cung, cầu của xăng dầu, nhằm giải thích cơ chế hình thành giá cả thông qua mối quan hệ cung-cầu

Mở đầu: Trong hoàn cảnh hiện nay, tất cả các nước đều đang có xu hướng chạy đua về kinh tế, cố gắng đạt đến vị trí cao hơn, khẳng định vị thế của mình trên trường quốc tế, vấn đề

LỜI NÓI ĐẦU

Cung, cầu là hai “từ” mà các nhà kinh tế sử dụng thường xuyên nhất, là những lực lượng cấu thành nên sự vận hành của thị trường cạnh tranh Phân tích cung cầu là một trong những công

cụ quan trọng nhất của kinh tế học vi mô, nhằm giải thích cơ chế hình thành giá cả thông qua mối quan hệ cung cầu

Đầu thế kỉ XXI, xăng dầu là vấn đề được tất cả mọi người trên thế giới quan tâm Bởi vậy vấn đề cung, cầu và giá của xăng dầu cũng được các nhà kinh tế thảo luận rất nhiều Hôm nay chúng em xin được đưa ra thảo luận vấn đề “cung, cầu của xăng dầu, nhằm giải thích cơ chế hình thành giá cả thông qua mối quan hệ cung-cầu”

Nhóm 5 – Lớp K8N – Môn Lý thuyết kinh tế

Mục lục:

LỜI NÓI ĐẦU 1

I LÝ LUẬN CHUNG VỀ CUNG, CẦU VÀ GIÁ CẢ 3

1 Cầu hàng hóa 3

a Khái niệm cầu, định luật cầu 3

b Đường cầu 3

c Các nhân tố ảnh hưởng đến cầu 4

d Hàm cầu 4

e Sự đàn hồi của cầu 5

2 Cung hàng hóa 5

a Khái niệm cung, định luật cung 5

b Đường cung 5

c Các nhân tố ảnh hưởng đến cung 6

d Hàm cung 6

e Sự đàn hồi của cung 6

3 Giá cả 7

a Khái niệm giá 7

b Trạng thái cân bằng của thị trường 7

II VẤN ĐỀ VỀ CUNG VÀ CẦU XĂNG DẦU CỦA VIỆT NAM 8

1 Mở đầu 8

2 Thị trường thế giới 8

3 Tình hình ở Việt Nam 14

4 Kết Luận 18

TÀI LIỆU THAM KHẢO 20

I LÝ LUẬN CHUNG VỀ CUNG, CẦU VÀ GIÁ CẢ

1 Cầu hàng hóa.

a. Khái niệm cầu, định luật cầu:

- Cầu là số lượng hàng hóa hoặc dịch vụ mà người tiêu dùng sẵn sàng mua tại một thời điểm nhất định và với một mức giá nhất định

- Định luật cầu Với những điều kiện giống nhau, giá càng giảm thì cầu càng tăng, giá càng tăng thì cầu càng giảm Như vậy cầu có mối quan hệ nghịch với giá

- Đối với mỗi 1 mức giá bán ra có 1 số lượng hàng hóa nhất định được bán ra gọi là lượng cầu Mối quan hệ giữa giá và lượng cầu được thể hiện ở bảng sau

- Đường cầu có chiều từ trái sang phải và có chiều hướng đi xuống

- Sự thay đổi lượng cầu hoặc giá sẽ dẫn đến sự thay đổi trên đường cầu, theo hướng lên hoặc xuống

1 2 3 4 5 6 0

5 10 15 20 25

Q P

- Đường cầu sẽ dịch chuyển sang trái hoặc phải nếu có sự thay đổi của các nhân tố

 Thu nhập của người tiêu dùng

 Thị hiếu của người tiêu dùng

 Sự mong đợi

 Hàng hóa thay thế và hàng hóa liên quan

 Số lượng người mua trên thị trường

 Điều kiện thiên nhiên khí hậu

 Các chính sách thuế của Nhà nước

c. Các nhân tố ảnh hưởng đến cầu:

 Thu nhập của người tiêu dùng (I)

 Đối với hàng hóa thứ cấp, khi thu nhập của người tiêu dùng tăng thì cầu giảm; khi thu nhập của người tiêu dùng giảm thì cầu tăng

 Đối với hàng hóa cao cấp, khi thu nhập của người tiêu dùng tăng thì cầu tăng khi thu nhập của người tiêu dùng giảm thì cầu giảm

 Thị hiếu của người tiêu dùng (T&P)

 Sự chở đợi của người tiêu dùng (W)

 Hàng hóa thay thế và hàng hóa liên quan (PS & PC)

 Hàng hóa thay thế Với cùng điều kiện, cầu của hàng hóa A sẽ giảm, cầu củahàng hóa B (B là hàng hóa thay thế của A) sẽ tăng nếu giá của hàng hóa B giảm so với giá của hàng hóa A; và ngược lại

 Hàng hóa liên quan Nếu giá của hàng hóa liên quan B tăng thì giá của hàng hóa A cũng tăng, nhưng cầu của A tăng hay giảm còn phụ thuộc A là hàng hóa thứ cấp hay cao cấp.

 Số lượng người mua trên thị trường (N)

 Các nhân tố khác, ví dụ như các chính sách của Nhà nước…(B)

e. Sự đàn hồi của cầu:

- Công thức thể hiện sự đàn hồi của cầu là

Trong đó, Edp là độ co giãn của cầu

∆Q là sự thay đổi của lượng cầu

∆P là sự thay đổi của giá

- Giá trị của Edp cho ta thấy sự thay đổi của doanh thu so với sự thay đổi về giá, tính chất của hàng hóa, chất lượng của hàng hóa

2 Cung hàng hóa.

a Khái niệm cung, định luật cung:

- Cung là số lượng hàng hóa mà người sản xuất sẵn sàng bán ra ở một mức giá nhất định và tại một thời điểm nhất định

- Định luật cung Với những điều kiện giống nhau, giá càng giảm thì cung càng giảm,giá càng tăng thì cung càng tăng Như vậy cung tỷ lệ thuận với giá

Edp= ΔQQ

ΔQP

- Đối với mỗi 1 mức giá bán ra có 1 số lượng hàng hóa nhất định được bán ra gọi là lượng cung Mối quan hệ giữa giá và lượng cung được thể hiện ở bảng sau

- Đường cung có chiều từ phải sang trái và có chiều hướng đi lên

- Sự thay đổi lượng cung hoặc giá sẽ dẫn đến sự thay đổi trên đường cung, theo

hướng lên hoặc xuống

0 5 10 15 20 25 30 35

Q P

- Đường cầu sẽ dịch chuyển sang trái hoặc phải nếu có sự thay đổi của các nhân tố ảnh hưởng

c Các nhân tố ảnh hưởng đến cung:

 Giá của các nhân tố sản xuất (Pr)

 Công nghệ sản xuất (K)

 Sự mong đợi (W)

 Mức thuế và trợ cấp(Tax)

 Số lượng người sản xuất (N).

 Giá của các loại hàng hóa thay thế và hàng hóa liên quan(Po)

 Một số yếu tố khác (B)

d Hàm cung:

- Hàm cung là hàm thể hiện sự ảnh hưởng của các nhân tố đến cung của hàng hóa,

mà chủ yếu là giá của hàng hóa tại một thời điểm nhất định

- Hàm cung có dạng

QS = (P,Pr,K,W,Tax,N,PO,B)

e Sự đàn hồi của cung:

- Công thức thể hiện sự đàn hồi của cung là

E SP=∆ Q

∆ P

Trong đó, Edp là độ co giãn của cầu

∆Q là sự thay đổi của lượng cầu

∆P là sự thay đổi của giá

- Giá trị của Esp cho ta thấy sự thay đổi của doanh thu so với sự thay đổi về giá, tính chất của hàng hóa, chất lượng của hàng hóa

