Bài giảng Sản xuất sạch hơn đại học quốc gia hồ chí minh

2 Nội dung Chương 1: Hiện trạng môi trường Chương 2: Giới thiệu Sản xuất sạch hơn SXSH Chương 3: Phương pháp luận Methodology Chương 4: Kiểm toán năng lượng-Sử dụng hiệu quả & Tiết kiệm

2

Nội dung

Chương 1: Hiện trạng môi trường

Chương 2: Giới thiệu Sản xuất sạch hơn (SXSH)

Chương 3: Phương pháp luận (Methodology)

Chương 4: Kiểm toán năng lượng-Sử dụng hiệu quả & Tiết kiệm năng lượng (Energy Auditing)

Chương 5: Ví dụ thực tế

Chương 6: Quan trắc số liệu

Chương 7: SXSH và Cơ chế phát triển sạch - (Clean

Development Mechanism - CDM)

3

CHƯƠNG 1:

HIỆN TRẠNG MƠI TRƯỜNG

v Khí hậu tòan cầu ấm lên

v Sử dụng năng lượng hố thạch gây ơ nhiễm

v Suy thối tầng ozone

v Mưa acid, sa mạc hố, gảim diện tích rừng

v Giảm tính đa dạng sinh học

4

Þ PHÁT TRIỄN KINH TẾ

Þ Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG

PHÁT TRIỄN CÔNG NGHIỆP

5

Những yếu tố chính quyết định loại, số

lượng các chất ô nhiễm công nghiệp

v Nguyên liệu sử dụng

v Hàm lượng năng lượng sử dụng/ Suất tiêu hao

v Trình độ công nghệ

v Loại sản phẩm được sản xuất

v Mức độ phức tạp của qui trình sản xuất và sử dụng năng lượng

6

Ô nhiễm môi trường là biểu hiện của:

Ø Nền kinh tế không hiệu quả

Ø Trình độ công nghệ thấp, thiết bị lạc hậu

Ø Quản lý nội vi kém

Ø Quản lý môi trường không hiệu quả trong sản xuất và dịch vụ

7

Tội nghiệp cho môi trường Việt Nam

l Thời gian công nghiệp hóa, đô thị hóa ở Việt Nam còn rất ngắn so với nhiều nước, nhưng độ bền

vững của môi trường lại thuộc loại thấp so với những nước này

l Chỉ số bền vững môi trường (ESI) năm 2005 của

Việt Nam đạt 42,3 điểm, đứng thứ 8 trong các nước ASEAN, đứng sau cả Myanmar, Lào và Campuchia

l Sở dĩ chỉ số bền vững môi trường của Việt Nam

thấp do tình trạng ô nhiễm còn nặng và tài nguyên thiên nhiên bị tàn phá nghiêm trọng, chưa có giải pháp hữu hiệu để khắc phục.

8

Tội nghiệp cho môi trường Việt Nam

đối với các ngành công nghiệp, giao thông, chế biến thủy sản

giảm diện tích cây xanh và mặt nước

thoái do việc chuyển đổi sử dụng đất không đúng quy hoạch, khai thác và sử dụng bừa bãi các nguồn tài nguyên thiên nhiên,

do thiên tai, hạn hán, cháy rừng

nghề cũng đang là vấn đề bức xúc hiện nay

Theo báo cáo đánh giá môi trường Việt Nam, lượng phát sinh chất thải rắn ở Việt Nam trên 15 triệu tấn/ năm, trong khi đó thu gom mới đạt khoảng 70%, chủ yếu tập trung ở các khu đô thị.

9

Tội nghiệp cho môi trường Việt Nam

chuẩn môi trường mới đạt khoảng 45%

mới đạt 7,5%

hội phát ra lên đến 102 triệu tấn

hoặc có thiết bị xử lý ô nhiễm môi trường mới đạt 50%.

17%

l lượng chất thải công nghiệp từ 200 - 300 tấn,

l chất thải rắn nguy hại từ 80 - 120 tấn

Tuy nhiên, trong 6 tháng đầu năm 2006 chỉ có 272/800 doanh nghiệp tự giác nộp phí bảo vệ môi trường với tổng cộng số tiền trên 3 tỷ đồng.

