TÍCH hợp nội DUNG GIÁO dục bảo vệ môi TRƯỜNG vào dạy học vật lý ở lớp 10 THPT CHƯƠNG TRÌNH NÂNG CAO

Sự kiện này làm cho các vấn đề môi trường mang tính nhân văn; trao quyền cho mọi người để trở thành tác nhân tích cực của quá trình phát triển bền vững và bình đẳng, nâng cao hiểu biết c

A MỞ ĐẦU

I Lý do chọn đề tài.

Vấn đề môi trường sống của con người trên trái đất đã và đang bị ô nhiễm là một vấn đề cấp bách đối với bất kì quốc gia nào Vì nó gây ra những hiện tượng biến đổi khí hậu dẫn đến những thảm hoạ thiên tai khủng khiếp Nguyên nhân là

do sự thiếu hiểu biết, thiếu ý thức của con người, chính vì vậy giáo dục cho học sinh, thế hệ tương lai của đất nước, có hiểu biết, có ý thức, có hành vi BVMT là nhiệm vụ quan trong và cấp bách của mỗi quốc gia

Vấn đề ô nhiễm môi trường, sự nóng nên của trái đất đã trở thành mối quan tâm chung của thế giới Đại Hội đồng Liên Hợp Quốc đã quyết định chọn Ngày Môi trường Thế giới 5 tháng 6 từ năm 1972 và giao cho Chương trình Môi trường (UNEP) của Liên Hợp Quốc có trụ sở tại Nairobi, Kenya, tổ chức kỷ niệm sự kiện này Hằng năm, vào ngày này lễ kỷ niệm trọng thể được tổ chức tại hơn 100 nước trên thế giới Mục đích của Ngày Môi trường Thế giới là tập trung

sự chú ý trên toàn thế giới vào tầm quan trọng của môi trường và khuyến khích

sự quan tâm chính trị và hành động bảo vệ môi trường Sự kiện này làm cho các vấn đề môi trường mang tính nhân văn; trao quyền cho mọi người để trở thành tác nhân tích cực của quá trình phát triển bền vững và bình đẳng, nâng cao hiểu biết của các cộng đồng về vai trò then chốt làm thay đổi hành vi hướng tới các vấn đề môi trường, ủng hộ mối cộng tác để đảm bảo rằng, tất cả các quốc gia và các dân tộc được hưởng một tương lai an toàn và thịnh vượng hơn

Tuy nhiên vấn đề ô nhiễm môi trường trên thực tế ngày càng nghiêm trọng ảnh hưởng rất lớn đến môi trường sống của con người

Trung Quốc một nước có nền công nghiệp phát triển lớn trên thế giới có tới 1,2

triệu ca tử vong do ô nhiễm không khí trong năm 2010, chiếm tới 40% tổng số

ca tử vong vì nguyên nhân này trên toàn cầu

Thành phố Thượng Hải chìm trong màn không khí bị ô nhiễm Ảnh: New York Times.

Khí thải từ nhà máy hóa chất ở Đại Liên (Trung Quốc) gây quan ngại về môi trường (Nguồn: AFP)

Không chỉ có Trung Quốc không khí bị ô nhiễm, trên thế giới có rất nhiều nơi của các quốc gia tại những nơi có công nghiệp phát triển, vô hình chung người dân ở đó phải chịu nguy hiểm khi sống trong không khí độc hại, như Ấn Độ, Pakistan, Iran trong đó có cả Việt Nam

New Delhi đang là một trong những đô thị có bầu không khí ô nhiễm nhất thế giới (Ảnh: Flickr)

Tại Việt Nam chúng ta quá quen khi nhìn hình ảnh các phương tiện giao thông

gây ô nhiễm trên đường Tuy nhiên các phương tiện này vẫn cứ ngang nhiên hoạt động còn người dân phải hứng chịu hậu quả

Nguồn: VnExpress.net ghi lại hình ảnh tại Hà Nội.