3 Giá cả.

a Khái niệm giá:

Giá là số lượng tiền tệ mà người tiêu dùng sẵn sàng mua hoặc người sản xuất săn sàng bán một hàng hóa hoặc dịch vụ

b Trạng thái cân bằng của thị trường:

- Trạng thái cân bằng của thị trường là trạng thái của thị trường tại điểm giao nhau của đường cung và đường cầu Điểm giao nhau đó gọi là điểm cân bằng, giá tại điểm đó gọi là giá cân bằng

- Giá cân bằng là giá mà người tiêu dùng đồng ý mua và người sản xuất đồng ý bán hàng hóa (dịch vụ) với mức giá đó

II VẤN ĐỀ VỀ CUNG VÀ CẦU XĂNG DẦU CỦA VIỆT NAM.

1 Mở đầu:

Trong hoàn cảnh hiện nay, tất cả các nước đều đang có xu hướng chạy đua về kinh tế,

cố gắng đạt đến vị trí cao hơn, khẳng định vị thế của mình trên trường quốc tế, vấn đề cung vàcầu của mỗi nước có ảnh hưởng hết sức quan trọng đến sự phát triển của từng nước, đối với các nước lớn trên thế giới, vấn đề cung và cầu còn ảnh hưởng đến cả thế giới Vì vậy vấn đề cung và cầu đã là mối quan tâm của cả thế giới Việt Nam cũng là một trong những nước chế biến dầu thô và nhập khẩu xăng dầu quốc tế, vì vậy mọi hoạt động của thị trường xăng dầu thếgiới đều có ảnh hưởng đến thị trường xăng dầu Việt Nam Nội dung lần này sẽ nghiên cứu về vấn đề cung và cầu xăng dầu của thị trường Việt Nam

Trên thị trường giá cân bằng của xăng dầu là trạng thái khi cung hàng hoá xăng dầu thoả mãn cầu trong một khoảng thời gian nhất định Với cách định nghĩa này, để giải thích diễn biến giá của xăng dầu trên thị trường thì ta phải tìm hiểu đặc điểm tính chất cung - cầu của loại hàng hoá này trên thị trường, ngoài ra có thể xem xét đến một số yếu tố phi kinh tế cóảnh hưởng đến giá cân bằng

2 Thị trường thế giới:

Nói chung thị trường xăng dầu thế giới phụ thuộc rất nhiều vào một số nước chủ yếu khai thác, xuất khẩu và nhập khẩu dầu.Xét về khía cạnh cung, có thể khẳng định thị trường dầu mỏ bị chi phối bởi một số nước nhỏ sản xuất dầu lửa

Bảng 1 NHỮNG NƯỚC XUẤT NHẬP KHẨU XĂNG DẦU NHIỀU NHẤT

THÁNG 9/2004

STT

Những nước XK nhiều nhất (Triệu thùng/ngày) Nước NK nhiều nhất (Triệu thùng/ngày) Tên nước Số lượng Tên nước Số lượng

Nga)

Na UyVenezuelaIranCác tiểu vươngquốc Ả rập thống

nhấtNigeriaMexico

6,855,683,102,482,252,031,851,761,591,23

MỹNhật BảnĐứcHàn QuốcPhápTrung QuốcItalia

Ấn ĐộTây Ban Nha

Hà Lan

11,114,722,362,151,831,701,591,581,450,86

Theo bảng 1 thì các nước trên chiếm tới hơn 90 % thị trường cung và cầu trên toàn thế giới Đến năm 2005 giá dầu có sự biến đổi không lớn, giữ ở mức trung bình từ 25 – 28 USD/thùng Tuy nhiên kể từ giữa năm 2005 giá dầu có sự tăng mạnh, có khi lên đến gần 100 USD/thùng , theo các chuyên gia, giá dầu có thể vượt ngưỡng 110USD/thùng Xuất hiện sự tăng giá mạnh như vậy là do sự bất ổn trên thế giới đặc biệt là do chiến tranh đã dẫn đến cung có sự thay đổi và sự chạy đua về kinh tế , hồi phục sau khủng hoảng kinh tế đã khiến cầu tăng