11

Tội nghiệp cho môi trường TP.HCM

l Theo BQL các KCN-KCX TPHCM, tổng lượng nước thải hàng ngày từ các KCN-KCX vào khoảng

40.000m 3 nhưng chỉ có 20.000m 3 được xử lý đạt tiêu chuẩn thải ra môi trường

l Trong số 12 KCN thì 9 KCN chưa có hệ thống xử lý nước thải tập trung Ban Quản lý KCN-KCX đã lên

kế hoạch buộc tất cả các KCN-KCX đến cuối năm

2006 phải có hệ thống xử lý nước thải tập trung, nhưng đến nay tình hình triển khai kế hoạch này rất chậm

12

Tội nghiệp cho môi trường Việt Nam

l Mục tiêu đến năm 2010 còn rất nặng nề:

bị các thiết bị giảm thiểu ô nhiễm;

chuẩn môi trường;

tập trung; thu gom 90% chất thải rắn sinh hoạt; xử lý 80% chất thải nguy hại và 100% chất thải y tế;

nước sinh hoạt hợp vệ sinh; 90% đường phố có cây xanh; 42 43% tổng diện tích đất tự nhiên có rừng; khôi phục 50% rừng đầu nguồn đã bị suy thoái; đạt 11 - 12% diện tích các khu bảo tồn tự nhiên so với diện tích đất tự nhiên.

13

Đề nghị đóng cửa lò nung

Nhà máy Xi măng Cosevco 19

Nhà máy Xi măng Cosevco 19 gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng, đặc biệt là ô nhiễm khói bụi làm ảnh hưởng đến sức

khỏe và đời sống của người dân

Sở TN-MT đề nghị UBND thành phố Đà Nẵng đóng cửa lò nung clinke đối với nhà máy này cho đến khi nào khắc phục được tình trạng ô nhiễm môi trường

Sở TN-MT TP Đà Nẵng cho biết, qua kết quả các mẫu lấy được

từ đợt thanh tra ngày 20-7, nồng độ khói bụi do Nhà máy

Cosevco thải ra vượt gấp nhiều lần cho phép, cụ thể: nồng độ khí CO gấp 47 lần, bụi gấp 34 lần cho phép

15

Xử lý cuối đường ống (end of pipe)

Nhược điểm:

v Đắt tiền và không hiệu quả

v Tăng lượng chất thải rắn

v Tổn thất nguyên liệu, sản phẩm và hoá chất để xử lý

Biến chất thải từ dạng này sang dạng khác

17

Xe ô-tô “tiết kiệm nhiên liệu, thân thiện môi trường”

– xem ảnh) là thành quả của nhóm các nhà khoa học thuộc 9 nước châu Âu, được khởi xướng bởi ý tưởng của hai GS Matt Barker và Ben Drew của Trường ĐH Bath (Anh)

Clever rất gọn nhẹ (rộng 1m, ngang 0,5m), ít hao nhiên liệu (chạy 100km chỉ tốn 1,5 lít xăng), ít gây tiếng ồn và hoàn toàn

“thân thiện” với môi trường

nghiêng nhằm hạn chế nguy cơ đỗ ngã, đặc biệt ở những đoạn đường có nhiều khúc cua Với vận tốc tối đa 100 km/giờ, Clever

là sự kết hợp giữa kiểu dáng nhỏ gọn và khả năng tiết kiệm nhiên liệu của xe hai bánh với sự tiện nghi cùng an toàn của xe

18

Biến chất dẻo thành dầu

động cơ

ăn các chất thải độc hại, đồng thời phát sinh ra điện năng

pháp mới xử lý rác bằng chất dẻo, theo đó các loại bao bì nhựa có thể tái chế thành dầu động cơ nhờ sử dụng nhiệt độ cao, PE sẽ biến thành một dạng sáp, làm cơ sở chế tạo ra dầu nhờn kỹ thuật chất lượng cao.