Hiện tượng mất cân bằng sinh thái, thai đổi môi trường sống không chỉ diễn ra ở các thành phố lớn mà nó còn diễn ra ở ngay các vùng cao hoặc vùng đồng bằng

Đó là hiện tượng xói mòn đất, hiện tượng lũ quét Hậu quả để lại là vô cùng to lớn và khắc phục nó không dễ dàng

Đất đồi bị nước xói mòn.Nguồn: Người Viêt.Com

Hiện tượng xói mòn đất, đặc biệt đất ở vùng địa hình cao rất dễ bị xói mmòn do nước Khi nước tạo thành dòng chúng sẽ quấn đất, chất dinh dưỡng của đất đi theo Hậu là đất bị mất đi hoặc chất dinh dưỡng của đất bị giảm mạnh làm diện tích canh tác nông, lâm nghiệp bị giảm mạnh cuối cùng người dân nghèo đói

Một bé trai- công dân của đảo Ghoramara, thuộc phía tây Bengal ngồi trong khung cảnh đất đai bị nước biển xói mòn nghiêm trọng - Nguồn: Những hình ảnh đẹp của giải Sony World Photography Awards 2013

Nhận thức được tầm quan trọng của giáo dục môi trường trong thập kỷ phát triển bền vững, tháng 6/1998, Bộ Chính trị BCH TW nước ta đã nhấn mạnh: Cần phải đưa vấn đề bảo vệ môi trường vào trong hệ thống giáo dục quốc dân, giáo dục môi trường (GDMT) được xem là nhiệm vụ vô cùng quan trọng của Nhà nước ta và các nước trên thế giới, bởi lẽ đó là việc làm để bảo tồn và phát triển bền vững “cái nôi của nhân loại”.Giáo dục môi trường trong nhà trường lại càng có ý nghĩa quan trọng, được xem là một trong những biện pháp hàng đầu để bảo vệ môi trường (BVMT) có hiệu quả GDMT sẽ giúp con người

có nhận thức đúng đắn về môi trường, về việc khai thác sử dụng hợp lí tài nguyên thiên nhiên và có ý thức thực hiện nhiệm vụ bảo vệ môi trường Nhà trường là nơi đào tạo thế hệ trẻ, những người chủ tương lai của đất nước, những người sẽ làm nhiệm vụ tuyên truyền giáo dục sau này Nếu họ có đầy đủ những nhận thức về bảo vệ môi trường, thì từ khi đang học trên ghế nhà trường và cho đến khi ra đời, dù họ làm việc gì, ở bất cứ nơi đâu, bất kì cương vị hoạt động nào, cũng đều có thể thực hiện nhiệm vụ bảo vệ môi trường một cách có hiệu quả

Ở trường THPT, việc truyền thụ kiến thức GDMT đến học sinh thuận lợi và hiệu quả nhất vẫn là hình thức tích hợp và lồng ghép vào các môn học Bên cạnh những kiến thức từ nội dung bài học, các em còn có thể tích lũy được các kiến thức về môi trường từ đó hình thành ý thức bảo vệ, giữ gìn, kỹ năng sống Hiện nay, nội dung này đã và đang được triển khai, phổ biến rộng rãi trong giờ học kể

cả chính khóa lẫn ngoại khóa, đặc biệt là lồng ghép trong các môn học như : Hóa, Lý, Sinh, Địa, Giáo dục công dân,

Tuy nhiên, trong thực tế cho thấy việc giảng dạy Vật lý còn mang nặng

lồng ghép nội dung GDMT vào môn học này vẫn chưa được sâu sát và triệt để Vậy làm thế nào để nâng cao hiệu quả của việc lồng ghép GDMT trong bài giảng ? Đó là vấn đề mà những giáo viên dạy bộ môn Vật lý chúng tôi luôn phải đặt ra Và cũng xuất phát từ lý do trên đã thôi thúc tôi đi vào nghiên cứu đề

tài: “TÍCH HỢP NỘI DUNG GIÁO DỤC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG VÀO DẠY HỌC VẬT LÝ Ở LỚP 10 THPT CHƯƠNG TRÌNH NÂNG CAO ”.

