Hoạt động của Hội Đồng Bảo An trong việc giữ gìn an ninh và hòa bình thế giới

Hoạt động của Hội Đồng Bảo An Liên Hợp Quốc trong việc giữ gìn an ninh và hòa bình thế giới, Hoạt động của Hội Đồng Bảo An Liên Hợp Quốc theo quy định của Hiến Chương Liên Hợp Quốc. Những hoạt động của Hội Đồng Bảo An Liên Hợp Quốc theo quy định của Hiến Chương Liên Hợp Quốc

LỜI CẢM ƠN - -

Trước tiên em xin chân thành cảm ơn các Thầy, Cô của trường Đại học Cần Thơ

đã tận tình giảng dạy, cung cấp lượng kiến thức vô cùng quý báu cho em trong chương trình Đại học Giúp em nắm vững những vốn lý thuyết để có thể tự tin vận dụng vào thực tiễn, làm hành trang vững chắc bước vào cuộc sống, cải thiện kinh tế và có thể góp một phần nhỏ của mình vào việc xây dựng xã hội phát triển

Em xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến giảng viên hướng dẫn - Thầy Kim Oanh Na,

em cảm ơn thầy đã giúp đỡ em trong thời gian em làm luận văn vừa qua Cảm ơn thầy

đã tận tình sửa chữa, hướng dẫn em để em có thể hoàn thành tốt luận văn tốt nghiệp cử nhân luật như hôm nay

Em cũng xin gửi lời cảm ơn đến Thầy Cô khoa Luật của Trường Đại Học Cần Thơ, Khoa Phát Triển Nông Thôn nơi em gắn bó học tập trong suốt thời gian qua Nơi mà em đã học tập trong thời gian khá dài, và cũng gập rất nhiều khó khăn trong công việc học tập do điều kiện đi lại, tìm kiếm tài liệu phục vụ cho công việc học tập, nhưng được sự nhiệt tình giúp đỡ từ phía các Thầy, Cô từ Khoa Phát Triển Nông Thôn nên em mới có được như ngày hôm nay

Cuối cùng, em xin gửi lời cảm ơn chân thành đến các thầy cô trong Hội đồng bảo vệ luận văn tốt nghiệp đã cung cấp thêm những kiến thức mới để em có thể sửa chữa những chỗ còn sai sót, cũng như bổ sung thêm vốn kiến thức của em được vững vàng hơn Cảm ơn các Thầy, Cô đã nhiệt tình góp ý giúp em có thể hoàn thiện hơn luận văn tốt nghiệp của mình Nhưng do kiến thức có hạn và thời gian hoàn thành luận văn không nhiều nên không tránh khỏi những thiếu sót là điều chắc chắn, nên

em rất mong nhận được những ý kiến đóng góp quý báu từ phía Thành viên Hội đồng p h ả n b i ệ n để em có thể bổ sung kiến thức tốt hơn trong cuộc sống cũng như công việc sau này

Em xin gửi lời chúc quý Thầy, Cô Khoa Luật Trường Đại Học Cần Thơ, Khoa Phát Triển Nông Thôn cùng các bạn sinh viên sẽ được nhiều thành công trong cuộc sống và sức khỏe trong cuộc sống !

Cần Thơ, ngày 26 tháng 11 năm 2014

Sinh viên thực hiện

Nguyễn Trọng Khánh

NHẬN XÉT CỦA HỘI ĐỒNG PHẢN BIỆN

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

……… Cần Thơ, ngày 26 tháng 11 năm 2014

(Ký và ghi gõ họ tên)

NHẬN XÉT CỦA GIẢN VIÊN HƯỚNG DẪN

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

……… Cần Thơ, ngày 26 tháng 11 năm 2014

(Ký và ghi gõ họ tên)

LHQ Liên Hợp Quốc

MỤC LỤC

LỜI NÓI ĐẦU 1

CHƯƠNG 1 KHÁI QUÁT VỀ TÌNH HÌNH AN NINH TRÊN THẾ GIỚI HIỆN NAY VÀ HỘI ĐỒNG BẢO AN LIÊN HỢP QUỐC 4

1.1 KHÁI QUÁT VỀ TÌNH HÌNH AN NINH TRÊN THẾ GIỚI TRONG BỐI CẢNH HIỆN NAY 4

1.1.1 Khái niệm về an ninh, hòa bình và gìn giữ hòa bình 4

1.1.1.1 Khái niệm về an ninh (Security) 4

1.1.1.2 Khái niệm về hòa bình (Peace) 4

1.1.1.3 Khái niệm về gìn giữ hòa bình (Peacekeeping) 5

1.1.1.4 Một số khái niệm có liên quan khác 7

1.1.2 Mục đích, ý nghĩa và sự cần thiết của việc giữ gìn an ninh và hòa bình thế giới 10

1.1.2.1 Mục đích của việc giữ gìn an ninh và hòa bình thế giới 10

1.1.2.2 Ý nghĩa của việc giữ gìn an ninh và hòa bình thế giới 12

1.1.2.3 Sự cần thiết của việc giữ gìn an ninh và hòa bình thế giới 13

1.2 KHÁI QUÁT VỀ LIÊN HỢP QUỐC VÀ HỘI ĐỒNG BẢO AN LIÊN HỢP QUỐC 14

1.2.1 Khái quát chung về Liên Hợp Quốc 14

1.2.2 Lịch sử hình thành Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc 16

1.2.3 Cơ cấu tổ chức, thành viên và chức năng nhiệm vụ của Hội đồng Bảo an 17

1.2.3.1 Cơ cấu tổ chức của Hội đồng Bảo an 17

1.2.3.2 Thành viên của Hội đồng Bảo an 19

1.2.3.3 Chức năng nhiệm vụ của Hội đồng bảo an 20

CHƯƠNG 2.THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ TRÁCH NHIỆM CỦA HỘI ĐỒNG BẢO AN TRONG VIỆC GIỮ GÌN AN NINH VÀ HÒA BÌNH THẾ GIỚI 22

2.1 TRÁCH NHIỆM CỦA HỘI ĐỒNG BẢO AN TRONG VIỆC THAM GIA GIẢI QUYẾT HÕA BÌNH CÁC TRANH CHẤP QUỐC TẾ 22

2.1.1 Trách nhiệm của các bên trong tranh chấp 22

2.1.2 Điều tra những vụ tranh chấp hoặc tình thế có thể đe dọa đến an ninh và hòa bình thế giới 23

2.1.3 Thẩm quyền của Hội đồng Bảo an trong việc tham gia giải quyết hòa bình các tranh chấp quốc tế 24

2.1.3.1 Kêu gọi các bên kiềm chế để tìm cách giải quyết hòa bình các tranh chấp 24

2.1.3.2 Kiến nghị những biện pháp giải quyết 25

2.2 TRÁCH NHIỆM CỦA HỘI ĐỒNG BẢO AN TRONG TRƯỜNG HỢP CÓ HÀNH VI ĐE DỌA HÕA BÌNH VÀ AN NINH QUỐC TẾ HOẶC CÓ HÀNH VI XÂM LƯỢC 26

2.2.1 Xác định thực tế mọi sự đe dọa, phá hoại hòa bình hoặc hành vi xâm lƣợc 26

2.2.2 Đƣa ra những kiến nghị hoặc quyết định các biện pháp nên áp dụng 27

2.2.2.1 Thi hành các biện pháp tạm thời 27

2.2.2.2 Áp dụng biện pháp phi vũ trang 28

2.2.2.3 Áp dụng biện pháp vũ trang 29

2.3 TRÁCH NHIỆM CỦA HỘI ĐỒNG BẢO AN TRONG VIỆC TIẾN HÀNH CÁC HOẠT ĐỘNG GIỮ GÌN HÕA BÌNH THẾ GIỚI 30

2.3.1 Thiết lập sự hiện diện của Hội đồng Bảo an 30

2.3.1.1 Triển khai các hoạt động dân sự 30

2.3.1.2 Triển khai các hoạt động quân sự 31

2.3.2 Các hoạt động giữ gìn hòa bình của Hội đồng Bảo an 32

2.3.2.1 Hoạt động giữ gìn hòa bình truyền thống 32

2.3.2.2 Hoạt động thỏa thuận hòa bình 33

2.3.2.3 Hoạt động ngăn chận xung đột 34

2.4 TRÁCH NHIỆM CỦA HỘI ĐỒNG BẢO AN TRONG HOẠT ĐỘNG CHỐNG KHỦNG BỐ 35

2.4.1 Xây dựng chiến lƣợc chống khủng bố quốc tế 35

2.4.2 Triển khai các hoạt động chống khủng bố quốc tế 37

2.4.3 Trợ giúp kĩ thuật và tư vấn cho các quốc gia trong hoạt động chống

khủng bố quốc tế 38

2.4.4 Trừng trị khủng bố và những hoạt động tài trợ cho khủng bố 39

2.4.4.1 Trừng trị khủng bố quốc tế 39

2.4.4.2 Trừng trị hoạt động tài trợ cho khủng bố 40

CHƯƠNG 3 THỰC TIỄN VỀ HOẠT ĐỘNG, NHỮNG THUẬN LỢI VÀ KHÓ KHĂN TRONG HOẠT ĐỘNG CỦA HỘI ĐỒNG BẢO AN 43

3.1 THỰC TIỄN HOẠT ĐỘNG GIỮ GÌN AN NINH VÀ HÕA BÌNH THẾ GIỚI CỦA HỘI ĐỒNG BẢO AN 43

3.1.1 Trong thời kỳ chiến tranh lạnh 43

3.1.2 Sau thời kỳ chiến tranh lạnh 44

3.1.3 Trong những năm gần đây 45

3.2 MỘT SỐ HOẠT ĐỘNG GIỮ GÌN AN NINH VÀ HÕA BÌNH THẾ GIỚI CỦA HỘI ĐỒNG BẢO AN 46

3.2.1 Hoạt động giữ gìn hòa bình của Hội đồng Bảo an ở Biển Đông 46

3.2.1.1 Tình hình Biển Đông trong thời điểm hiện nay 46

3.2.1.2 Hoạt động giữ gìn hòa bình của Hội đồng Bảo an ở Biển Đông 47

3.2.2 Hoạt động giữ gìn hòa bình của Hội đồng Bảo an ở Thái Lan 48

3.2.2.1 Bối cảnh dẫn tới nội chiến ở Thái Lan 48

3.2.2.2 Hoạt động giữ gìn hòa bình của Hội đồng Bảo an ở Thái Lan 50

3.3 NHỮNG THUẬN LỢI, KHÓ KHĂN VÀ ĐỀ XUẤT Ý KIẾN CHO HOẠT ĐỘNG GIỮ GÌN AN NINH VÀ HÕA BÌNH THẾ GIỚI CỦA HỘI ĐỒNG BẢO AN 52

3.3.1 Thuận lợi trong hoạt động của Hội đồng Bảo an 52

3.3.2 Khó khăn trong hoạt động của Hội đồng Bảo an 52

3.3.3 Ý kiến đề xuất 54

KẾT LUẬN 57

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

LỜI NÓI ĐẦU - -

1 Lý do chọn đề tài luận văn

Trong lịch sử hình thành và phát triển của xã hội loài người, hòa bình luôn là nguyện vọng tha thiết và chình đáng của các quốc gia, các dân tộc trên thế giới Hòa bình cũng được xem là nền tảng để duy trì và phát triển các mối quan hệ hợp tác hữu nghị giữa các quốc gia và là xu thế tất yếu của thời đại, chính vì đều đó việc hình thành nên những tổ chức quốc tế để đảm nhận vai trò đó là đều không thể tránh khỏi

Là một trong những tổ chức quốc tế đa phương toàn cầu lớn nhất hiện nay, duy trì hòa bình và an ninh thế giới luôn được coi là tôn chỉ, mục đích quan trọng nhất mà Liên Hợp Quốc theo đuổi Để thực hiện mục đích này, các cơ quan của Liên Hợp Quốc đều được trao những chức năng, nhiệm vụ quyền hạn cụ thể, trong

đó, Hội đồng Bảo an là cơ quan chịu trách nhiệm chính trong duy trì hòa bình và an ninh quốc tế

