các ví dụ trên, ví dụ nào là đột biến có lợi, ví

dụ nào là đột biến có hại?

Ví dụ 1,2,3,4 là những đột biến có hại, ví dụ 5 là

đột biến có lợi.

Vậy đột biến cấu trúc NST có tính chất như thế

nào?

Đa số có hại, chỉ một số ít trường hợp là có lợi

Các đột biến có lợi có ý nghĩa trong chọn giống và tiến hóa, được con người sử dụng.

III Tính chất của đột biến cấu trúc NST

Nhiễm sắc thể gen Tính trạng

Thay đổi cấu trúc

Thay đổi số lượng

và cách sắp xếp

Biến đổi

(Sắp xếp hài hoà) (Thích nghi)

Phần lớn có hại

Vì sao đột biến cấu trúc NST thường gây hại cho bản thân sinh vật?

III Tính chất của đột biến cấu trúc NST

Đột biến cấu trúc NST có khả năng di truyền không? Tại sao?

- Có di truyền

-Vì qua chức năng của NST chúng ta đã học ở bài 8: NST

là cấu trúc mang gen có bản chất là AND, chính nhờ sự tự sao của AND đưa đến sự tự nhân đôi của NST, nhờ đó các gen quy định tính trạng được di truyền qua các thế hệ

tế bào và cơ thể Khi NST bị biến đổi cấu trúc thì gen cũng biến đổi theo Vì vậy đột biến cấu trúc NST có khả năng di truyền

GV: chiếu nhánh thứ 3: Tính chất

III Tính chất của đột biến cấu trúc NST

IV Nguyên nhân phát sinh đột biến cấu trúc NST

- Nghiên cứu thông tin SGK:

- Đột biến cấu trúc NST xảy ra do đâu ?

*Nguyên nhân bên trong (rối loạn nội bào) và tác nhân bên ngoài (vật lý, hoá học )

- Nguyên nhân chủ yếu gây ra đột biến cấu trúc

NST là gì ?

*Là các tác nhân vật lý và hoá học trong ngoại

cảnh đã phá vỡ cấu trúc NST hoặc gây ra sự sắp xếp lại các đoạn của chúng.

+ Tác nhân vật lý: Tia phóng xạ, tia cực tím, nhiệt độ,…

+ Tác nhân hóa học: ảnh hưởng của các chất hóa học như nicotin,dioxin (chất độc màu da cam ),…

IV Nguyên nhân phát sinh đột biến cấu trúc NST

Những hoạt động nào của con người tạo ra tác

nhân gây đột biến cấu trúc NST?

Do ô nhiễm môi trường tạo ra từ:

- Các hoạt động công nghiệp

- Sinh hoạt, sản xuất nông nghiệp

- Sản xuất, thử vũ khí hạt nhân,

- Đặc biệt là do chiến tranh.

IV Nguyên nhân phát sinh đột biến cấu trúc NST

Hoạt động xả rác bừa bãi của con người

Hoạt động thả khói bụi ra

ngoài môi trường của một

nhà máy thép

Máy bay Mỹ rải chất độc hoá học xuống miền nam

Ô nhiêm do chất phóng xạ

Khai thác u rannium

Nhà máy điện hạt nhân

Tham hoạ checnơbưn

Thảm hoạ hạt nhân

tại nhật

Nguyên nhân - Hậu quả

Hóa chất bảo vệ thực vật và chất độc hóa học

Ung thư da

Là học sinh đang ngồi trên ghế nhà trường em cần làm gì để hạn chế việc phát sinh các đột biến cấu trúc NST.

- Bảo vệ môi trường sống trong sạch

- Tích cực trồng và bảo vệ cây xanh

-Tuyên truyền cho mọi người về tác hại của đột biến NST để phòng tránh

-………

………

-GV: chiếu nhánh thứ 4: Nguyên nhân phát sinh

-GV: Củng cố sơ bài học bằng sơ đồ tư duy, cho HS so sánh với sơ đồ của các nhóm

IV Nguyên nhân phát sinh đột biến cấu trúc NST

B ài tập 1: Phân biệt đột biến gen và đột biến cấu trúc NST ?

+ Khác nhau :

ĐỘT BIẾN GEN ĐỘT BIẾN CẤU TRÚC NST

-Làm biến đổi cấu trúc

* Củng Cố

Bài tọ̃p 2:

Hãy sắp xờ́p thụng tin ở cụ̣t A với cụ̣t B sao

cho phù hợp

•

1-Đụ̣t biến gen

2- ột biến cấu trúc Đột biến cấu trúc

NST

a- Do trình tự sắp xếp các ribônuclêic trên ARN thay đổi

b- Do sự rối loạn quá trình tự sao chép AND

d ới tác động của môi tr ờngc- Do tác nhân vật lý, hoá học từ môi tr ờngphá vì cấu trúc NST

d- Do biến đổi kiểu hình phát sinh trong đời cá thể d ới ảnh h ởng trực tiếp của môi tr ờng

4 Hướng dẫn về nhà:

- Học bài, trả lời câu hỏi SGK.

- Tìm hiểu bài mới: đột biến số lượng NST, vẽ sơ đồ tư duy của bài ra giấy.

- Sưu tầm một số tranh ảnh, ví dụ về sinh vật bị biến đổi do đột biến số lượng NST gây ra.