được rác thải, trong khi tiết kiệm được nhiều nguyên liệu từ dầu

mỏ thường để sử dụng chế tạo dầu nhờn động cơ

lâu như phòng khách, phòng làm việc, phòng ăn nên lắp đặt đèn huỳnh quang tiết kiệm điện

thường xuyên nhưng không lưu lại ở đó lâu như sân vườn, ban công, cầu thang, hành lang, garage, nhà kho… chỉ cần thiết có đèn chiếu sáng trong một khoảng thời gian ngắn Tuy nhiên, trên thực tế, đôi khi chúng ta thường hay quên tắt đèn khi đi qua khu vực trên hoặc do ý thức của người sử dụng chưa cao, ngại phải tắt đèn gây lãng phí điện không cần thiết

20

Tiết kiệm năng lượng cho nhà bạn

đèn cảm ứng sử dụng tia hồng ngoại phát hiện chuyển động từ xa Đèn sẽ tự động bật sáng khi có sự xuất hiện của con người từ xa 8-10m và tự động tắt trong vòng 30 giây đến 15 phút tùy theo sự cài đặt của người sử dụng.

huỳnh quang (tiết kiệm 30% điện năng so với chấn lưu sắt

từ thông dụng hiện nay) Có thể sử dụng loại đèn huỳnh quang để tăng giảm cường độ sáng (với loại chấn lưu

“dimmable”), khi không cần thiết có thể giảm cường độ sáng đến mức thấp nhất

21

Máy sản xuất ván ép từ rác thải

l Ông Trần Phúc ở thành phố Đà Lạt (Lâm Đồng) vừa nghiên cứu và sản xuất thành công máy sản xuất ván ép từ vỏ cà phê, lá thông khô,

xơ bắp, vỏ trấu Dây chuyền sản xuất ván ép gồm máy xay các loại rác, máy trộn, máy ép và máy cắt sản phẩm

l Theo ông Phúc, vấn đề nan giải nhất là việc nghiên cứu, chế tạo chất keo trộn bột rác để cho ra một hỗn hợp đạt các thông số cần thiết nhằm đảm bảo cho ra sản phẩm tốt nhất Kết quả sản xuất thử nghiệm đã cho ra những tấm ván ép lớn (dài 10m, rộng 2 m và dày 30 cm) có vân đẹp, nhẹ, đặc biệt là có độ bền cao

l Chi phí đầu tư cho một dây chuyền máy khoảng 30 - 40 triệu đồng, nguyên liệu để sản xuất rẻ - chủ yếu là tận thu nên hiệu quả kinh tế cao.

l Công nghệ chế biến ván này không những giúp người nông dân có thêm thu nhập mà còn tác động tốt đến môi trường.

l Ông Trần Phúc cho biết, sản phẩm máy ván ép đang được giới thiệu

ở một số thị trường, đồng thời ông đang có kế hoạch mở rộng sản xuất trên quy mô lớn.

22

Phân loại rác tại nơi công cộng

23

Phân loại rác tại Đại học King Mongkutt – Thái Lan

24

Hơi nước dư thải bỏ tại một nhà máy

25

Toàn cảnh trạm phát điện từ rác

tại bãi rác Gò Cát (TP.HCM) (Vnn).

26

Rò rĩ nước cấp tại một nhà máy

27

người nhưng đèn vẫn sáng, quạt vẫn chạy (ảnh chụp lúc 12 giờ 40 phút ngày 11-3) Ảnh: ĐỖ MINH QUÂN

29

Thế nào là 'tiết kiệm' và 'tiết kiệm điện'

l Khái niệm “ tiết kiệm ” nên được hiểu theo nghĩa rộng hơn, không nên nghĩ một cách đơn giản “tiết kiệm” là phải giảm tiền

trong hoá đơn điện Tiết kiệm cho gia đình hay quốc gia, đó cũng là tiết kiệm

Giảm dòng điện lãng phí là giảm được chi phí đầu tư ban đầu, hoặc tăng độ bền cho

hệ thống

30

Vậy

SẢN XUẤT SẠCH HƠN &

SỬ DỤNG HIỆU QUẢ VÀ TIẾT KIỆM

NĂNG LƯỢNG

là gì

27/12/2006 Gioi thieu SXSH-TKNL 1

CHƯƠNG 2:

GIỚI THIỆU VỀ SXSH

27/12/2006 Gioi thieu SXSH-TKNL 3

Các bạn có thể tính được….

v Rò rỉ một giọt dầu trong một giây tương đương với tổn thất trên 2.000 lít/năm.

v Khoảng 2 kg muối rơi vãi sẽ làm bẩn 1 m 3 nước sạch

v Một vòi nước để mở sẽ thất thoát 1 m 3 nước một giờ

v Lỗ rò có d=1 mm trên đường ống nước sẽ làm thất thoát

140 m 3 nước/năm

v Ống 34 mm dẫn hơi nước ở 150 O C và đọan dài 1m có bề mặt không cách nhiệt sẽ làm thất thoát nhiệt tương đương với

230 lít dầu FO môt năm.

v Lỗ d =1 mm trên đường ống dẫn khí nén ở áp suất 6 bar sẽ gây lãng phí điện năng khoảng 3.000 KWh/năm.

v Mỗi mức tăng 10 O C của nhiệt độ vận hành động cơ trên giá trị qui định, tuổi thọ động cơ bị giảm còn một nữa.

27/12/2006 Gioi thieu SXSH-TKNL 4

Tổng quát

QUI TRÌNH CÔNG NGHỆ SẢN XUẤT

NGUYÊN LIỆU

SẢN PHẨM

NƯỚC NĂNG LƯỢÏNG

HOÁ CHẤT

KHÍ THẢI NƯỚC THẢI

CHẤT THẢI RẮN

27/12/2006 Gioi thieu SXSH-TKNL 6

v Sản phẩm bị lỗi

v Phát thải khí quá mức

v Xả nước thải

v Chất thải rắn

v Chất thải độc hại

v Thất thoát trong quá trình sản xuất

v Sử dụng nguyên liệu thô không hiệu quả

27/12/2006 Gioi thieu SXSH-TKNL 7

Lãng phí điện

27/12/2006 Gioi thieu SXSH-TKNL 8

Lãng phí hơi nước

27/12/2006 Gioi thieu SXSH-TKNL 9

Lãng phí hơi nước

27/12/2006 Gioi thieu SXSH-TKNL 10

Rò rĩ nước cấp

27/12/2006 Gioi thieu SXSH-TKNL 12

Chi phí của dòng thải như tảng băng trôi, chỉ thấy được phần nhỏ nổi trên mặt nước

27/12/2006 Gioi thieu SXSH-TKNL 13

Nguyên nhân tạo ra chất thải

Có thể liên quan đến:

v quản lý nội vi, nhận thực

v lựa chọn và chất lượng của nguyên liệu đầu vào

v kiểm soát qui trình sản xuất

v thiết bị sử dụng cho sản xuất

v công nghệ dùng cho sản xuất

v đặc tính sản phẩm

v nguyên liệu, sản phẩm trung gian, thành phẩm bị lãng phí

v sử dụng năng lượng không hiệu quả

v sai sót trong quản lý.

27/12/2006 Gioi thieu SXSH-TKNL 14

Chi phí của dòng thải

n Chi phí bên trong:

v Thất thoát nguyên liệu thô

v Thất thoát sản phẩm trung gian và thành phẩm

v Chi phí sản xuất

v Thu gom và giải quyết chất thải

v Vận hành thiết bị xử lý

n Chi phí bên ngoài

27/12/2006 Gioi thieu SXSH-TKNL 15

Yếu tố ảnh hưởng đến phát thải,

lãng phí

Quá trình sản xuất

QUẢN LÝ NỘI VI, NGƯỜI LAO ĐỘNG

NGUYÊN LIỆU,

KHÁCH HÀNG

CÔNG NGHỆ SẢN XUẤT

27/12/2006 Gioi thieu SXSH-TKNL 16

Vậy để giảm các dòng thải, lãng phí bằng cách nào ?