Sau khi trật tự thế giới hai cực sụp đổ, tình hình chính trị thế giới tiếp tục đan xen giữa ổn định và mất ổn định Ít có khả năng xảy ra chiến tranh thế giới, nhưng chiến tranh cục bộ, xung đột vũ trang, xung đột dân tộc, tôn giáo, chạy đua

vũ trang, hoạt động can thiệp lật đổ, khủng bố… còn xảy ra ở nhiều nơi với tính chất phức tạp ngày càng tăng, đe dọa nghiêm trọng đến hòa bình và an ninh quốc

tế Thực tế này buộc Liên Hợp Quốc mà cụ thể là Hội đồng Bảo an phải không ngừng nâng cao hiệu quả hoạt động, đáp ứng nguyện vọng chung của cộng đồng quốc tế về một môi trường quốc tế hòa bình, ổn định và an ninh để phát triển bền vững kinh tế - xã hội

Là một thành viên không thường trực Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc nhiệm kỳ 2008 - 2009, hợp tác và tham gia tích cực vào các hoạt động duy trì hòa bình và an ninh quốc tế của Hội đồng Bảo an là quyền lợi và nghĩa vụ của Việt Nam Để thực hiện tốt hoạt động này, một trong những công việc quan trọng mà chúng ta cần làm là nghiên cứu và nắm vững các hoạt động cụ thể của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc trong lĩnh vực duy trì hòa bình và an ninh quốc tế

Đề tài “Hoạt động của Hội đồng Bảo an trong việc giữ gìn an ninh và hòa

bình thế giới-Thực trạng và giải pháp kiến nghị” Sẽ phần nào cho người đọc

thầy được vai trò của cơ quan này trong việc giữ gìn an ninh và h òa bình thế giới Cùng với đó là những hạn chế trong hoạt động của Hội đồng Bảo

an cũng như là ý kiến đề xuất những ý kiến đề xuất của người viết nhằm hoàn thiện cơ quan này

2 Mục đích nghiên cứu

Người viết chọn đề tài “Hoạt động của Hội đồng Bảo an trong việc giữ gìn an

ninh và hòa bình thế giới-Thực trạng và giải pháp kiến nghị” đề nghiên cứu nhằm

để làm rõ và giải quyết toàn diện, đầy đủ, sâu sắc và có hệ thống những vấn đề lý luận liên quan đến hoạt động của Hội đồng Bảo an,vai trò của cơ quan này trong hoạt đồng giữ gìn an ninh và hòa bình thế giới, song song đó bài viết còn đánh giá khách quan hiệu quả thực tế của các hoạt động đó, chỉ ra được những hạn chế trong hoạt động Đề xuất được giải pháp cụ thể trong cải tổ Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của Hội đồng Bảo an trong duy trì hòa bình và an ninh quốc tế

3 Phạm vi nghiên cứu

Trong bài luận văn này người viết chỉ tập chung nghiện cứu về cơ cầu, tổ chức cũng như là hoạt động duy trì hòa bình và an ninh quốc tế của Hội đồng Bảo an trong bốn lĩnh vực hoạt động chủ yếu, bao gồm: giải quyết hòa bình các tranh chấp quốc tế, hành động trong trường hợp hòa bình bị đe dọa, bị phá hoại hay có hành vi xâm lược, hoạt động gìn giữ hòa bình và hoạt động chống khủng bố quốc tế Cùng với đó bài nghiên cứu cũng nghiên cứu về những hạn chế trong hoạt động của cơ quan này, trên cơ sở đó đề xuất hướng cải tổ Hội đồng Bảo an trong tình hình hiện nay Phạm vi nghiên cứu của luận văn chỉ giới hạn trong các văn bản pháp luật quốc

tế như Hiến chương Liên Hợp Quốc, Nghị quyết của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc, và một số văn bản pháp luật quốc tế khác

4 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn được nghiên cứu dựa trên cơ sở vận dụng những kiển thức đã có của người viết kết hợp với những phương pháp như: phân tích luật viết, tổng hợp thông tin

từ các ngườn tài liệu, phân tích tài liệu,tổng hợp những số liệu…để làm rõ vai trò của Hội đồng Bảo an trong việc giữ gìn an ninh và hòa bình thế giới

5 Bố cục của đề tài

Để trình bài luận văn “Hoạt động của Hội đồng Bảo an trong việc giữ gìn an

ninh và hòa bình thế giới-Thực trạng và giải pháp kiến nghị” có hệ thống, rõ ràng

và súc tích để người đọc dễ hiểu Người viết trình bài theo cách khoa học với kết cấu như sau:

 Lời nói đầu

 Nội dung chính của đề tài nghiên cứu gồm ba chương:

Chương 1: Khái quát về tình hình an ninh trên thế giới hiện nay và Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc

Chương 2: Thực trạng pháp luật về trách nhiệm của Hội đồng Bảo an trong việc giữ gìn an ninh và hòa bình thế giới

Chương 3: Thực tiển hoạt động, những thuận lợi và khó khăn của Hội đồng Bảo an trong việc giữ gìn an ninh và hòa bình thế giới

 Kết luận

 Danh mục tài liệu tham khảo

CHƯƠNG 1 KHÁI QUÁT VỀ TÌNH HÌNH AN NINH TRÊN THẾ GIỚI HIỆN NAY VÀ HỘI

ĐỒNG BẢO AN LIÊN HỢP QUỐC

- -

1.1 KHÁI QUÁT VỀ TÌNH HÌNH AN NINH TRÊN THẾ GIỚI TRONG BỐI CẢNH HIỆN NAY

1.1.1 Khái niệm về an ninh, hòa bình và gìn giữ hòa bình

1.1.1.1 Khái niệm về an ninh (Security)

An ninh trong tiếng anh có nghĩa security là sự ổn định và phát triển bền vững của tất cả các quốc gia, không có chiến tranh và không xảy ra tình trạng chia cắt giữa các nước với mục đích ngăn ngừa, loại trừ mối đe dọa an ninh và chặn đứng hành vi xâm lược hoặc các hành vi phá hoại an ninh khác

Khái niệm về an ninh theo định nghĩa của từ điển tiếng việt, của nhà xuất bản Thánh

phố Hồ Chí Minh năm 1998 được hiểu như sau “An ninh là được yên ổn, không có tối ren, giữ

cho xã hội an ninh cơ quan an ninh có nhiệm vụ bảo vệ sự yên ổn và trật tự của xã hội”1 Trên thực tế khái niệm về an ninh đã xuất hiện khá lâu vì an ninh là nhu cầu tất yếu của sự phát triển xã hội, kinh tế toàn cầu muốn tiến tới những thành công, muốn tiến đến một xã hội phát triển và ổn định thì cần phải có an ninh thật ổn định

An ninh bao gồm các biện pháp được các quốc gia và tổ chức quốc tế thực hiện để đảm bảo sự sống còn chung và sự an toàn, những biện pháp này bao gồm các hoạt động quân sự và các hiệp định ngoại giao như các hiệp ước và công ước, an ninh quốc tế và an ninh quốc gia luôn gắn liền với nhau

Điều kiện phát triển và tương quan của các mối quan hệ quốc tế hiện hành đòi hỏi phải có những biện pháp và cơ chế pháp lý quốc tế cần thiết, trong đó tồn tại hệ thống an ninh tập thể vừa có tính khu vực, vừa có tính toàn cầu, với việc

sử dụng hiệu quả các biện pháp hòa bình để giải quyết tranh chấp và xung đột quốc tế, kết hợp thực hiện liên tục các biện pháp giải trừ quân bị và củng cố lòng tin bằng nhiều hoạt động cụ thể giữ gìn hòa bình và an ninh quốc tế

1.1.1.2 Khái niệm về hòa bình (Peace)

Hòa bình theo tiếng anh có nghĩa là peace tức là một trạng thái xã hội không

có chiến tranh, không dùng vũ lực để giải quyết tranh chấp trong quan hệ giữa các quốc gia, dân tộc, các nhóm chính trị xã hội Hòa bình đối nghịch với chiến tranh,

1 Nguyễn Kim Vỹ, Từ Điển Tiếng Việt, NXB TP Hồ Chí Minh, năm 1998

trong xã hội có nhiều chính đảng, hòa bình cũng được mô tả bởi mối quan hệ giữa các đảng phái trong sự tôn trọng lẫn nhau và theo công lý, nhìn chung hòa bình trên thế giới thường không liên tục, luôn bị gián đoạn bởi các cuộc chiến tranh

Theo từ điển Bách khoa Quân sự Việt Nam, nhà xuất bản Quân đội nhân dân

Hà Nội-1996, thì hòa bình được định nghĩa như sau “Hòa bình là một trạng thái xã hội

khộng có chiến tranh, không dung vũ lực làm biện pháp để giải quyết các tranh chấp trong quan hệ giữa các quốc gia, dân tộc, tập đoàn chính trị-xã hội Hòa bình luôn là nguyện vọng và lợi ích chân chính của toàn nhân loại, song trong xã hội còn đối kháng giai cấp, hòa thường mang tính áp đặt, không bình đẳng, không dân chủ và luôn bị gián đoạn bởi các cuộc chiến tranh Một nền hòa bình thật sự và bền vững chỉ

có thể được thể hiện khi không còn áp bức giai cấp, áp bức dân tộc Cho nên đấu tranh cho hòa bình là một nhiệm vụ chiến lược của cách mạng Ngày nay nuộc đấu tranh bảo vệ hòa bình thế giới phải gắn với cuộc đấu tranh chống Chủ nghĩa độc quyền,Chủ nghĩa bành trướng các thế lực phản động gây chiến khác”

Trước đây, quan niệm về hòa bình là xã hội không có chiến tranh Ngày nay quan niệm hòa bình thường được hiểu là không có chiến tranh xảy ra giữa hai hay nhiều tổ chức vũ trang của mỗi quốc gia, dù rằng khái niệm hòa bình cũng được áp dụng vào trạng thái của con người trong các điều kiện địa lý, chính trị cụ thể của họ, các cuộc nội chiến hay khủng bố, các xung đột khác cũng đe dọa đến hòa bình ở cấp

độ trong nước Hiện nay trên thế giới các nước đã thống nhất lấy ngày 21 tháng 9 làm ngày quốc tế hòa bình, ngày này được coi là ngày cống hiến cho Hòa bình, và đặc biệt

là sự không có chiến tranh, chẳng hạn như có thể là do việc ngừng bắn tạm thời trong một khu vực có chiến tranh Ngày quốc tế Hòa bình được nhiều quốc gia, dân tộc, các nhóm chính trị và quân sự tuân thủ Ngày quốc tế Hòa bình đầu tiên được tổ chức lần đầu trong năm 1981

Để khai mạc ngày này, "Chuông Hòa bình" ở Trụ sở LHQ tại thành phố New York, Hoa Kỳ bắt đầu ngân vang báo hiệu Chuông này được đúc từ các đồng tiền kim loại quyên góp của các trẻ em từ khắp các châu lục ngoại trừ châu Phi Đó là món quà tặng của "Hiệp hội Liên Hiệp Quốc" của Nhật Bản, và được coi như "Một lời nhắc nhở

về phí tổn nhân mạng cho chiến tranh" Các chữ khắc ghi trên mặt chuông như sau: "Vạn tuế hòa bình tuyệt đối trên thế giới",trên thế giới hiên nay còn nhiều khu vực chưa thể gọi là hòa bình và nhiều khu vực đang có nguy cơ sảy ra chiền tranh

1.1.1.3 Khái niệm về gìn giữ hòa bình (Peacekeeping)

Theo tổng thư kí Liên hiệp quốc Boutros Ghali, gìn giữ hòa bình trong tiếng anh có nghĩa là Peacekeeping là việc triển khai các hoạt động quân sự và đan sự để

thiết lập sự hiện diện của LHQ tại nơi có vấn đề với sự chấp thuận trước của tất cả các bên liên quan

Nói cách khác, gìn giữ hòa bình là sử dụng các lực lượng do nhiều quốc gia đóng góp để đạt nhiều mục tiêu khác nhau: quan sát giới tuyến ngừng bắn và giám sát ngừng bắn, cách ly các lực lượng xung đột, thúc đẩy thực hiện luật pháp và trật tự, cung cấp hỗ trợ giữ gìn nhân đạo Đây là biện pháp giám sát hiệp định đình chiến giữa các bên, trong khi các nhà ngoại giao cố gắng thương lượng giải quyết hòa bình toàn diện hoặc các quan chức đang nỗ lực thực hiện giải quyết hòa bình đã thỏa thuận