II Thực trạng vấn đề

Từ thực trạng MT ở địa phương và ý thức gìn giữ MT của người dân chưa tốt, với tâm lý học sinh thì việc bảo vệ môi trường là của người lớn, hoặc của công ty BVMT, làm thay đổi suy nghĩ của các em nay còn khó, tạo nhận thức và thói quen còn khó khăn hơn nhiều

Đối với môn Vật lý 10 việc tích hợp lồng ghép BVMT để giáo dục là vấn

đề không đơn giản

Từ thực tiện giảng dạy kết hợp với dự giờ của các đồng nghiệp tôi nhận thấy hiện nay GV đã và đang đổi mới phương pháp dạy học thể hiện ở khâu soạn giảng và các thầy cô đã biết áp dụng giáo dục BVMT trong một số tiết dạy Tuy vậy muốn áp dụng triệt để phải cần có những biện pháp cụ thể thì hiệu quả giáo dục BVMT mới đạt kết quả tốt nhất, tuy nhiên GV còn lúng túng đặc biệt là biện pháp xây dựng câu hỏi, GV thường sử dụng những câu hỏi có sẵn, nhiều lúc chưa sát từng đối tượng HS, không kích thích được tính phát huy tự lực, sáng tạo của HS, chưa định hướng vào việc giải quyết các vấn đề hay, khó mới làm cho HS thụ động trong việc lĩnh hội kiến thức

B.GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ PHẦN I: CƠ SỞ PHÁP LÝ, CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA VIỆC TÍCH HỢP BVMT Ở CHƯƠNG TRÌNH VẬT LÝ 10

I Cơ sở pháp lý.

Theo Hiến pháp nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 1992

đã được sửa đổi, bổ sung theo Nghị quyết số 51/2001/QH10 ngày 25 tháng 12 năm 2001 của Quốc hội khoá X, kỳ họp thứ 10

Điều 1 Môi trường bao gồm các yếu tố tự nhiên và yếu tố vật chất nhân tạo

quan hệ mật thiết với nhau, bao quanh con người, có ảnh hưởng tới đời sống,

sản xuất, sự tồn tại, phát triển của con người và thiên nhiên Điều 2 Thành phần môi trường là các yếu tố tạo thành môi trường: không khí,

nước, đất, âm thanh, ánh sáng, lòng đất, núi, rừng, sông, hồ, biển, sinh vật, các

hệ sinh thái, các khu dân cư, khu sản xuất, khu bảo tồn thiên nhiên, cảnh quan thiên nhiên, danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử và các hình thái vật chất khác

Điều 6 Bảo vệ môi trường là sự nghiệp của toàn dân.Tổ chức, cá nhân phải có

trách nhiệm bảo vệ môi trường, thi hành pháp luật về bảo vệ môi trường, có quyền và trách nhiệm phát hiện, tố cáo hành vi vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường.Tổ chức, cá nhân nước ngoài hoạt động trên lãnh thổ Việt Nam phải tuân theo pháp luật Việt Nam về bảo vệ môi trường

Quan điểm giáo dục toàn diện của Đảng ta, nhận thức được tầm quan trong của việc BVMT trong công cuộc xây dựng và phát triển đất nước, Đảng

và nhà nước ta chủ trương phát triển kinh tế đi đôi với BVMT và phát triển xã hội, đảm bảo sự phát triển bền vững của quốc gia Nhiều văn bản đã được ban hành nhằm thể chế hóa công tác BVMT, trong đó có giáo dục BVMT

II Cơ sở lý thuyết.

II.1 Một số kiến thức về môi trường.

II.1.1 Định ngĩa môi trường.

Môi trường bao gồm các yếu tố tự nhiên và yếu tố vật chất nhân tạo quan hệ mật thiết với nhau, bao quanh con người, có ảnh hưởng tới đời sống, sản xuất, sự tồn tại, phát triển của con người và thiên nhiên

II.1.2.Thành phần môi trường

Bao gồm các yếu tố tạo thành môi trường: không khí, nước, đất, âm thanh, ánh sáng, lòng đất, núi, rừng, sông, hồ, biển, sinh vật, các hệ sinh thái, các khu dân cư, khu sản xuất, khu bảo tồn thiên nhiên, cảnh quan thiên nhiên, danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử và các hình thái vật chất khác

II.1.3 Phân loại môi trường.

Tuỳ vào mục đích nghiên cứu có thể có nhiều loại môi trường Môi trường tự nhiên, bao gồm các thành phần tự nhiên như địa hình, địa chất, đất trồng, khí hậu, nước, sinh vật…; Môi trường xã hội: Là tổng thể các mối quan hệ giữa con người với con người, định hướng hoạt động của con người theo khuôn khổ nhất định tạo thuận lợi cho sự phát triển, làm cho cuộc sống của mọi người khác với các sinh vật khác; Môi trường xã hội thể hiện cụ thể bằng các luật lệ, thể chế, cam kết, quy định…

Ngoài ra có thể phân biệt thêm: Môi trường nhân tạo, môi trường nhà trường (bao gồm không gian trường, cơ sở vật chất trong trường như lớp học, phòng thí nghiệm, sân chơi, vườn trường, thầy – trò, nội quy nhà trường, các quy định hoạt động của các tổ chức trong nhà trường…), môi trường gia đình,

PHẦN II NỘI DUNG

I Mục tiêu của đề tài.

