skkn các biện pháp rèn kĩ năng sống cho học sinh lớp 2 qua môn tiếng việt

Ở Việt Nam, để thực hiện việc nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện thế hệ trẻ, đáp ứng nhu cầu hội nhập quốc tế và nhu cầu phát triển của người học.Giáo dục phổ thông đã và đang từng

A PHẦN MỞ ĐẦU

I Lý do chọn đề tài

Thực hiện Quyết định số 2994/QĐ-BGDĐT ngày 20 tháng 7 năm 2010 của

Bộ giáo dục và Đào tạo triển khai giáo dục kĩ năng sống trong một số môn học

và hoạt động giáo dục ở các cấp học; dựa trên cơ sở những định hướng của đợttập huấn tăng cường giáo dục kĩ năng sống trong các môn học của Bộ cho cáccấp học trong hệ thống giáo dục phổ thông

Ở Việt Nam, để thực hiện việc nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện thế

hệ trẻ, đáp ứng nhu cầu hội nhập quốc tế và nhu cầu phát triển của người học.Giáo dục phổ thông đã và đang từng bước đổi mới theo hướng từ chủ yếu là trang

bị kiến thức sang trang bị những năng lực cần thiết cho các em học sinh, phát huytính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của người học, phù hợp với từng lớphọc, tăng cường khả năng làm việc theo nhóm, vận dụng kiến thức vào thực tiễn,tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh Qua đó,cho thấy tầm quan trọng và cần thiết của việc giáo dục kĩ năng sống cho học sinhphổ thông nói chung, học sinh tiểu học nói riêng

Giáo dục kĩ năng sống trong các môn học ở tiểu học nhằm đạt mục tiêutrang bị cho học sinh những kiến thức, giá trị, thái độ và kĩ năng phù hợp; tạo cơhội thuận lợi cho học sinh sử dụng quyền và bổn phận của mình và phát triểntoàn diện về thể chất, trí tuệ, tinh thần và đạo đức Giáo dục kĩ năng sống trongcác môn học ở tiểu học được tập trung chủ yếu ở 4 môn học: Tiếng Việt, Đạođức, Khoa học và Tự nhiên xã hội

Bộ Giáo dục và Đào tạo đưa nội dung giáo dục kĩ năng sống lồng ghép vàocác môn học ở bậc tiểu học Đây là một chủ trương cần thiết và đúng đắn Tuynhiên, để giáo dục kĩ năng sống cho học sinh đạt hiệu quả đòi hỏi nhiều yếu tốchứ không chỉ từ các bài giảng Thực chất của việc giáo dục kĩ năng sống cho học

sinh là nhằm trang bị cho học sinh các kĩ năng sống cơ bản là: Học để biết, Học

để làm, Học để tự khẳng định mình và Học để cùng chung sống.

Giáo dục kĩ năng sống cho học sinh là một nội dung được đông đảo phụhuynh và dư luận quan tâm, bởi đây là một chương trình giáo dục hết sức cầnthiết đối với học sinh

Nhiều ý kiến cho rằng, các trường học hiện nay đã quá nặng về dạy kiếnthức, ít quan tâm đến việc giáo dục kĩ năng sống cho học sinh dẫn đến có một bộphận học sinh trong các trường thiếu hụt hiểu biết về môi trường xung quanh,ứng xử cần thiết trong cuộc sống Điều này cũng là một trong những nguyênnhân dẫn đến những bất cập trong hành vi, lối sống đạo đức của nhiều học sinh.Chính sự cần thiết ấy, tôi đã cố gắng thử nghiệm nhiều biện pháp để giáodục kĩ năng sống cho học sinh song theo bản thân tôi nhận thấy việc giáo dục vàrèn luyện kĩ năng sống cho học sinh được thể hiện rõ nét nhất trong môn Tiếng

Việt Vì thế tôi đã chọn đề tài “Các biện pháp rèn kĩ năng sống cho học sinh lớp 2 qua môn Tiếng Việt ”.

II Mục đích, phương pháp nghiên cứu

1 Mục đích nghiên cứu

- Giúp học sinh ý thức được giá trị của bản thân trong mối quan hệ xã hội;Giúp học sinh hiểu biết về thể chất, tinh thần của bản thân; có hành vi thói quenứng xử có văn hóa, hiểu biết và chấp hành pháp luật,…

- Giúp học sinh có đủ khả năng tự thích ứng với môi trường xung quanh, tựchủ, độc lập, tự tin khi giải quyết công việc

- Tìm hiểu một số đặc điểm cơ bản của kĩ năng sống được hình thành quaviệc học tập môn tiếng Việt tại lớp 2 trường Tiểu học Trung Sơn số 2, xã TrungSơn, huyện Gio Linh

2 Phương pháp nghiên cứu

-Phương pháp điều tra

III Giới hạn của đề tài

Tìm hiểu về hình thức giáo dục hình thành kĩ năng sống cho học sinhthông qua lồng ghép nội dung giáo dục kĩ năng sống cho học sinh trong môn

tiếng Việt của học sinh lớp trường Tiểu học Trung Sơn số 2, xã Trung Sơn,huyện Gio Linh.