Theo chương VI của HCLHQ, giải quyết hòa bình các cuộc tranh chấp, HĐBA có thể mời các bên liên quan tham gia, nghiên cứu để tìm giải pháp, trước hết

là sử dụng các biện pháp được liệt kê trong HCLHQ như: “ Đàm phán, điều tra, trung

gian, hòa giải, trọng tài, tòa án và sử dụng những tổ chức hoặc những điều ước khu vực, hoặc bằng các biện pháp hòa bình khác tùy sự lựa chọn của mình”2 HĐBA có thể can thiệp bằng cách tiến hành điều tra mọi tranh chấp, tình thế có thể xảy ra dẫn đến sự bất hòa quốc tế hoặc gây ra tranh chấp và thực hiện các phương pháp hòa giài thích hợp

Năm 1956 lực lượng khẩn cấp thứ nhất của LHQ gọi tắt là UNEF 1, được thành lập “Dưới sáng kiến của Tổng thư ký Liên Hợp Quốc Dag HammarsKjoeld năm 1956, với mong muốn ban đầu là lực lượng này có khả năng can thiệp giữa các bên tham chiến bằng việc triển khai quân đội, để tránh nguy cơ xảy ra cuộc đối đầu mới”3 Tuy nhiên, việc sử dụng các lực lượng gìn giữ hòa bình theo chương VI của HCLHQ phải tuân thủ những quy định chặt chẽ Hình thức và quy mô của các lực lượng gìn giữ hòa bình thay đổi theo thời gian, nhất là trong những năm gần đây, nhằm thích ứng với những yêu cầu khác nhau của các xung đột và khủng hoảng

Hoạt động gìn giữ hòa bình của HĐBALHQ đảm bảo an ninh và hỗ trợ chính trị và xây dựng hòa bình để giúp các nước thực hiện các khó khăn, quá trình chuyển đổi từ đầu cuộc xung đột đối với hòa bình Những Hoạt động gìn giữ hòa bình của cơ quan này đều hướng tới ba nguyên tắc cơ bản: thứ nhất là sự đồng ý của các bên, thứ hai là tính khách quan và cuối cùng là không sử dụng vũ lực trừ trường hợp

tự vệ và bảo vệ nhiệm vụ Các hoạt động gìn giữ hòa bình đa chiều của ngày hôm nay được kêu gọi không chỉ để duy trì an ninh và hòa bình, mà còn để tạo thuận lợi cho tiến trình chính trị, bảo vệ dân thường , hỗ trợ trong việc giải trừ quân bị, giải ngũ và tái hòa nhập của cựu chiến binh hỗ trợ tổ chức các cuộc bầu cử, bảo vệ và thúc đẩy nhân quyền và hỗ trợ trong việc khôi phục lại các quy tắc của pháp luật

2 Điều 33, Hiến Chương Liên Hợp Quốc 1945

3 Phạm Song Núi, Hoạt động gìn giữ hòa bình của Liên Hợp Quốc, Đại học Cần Thơ, 2014, tr 4

1.1.1.4 Một số khái niệm có liên quan khác

 Khái niệm về đe dọa hòa bình và an ninh thế giới

Sau chiến tranh thế giới thứ II, một trong những mục tiêu hàng đầu mà HCLHQ đề ra là đàm bào hòa bình và an ninh trong quan hệ quốc tế HĐBA là cơ quan chính chịu trách nhiệm gìn giữ hòa bình và an ninh quốc tế Theo HCLHQ, các nước

thành viên LHQ “trao cho HĐBA trách nhiệm chính trong sự nghiệp duy trì hòa bình

và an ninh quốc tế và thừa nhận rằng khi thực hiện những nghĩa vụ đó trách nhiệm ấy đặt ra, HĐBA hành động với tư cách thay mặt cho các thành viên của LHQ”.4

Chương VII HCLHQ giao cho HĐBA nghĩa vụ hành động trong những trường hợp thật cụ thể, nhưng lại không quy định rõ hành vi nào trên thực tế bị coi là

đe dọa, phá hoại hòa bình hay hành vi xâm lược Do vậy, để thực hiện quyền ghi nhận tại Điều 39 HCLHQ, cơ quan này phải giải thích khái niệm đe dọa hòa bình và

an ninh quốc tế trong từng trường hợp cụ thể

Trong thực tiễn hoạt động của HĐBA, khái niệm đe dọa hòa bình và an ninh quốc tế ngày càng được giải thích rộng hơn Cùng với sự biến đổi của đời sống quốc tế, “Khái niệm này không chỉ được dùng để nói về các hành vi hoặc ý đồ xâm lược mà còn được cơ quan này áp dụng nhiều trường hợp khác”5, những trường hợp

đó có thể là: nội chiến xảy ra ở một nước nhưng có thể đe dọa an ninh và hòa bình quốc tế, tính hợp pháp của chính phủ tạo nên sự bất ổn về an ninh gây hại cho dân thường, dẫn đến hậu quả trên quy mô quốc tế, tình trạng tàng trữ vũ khí hủy diệt của một quốc gia, tình trạng vi phạm nghiêm trọng quyền con người trong lãnh thổ của một quốc gia, hiện tượng một quốc gia bao che cho khủng bố quốc tế hay những trường hợp khác có thể diễn ra trên thực tế mà nó có thể đe dọa đến hòa bình và an ninh thế giới

Như vậy một sự việc xảy ra như thế nào thì sẽ được coi là đe dọa đến hòa bình và an ninh thế giới? Theo cách xác định mà Đại hội Đồng Liên Hợp Quốc

đã đưa ra và nhận được sự đồng tình của HĐBA và khá nhiều học giả thì: bất kì một sự kiện hoặc một quá trình gây ra số lượng tử vong lớn, giảm cơ hội sống sót

và làm suy yếu quốc gia-một nhân tố cơ bản của hệ thống thế giới thì đều được coi là mối đe dọa an ninh và hòa bình quốc tế Ta có thể xem xét một số trường hợp mà HĐBA xem là tạo ra hoặc ít nhất góp phần tạo ra mối đe dọa an ninh và hòa binh quốc tế trước những năm 1990, đó là xung đột liên quốc gia, xung đột nội bộ, vi phạm dân chủ nghiêm trọng

4

Điều 24, Hiến Chương Liên Hợp Quốc 1945

5 Nguyễn Thị Hoài Hương, Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc trong việc duy trì hòa bình và an ninh quốc tế, năm

2008, tr 1-17, tr 8

 Khái niệm về khủng bố quốc tế

Hiện nay, trong khuôn khổ LHQ và các tổ chức thành viên (ICAO, IMO, IAEA…) có 14 điều ước quốc tế đa phương về chống khủng bố đã được thông qua Ngoài ra còn rất nhiều điều ước quốc tế khu vực, hiệp định quốc tế song phương và các nghị quyết của Đại hội đồng, HĐBALHQ về các biện pháp đấu tranh chống khủng

bố Mặc dù, hệ thống văn bản pháp lý quốc tế về chống khủng bố tương đối lớn, tuy nhiên chưa văn bản nào đưa ra được định nghĩa rõ ràng, toàn diện về khủng bố

Không chỉ các điều ước quốc tế mà các Nghị quyết của HĐBALHQ về các biện pháp phòng, chống khủng bố cũng không đưa ra định nghĩa cụ thể nào về khủng

bố Ngay cả Nghị quyết số 1373 ngày 28 tháng 9 năm 2001 làm cơ sở ra đời Uỷ ban chống khủng bố thuộc HĐBALHQ mặc dù kêu gọi “Các quốc gia hợp tác khẩn thiết nhằm phòng và trấn áp các hành động khủng bố, thông qua sự tăng cường hợp tác và thực hiện đầy đủ các công ước quốc tế liên quan đến chủ nghĩa khủng bố”6

cũng

không đưa ra định nghĩa khủng bố

Bên cạnh các điều ước quốc tế, để ngăn chặn hoạt động khủng bố, trừng trị hành vi xâm hại tới hòa bình, an ninh, các quốc gia đã có nhiều nỗ lực trong việc đưa

ra khái niệm khủng bố Nhìn chung, mỗi quốc gia có phương thức quy định khác nhau, quy định cụ thể mang tính liệt kê hoặc quy định chung mang tính định hướng và đều đưa ra quy định xác định một số dấu hiệu cơ bản nhận biết hoạt động khủng bố Tuy nhiên, những dấu hiệu này theo pháp luật của các nước khác nhau cũng có sự khác biệt nhất định

Theo Từ điển Bách khoa Công an nhân dân Việt Nam do Nhà xuất bản Công an nhân dân xuất bản năm 2000 có nêu ra khái niệm về khủng bố và khủng bố

quốc quốc như sau:“Khủng bố là hành động dùng bạo lực của cá nhân, của một tổ

chức, một nhà nước hoặc liên minh nhà nước để đe dọa, cưỡng bức đối phương, khiến

họ vì khiếp sợ mà phải chịu khuất phục Các hình thức khủng bố thường là bắt cóc, ám sát, đánh bom,…”.“Khủng bố quốc tế là khủng bố nhằm vào cá nhân, tổ chức hoặc mục tiêu được pháp luật quốc tế bảo vệ: giết người đứng đầu nhà nước, Chính phủ, đại diện ngoại giao và các đại diện khác, phá hủy tấn công đại sứ quan, trụ sở của phái đoàn đại diện của các tổ chức giải phóng dân tộc, các tổ chức quốc tế; phá hoại

hệ thống giao thông quốc tế… với mục đích gây sức ép đối với chính sách đối nội, đối ngoại của các quốc gia”

6 Nghị quyết 1373 ngày 28 tháng 09 năm 2001 của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc về phong tỏa, tịch thu tài sản của phần tử khủng bố và tài trợ cho khủng bố

Theo Từ điển Tiếng Việt của Viện ngôn ngữ do nhà xuất bản Đà Nẵng xuất bản

năm 2006 thì “Khủng bố là dùng biện pháp tàn bạo làm cho khiếp sợ để cai trị”

Chỉ thị số 25/2007/CT-TTg ngày 15/11/2007 của Thủ tướng Chính phủ về công tác phòng, chống khủng bố trong tình hình mới đã đưa ra khái niệm: “Khủng bố

là hoạt động có tổ chức do cơ quan tình báo nước ngoài chỉ đạo hoặc do tổ chức khủng

bố quốc tế, tổ chức “Tôn giáo cực đoan”, lực lượng phản động người Việt Nam lưu vong ở nước ngoài, bọn phản động trong nước hoặc bọn tội phạm hình sự hoạt động có

tổ chức sử dụng vũ khí, chất nổ, chất độc hại, lợi dụng công nghệ thông tin, tấn công vào các cơ quan nhà nước, cơ quan nước ngoài tại Việt Nam, nơi công cộng, ám sát, bắt cóc con tin, khống chế người hoặc phương tiện giao thông phá hủy các công trình công cộng, công trình quan trọng về an ninh quốc gia, xâm phạm hoặc đe dọa xâm phạm trật tự an toàn xã hội, tính mạng, tài sản, uy hiếp tinh thần của cán bộ, công chức, công dân, lợi ích của nước ngoài ở Việt Nam, nhằm chống lại chính quyền nhân dân, gây nguy hại cho an ninh quốc gia, gây khó khăn cho quan hệ quốc tế của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam”

Như vậy, cho đến thời điểm hiện tại, cộng đồng quốc tế vẫn chưa đưa ra được định nghĩa chung hoàn chỉnh về khủng bố mà mới chỉ ghi nhận một số hành vi nhất định là khủng bố và các biện pháp để hợp tác đấu tranh chống lại các hành vi này Song, những hành vi được ghi nhận này đã ít nhiều phản ánh được bản chất của hiện tượng khủng bố Chúng ta có thể nhận biết hành động khủng bố dựa trên một số dấu hiệu như: dấu hiệu về động cơ chính trị của hành vi bạo lực, dấu hiệu về mục đích của hành vi bạo lực, các yếu tố chủ thể, khách thể của hoạt động khủng bố…