I.1 Kiến thức.

Giúp cho học sinh có kiến thức, phương pháp về BVMT khi học xong một số bài Vật lý 10 Có nhận thức cao tầm quan trọng của môi trường đối với đời sống của con người

I.2 Kỹ năng

Có kỹ năng sống, có các hành động, phát hiện, cảnh báo, dự đoán, xử lý kịp thời

về vấn đề môi trường

I.3 Thái độ.

Yêu thích môn học Vật lý, bảo vệ cải tạo và phát triển môi trường, có khả năng vận động bạn bè người thân, làng xóm, có ý thức gìn giữ BVMT

II Các giải pháp thực hiện.

II.1 Trong các tiết dạy tôi lồng ghép các kiến thức BVMT một cách hợp lý, các

hình ảnh minh hoạ thực tiễn sinh động, các tình huống thực tế vào bài học, nêu gương những người sáng tạo trong việc BVMT từ đó giúp cho học sinh không bị chán nản trong bài học, hiểu bài có hứng thú trong học tập môn Vật lý, vẫn đảm bảo kiến thức Vật lý của bài đó đạt kết quả cao, thông qua đó tôi có thể giáo dục, truyên truyền cách BVMT tới học sinh

II.2 Tôi khai thác triệt để có hiệu quả các thiết bị dạy học như: Máy chiếu, đồ

dùng thí nghiệm, xem các băng tư liệu, phần mềm thí nghiệm ảo để tăng thêm tính sinh động của môn Vật lý, đồng thời tăng tính hiệu quả của việc GDBVMT

III Giới hạn của đề tài

Trong SKKN này tôi xin đưa ra sáng kiến GDBVMT trong chương trình Vật lý lớp 10 nâng cao cụ thể là các bài: Bài 35 Thế năng Thế năng trọng trường, Bài 54.Hiện tượng dính ướt và không dính ướt Hiện tượng mao dẫn, Bài 60 Nguyên tắc hoạt động của động cơ nhiệt và máy lạnh Nguyên lí II nhiệt động lực học

IV Nội dung tích hợp GDBVMT ở một số bài trong chương trình vật lý 10 nâng cao.

BÀI 35 THẾ NĂNG THẾ NĂNG TRỌNG TRƯỜNG

Địa chỉ

tích hợp

tích hợp

Ghi chú

Phần I

I.Thế

năng

trong

trường

2.Thế

năng

trọng

trường

Nước chảy nơi đất dốc xuống có khả năng sinh công, công này có lợi nhưng đôi khi cũng có hại

- Có hại:

+ Bào mòn đất làm đất bị bạc màu, đất mất chất dinh dưỡng, diện tích đất trồng bị giảm

+ Gây sạt lở, nếu lượng nước nhiều tạo thành lũ và có thể tàn phá nhà cửa cây cối, đường giao thông trên đường đi nó

- Có lợi: Ở một số địa phương người ta lợi dụng nước chảy thành lũ để

+ làm cối giã gạo ở các con suối, hoặc máy phát điện mini công suất nhỏ rất thân thiện với môi trường

+ Xây dựng hồ chứa rất lớn để xây dựng nhà máy thuỷ điện thay thế cho các nhà máy nhiệt điện, đem lại hiệu quả kinh tế rất lớn

Những biện pháp chống tác hại của nước chảy từ nơi đất dốc

Liên hệ thực tế

Trong phần củng cố:

Giáo viên đưa thêm thông tin cho học sinh biết một số hình ảnh

lũ quét, Tìm hiểu

vẻ đẹp của ruộng bậc thang của các nước trên thế giới (Tư liệu tham

+ Ở các đồi núi cải tạo các sườn dốc thành các ruộng bậc thang có tác dụng : Tăng diện tích trồng trọt, làm chậm dòng chảy, giữ được đất, chống sói mòn cho đất

+ Phủ đất trống: Phủ đất bằng cây xanh, trồng các cây thích hợp có tác dụng giảm bớt động năng của các hạt mưa xâm kích trực tiếp xuống đất và trồng cây còn có tác dụng giữ ẩm cho đất

+ Tuyên truyền cho người dân hiểu biết tác hại của phá rừng và lợi ích của việc trồng cây gây rừng, đậc biệt rừng đầu nguồn

+ Xây dựng các công trình ngăn lũ, phân lũ

khảo)

PHIẾU HỌC TẬP

Câu 1 Rừng không có tác dụng nào sau đây?