O

S

D

Đồ thị 1 Cung cầu và giá cân bằng trên thế giới

Trên đồ thị 1 ta thấy được độ dốc của cầu rất lớn nên bất kì khi nào cung thay đổi dù chỉ với một lượng nhỏ cũng làm cho giá cân bằng thay đổi rất lớn

Ví dụ Vào năm 1974, OPEC đã đơn phương quyết định tăng giá dầu thô quốc tế lên trên 400 %, nhưng lượng cầu chỉ giảm xuống 30%, như vậy hệ số co giãn Ed = -30/400 = - 0,075 tức là hệ số co giãn gần bằng 0

Với khả năng chi phối thị trường, các nước xuất khẩu dầu mỏ chủ yếu trên thế giới cóthể được coi như một nhóm độc quyền.Nếu như các nước đó cấu kết với nhau bằng cách thỏa thuận tăng giá bán, trong khi cầu dầu thô của thế giới không co giãn họ có thể tăng thu nhập của mình lên rất nhiều lần

Ví dụ vào giữa năm 1973 và 1974, giá dầu mỏ đã tăng gấp 3 lần từ 2,9 USD/thùng lên tới 9 USD/thùng và kết quả là tổng thu nhập từ việc xuất khẩu dầu của OPEC nhảy vọt từ 24,2 tỷ USD lên 100,7 tỷ USD với lượng dầu xuất khẩu có giảm một ít

Khi các nước xuất khẩu dầu chủ yếu trên thế giới tin rằng Giá dầu tăng lên với 1 lượng rất lớn thì chỉ làm giảm 1 lượng nhỏ lượng dầu được bán ra trên thị trường.Với niềm tin như vậy, từ năm 1973, thị trường dầu mỏ đã biến động mạnh mẽ, giá cả của xăng dầu trên thị trường thế giới thường xuyên tăng lên đột ngột và luôn ở mức tăng cao

Hãy cùng xem biểu đồ sau đây

Qua đồ thị trên ta thấy những năm gần đây nhu cầu tiêu thụ xăng dầu thế giới có biến đổi bấp bênh khó dự đoán

Trong giai đoạn 2008-2009, nhu cầu xăng dầu của thế giới đã giảm hơn 2 triệu thùng/ngày, từ mức 86 triệu/ngày đã giảm xuống 84 triệu/ngày Trong những tháng cuối năm 2009, nhu cầu xăng dầu đã bắt đầu tăng trưởng trở lại Hầu hết, lượng giảm tập trung tại các nước phát triển OECD (trong đó 1/3 là từ Mỹ, 1/3 từ Châu Âu); những nước đang phát triển ngoài khối OECD như Trung Quốc, Ấn Độ chỉ chứng kiến sự chững lại tạm thời và sau đó tiếp tục tăng trưởng Trong năm 2009, Mỹ chiếm 23%, Châu Âu chiếm 18% nhu cầu tiêu thụ xăng dầu toàn thế giới

Giá dầu thế giới nằm trong dự báo, đã lặp lại mặt bằng mới với mức giá dầu thô WTI bình quân cả năm là 61,8 USD/thùng (năm 2008 là xấp xỉ 100 USD/thùng); giá các sản phẩm xăng dầu biến động khá phức tạp với biên độ dao động rộng hầu như lặp lại của năm 2008, khi

so sánh giá bình quân tháng 12 với tháng 1 của ba sản phẩm chính (xăng 92 - điêzen 0,05S - madút) năm 2009 tăng tương ứng 61% - 36% - 83%; năm 2008 giảm 61% - 43% - 52%