27/12/2006 Gioi thieu SXSH-TKNL 17

Sản xuất Sạch Hơn và Sử dụng hiệu quả Tiết kiệm năng lượng là gì?

Ø Cách nhìn mới và sáng tạo về sản

phẩm và qui trình sản xuất ra

chúng

Ø Đạt được bằng cách áp dụng liên

tục các chiến lược để giảm thiểu sản sinh chất thải và khói thải

27/12/2006 Gioi thieu SXSH-TKNL 18

Thực hiện SXSH & TKNL

đạt được lợi ích gì?

27/12/2006 Gioi thieu SXSH-TKNL 19

Vậy SXSH&TKNL là gì ???

Ø Aùp dụng liên tục một chiến

lược ngăn ngừa tổng hợp để

giảm rủi ro cho con người và

môi trường

Ø Aùp dụng cho các qui trình sản

xuất, các sản phẩm và dịch vụ.

Sản xuất sạch hơn&

Tiếtkiệm năng lượng là gì?

27/12/2006 Gioi thieu SXSH-TKNL 20

SXSH&TKNL

trong qui trình sản xuất

v tăng hiệu suất

v giảm số lượng & độ độc hại của các phát thải

và chất thải tại nguồn

v tiết kiệm nguyên liệu thô, nước & năng lượng

v hạn chế sử dụng nguyên liệu thô độc hại

27/12/2006 Gioi thieu SXSH-TKNL 21

µ Giảm tác động môi

trường trong suốt vòng

đời sản phẩm

trường trong suốt vòng

đời sản phẩm

SXSH&TKNL trong sản phẩm

27/12/2006 Gioi thieu SXSH-TKNL 22

Thực chất của SXSH-Tiết kiêm năng lượng

Quá trình sản xuất

QUẢN LÝ NỘI VI TỐT

THAY ĐỔI, TĂNG HIỆU

SUẤT NGUYÊN LIỆU,

NHIÊN LIỆU

THAY ĐỔI, THIẾT KẾ LẠI SẢN PHẨM

CẢI TIẾN, ĐỔI MỚI CÔNG NGHỆ SẢN

XUẤT

27/12/2006 Gioi thieu SXSH-TKNL 23

v Trong quá trình phát triển lâu dài đây là phương cách tốt nhất để kết hợp các lợi ích kinh tế và lợi ích môi trường trong công ty.

v SXSH&TKNL không chỉ giúp tránh được các tác động môi trường và ảnh hưởng xấu đến sức khỏe mà còn mang lại nhiều lợi ích trực tiếp cho công ty

27/12/2006 Gioi thieu SXSH-TKNL 24

Ý nghĩa của SXSH&TKNL là:

27/12/2006 Gioi thieu SXSH-TKNL 27

Cách thức thực hiện SXSH&TKNL

Ba bước trình tự :

1) Thống kê tài nguyên

Nơi nào chất thải và khói thải sinh ra?

2) Đánh giá nguyên nhân

Tại sao chất thải và khói thải sinh ra?

3) Đưa ra giải pháp

Bằng cách nào để khắc phục những

nguyên nhân này?

27/12/2006 Gioi thieu SXSH-TKNL 28

ĐÁNH GIÁ SXSH & TKNL

Tiếp cận có tổ chức gồm 6 bước:

v Bắt đầu 1) Khởi động

v Phân tích 2) Phân tích các bước qui trình sx

3) Phát hiện các cơ hội SXSH&TKNL

v Cải tiến 4) Chọn giải pháp SXSH&TKNL thực hiện

5) Thực hiện giải pháp SXSH&TKNL

v Kết hợp 6) Duy trì SXSH&TKNL

27/12/2006 Gioi thieu SXSH-TKNL 29

1

3

PHÁT TRIỂN CÁC CƠ HỘI SXSH&TKNL

Giảm chất thải tại

nguồn Tái sinh tại chỗ Điều chỉnh sản phẩm Tiết kiệm năng lượng

Thay đổi qui trình

Quản lý nội vi tốt

Nguyên liệu đầu

vào thay đổi

Tái sử dụng Thu hồi nguyên liệu Ưùng dụng hữu ích

Thiết kế lại sản

Kiểm tra tất cả các kỹ thuật SXSH&TKNL

27/12/2006 Gioi thieu SXSH-TKNL 30

Một số thí dụ về SXSH

(1) Cần Thơ sẽ có nhà máy điện chạy bằng trấu ?