Qua nghiên cứu các văn bản pháp lý quốc tế, quy định pháp luật một số quốc gia về khủng bố, theo quan điểm của người viết, khủng bố là hành vi bạo lực hoặc đe dọa bạo lực do các cá nhân hoặc tổ chức thực hiện tác động đến tính mạng, sức khoẻ (tinh thần và thể chất), tài sản của người dân và các mục tiêu dân sự khác nhằm đạt được mục đích chính trị (ép buộc Chính phủ, tổ chức, cá nhân hành động hoặc không được thực hiện hành động nào đó vì lí do tôn giáo, sắc tộc…)

 Khái niệm về tranh chấp quốc tế

Trên cơ sở tôn trọng quan hệ, tăng cường hiểu biết trong các lĩnh vực quốc tế, việc hợp tác giữa các quốc gia ngày càng gia tăng Xu hướng hội nhập càng tăng thì số lượng các tranh chấp quốc tế cũng gia tăng tương ứng phát sinh nhu cầu cần phải giải quyết những tranh chấp quốc tê như thế nào để vừa bảo đảm kỷ cương luật pháp quốc

tế, vừa đảm bảo quyền và nghĩa vụ hợp pháp của các chủ thể

Tuy có rất nhiều văn bản hướng dẫn trong lĩnh vực quốc tế, thế nhưng cộng đồng quốc tế vẫn chưa thống nhất định nghĩa tranh hấp quốc tế là gì, cấu thành của tranh chấp quốc tế ra sao Theo quan niệm của Pháp viện thường trực quốc tế - cơ quan giải quyết tranh chấp của Hội quốc liên (tổ chức tiền thân của LHQ) thì tranh chấp là “Sự bất đồng về một quy phạm pháp luật hoặc sự kiện nào đó giữa các chủ thể nhất định (trường hợp này là giữa các quốc gia) khi một trong các bên đưa ra yêu sách, đòi hỏi đối với bên kia nhưng bên đó không chấp nhận hoặc chỉ chấp nhận một phần”.7

Theo từ điển Bách khoa quân sự Việt Nam, nhà xuất bản Quân đội nhân

dân-1996 thì tranh chấp quốc tế được giải thích như sau “Là tranh chấp trong quan hệ giữa

các quốc gia về vấn đề quan hệ quốc tế Tranh chấp Quốc tê có thể là hai bên hay nhiều bên, có thể xuất hiện trong các lĩnh vực hoạt động khác nhau của các quốc gia

có liên quan đến việc giải thích hay áp dụng điều ước quốc tế nào đó, đến trách nhiệm của một quốc gia cụ thể Sự bất đồng giữa các quốc gia có thể không dẫn tới tranh chấp giữa các quốc gia đó, khi đã xuất hiện tranh chấp, tranh chấp đó phải được giải quyết và cần phải được giải quyết bằng các biện pháp hoà bình trên cơ sở nguyên tắc hoà bình giải quyết các tranh chấp quốc tế.”

Căn cứ vào thực tế, có thể hiểu theo cách chung nhất về tranhh chấp quốc tế

là những vấn đề phát sinh giữa các chủ thể của luật quốc tế hiện những bất đồng xung đột về những vấn đề cơ bản của quan hệ quốc tế cũng như các ý kiến quan điểm khác nhau trong việc giải thích và áp dụng luật quốc tế Xu hướng hội nhập càng tăng thì số lượng các tranh chấp quốc tế cũng gia tăng tương ứng, phát sinh nhu cầu cần phải giải quyết những tranh chấp quốc tế như thế nào để vừa bảo đảm kỷ cương luật pháp quốc

tế, vừa đảm bảo quyền và nghĩa vụ hợp pháp của các chủ thể

1.1.2 Mục đích, ý nghĩa và sự cần thiết của việc giữ gìn an ninh và hòa bình thế giới

1.1.2.1 Mục đích của việc giữ gìn an ninh và hòa bình thế giới

Bối cảnh quốc tế ngày nay đòi hỏi các quốc gia phải cùng hợp tác và đấu tranh, nhằm chống nguy cơ chiến tranh và chạy đua vũ trang, bảo vệ hòa bình cho thế giới, giữ gìn ngôi nhà chung của toàn nhân loại Nếu như trước đây các quốc gia có thể tự mình bảo đảm an ninh hoặc trông cậy vào sự giúp đỡ hạn chế của một vài đồng minh thì ngày nay khả năng tự giải quyết một cách đơn phương ấy đã trở lên khó khăn trong môi trường thế giới ngày càng gia tăng sự tùy thuộc lẫn nhau giữa các quốc gia

7 Trần Thị Mai Loan, Tranh chấp quốc tế và giải quyết tranh chấp quốc tế tại Tòa án công lý quốc tế, năm 2010,

tr 1-20, tr 4

Không chỉ khoác lên mình một trách nhiệm nặng nề, HĐBALHQđang dần

tỏ rõ được vai trò to lớn của mình trong lĩnh vực này Một lĩnh vực có ý nghĩa sống còn không chỉ với mỗi quốc gia, mỗi khu vực mà là đối với toàn thể nhân loại đang sinh sống trên hành tinh này Từ thức tế cho chúng ta thấy mục đích hoạt động của HĐBA trong việc giữ gìn an ninh và hòa bình quốc tế có thể có các mục đích sau:

Thứ nhất: Hạn chế chiến tranh, xung đột, mâu thuẫn giữa các quốc gia, vùng

lãnh thổ Nhân loại đã trải qua nhiều cuộc chiến tranh, xung đột sắc tộc, những thảm cảnh đau thương, tang tóc đã diễn ra, nhiều làng mạc, thành phố, các công trình văn hóa bị phá hủy, cho nên khác khao chân chính – khát vọng hòa bình luôn là lý tưởng cao đẹp mà loài người luôn hướng tới Hơn thế nữa, kinh tế của một quốc gia muốn phát triển đều quan trọng nhất cần có một thế giới hòa bình, nếu như tình hình thế giới bất ổn hay chiến tranh sảy ra sẽ ảnh hưởng đến nền kinh tế của cả thế giới cũng như là nền kinh tế cũng như là nền kinh tế của quốc gia đã tham chiến

Dựa trên sự giúp đỡ của máy tính điện tử, nhà khoa học người Thủy Sĩ Gian Giắc Baben tình ra rằng: “Trong 5.550 năm trên hành tinh của chúng ta đã xảy ra tới 14.513 cuộc chiến tranh lớn và nhỏ với 3.6 tỷ người chết”8 Chiến tranh với vũ khí càn hiện đại tối tân thì số người bị tàn sát càn khủng khiếp, trong chiến tranh thế giới thứ nhất, 10 triệu người đã chết, bằng số người chết trong các cuộc chiến tranh ở Châu

Âu suốt 1.000 năm trước đó Trong cuộc chiến thế giới thứ hai, số người chết tăng lên gấp 5 lần tức là 50 triệu người, Từ nhiều thập kỷ nay, các dân tộc đã và đang phải chịu đựng cực kỳ nặng nề những hậu quả của cuộc chay đua vũ trang vô cùng tốn kém Cũng theo Gian Giắc Baben “tính tới năm 1957, ngân sách hang nằm chi cho quân sự của tất cả các nước là 100 tỷ USD, năm 1961 là 120 tỷ USD và năm 1968 là

200 tỷ USD”9 Từ đó có thể thấy rằng, những tổn thất về người và tài sản từ các cuộc chiến là vô cùng to lớn, từ đó cho chúng ta thấy rằng bảo vệ an ninh và hòa bình thế giới là một mục đính thiên liên và cao cả cho tất cả mọi người trong chúng ta

Thứ hai: Tạo môi trường hòa bình, thuận lợi cho các quốc gia hợp tác phát

triển kinh tế xã hội, khi chiến tranh đã được khống chế, những cuộc xung đột được ngăn chặn thì đó là một cơ hội thuận lợi cho tất các quốc gia tiếp cận với khoa học hiện đại của thế giới bên ngoài Ngoài ra, khi những vấn đề an ninh, hòa bình ở bên ngoài được đảm bảo thì nền kinh tế trong nước của các quốc gia sẽ có điều kiện phát triển nhanh và bền vững, mức sống của nhân dân do vậy sẽ được cải thiện

Mục đích khác của việc gìn giữ an ninh và hòa bình thế giới là làm giảm nguy cơ tái xung đột bằng cách tăng cường năng lực quốc gia ở tất cả các cấp quản lý xung đột, và đặt nền tảng cho hòa bình và phát triển bền vững Nó là một quá trình lâu dài phức tạp của việc tạo ra các điều kiện cần thiết cho hòa bình bền vững Các biện pháp xây dựng hoà bình giải quyết các vấn đề cốt lõi hiệu quả mà các hoạt động của xã hội và Nhà nước, và tìm cách nâng cao năng lực của Nhà nước để có hiệu quả và hợp pháp thực hiện chức năng cốt lõi của nó

1.1.2.2 Ý nghĩa của việc giữ gìn an ninh và hòa bình thế giới

Trong suốt chiều dài lịch sử của mình, nhân loại luôn mong muốn được sống trong một thế giới hòa bình Vì an ninh, hòa bình và gìn giữ các giá trị cao quý của nó

là nền tảng của các mối quan hệ pháp luật quốc tế, được thiết lập giữa các quốc gia Mặc dù thế kỷ thứ XX đã trải qua hai cuộc chiến tranh thế giới với những hậu quả nặng nề, tác động đến hầu hết các quốc gia nhưng hơn bao giờ hết, cộng đồng quốc tế vẫn đã và đang cố gắn phối hợp hành động, đặc biệt là lực lượng gìn giữ hòa bình của LHQ để duy trì sự tồn tại và phát triển nền văn minh nhân loại trong một hệ thống quốc tế ổn định Việc giữ gìn an ninh và hòa bình quốc tế có thể có những ý nghĩa sau:

Thứ nhất: Duy trì trật tự cho quốc tế, đưa các quốc gia hoạt động theo luật

pháp quốc tế “Từ những thập niên cuối thế kỷ XX đến nay, sự gia tăng của các cuộc chiến tranh và xung đột vũ trang, xung đột sắc tộc, tôn giáo, cùng các hoạt động lật đổ, khủng bố vẫn xảy ra ở nhiều nơi, với tính chất phức tạp, đã tạo ra nhiều khu vực nhạy cảm đối với khả năng duy trì một trật tự pháp lý quốc tế có sự bình ổn của các quan hệ quốc tế”10 Nguy hiểm hơn nữa, sự xuất hiện của vũ khí hạt nhân, vũ khí sinh học và mọi phương tiện chiến tranh hiện đại khác càng đặt cộng đồng quốc tế trước nhiều mối

lo ngại chung, trong đó nguy cơ đe dọa hủy diệt sự tồn tại của thế giới hiện hành

Thứ hai: Tạo điều kiện thuận lợi cho các quốc gia hợp tác hữu nghị, cùng

nhau phát triển về kinh tế-xã hội Bối cảnh quốc tế ngày nay đòi hỏi các quốc gia phải cùng hợp tác và đấu tranh, nhằm chồng nguy cơ chiến tranh và chạy đưa vũ trang, bảo

vệ an ninh và hòa bình cho thế giới, gìn giữ ngôi nhà chung của nhân loại Nếu như trước đây các quốc gia có thể tự mình bảo đảm an ninh hoặc trông cậy vào sự giúp đỡ hạn chế của một vài đồng minh thì ngày nay khả năng tự giải quyết một cách đơn phương ấy đã trở nên khó khăn trong môi trường thế giới ngày cang gia tăng sự tùy thuộc lẫn nhau giữa các quốc gia Điều kiện phát triển và tương quan của các mói quan

hệ quốc tế hiện hành đòi hỏi có những biện pháp và cơ chế pháp lý quốc tế cần thiết, trong đó tồn tại hệ thống an ninh tập thể vừa có tính khu vực, vừa có tính toàn cầu, với

10 Lê Mai Anh, Giáo trình Luật Quốc tế, Trường Đại học Luật Hà Nội, 2006, tr 303-304

việc sử dụng hiệu quả các biện pháp hòa bình để giải quyết tranhc hấp và xung đột quốc tế, kết hợp thục hiện liên tục các biện pháp giải trừ quân bị và củng cố long tin bằng nhiều hoạt động cụ thể để gìn giữ hòa bình và an ninh thế giới