Bên cạnh việc giá cân bằng của dầu mỏ trên thị trường thế giới bị ảnh hưởng bởi Cung - Cầu, giá cả của hàng hoá này còn bị ảnh hưởng một số yếu tố phi kinh tế bao gồm yếu

tố chính trị, yếu tố thời tiết và đặc biệt là ở nhóm OPEC nhóm xuất khẩu dầu

Sản phẩm dầu xuất khẩu của OPEC trong đó 90% là sản phẩm dầu thô, việc lọc dầu lại được diễn ra tại các nước giàu có như Mỹ, Singapore, Nhật Bản,… Mà nhu cầu của thế giới tăng (sản phẩm lọc dầu); giá cả của dầu mỏ cũng bị chi phối bởi các quốc gia đó Do vậy, giá

cả của xăng dầu trên thế giới luôn luôn biến động

Theo tính toán của OPEC, với chi phí cận biên của việc khai thác dầu bằng 0 vì chi phí ban đầu đã bỏ ra cho việc thăm dò, sau đó lắp đặt hệ thống hút dầu và khai thác dầu Trong quá trình khai thác hầu như không phải bỏ chi phí gì thêm, cho nên lượng dầu tối ưu của các nước xuất khẩu và nhập khẩu là 22,8 USD/thùng.

Với mức giá bán thực tế luôn cao hơn mức giá cân bằng cung - cầu khiến cho lượng cầu luôn nhỏ hơn lượng cung Có nghĩa là khi các nước xuất khẩu dầu mỏ có khả năng để cung cấp nhiều hơn nhưng với mức giá cao như vậy khiến cho cầu bị hạn chế Trong thực tếkhi có mâu thuẫn xảy ra trong OPEC, một quốc gia muốn tăng sản lượng để thu thêm lợi nhuậnvề, các quốc gia còn lại không thống nhất sẽ dẫn đến giá cả của dầu mỏ trên thị trường thế giới sẽ giảm xuống Ngược lại khi mức giá bán trên thị trường thấp hơn mức giá cân bằng, có nghĩa

là lượng cầu sẽ lớn hơn lượng cung, khi đó lượng dầu mỏ được sản xuất ra không đủ đáp ứng nhu cầu của thế giới, với mức giá thấp, nguồn tài nguyên không có khả năng tái tạo, dầu mỏ bị khai thác quá mức và có nguy cơ bị cạn kiệt

P2

Q

Đồ thị 2 Biểu diễn sự ảnh hưởng của các yếu tố khác (phi kinh tế)

Ban đầu, thị trường xăng dầu cân bằng tại mức giá P1 và Q1 do các yếu tố phi kinh tếnhư thời tiết, chiến tranh, chính sách của các nước giàu có, đẩy đường cung (S) lên (S') dẫn đếnđiểm cân bằng mới của thị trường (P2;Q2) Sự tác động của các yếu tố phi kinh tế làm cho sản lượng giảm từ Q1 → Q2, một lượng nhỏ nhưng tăng mạnh từ mức giá P1 → P2

Vậy vấn đề cung và cầu cùng với giá của xăng dầu trên thế giới trong thời gian gần đây có sự biến đổi rất thất thường nhưng luôn tuân theo quy luật cung và cầu

3 Tình hình ở Việt Nam:

Trước năm 2009 Việt Nam vẫn là một nước nhập khẩu 100% các sản phẩm về xăng dầu Nên sự biến đổi của thị trường thế giới luôn ảnh hưởng mạnh đến thị trường trong nước Nhưng nhờ vào những biện pháp can thiệp của nhà nước nên giá xăng dầu trong nước không có sự biến động quá lớn