n Trung tâm NC & Phát triển về tiết kiệm năng

lượng vừa đề xuất với TP Cần Thơ về việc xây

dựng nhà máy nhiệt điện bằng công nghệ đốt trấu tại thị trấn Thới Lai (quận Ô Môn) và tại Thốt

Nốt, công suất 3MW, sản lượng điện

19.500MWh/năm, nhu cầu sử dụng trấu từ 36.500 – 40.500 tấn/năm, tổng vốn đầu tư 4,2 triệu USD

n nhà máy công suất khoảng 7MW Nguồn vốn đầu

tư do Hà Lan viện trợ không hoàn lại Nếu TP

Cần Thơ đồng ý, tháng 3-2008 sẽ khởi công xây dựng và tháng 8-2009 đưa vào vận hành

27/12/2006 Gioi thieu SXSH-TKNL 31

(2) Năng lượng tái tạo

Huyện đảo Lý Sơn (Quảng Ngãi) Xây dựng hệ thống

năng lượng gió trên 6 triệu USD

v Ngày 16-9, UBND tỉnh Quảng Ngãi cho

biết, đã nhất trí cho Cơng ty TNHH EDEN (Hàn Quốc) xây dựng dự án hệ thống

năng lượng giĩ/diesel tại huyện đảo Lý

Sơn cĩ tổng vốn đầu tư hơn 6 triệu USD Theo thiết kế, hệ thống máy phát năng

lượng gồm 12 bộ tua-bin giĩ với cơng

suất 3.000 kW và 2 bộ máy phát điện bằng diesel cũng với cơng suất 3.000 kW

27/12/2006 Gioi thieu SXSH-TKNL 32

GDP xanh - bao giờ?

n Sau 20 năm liên tục tăng trưởng, Trung Quốc chợt

giật mình khi nhìn vào con số thiệt hại do ô nhiễm mơi trường gây ra khoảng 58 tỉ USD Để khắc phục sự cố,

số tiền dự kiến lên tới 136 tỉ USD.

n Chúng ta cũng nĩi đến SXSH, cũng kêu gọi an tồn cho mơi trường, dời các cơ sở ơ nhiễm khỏi khu

dân cư, nâng chất lượng sống cho người dân Thế nhưng, sự ì ạch và thiếu ý thức khiến sự trả giá cho mơi trường ngày càng nặng nề Đáng nĩi hơn, vì

chưa cĩ một tiêu chí cụ thể làm căn cứ thống kê

nên nhiều cơ sở vẫn ngồi vịng kiểm sốt ơ nhiễm,

số liệu để tính thiệt hại hoặc khắc phục ơ nhiễm lại như mị kim đáy bể Sản xuất để phát triển, nhưng phải bền vững Câu hỏi “ GDP xanh ” chưa biết đến bao giờ liệu cĩ quá muộn chăng?

TIẾP CẬN THỰC HIỆN MỘT CÁCH HỆ THỐNG SẢN XUẤT SẠCH HƠN

P

CÁCH THỰC HIỆN SXSH

Ø Ba bước :

1 Thống kê tài nguyên

Ü Nơi nào sinh ra chất thải và khói thải?

2 Đánh giá nguyên nhân

Ü Tại sao sinh ra chất thải và khói thải?

Ü Đưa ra giải pháp

Ü làm cách nào để loại bỏ những nguyên

nhân này?

1 Aùp dụng bí quyết

2 Cải tiến công nghệ

3 Thay đổi thái độ

Ø SXSH yêu cầu:

1 Cam kết từ quản lý

2 Tham gia của người

vận hành

3 Cách tiếp cận có tổ

chức