IV Kế hoạch thực hiện

-Chọn đề tài

-Lập đề cương nghiên cứu

-Đọc, thu thập tài liệu viết đề tài

-Thâm nhập thực tế

-Hoàn thành sáng kiến

B PHẦN NỘI DUNG

I Cơ sở lý luận

Kĩ năng sống thúc đẩy phát triển cá nhân và xã hội, có thể nói kĩ năng sốngchính là nhịp cầu giúp con người biến kiến thức thành thái độ, hành vi và thóiquen tích cực, lành mạnh

Giáo dục kĩ năng sống là yêu cầu cấp thiết đối với thế hệ trẻ

Giáo dục kĩ năng sống nhằm thực hiện yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông Hiện nay việc đưa giáo dục kĩ năng sống vào nhà trường đã được thực hiện

ở hầu hết các nước trên thế giới Theo tài liệu của UNICEF, hiện nay có 153nước đã đưa giáo dục kĩ năng sống vào nhà trường, hơn 140 nước đã thực hiệngiáo dục kĩ năng sống cho học sinh với các phương thức khác nhau Xu hướnghội nhập và phát triển không cho phép giáo dục nước ta giậm chân với nhữngcách làm cũ, lạc hậu và trì trệ

Môn Tiếng Việt ở tiểu học có nhiệm vụ hình thành và phát triển ở học sinhkĩ năng sử dụng tiếng Việt (nghe, nói đọc, viết) để học tập và giao tiếp trong môitrường hoạt động của lứa tuổi

Kĩ năng đặc thù, thể hiện ưu thế của tiếng Việt là kĩ năng giao tiếp, sau đó

là kĩ năng nhận thức, bao gồm nhận thức thế giới xung quanh, tự nhận thức, raquyết định,…

kĩ năng sống có thể hình thành tự nhiên, học được từ những trải nghiệmcủa cuộc sống và do giáo dục mà có Không phải đợi đến lúc được học kĩ năng

sống một con người mới có những kĩ năng sống đầu tiên Chính cuộc đời, nhữngtrải nghiệm, va vấp, thành công và thất bại giúp con người có được bài học quýgiá về kĩ năng sống Tuy nhiên, nếu được dạy dỗ từ sớm, con người sẽ rút ngắnthời gian học hỏi qua trải nghiệm, sẽ thành công hơn.

Kĩ năng sống cần cho suốt cả cuộc đời và luôn luôn được bổ sung, nâng cấp

để phù hợp với sự thay đổi của cuộc sống biến động Người trưởng thành cũngvẫn cần học kĩ năng sống

Ở học sinh bậc tiểu học, để giúp các em có tinh thần tự học, sáng tạo và biếtvận dụng linh hoạt những điều đã học vào thực tiễn, trong quá trình dạy ngườigiáo viên phải luôn tìm tòi, sáng tạo ra những phương pháp hay Chẳng hạn như

phương pháp “học mà chơi, chơi mà học” Giúp các em vui chơi giải trí nhằm

thay đổi trạng thái của các em sau những giờ học căng thẳng và để bắt đầu mộttiết học mới tốt hơn Thường xuyên đặt câu hỏi cho các em, tạo điều kiện để các

em tham gia hoạt động nhóm, giải quyết vấn đề nào đó cụ thể,… trên cơ sở nềntảng là kiến thức cơ bản đã được học

Ngày nay, rèn luyện kĩ năng sống cho thế hệ trẻ mà tiêu biểu là các em họcsinh là trách nhiệm chung của gia đình, nhà trường và xã hội Trong đó, ngườigiáo viên giữ vai trò quyết định Đây cũng là một trong những nội dung của

phong trào thi đua “Xây dựng trường học thân thiện - học sinh tích cực” mà Bộ

Giáo dục đã đề ra

II Cơ sở thực tiễn

Học tập là một nhu cầu thường trực của con người trong mọi thời đại Họctập không chỉ dừng lại ở các tri thức khoa học thuần túy mà còn được hiểu là mọitri thức về thế giới trong đó có cả những mối quan hệ, cách thức ứng xử với môitrường sống xung quanh Kĩ năng sống là một trong những vấn đề quan trọng đốivới mỗi cá nhân trong quá trình tồn tại và phát triển Chương trình học hiện nayđang gặp phải nhiều chỉ trích do quá nặng về kiến thức hàn lâm trong khi nhữngtri thức vận dụng cho đời sống hàng ngày bị thiếu vắng Hơn nữa, người họcđang chịu nhiều áp lực về học tập khiến cho không còn nhiều thời gian cho các

hoạt động ngoại khóa, hoạt động xã hội Điều này đã dẫn đến sự “xung đột” giữanhận thức, thái độ và hành vi với những vấn đề xảy ra trong cuộc sống Do vậy,kĩ năng sống với mỗi người sẽ có cách hiểu khác nhau:

- Đối với học sinh: kĩ năng sống là một cái gì mơ hồ, không

thiết thực, chưa có ý thức trau dồi kĩ năng sống

- Đối với giáo viên: giáo dục kĩ năng sống cho học sinh là ở phân môn đạo

đức, là công việc của người khác, giáo viên chỉ lo trang bị kiến thức cho học sinh

- Đối với phụ huynh: Nhiều phụ huynh cho rằng việc giáo dục con em chủ

yếu là ở nhà trường, nhà trường dạy như thế nào thì các em sẽ như thế đó phụhuynh không nhất thiết phải quan tâm nhiều

Thế nhưng giáo dục kĩ năng sống trong trường học là một việc làm cầnthiết, không thể thiếu, bên cạnh đó việc khắc sâu và tạo thành kĩ năng thuần thụccho học sinh là việc làm thường xuyên không ai hết chính là những người gần gũihọc sinh nhất đó là giáo viên và phụ huynh học sinh

III Thực trạng và những mâu thuẫn

1 Thuận lợi

- Được sự quan tâm của Ban giám hiệu nhà trường, tổ khối và các thầy cô trong nhà trường thường xuyên trao đổi phương pháp dạy học qua các tiết dự giờ, thao giảng, hội giảng đã giúp tôi có nhiều kinh nghiệm trong công tác giảng dạy

- Đa số học sinh có điều kiện học tập tốt, được gia đình quan tâm

- Lứa tuổi của các em học mà chơi, chơi mà học nên các em rất dễ thâm nhập tiếp thu các kiến thức một cách năng động và sáng tạo

2 Khó khăn

- Nội dung các bài học vốn đã nhiều, thời lượng lại ít nên khó lồng ghépgiáo dục kĩ năng sống vào

- Học sinh cũng chưa có nhận thức đầy đủ và ý thức trau dồi kĩ năng sống,chưa tích cực chủ động tham gia các họat động trải nghiệm để tạo lập, rèn luyệnkĩ năng sống.

- Một số gia đình học sinh chưa thật sự kết hợp với nhà trường, có thái độkhông đúng trong công tác giáo dục học sinh, chưa quan tâm đúng mức đến việctập của con em mình

- Qua thực tế giảng dạy lớp 2, tôi thấy kĩ năng sống của học sinh chưa cao.Chỉ một số học sinh có hành vi, thói quen, kĩ năng tốt Còn phần lớn các em cónhận xét đánh giá về sự việc nhưng chưa có thái độ và cách ứng xử, cách xưng hôchuẩn mực

Bảng số liệu các kĩ năng sống của học sinh lớp 2

Các kĩ năng sống

Tốt Bình thường Chưa tốt Số

lượng Tỉ lệ

Số

lượng Tỉ lệ

Số

lượng Tỉ lệ

Tương trợ nhóm khi làm

việc

IV Các biện pháp giải quyết vấn đề

1 Nghiên cứu kĩ năng sống cần rèn luyện qua từng bài dạy cho học sinh Xác định rõ nhiệm vụ của môn học và nhiệm vụ giáo dục kĩ năng sống cho học sinh trong môn học

Dạy học sinh học tiếng Việt mà cụ thể là phân môn tập làm văn là giúp chocác em nói viết lưu loát Học sinh phát triển vốn từ ngữ, bồi dưỡng cảm xúc tìnhcảm lành mạnh trong sáng, khả năng lựa chọn sắp xếp ý rõ ràng Rèn khả năng tưduy, trí tưởng tượng phong phú Qua đó vốn sống của các em được tăng lên giúpcác em tự tin, có khả năng ứng xử linh hoạt trong cuộc sống

2 Nghiên cứu mục tiêu cần đạt của giờ học, chú trọng cung cấp kĩ năng phù hợp với từng nội dung bài dạy cụ thể là việc chuẩn bị giáo án có lồng ghép cẩn thận

Khả năng giáo dục kĩ năng sống của môn Tiếng Việt không chỉ thể hiện ởnội dung môn học mà còn thể hiện qua phương pháp giảng dạy của giáo viên Đểhình thành các kiến thức và rèn luyện kĩ năng mà chương trình môn Tiếng Việtđặt ra với học sinh tiểu học, người giáo viên cần vận dụng nhiều phương phápdạy học phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh,…Thông qua cáchoạt động học tập học sinh có cơ hội rèn luyện, thực hành nhiều kĩ năng sống cơbản, cần thiết.