A Giữ cho không khí trong lành

B Điều tiết nước

C Phòng chống lũ, chống xói mòn

D Giữ cho nước không bị chảy xuống nơi thấp

Câu 2 Để chống sói mòn cho đất ở nơi dốc, người ta không dùng biện pháp nào

trong các biện pháp sau?

A Cải tạo sườn dốc thành ruộng bậc thang

B Trồng cây thích hợp che phủ đất trống

C Xây dựng các công trình kênh mương dẫn nước, điều tiết nước quanh sờn đồi giống như kênh mương tưới tiêu ở đồng bằng

D Dùng loại bột Polimer pha vào nước rồi phun lên mặt đất sau khi trồng cây

Câu 3 Năng lượng nước chảy dược dùng để

A Quay tua pin của nhà máy điện, chuyên chở hàng hoá xuôi dòng, chạy thuyền buồm

B Quay tua pin của nhà máy điện, chuyên chở hàng hoá xuôi dòng, giã gạo, quay bánh xe nước đưa nước lên cao

C Quay tua pin của nhà máy điện, chuyên chở hàng hoá xuôi dòng, chạy thuyền buồm

D Quay tua pin của nhà máy điện, chuyên chở hàng hoá xuôi dòng, giã gạo, quay bánh xe nước đưa nước lên cao, chạy thuyền buồm

TÌM HIỂU VỀ LŨ ỐNG - LŨ QUÉT Ở NƯỚC TA

Lũ quét là sự chảy dồn nước nhanh vào một vùng tương đối rộng (tới vài chục km2) thường quét theo các triền sông, suối với cường độ mạnh xảy ra bất ngờ, duy trì trong một thời gian ngắn và có sức tàn phá rất mạnh, quét sạch hoặc phá huỷ hầu như mọi vật trên bề mặt mà dòng nước chảy qua

Quốc lộ 7 đi qua Kỳ Sơn - Tương Dương Nghệ An trong đợt lũ

Nguồn: Tài liệu môi trường.

Lũ quét là một dạng tai biến nguy hiểm xếp hàng thứ ba sau động đất, trượt đất Lũ quét rất

thường xuyên xẩy ra

nhiều vị trí ở Tây Bắc

Bộ, gây nhiều thiệt hại về

người và tài sản của nhân

dân Có nhiều vị trí lũ

quét xẩy ra liên tiếp

nhiều năm trên diện

rộng

Lũ ống là sự chảy

dồn nước bộc phát đột

ngột từ cao xuống thấp

với tốc độ rất cao vào

một thung lũng suối nhỏ

hoặc một khe hẻm có quy mô nhỏ hơn (từ vài trăm mét đến vài km) theo sườn rất dốc, tạo thành một khối nước hình ống, thời gian xẩy ra rất ngắn và sức tàn phá cũng rất mạnh

Nguồn mạng: Thư viện tài liệu

TÌM HIỂU VẺ ĐẸP RUỘNG BẬC THANG Ở TRONG NƯỚC VÀ NƯỚC NGOÀI

1 Pisac Pisac là một trong số những ruộng bậc thang của người Inca cổ đại mà

đến nay vẫn còn được sử dụng 16 thửa ruộng lớn “ bao vây” đỉnh núi này được tạo tác theo hình chú chim đa đa khi nhìn từ trên xuống Trong tiếng Peru, Pisac cũng có nghĩa là “chim đa đa”

2 Ruộng bậc thang ở Sapa Những thửa ruộng bậc thang nổi tiếng nhất ở miền

Bắc nước ta thuộc thung lũng Mường Hoa, giữa thị trấn Sapa và đỉnh Fansipan huyền thoại Các tộc người sống tại đây như Hmong, Dao, Tày… đã trồng lúa và ngô trên ruộng bậc thang từ rất lâu đời và vẫn duy trì lối sống đó đến tận ngày nay