Ngoài ra, việc gìn giữ an ninh và hòa bình quốc tế của HĐBALHQ đóng vai trò hết sức quan trọng cho sự phát triển lâu dài của nhân loại Nhân loại muốn tồn tại

và phát triển thì không thể thiếu một môi trường an ninh, một thế giới hòa bình nhưng

để làm được đều đó là đều hết sức khó khăn vì vậy cần có sự chung tay hợp tác giữa các quốc gia để cùng nhau phát triển

1.1.2.3 Sự cần thiết của việc giữ gìn an ninh và hòa bình thế giới

Trong lịch sử của loài người đã đi qua rất nhiều cuộc chiến tranh tranh giành lãnh thổ, tranh giành quyền bá chủ thế giới của các cường quốc đã làm cho hàng triệu người trên khấp thế giới phải hi sinh Chiến tranh thế giới thứ hai kết thúc đã để lại những hậu quả vô cùng nặng nề, theo thống kê năm 1965 của Liên Hợp Quốc cho biết chỉ riêng số người thiệt mạng do chiến tranh ở Châu Âu đã lên đến 49.257.000 người, trong đó Liên Xô (ngày nay là Liên ban Nga) là nước số người chết nhiều nhất con số đượcthống kê là 20.000.000 người, theo tài liệu của Krivosheev năm 2005, con số này

là 27.000.000 người, bao gồm 8,7 tới 10,7 triệu quân nhân và hơn 16 triệu thường dân

Đó là những con số thồng kê từ cuộc chiến tranh từ khá lâu, vũ khí của cuộc chiến tranh chưa hiện đại như hiện nay “Những sự thống kê gần dây cho thấy đã có gần 30.000 người Iraq đã thiệt mạng, còn số lượng bi sĩ thiệt mạng của Mỹ và một số nước khác là khoản 2.140 binh sĩ”11, lần đầu tiên Tống Thống Mỹ G.Bush công bố vào ngày 12 tháng 12 năm 2005, đó là cái giá đắt mà người Iraq phải trả để thiết lập nền dân chủ Chỉ một vài thông kê nhỏ không đủ để phản ánh tình hình hiện tại, nhưng qua

đó chúng ta cũng thấy sự dã mang, chết chóc từ chiến tranh và hậu quả của nó thật khủng khiếp

Trong những năm gần đây tình trạng khủng bố phát triển ngày càng mạnh

mẽ, với quy mô rộng khấm thế giới thì thế các tổ chức quốc tế đặc biệt là HĐBALHQ cần phát quy cao hơn nữa vai trò của mình trong hoạc động trấn áp khủng bố Trong quá trình hoạt động của mình, cơ quan này cũng đã ra rất nhiều nghị quyết để trừng trị nạng khủng bố quốc tế như: Nghị quyết 1267 năm 1999 về việc trừng phạt và cấm vận đối với Osama Bin Laden, tổ chức Taliban và mạng lưới khủng bố Al-Qaeda, ngày 12 tháng 09 năm 2001, HĐBALHQ thông qua nghị quyết số 1368, về kêu gọi cộng đồng quốc tế hãy cố gắng hơn nữa trong việc phòng ngừa và trấn áp khủng bố,

11 Việt Báo, Tổng Thống Bush: 30.000 người Iraq đã chết trong chiến tranh, thong-Bush-30.000-nguoi-Iraq-chet-trong-chien-tranh/40113357/159/ , [truy cập ngày 14-10-2014]

http://vietbao.vn/The-gioi/Tong-cần đẩy mạnh phối hợp giữa các quốc gia trong việc ban hành pháp luật cho phù hợp với các công ước và các nghị quyết về chống khủng bố,…Mới đây ngày 15 tháng 08 năm 2014, HĐBALHQ đã bỏ phiếu với 100% phiếu thuận nhất trí thông qua Nghị quyết 2161 về lên án tội ác chống loài người của bọn khủng bố Hồi giáo IS, Hội đồng Bảo an đã chỉ ra rằng IS là một nhóm tách ra từ Al-Qaeda, và nhắc lại rằng Mặt trận Al-Nusra cũng đã từng bị đưa vào danh sách trừng phạt “Vì thế, Hội đồng cảnh cáo bất cứ ai và bất cứ quốc gia nào ủng hộ bọn IS dưới mọi hình thức bao gồm việc tài trợ, trang bị vũ khí, lập kế hoạch tuyển dụng hoặc thông tin bằng các công nghệ truyền thông bao gồm cả phương tiện truyền thông internet và xã hội hay qua bất kỳ phương tiện nào khác”12

Chiến tranh đi qua để lại nhiều đau thương mất mát, và tổn thất về tiền của để tránh lập lại những cuộc chiến trên thế giới mới đồng thời đẩy lùi chiến tranh cục bộ

và xung đột vũ trang cũng như mâu thuẫn quốc gia, chũ nghĩa khủng bố, chủ nghĩa cực đoan hồi giáo đang xảy ra hàng ngày, đe dọa nghiêm trọng đến hòa bình và an ninh thế giới “Kể từ khi thành lập đến tháng 9 năm 2008, LHQ đã triển khai được 64 chiến dịch gìn giữ hòa bình khác nhau, trong đó có 16 chiến dịch với hơn 110.00 nhân viên hiện đang hoạt động ở khắp các nơi trên thế giới”13 Năm 1988 lực lượng gìn giữ hòa bình của LHQ giành được giải thưởng Nobel Hòa bình chứng minh sự đóng góp to lớn của lực lượng này đối với hòa bình và an ninh thế giới

Vì những lẽ trên, sự có mặt của một tổ chức có tầm ảnh hường trên toàn thế giới và có một nhiệm vụ hết sức quan trọng như HĐBA là điều không thể tránh khỏi Thế giới muốn tồn tại lâu dài và bềnh vững thì không thể thiếu sự bình yên, hòa bình

vì vậy cần lắm một cơ quan, tổ chức có khả năng giữ gìn hòa bình và an ninh thế giới, tạo một môi trường tốt nhất có thể cho sự phát triển của nhân loại

1.2 KHÁI QUÁT VỀ LIÊN HỢP QUỐC VÀ HỘI ĐỒNG BẢO AN LIÊN HỢP QUỐC

1.2.1 Khái quát chung về Liên Hợp Quốc

Hội Quốc Liên (League of Nations) được ra đời sau chiến tranh thế giới lần thứ nhất (ký ngày 28 tháng 6 năm 1919 và có hiệu lực ngày 10 tháng 1 năm 1920), là một tổ chức quốc tế liên chính phủ, lúc đầu bao gồm 44 nước, có trụ sở tại Giơnevơ, Thủy sỹ mục tiêu của Hội Quốc Liên là “Duy trì hòa bình và an ninh quốc tế, phát

12 Nghị quyết 2161, ngày 15 tháng 08 năm 2014 của Hội đồng Bảo an về lên án bọn khủng bố Hồi Giáo IS phạm tội ác chống phá nhân loại

13 TS Nguyễn Lan Nguyên, Một số ý kiến vê hoạt động gìn giữ hòa bình của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc,

Trường Đại học Quốc gia Hà Nội, 2011, tr 17

triển quan hệ hợp tác giữa các dân tộc”14, tuy nhiên, về thực chất, nó không phải là một hệ thống an ninh tập thể rộng rãi, không phải là một tổ chức quốc tế giống như LHQ ngày nay, mà là một tổ chức nhằm bảo đảm thực thi các Hòa ước Vécxây, tức là bảo vệ quyền lợi của các nước cường quốc thắng trận

Hoạt động của Hội Quốc Liên trong thời giang đầu có đạc được một số hiệu quả nhất định, như ngăn ngừa những cuộc xung đột vũ trang mới ở vùng Banlcan, giúp tái thiết nước Áo,…Tuy nhiên, Hội Quốc Liên tỏ ra bất lực trước những hành động xâm lược của khối trục Đức-ý-Nhật trong thập niên 1930 Ngay từ đầu, Hội Quốc Liên mang tính chất chống Xô Viết rõ rệt, nó là một tổ chức phục vụ liên minh 14 nước đế quốc can thiếp chống chính quyền cách mạng nước Nga trong những năm 1919-1921

Chính vì sự hoạt động kém hiệu quả, và vì mục đích phục vụ cho các cường quốc nên Hội Quốc Liên đã sớm chấm dứt hoạt động và chính thức giải tán vào tháng

4 năm 1946 Để thay thế vai trò cũng như là nhiệm vụ của Hội Quốc Liên đã để lại nên

“LHQ chính thức được thành lập vào ngày 24 tháng 10 năm 1945 khi HCLHQ được Trung quốc, Pháp, Liên Xô (ngày nay là Liên ban Nga), Vương quốc Anh, Hợp chủng quốc Hoa kỳ và đa số các quốc gia ký trước đó phê chuẩn”15 Tên gọi "Liên Hợp Quốc" đã được Tổng thống Mỹ Franklin D Roosevelt sáng lập ra và được sử dụng lần đầu tiên trong "Tuyên ngôn của Liên Hợp Quốc" vào ngày 1 tháng 1 năm 1942, trong

đó 26 quốc gia đã khẳng định cam kết tiếp tục cuộc đấu tranh chống lại các nước thuộc phe phát xít

Việc LHQ ra đời là một sự kiện quan trọng và là sự kết hợp của nhiều yếu tố khác nhau như: vai trò kém hiệu quả của Hội Quốc Liên trong việc giữ gìn hoà bình,

an ninh quốc tế, sự bùng nổ của Chiến tranh thế giới thứ hai, cùng những hậu quả thảm khốc đối với loài người và nỗ lực lớn lao của các nước trong việc thiết lập một thể chế toàn cầu có vai trò hiệu quả hơn đối với hoà bình và an ninh quốc tế

Ngày 31 tháng 10 năm 1947, Đại hội Đồng Liên Hợp Quốc quyết định lấy ngày 24 tháng 24 tháng 10 hàng năm – ngày Hiến chương Liên Hợp Quốc có hiệu lực

- làm “Ngày Liên Hợp Quốc”, làm ngày đẩy mạnh thông tin cho nhân dân thế giới về mục đích và thành tựu của LHQ nhằm tranh thủ sự đồng tình và ủng hộ đối với hoạt động của tổ chức quốc tế có tính chất toàn cầu này Chấp nhận lời mời của Quốc hội

Mỹ, ngày 14 tháng 2 năm 1946, Đại hội Đồng Liên Hợp Quốc quyết định thiết lập trụ

sở chính của Liên Hợp Quốc tại New York, lễ động thổ và đặt viên ghạch đầu tiên được tổ chức vào ngày Liên Hợp Quốc – ngày 24 tháng 10 năm 1949

Theo Điều 3 của HCLHQ, tất cả những nước đã tham gia Liên minh chống phát xít, tham dự Hội nghị San Francisco tháng 4 đến tháng 6 năm 1942 hoặc trước đó

đã ký bản tuyên ngôn LHQ ngày 1 tháng 1 năm 1942, đã ký và phê chuẩn Hiến chương theo quy định, đều trở thành thành viên đầu tiên của LHQ (hay thành viên sang lập) “Có 50 quốc gia tham dự Hội nghị San Francisco, nhưng có 51 quốc gia được công nhận là thành viên đầu tiên của LHQ, và Ba Lan là trường hợp đặt biệt”16

Kể từ khi thành lập đến nay số lượng thành viên của cơ quan này không ngừng phát triển “Từ 51 thành viên ban đầu đến nay số lượng thành viên của cơ quan này là 193 thành viên”17, hoạt động trên cơ sở các nguyên tắc nền tảng của quan hệ quốc tế được nghi nhận cụ thể trong các văn bản của LHQ, đặc biệt là Tuyên bố năm 1970

Trong phiên họp ngày 20 tháng 9 năm 1977, vào lúc 18 giờ 30 phút, chủ tịch khóa họp 32 của Đại hội Đồng Liên Hợp Quốc, thứ trưởng Bộ ngoại giao Nam Tư Lada Môixxốp trịnh trọng nói “Tôi tuyên bố nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt nam được công nhận là thành viên của Liên Hợp Quốc” Đối với nước ta, việc trở thành một thành viên của LHQ đã phải trải qua một chặng đường khá dài và không ít giang khổ mà mọi người chờ đợi từ lâu, “Bởi đã 5 lần Mỹ và một số nước phương Tây dung quyền phủ quyết để bác bỏ việc nước ta gia nhập LHQ”18 Từ khi chính thức gia nhập, nước ta đã được LHQ tăng cường sự giúp đỡ với số lượng ngày càng tăng, do nhiều cơ quan hoặc tổ chức tiến hành và thuộc nhiều lĩnh vực hơn, từ đó mở ra cho đất nước những cơ hội phát triển, hòa nhập vào thế giới