Theo lý thuyết, nếu tăng mạnh giá xăng dầu có thể tạo ra gánh nặng đối với các nền kinh tế theo hai cách thức khác nhau, tùy thuộc vào mức độ mà một quốc gia phụ thuộc vào xăng dầu nhập khẩu (về phương diện này thì các nước châu Á trong đó có Việt Nam chịu nhiềuảnh hưởng nhiều hơn so với các nước như Mỹ, Anh ) và việc tiêu thụ xăng dầu tương đối nhiều so với tổng sản phẩm quốc dân (về phương diện này thì các quốc gia đang phát triển, đặcbiệt là châu Á trong đó có Việt Nam, chịu nhiều ảnh hưởng hơn so với các quốc gia công nghiệp do có tỷ lệ tiêu thụ xăng dầu nhiều hơn so với tổng sản phẩm quốc dân Ví dụ tỷ lệ này của Việt Nam là khoảng 5% so với của Mỹ chỉ là 2,5%) Nhưng trên thực tế ở Việt Nam trước năm 2009 nhà nước vẫn có chính sách hỗ trợ giá đối với mặt hàng này

Theo dõi bảng số liệu sau

Bảng 2 CHÍNH SÁCH HỖ TRỢ CỦA NHÀ NƯỚC NĂM 2004-2006

THỜI ĐIỂM

ĐIỀUCHỈNH

A90 10800 11010

Nguồn: Bộ Thương Mại

Chính nhờ có những chính sách đó mà cung và cầu của các mặt hàng xăng dầu trong nước có sự ổn định tương đối cao, giá trần của chính phủ luôn thấp hơn so với giá thị trường nên đã giúp tăng cao sự cạnh tranh của rất nhiều mặt hàng hóa trong nước Nhưng cũng có nhiều điểm tiêu cực, đó là sự thâm hụt về ngân sách nhà nước

Theo tính toán của Bộ Tài chính, kể từ đầu 1/1 đến 1/7/05, ngân sách Nhà nước phải bù lỗ khoảng 6.450 tỷ đồng cho xăng dầu do giá trên thị trường thế giới liên tục tăng cao Đó còn chưa kể giảm thu ngân sách do việc đưa thuế nhập khẩu xăng dầu về 0% từ nhiều tháng nay mà chưa khôi phục được

Bên cạnh đó, khi mức giá bán được quy định thấp sẽ xảy đến hiện tượng cầu lớn hơn cung Tại mức giá P* của xăng được hình thành theo quy luật cung - cầu thì mức sản lượng được cân bằng cung - cầu trên thị trường Q* Khi chính phủ quy định mức giá trần Ps, lượng cung là Q1, lượng cầu là Q2, một lượng thiếu hụt là Q2 - Q1 Xét về lý thuyết, khi mức giá bántrên thị trường thấp hơn mức giá bán được định ra, nhưng lượng thiếu hụt thực tế của Việt namkhông phải xuất phát từ cầu tiêu dùng trong thực tế mà phần thiếu hụt này được cộng thêm cầu

từ các nước láng giềng như Trung Quốc, Campuchia, Lào Nguyên nhân là do các với mức giátrần của Chính phủ thấp hơn so với mức giá bán tại các quốc gia đó dẫn đến tình trạng là có 1 dòng xuất khẩu lậu sản phẩm này sang các quốc gia đó để hưởng phần chênh lệch Đường cầu mới của sản phẩm xăng là D', lượng cầu là Q3 và lượng thiếu hụt bây giờ là Q3 - Q1 = (Q3 - Q2)+ (Q2 - Q1)

Bước sang năm 2009 , nhà nước đã chấm đứt việc trợ cấp giá , chuyển sang cơ chế thịtrường , tạo nhiều hành lang pháp lý để các doanh nghiệp tham gia vào cơ cấu cung cầu của các loại mặt hàng xăng dầu nhưng nhìn chung các doanh nghiệp vẫn không có quyền quyết định giá Tuy nhiên cơ cấu cung cầu nhìn chung vẫn được giữ vững