1.2.2 Lịch sử hình thành Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc

Từ ngày 21 tháng 09 năm 1944 đấn ngày 07 tháng 10 năm 1944 một hội nghị

có đại diện của các nước Liên Xô (ngày nay là Liên ban Nga), Mỹ và Anh Hội nghị diễn ra tại Dumbarton Oaks Washington, Hội nghị đã soạn thảo những đề xuất sơ bộ

về việc thành lập một tổ chức quốc tế chung nhằm duy trì hòa bình và an ninh thế giới,

về cơ bản đây là nền móng của Hiến chương sau này, tuy nhiên hội nghịa chưa quyết định được một số vấn đề như thủ tục bỏ phiếu của HĐBA,…Nhìn chung, đó là những

cơ sở để hình thành nên HĐBA bây giờ

Theo Điều 24 của HCLHQ, các nước thành viên LHQ trao cho HĐBA trách nhiệm chính trong việc giữ gìn an ninh và hòa bình quốc tế Theo đó, HĐBA có thể áp

16 Võ Anh Tuấn, Hệ Thống Liên Hợp Quốc, NXB Chính trị Quốc gia, 2004, tr 45

17 Liên Hợp Quốc, Các nước thành viên của Liên Hợp Quốc, http://www.un.org/en/members/#text , [truy cập ngày 22-08-2014]

18 Nguyễn Quốc Hùng-Nguyễn Hồng Quân, Liên Hợp Quốc và lực lượng gìn giữ hòa bình Liên Hợp Quốc, NXB

Chính trị Quốc gia, 2008, tr.56-57

dụng các biện pháp nhằm giải quyết hòa bình các tranh chấp, xung đột và khi cần thiết,

có thể sử dụng các biện pháp, kể cả cưỡng chế và vũ lực, nhằm loại trừ các mối đe dọa, phá hoại hòa bình, hoặc các hành động xâm lược, “Phiên họp đầu tiên của HĐBA được triệu tập lần đầu vào ngày 17 tháng 01 năm 1946 tại London vương quốc Anh” 19

Hiến chương Liên Hợp Quốc còn quy định HĐBA có quyền kêu gọi các nước thành viên tuân thủ lệnh cấm vận kinh tế mà cơ quan này đưa ra Ở một mức cao hơn, cơ quan này có thể đưa ra phương án hành động trong hoàn cảnh “An ninh và hòa bình quốc tế bị đe dọa” Khi có xung đột, HĐBA không chỉ đưa ra những phương án

mà còn có thể trực tiếp hành động , bao gồm cả việc sử dụng vũ lực để tái lập an ninh

và hòa bình “Trong lịch sử, cơ quan này đã từng nhiều lần sử dụng vũ lực khi có xung đột quân sự, chẳng hạn như trong cuộc chiến tranh ở Triều Tiên cách đây hơn 50 năm, cuộc chiến Iraq – Kuwait 1991, Li-bang”.20

Chủ tịch HĐBA được các nước thành viên luân phiên nắm giữ, tháng năm vừa qua Hàn Quốc đã nắm giữ chức vụ này, trong thời điểm hiện tại ngày 1 tháng 6 năm 2014 thì Phái đoàn đại diện thường trực Nga tại LHQ đã nhận chức chủ tịch Chủ tịch luân phiên

Để ra Nghị quyết liên quan đến một chiến dịch gìn giữ hòa bình, cần phải có

ít nhất 9 trong số 15 ủy viên HĐBA bỏ phiếu thuận, trong đó không có phiếu chống của 1 trong số 5 ủy viên thường trực của cơ quan này

1.2.3 Cơ cấu tổ chức, thành viên và chức năng nhiệm vụ của Hội đồng Bảo an

1.2.3.1 Cơ cấu tổ chức của Hội đồng Bảo an

“Hội đồng Bảo an có thể thành lập những cơ quan phụ nếu thấy cần cho việc thi hành những chức năng của mình”21 cho đến nay, HĐBA đã thành lập được các cơ quan phụ trợ sau:

Thứ nhất: Ủy ban thường trực gồm ủy ban chuyên gia về các vấn đề thủ tục,

ủy ban về các cuộc họp của HĐBA không diễn ra tại trụ sở LHQ và ủy ban về việc kết nạp thành viên mới Các ủy ban này đều có đại diện của các nước thành viên HĐBA

Thứ hai: Ban Tham mưu quân sự bao gồm các Tổng chỉ huy quân đội của tất

cả các nước thành viên hoăc đại diện của họ, chức năng nhiệm vụ của Ban là tư vấn cho HĐBA về tất cả các vấn đề liên quan đến các yêu cầu quân sự để bảo vệ và duy trì

19 Sở Ngoại Vụ, Thông tin cơ bản về Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc,

http://www.mofahcm.gov.vn/vi/tintuc_sk/tulieu/nr060206163738/nr080114135838/ns080114140125/newsitem_ print_preview , [truy cập ngày 22-08-2014]

hoà bình và an ninh quốc tế, việc sử dụng và chỉ huy các lực lượng đặt dưới sự chỉ đạo của Ban, kể cả các qui định về vũ trang, và giải trừ quân bị nếu có thể

Thứ ba: Ủy ban chống khủng bố năm 2001 ủy ban này được thành lập theo

nghị quyết 1373 ngày 28 tháng 9 năm 2001 về một số biện pháp chống lại các mối đe doạ đối với hòa bình và an ninh quốc tế của các hành động khủng bố, nhằm giám sát việc thực hiện Nghị quyết này Các nước thành viên LHQ phải trình bản báo cáo về các bước tiến hành để thực hiện Nghị quyết 1373 lên Ủy ban, lần đầu tiên trong vòng

90 ngày và các lần sau theo thời gian biểu của Ủy ban Ủy ban gồm tất cả 15 thành viên của HĐBA Ủy ban thành lập 3 tiểu ban, mỗi tiểu ban do một Phó Chủ tịch Ủy ban làm chủ tịch, để xem xét sơ bộ bản báo cáo của các nước thành viên

Thứ tư: Các ủy ban cấm vận, ủy ban này có chức năng cấm vận về quan hệ

ngoại giao, viện trợ, buôn bán, thương mại, vũ khí, năng lượng, đi lại vận chuyển hàng hóa (bằng hàng không hay đường biển), khoa học kỹ thuật với một nước nào đó, Mục tiêu của cấm vận là gây khó cho nước bị cấm vận khác trên lĩnh vực bị cấm vận cũng như các lĩnh vực có liên quan Hiện nay có bảy ủy ban cấm vận là:

+ Ủy ban Nghị quyết 661 của HĐBA về Iraq

+ Ủy ban Nghị quyết 748 về Lybia

+ Ủy ban Nghị quyết 751 về Somali

+ Ủy ban Nghị quyết 918 về Ruwanda

+ Ủy ban Nghị quyết 985 về Liberia

+ Ủy ban Nghị quyết 1132 về Sierra Leone

+ Ủy ban Nghị quyết 1267 về Afganistan

Thứ năm: Các hoạt động và lực lượng gìn giữ hòa bình bao gồm tổ chức

giám sát ngừng bắn ở Trung Đông UNTSO (1948), nhóm quan sát viên quân sự ở Ấn

Độ và Pakistan UNMOGIP (1949), lực lượng ở Cyprus UNFICYP (1964), lực lượng quan sát viên không can dự UNDOF (1974), lực lượng lâm thời ở Lebanon UNIFIL (1978), phái đoàn quan sát Iraq - Koweit UNIKOM (1991), và một số lực lượng gìn giữ hòa bình khác

Thứ sáu: Lực lượng chính trị và kiến tạo hòa bình gồm văn phòng chính trị ở

Bougainville UNPOB (1998), văn phòng kiến tạo hòa bình ở Cộng hòa Trung Phi BONUCA (1999), lực lượng trợ giúp ở Afganistan UNAMA (2002), Văn phòng đại diện đặc biệt của Tổng thư ký Liên hợp quốc về vấn đề Iraq (2003)

Thứ bảy: Các tòa án quốc tế chống các tội ác vi phạm Luật nhân đạo quốc tế,

như tòa án về Ruanda (1994), tòa án về Nam Tư cũ (1993)

Thứ tám: Các ủy ban khác, như ủy ban đền bù LHQ (UNCC)

Như vậy, về cơ bản HĐBA được tổ chức sau cho có thể hoạt động được thường xuyên nhầm ứng phó với các tình huống liên quan đến hòa bình và an ninh quốc tế có thể đặt ra ở bất cứ thời điểm nào HĐBA có thể có các cuộc hợp định kỳ, bất thường hoặc khẩn cấp, các nước thành viên của LHQ có thể tham dự, nhưng không

có quyền biểu quyết tại các cuộc hộp của Hội đồng

1.2.3.2 Thành viên của Hội đồng Bảo an

Theo Điều 23 của HCLHQ, thì HĐBA gồm 15 thành viên của LHQ trong đó bao gồm 5 ủy viên thường trực là các nước sau: Cộng hòa nhân dânTrung Hoa, Cộng hóa Pháp, Cộng hòa Liên ban Nga, Liên hiệp vương quốc Anh và Bắc AiLen, và Hiệp chủng quốc Hoa Kỳ Mười thành viên không thường trực của cơ quan này được bầu ra với nhiệm kỳ hai năm, trên cơ sở phân chia công bằng về mặt địa lý và có tính tới sự đóng góp của những nước này cho tôn chỉ và mục đích của LHQ và không được bầu lại nhiệm kỳ kế ngay sau khi mãn nhiệm, mỗi thành viên có một phiếu biểu quyết

Từ năm 1946 đến 1965, “HĐBA chỉ có 6 thành viên luân phiên theo bầu cử nhưng con số này sau đó được mở rộng lên 11 thành viên bằng Nghị quyết của Đại hội đồng bắt đầu có hiệu lực từ ngày 01 tháng 01 năm 1966 với định mức cho tùng khu vực”22, có quy định sau:

- Năm ủy viên từ những nước Châu Á và Châu Phi

- Một ủy viên từ các nước Đông Âu

- Hai ủy viên từ những nước ở Tây Âu và những nước khác(như Canada, Châu Đại Dương, NewZealand)

- Hai ủy viên từ những nước Châu Mỹ La Tinh và vùng Caribê

Trên thực tế, không phải không phải nước nào cũng biết được khả năng trở thành ủy viên không thường trực của HĐBA trở thành hiện thực, “Có tới 43% quốc gia thành viên của LHQ chưa bao giờ trở thành ủy viên không thường trực của cơ quan này”23 Trong khi đó, trong tổng số 57% quốc gia đã từng ứng cử thành công ghế ủy viên không thường trực HĐBA, có tới 9,4% đã giữ ghế này từ 8 năm trở lên

22

ThS Kim Oanh Na, Giáo trình Luật Quốc Tế, Trường Đại học Cần Thơ, 2006, tr 82-83

23 ThS Nguyễn Thị Hoài Hương, Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc duy trì hòa bình và an ninh quốc tế, năm

2008, tr 5

Với tổng số phiếu bầu trên 129 phiếu thì năm nước “Hàn Quốc với tổng số phiếu bầu 149 phiếu, Australia 140 phiếu, Argentina182 phiếu, Luxembourg 131 phiếu

và Ruanda 148 phiếu”24, đã chính thức trở thành năm ủy viên không thường trực của Hội đồng Bảo an trong nhiệm kỳ 2013-2014 kể từ tháng 1 năm 2013

1.2.3.3 Chức năng nhiệm vụ của Hội đồng bảo an

Theo Điều 39 của HCLHQ, HĐBA là cơ quan duy nhất của LHQ có quyền quyết định sự có thật củ mọi sự đe dọa hòa bình, phá hoại hòa bình hoặc hành động xâm lược và đưa ra kiến nghị hoặc quyết định các biện pháp cần thiết được tiến hành phù hợp các Điều 41 và 42 của HCLHQ để duy trì và khôi phục hòa bình và an ninh thế giới Những chức năng nhiệm vụ mà HĐBA được các thành viên LHQ trao cho nhằm 3 mục tiêu là giữ gìn hòa bình, vãn hồi hòa bình và kiến tạo hòa bình Những xung đột và những tình huống có khả năng đe doạ hoà bình và an ninh quốc tế có thể

do các nước thành viên LHQ, Đại hội Đồng hoặc Tổng thư ký Liên hợp quốc nêu ra trước HĐBA Một nước không phải thành viên Liên hợp quốc cũng có thể đưa cuộc tranh chấp, trong đó bản thân nước đó là một bên tham gia tranh chấp, ra trước HĐBA

để cơ quan này xem xét giải quyết, với điều kiện là nước đó phải thừa nhận trước là sẽ tuân thủ trách nhiệm giải quyết hoà bình cuộc tranh chấp theo quy định của HCLHQ

Theo Hiến chương, các quyết định và Nghị quyết của HĐBA đều mang tính chất ràng buộc, tất cả các thành viên LHQ đều có trách nhiệm phải tôn trọng và thi hành Những quyền hạn cụ thể của cơ quan này được quy định ở các chương VI,VII và XII của HCLHQ, song những đều khoản quan trọng nhất liên quan đến duy trì hòa bình và an ninh quốc tế, đặc biệt là giải quyết hòa bình các tranh chấp quốc tế và sử đụng những biện pháp cưỡng chế được quy định cụ thể và chi tiết nhất ở Chương VI

và Chương XII của HCLHQ Theo đó, cơ quan này có quyền:

- Yêu cầu những nước hữu quan phải thực hiện những biện pháp tạm thời (đình chiến, rút quân về vị trí ban đầu,…) nhằm ngăn ngừa và không cho tình hình trở nên nghiêm trong hơn

- Áp dụng những biện pháp cưỡng chế mà không sử dụng lực lượng vũ trang như cắt quan hệ kinh tế, đường sắt, đường biển, hang không,… kể cả cắt quan hệ ngoại giao

HĐBA là cơ quan xác định sự đe dọa hòa bình, phá hoại hòa bình hoặc hành

vi xâm lược và đưa ra những kiến nghị hoặc quyết định những biện pháp để duy trì

24 Thông Tấn Xã, Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc bầu 5 ủy viên không thường trực nhiệm kỳ 2013-2014,

http://www.sggp.org.vn/thegioi/2012/10/301985/ , [truy cập ngày 28-7-2014]

hoặc khôi phục hòa bình và an ninh thế giới Những biện pháp mà cơ quan này có quyền quyết định bao gồm:

Thứ nhất: HĐBA yêu cầu các thành viên áp dụng các biện pháp kinh tế và

các biện pháp khác (không bao gồm dùng vũ lực) như đình chỉ một phần hay toàn bộ những quan hệ kinh tế, đường sắt, hàng hải, hàng không, bưu chính, điện tín, vô tuyến điện và các phương tiện giao thông khác (cấm vận), cắt đứt quan hệ ngoại giao để ngăn chặn hoặc chấm dứt hành động xâm lược Ví dụ cho việc này, “Là ngày 12 tháng

6 năm 2009 HĐBA đã thông qua nghị quyết 1874 về thi hành sự trừng phạt về kinh tế

và thương mại đối với Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên”25

Thứ hai: HĐBA thực hiện hành động quân sự đối với quốc gia có hành động

xâm lược như dùng các lực lượng hải, lục, không quân nếu xét thấy cần thiết cho việc duy trì hoặc khôi phục hòa bình và an ninh thế giới Hành động này còn bao gồm cả những cuộc thị uy, những biện pháp phong tỏa và những cuộc hành binh khác, do các lực lượng hải, lục, không quân của những thành viên LHQ thực hiện

Các quốc gia thành viên có nghĩa vụ cung cấp cho HĐBA những lực lượng

vũ trang, sự viện trợ và mọi phương tiện phục vụ khác kể cả việc cho quân đội của LHQ qua lãnh thổ của mình khi cần thiết cho việc duy tri hòa bình và an ninh thế giới Các quốc gia thành viên sẽ tổ chức một số phi đội không quân của nước mình sẵn sang chiến đấu nhằm phối hợp thực hiện một hành động quốc tế có tính chất cưỡng chế Cơ quan giúp HĐBA để chỉ quy lực lượng vũ trang của LHQ là Ban tham mưu quân đội gồm tham mưu trưởng các nước ủy viên thường trực của HĐBA

HĐBA là cơ quan đề nghị việc kết nạp thành viên mới của LHQ và đề nghị các điều kiện để các quốc gia có thể trở thành thành viên của qui chế Tòa án quốc tế Ngoài ra, cơ quan này còn thực hiện chức năng bảo trợ của LHQ đối với các khu vực chiến lược, HĐBA còn có thể đề Nghị Đại hội Đồng bầu Tổng thư ký Liên hợp quốc

và cùng với Đại hội Đồng Liên Hợp Quốc bầu các thẩm phán của Tòa án quốc tế

25 Nghị quyết 1874 ngày 12 tháng 06 năm 2009 của Hội đồng Bảo an về thi hành sự trừng phạt về kinh tế và thương mại đối với Cộng hòa Dân Chủ Nhân Dân Triều Tiên

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ TRÁCH NHIỆM CỦA HỘI ĐỒNG BẢO AN

TRONG VIỆC GIỮ GÌN AN NINH VÀ HÒA BÌNH THẾ GIỚI

- -

2.1 TRÁCH NHIỆM CỦA HỘI ĐỒNG BẢO AN TRONG VIỆC THAM GIA GIẢI QUYẾT HÕA BÌNH CÁC TRANH CHẤP QUỐC TẾ

2.1.1 Trách nhiệm của các bên trong tranh chấp

Như chúng ta đã biết tranh chấp là mặt trái của hoạt động hợp tác quốc tế, nhất

là khi quan hệ hợp tác giữa các quốc gia ngày càng được mở rộng thì tranh chấp càng

có cơ hội để phát sinh Thực tiễn quan hệ quốc tế cũng cho thấy, cộng đồng các quốc gia, các dân tộc trên thế giới rất đa dạng và phức tạp, lợi ích của các quốc gia cũng không thể đồng nhất hay hoàn toàn giống nhau Đôi khi, chỉ vì lợi ích riêng lẻ của một quốc gia, dân tộc nào đó mà phát sinh tranh chấp trong quá trình thiết lập các quan hệ hợp tác, những tranh chấp thì rất dể phát sinh nhưng để giải quyết những mâu thuẫn đó thì không phải dễ, mà một quốc gia nào đó có thể làm được

Theo nguyên tắc “Hòa bình giải quyết tranh chấp quốc tế” của LHQ, “thì tất cả các quốc gia sẽ giải quyết các tranh chấp quốc tế với những quốc gia khác bằng các biện pháp hòa bình mà không làm phương hại đến an ninh, hòa bình và công lý quốc tế”26, trong trường hợp không đạt được một giải pháp để giải quyết tranh chấp bằng bất kỳ biện pháp đã nêu, các bên trong tranh chấp có nghĩa vụ tiếp tục tìm kiếm những biện pháp hòa bình khác để giải quyết tranh chấp mà các bên thỏa thuận

Để giải quyết một tranh chấp thuộc thẩm quyền của HĐBA thì cần có rất nhiều yếu tố để hỗ trợ cơ quan này trong quá trình giải quyết tranh chấp, trong đó vai trò, thiên chí của các bên trong tranh là hết sức quan trọng Bởi vì theo quy định của HĐBALHQ, Việc triển khai một nhiệm vụ gìn giữ hòa bình ở bất kỳ một địa điểm nào trên thế giới phải tuân thủ mốt số nguyên tắc nhất định Trong đó có nguyên tắc,

sự chấp thuận của các bên liên quan, theo đó các bên chính trong tranh chấp phải tham gia vào một quá trình chính trị và chấp thuận sự hiện diện của lực lượng gìn giữ hòa bình của LHQ để hỗ trợ cho quá trình này Trong trường hợp không có sự chấp thuận đó, hoạt động duy trì hòa bình của HĐBALHQ có nguy cơ bị xem như dính líu tới tranh chấp hay xung đột và đánh mất đi mục tiêu ban đầu là gìn giữ hòa bình Theo Chương VI của HCLHQ quy định trách nhiệm giải quyết hòa bình tranh

26 ThS Nguyễn Thị Yến, Giáo trình Luật Quốc tế, Đại học TP Hồ Chí Minh, NXB TP Hồ Chí Minh, năm 2009,

tr.29

chấp quốc tế của Hội đồng Bảo an, trong chương này cũng đã nhấn mạnh về trách nhiệm các bên tham gia tranh chấp, từ đó chúng ta nhận thấy HĐBA không có quyền cưỡng chế họ, mà chỉ góp phần giải quyết tranh chấp với vai trò trung gian hòa giải theo yêu cầu của các bên tham gia hoặc đưa ra khuyến nghị nhằm giải quyết tranh chấp đang phát sinh

Các bên trong tranh chấp phải hối hợp, cộng tác với HĐBA nhằm thể hiện thiện chỉ của mình là muồn giải quyết vấn đề đang phát sinh, cơ quan này chỉ đóng vai trò là trung gian trong vấn đề hòa giải theo yêu cầu của các bên chứ

không can thiệp sâu vào những vụ tranh chấp “Nếu các đương sự trong vụ tranh

chấp có yêu cầu, HĐBA có thể đưa ra cho họ những kiến nghị nhầm giải quyết hòa bình vụ tranh chấp đó”27, cơ quan này chỉ có thể đưa ra những kiến nghị để giải quyết tranh chấp một khi các bên trong tranh chấp có yêu cầu, còn nếu như các đương sự không yêu cầu thì HĐBA không có quyền đó

Vì vậy, để giải quyết một vụ tranh chấp thì vai trò của các đương sự trong việc giải quyết là rất quan trọng, nó thể hiện ý chí của quốc gia đó có muốn giải quyết tranh chấp đang phát sinh một cách hòa bình hay không, hay muốn thực hiện một chiến lược nào khác của quốc gia mình

2.1.2 Điều tra những vụ tranh chấp hoặc tình thế có thể đe dọa đến an ninh

Ví dụ: “Ngày 26 tháng 03 năm 2010 vụ việc về tàu chiến của Hàn Quốc bị đánh

gẫy đôi, làm gia tăng mâu thuẫn vốn có giữa Triều Tiên và Hàn Quốc, hai bên đã có những phản ứng rất mạnh về vụ việc trên, về phía Hàn Quốc đã khẳng định về việc Triều Tiên đã bắn ngư lôi vào tầu chiến của họ”28 Vụ việc này có thể dẫn đến những xung đột và chiến sự hai bên Chính vì vậy, để giải quyết vụ việc trên HĐBA có

27 Điều 38, Hiến Chương Liên Hợp Quốc 1945

28

Đòng Nọi, Bình luận về vai trò của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc theo quy định của Hiến chương và thực

tiển hoạt động của nó, quy-dinh-cua-hien-chuong-va-thuc-tien-hoat-dong-cua-lien-hop-8263/ , [truy cập ngày 14-10-2014]

http://luanvan.co/luan-van/binh-luan-ve-vai-tro-cua-hoi-dong-bao-an-lien-hop-quoc-theo-thể điều tra vụ việc đó nhằm giải quyết mâu thuẫn, qua thực tiển chúng ta nhận thấy sau các hoạt động điều tra của cơ quan này thì sẽ có các Nghị quyết được thông qua để giải quyết những vụ việc, dựa vào căn cứ này HĐBA có thể áp dụng những biện pháp trừng phạt theo quy định của HCLHQ

Về nguyên tắc, trong điều tra giải quyết tranh chấp HĐBA trước hết phải dành quyền chủ động, tích cực cho chính các bên trong tranh chấp Các bên trong tranh chấp

có quyền lựa chọn bất kỳ biện pháp hòa bình nào để giải quyết tranh chấp, vai trò của

cơ quan này chỉ dừng lại ở việc xác định mức độ ảnh hưởng của tranh chấp đối với hòa bình và an ninh quốc tế, trong một số trường hợp HĐBA cũng có thể đứng ra với vai trò lả trung gian, hòa giải để khuyến khích, động viên các bên liên quan giải quyết nhanh chóng tranh chấp đang phát sinh

Trong trường hợp việc giành quyền chủ động cho các bên liên quan đến tranh chấp không đem lại hiệu quả thì khi đó, tranh chấp sẽ được đưa ra Hội đồng Bảo an và lúc này, vai trò của HĐBA được năng lên rất nhiều Cơ quan này có quyền áp dụng bất

kì thủ tục hoặc phương pháp giải quyết tranh chấp nào mà cơ quan này cho là hợp lý, với mục đích cuối cùng là giải quyết nhanh chóng, dứt điểm tranh chấp và đảm bảo quyền lợi hợp pháp của tất cả các bên liên quan

Như vậy, vai trò của HĐBA trong trong quá trình này chỉ dừng lại ở việc xác định mức độ ảnh hưởng của tranh chấp đối với hòa bình và an ninh quốc tế, kêu gọi các bên áp dụng các biện pháp hòa bình phù hợp để giải quyết tranh chấp

2.1.3 Thẩm quyền của Hội đồng Bảo an trong việc tham gia giải quyết hòa bình các tranh chấp quốc tế

2.1.3.1 Kêu gọi các bên kiềm chế để tìm cách giải quyết hòa bình các tranh chấp

Hoạt động của HĐBA trong vấn đề kêu gọi các bên kiềm chế để tìm cách giải quyết hòa bình các tranh chấp là hết sức cần thiết Nó là hoạt động làm giảm đi những căn thẳng, những mâu thuẫn thậm chí xảy ra chiến tranh giữa các quốc gia hay giữa các dân tộc Tuy nó không được quy định một cách cụ thể trong Hiến chương, nhưng nhìn nhận một cách sâu xa hơn ở các khoản 1 và 2 Điều 33 của HCLHQ thì những biện pháp mà Điều luật này đã liệt kê đều dẫn những tranh chấp, mâu thuẫn đi đến con đường giải quyết hòa bình Và ở khoản 2 của Điều luật trên cũng đã ghi gõ “Hội đồng Bảo an, nếu xét thấy cần , sẽ yêu cầu các đương sự giải quyết tranh chấp của họ bằng những biện pháp như vậy”29, kêu gọi các bên kiềm chế để tìm cách giải quyết hòa bình

29 Khoản 2 Điều 33 Hiến chương Liên Hợp Quốc 1945

các tranh chấp là một hoạt động then chốt giúp cho cơ quan này giải quyết tranh chấp nhanh và tiến tới khôi phục hòa bình ở nơi sảy ra tranh chấp

Một ví dụ cho hoạt động trên là trong bài phát biểu gần đây cụ thể là vào ngày 09 tháng 05 năm 2014, “Tổng thư ký Liên Hợp Quốc Ban Ki-Moon cũng đã lên tiếng kêu gọi, hối thúc Trung Quốc và Việt Nam giải quyết tranh chấp thông qua đối thoại và luật pháp quốc tế, trong đó có HCLHQ, liên quan đến căng thẳng gia tăng trong những ngày qua tại Biển Đông khi Trung Quốc đơn phương hạ đặt giàn khoan Hải Dương-

981 hay còn gọi là HD-981 ở vùng đặc quyền kinh tế của Việt Nam”30

Tuy nhiên, vấn đề này không được quy định cụ thể trong HCLHQ, nhưng thông qua Điều 33 của Hiến chưng Liên Hợp Quốc chung ta cũng thấy rằng, Hiến chương đã liệt kê những biện pháp để giải quyết những tranh chấp, từ đó giải quyết hòa bình tất

cả những vụ tranh chấp HĐBA không muốn bất kỳ một sự thiều bình tỉnh, thiếu kiềm chế của bất kỳ một quốc gia hay vùng lãnh thổ làm ảnh hưởng đến tình hính an ninh và hòa bình thế giới Trong những năm gần đây hoạt động này của HĐBA tỏa ra không hiệu quả, bởi lẽ hoạt động trên chưa mang tính chất chế tài cho nên chưa có tính chất răng đe đối với các bên trong tranh chấp

Vì vậy, HĐBA cần phát huy nhiều hơn nữa vai trò của mình trong hoạt động kêu gọi các bên kiềm chế để tìm cách giải quyết hòa bình các tranh chấp Nếu làm tốt công tác này thì sẽ hạn chết được rất nhiều những sung đột có thể dẫn đến chiến tranh, gây nguy hại đến an ninh và hòa bình của thế giới

2.1.3.2 Kiến nghị những biện pháp giải quyết

Nếu các đương sự trong tranh chấp không thể giải quyết hòa bình bằng các biện pháp được nêu ở Điều 33 của HCLHQ như: đàm phán, điều tra, trung gian, hoà giải, trọng tài, toà án, sử dụng những tổ chức hoặc những điều ước khu vực, hoặc bằng các biện pháp hoà bình khác tùy theo sự lựa chọn của mình Thì các đương sự sẽ phải đưa

vụ tranh chấp đó ra trước HĐBA, nếu cơ quan này xét thấy sự kéo dài của vụ tranh chấp trên thực tế sẽ đe dọa đến việc duy trì an ninh và hòa bình thế giới, thì Hội đồng Bảo an sẽ phải quyết định hành động theo Điều 36 của Hiến chương Liên Hợp Quốc hoặc kiến nghị những biện pháp giải quyết mà mình cho là tích đáng

“Điều 36 của HCLHQ về giải quyết tranh chấp mà các đương sự không thể giải quyết bằng các biện pháp nêu ở Điều 33 như sau:

30 VOV.VN, Tổng thư ký Liên Hợp Quốc kêu gọi “kiềm chế tối đa” tại Biển Đông, thu-ky-lien-hop-quoc-keu-goi-kiem-che-toi-da-tai-bien-dong-325428.vov , [truy cập ngày 13-09-2014]

http://vov.vn/thegioi/tong-1 Trong bất kỳ giai đoạn nào của vụ tranh chấp nói ở Điều 33 hoặc của tình thế tương tự, HĐBA có thẩm quyền kiến nghị những thủ tục hoặc những phương thức giải quyết thích đáng

2 HĐBA chú trọng mọi thủ tục do các bên đương sự đã áp dụng để giải quyết tranh chấp ấy

3 Khi đưa ra kiến nghị trên cơ sở điều này, HĐBA phải lưu ý đối với những tranh chấp có tính chất pháp lý, thông thường, các đương sự phải đưa các tranh chấp

ấy ra toà án Quốc tế theo đúng quy chế của toà án” 31

Những vụ tranh chấp thường có tính chất phức tạp, thông thường những vụ tranh chấp như vậy sẽ rất khó giải quyết theo định của Hiến chương đặc biệt là Điều 33 của HCLHQ, muốn giải quyết triệt để một vụ tranh chấp là đều hết sức khó khăn Vì khi phát sinh tranh chấp, các bên đương sự đều làm mọi thứ có lợi cho quốc gia của mình, thậm chí một số quốc gia còn sử dụng tìm lực về quân sự để chèn ép quốc gia khác, làm căn thẳng thêm vụ tranh chấp

2.2 TRÁCH NHIỆM CỦA HỘI ĐỒNG BẢO AN TRONG TRƯỜNG HỢP CÓ HÀNH VI ĐE DỌA HÕA BÌNH VÀ AN NINH QUỐC TẾ HOẶC CÓ HÀNH VI XÂM LƯỢC

2.2.1 Xác định thực tế mọi sự đe dọa, phá hoại hòa bình hoặc hành vi xâm lƣợc

Theo Điều 39 của HCLHQ, HĐBA là cơ quan duy nhất của LHQ có quyền quyết định đánh giá thực tại của các mối đe doạ đối với hoà bình, phá hoại hoà bình hoặc hành động xâm lược, và sẽ khuyến nghị hoặc quyết định các biện pháp cần được tiến hành phù hợp với các Điều 41 và 42 của HCLHQ, để duy trì hoặc khôi phục an ninh

và hòa quốc tế

Những biện pháp mà HĐBA có quyền quyết định khi đã xác định được sự đe dọa, phá hoại hòa bình hoặc hành vi xâm lược bao gồm: “Thứ nhất, HĐBA yêu cầu các thành viên áp dụng các biện pháp kinh tế và các biện pháp khác (không bao gồm dùng vũ lực), như đình chỉ một phần hay toàn bộ những quan hệ kinh tế, đường sắt, hàng hải, hàng không, bưu chính, điện tín, vô tuyến điện và các phương tiện giao thông khác (cấm vận), cắt đứt quan hệ ngoại giao để ngăn chặn hoặc chấm dứt hành động xâm lược”32

Chúng ta thấy rằng khi mà HĐBALHQ là cơ quan duy nhất có nhiệm vụ xác định sự đe dọa hòa bình, phá hoại hòa bình an ninh thế giới Cơ quan này có thể xác định đâu là các nguyên nhân có thể dẫn đến bất ổn an ninh hòa bình thế giới để từ đó có các biện pháp giải quyết thích đáng

Ví dụ: “Việc xác định Iran xây dựng thêm 10 nhà máy làm dầu Urani có thể

sẽ là nguyên nhân gây đến việc leo thang về làm dầu Urani trên toàn thế giới, nguyên liệu chủ yếu để sản xuất bom nguyên tử”33 HĐBA có thể áp dụng các biện pháp trừng phạt theo quy định của HCLHQ buộc Iran phải ngừng hoạt động này Theo đúng tinh thần của LHQ về không phổ biến vũ khí hạt nhân

Việc xác định thực tế mọi sự đe dọa, phá hoại hòa bình hoặc hành vi xâm lược sẽ

giúp cho HĐBA chủ động hơn trong việc bảo vệ an ninh và hòa bình thế giới, từ đó có thể ngăn ngừa những hiểm họa từ những thế lức chống phá hòa bình, đẩy lùi nạng khủng bố quốc tế đảm bảo mục đích của thành lập LHQ cũng như HĐBA

2.2.2 Đƣa ra những kiến nghị hoặc quyết định các biện pháp nên áp dụng

2.2.2.1 Thi hành các biện pháp tạm thời

Để duy trì an ninh và hòa bình quốc tế HĐBA có nghĩa vụ yêu cầu giải quyết các tranh chấp quốc tế bằng phương pháp hòa bình Nếu các bên tham gia vào tranh chấp quốc tế có thể đe dọa hòa bình và an ninh quốc tế, không thể tự giải quyết bằng phương pháp hòa bình, vụ tranh chấp đã phát sinh thì HĐBA khi xét thấy cần thiết: Yêu cầu các bên đương sự giải quyết việc tranh chấp của họ bằng phương pháp hòa bình theo sự lựa chọn của họ theo khoản 2 Điều 33 của HCLHQ Vai trò của HĐBA trở lên rất quan trọng, các tranh chấp mà Hội đồng Bảo an xem xét, giải quyết là các tranh chấp có khả năng đe dọa đến hòa bình, an ninh quốc tế thường là tranh chấp về chủ quyền quốc gia, lãnh thổ

Theo HCLHQ thì HĐBA là cơ quan duy nhất của LHQ có quyền hạn, trong việc dùng hành động để giữ gìn nền hòa bình và an ninh quốc tế Việc xác định tình hình thực tế là của HĐBA là cơ sở quan trọng để LHQ triển khai các hoạt động tiếp theo về gìn giữ hòa bình

Do đó, HĐBA có quyền yêu cầu các quốc gia phải thực hiện những biện pháp tạm thời như: Đình chiến, rút quân về vị trí ban đầu,… nhằm ngăn chặn không làm

33 Việt Báo, Tổng Thống Bush: 30.000 người Iraq đã chết trong chiến tranh, thong-Bush-30.000-nguoi-Iraq-chet-trong-chien-tranh/40113357/159/ , [truy cập ngày 14-10-2014]

http://vietbao.vn/The-gioi/Tong-Đòng Nọi, Bình luận về vai trò của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc theo quy định của Hiến chương và thực

tiển hoạt động của nó, quy-dinh-cua-hien-chuong-va-thuc-tien-hoat-dong-cua-lien-hop-8263/ , [truy cập ngày 14-10-2014]