3 Thực hiện mô hình dạy học có 4 giai đoạn

a Giai đoạn 1: Khám phá

Tìm hiểu kĩ năng hiểu biết của học sinh về những việc làm hoặc sự kiện

diến ra trong cuộc sống

b Giai đoạn 2: Kết nối

Giới thiệu thông tin kiến thức và kĩ năng mới thông qua việc tạo “cầu nối”

liên kết giữa cái đã biết và cái chưa biết

c Giai đoạn 3: Vận dụng

Tạo cơ hội cho người học vận dụng kiến thức rèn kĩ năng mới học vàohoàn cảnh điều kiện có ý nghĩa

d Giai đoạn 4: Thực hành

-Nâng cao mức độ vận dụng kiến thức và kĩ năng

-Điều chỉnh hiểu biết và kĩ năng còn sai lệch

-Luyện tập thực hành kĩ năng

4 Để làm tốt việc dạy học như đã nêu trên, người giáo viện cần chuẩn bị những công việc sau:

a Chọn những kĩ năng cần thiết phù hợp địa phương:

Chọn những kĩ năng phù hợp, gần gũi với học sinh Các em có khả năngtrực tiếp thực hành kĩ năng sau khi tiếp cận

VD: Thực hành kĩ năng: Giao tiếp, ứng xử lịch sự, xưng hô đúng mựctrong giao tiếp với bạn

b Học sinh dự đoán các kĩ năng, yêu cầu của các kĩ năng cần đạt được sau khi học tiết học.

c Gợi ý học sinh nêu các kĩ năng thông qua bài học:

Giáo viên cho học sinh nêu các yêu cầu, kĩ năng sau khi đọc trước bài học

d Hướng dẫn học sinh nắm được yêu cầu cần đạt sau bài học Từ đó xác định các kĩ năng cần đạt:

Tạo ra hứng thú, cảm xúc, lưu ý đó phải là cảm xúc riêng, thật, phải có sựliên tưởng từ đó xác định những yêu cầu của kĩ năng cần đạt

e Giáo viên phải chuẩn bị các câu hỏi gợi ý hướng dẫn học sinh tự xác định các kĩ năng sống cần đạt:

VD: Bài yêu cầu gì ?

- Theo em cần phải làm gì để đạt được điều đó?

- Trọng tâm bài ở chỗ nào?

- Em cần có kĩ năng gì để thực hiện các vấn đề đó?

- Sau khi học xong bài này em rút ra điều gì?

- Em sẽ ứng dụng như thế nào, làm gì trong cuộc sống hàng ngày khi gặptrường hợp như trong bài?

5 Tổ chức cho học sinh thực hành kĩ năng sống vừa được học

Tuỳ theo bài, giáo viên tổ chức cho các em hoạt động ngay tại lớp với tìnhhuống tương tự bài học để học sinh tự tìm ra hướng giải quyết vấn đề, sau đó họcsinh tự nêu các kĩ năng mà em đã ứng dụng để giải quyết vấn đề đó

Nếu không thể tổ chức thực hành được thì giáo viên hướng dẫn học sinh tựtìm hiểu các tình huống tương tự mà các em đã gặp ở cuộc sống thường ngày, ghichép lại và nêu cách giải quyết của bản thân để hôm sau trình bày trước lớp chocác bạn nghe và bổ sung chọn cách giải quyết tốt nhất

V Kết quả

Nhờ việc vận dụng các phương pháp như đã trình bày, kết quả giảng dạygiáo dục rèn kĩ năng sống cho học sinh của tôi tốt hơn nhiều Điều đáng mừng làtrong các tiết học này học sinh hào hứng hơn, tích cực hoạt động hơn Học sinh

biết chăm chú lắng nghe, thực hành kĩ năng một cách tương đối chính xác Mạnhdạn, tự tin trình bày trước lớp Trong các hoạt động nhóm các em biết tương trợ,giúp đỡ lẫn nhau cùng hoàn thành công việc được giao Biết lắng nghe ý kiến vàtôn trọng lẫn nhau Đăc biệt học sinh tự tin cố gắng vươn lên trong học tập, rấtnhiều học sinh tiến bộ Số học sinh khá, giỏi tăng lên rõ rệt

Các kĩ năng sống

Tốt Bình thường Chưa tốt Số

lượng Tỉ lệ

Số

lượng Tỉ lệ

Số

lượng Tỉ lệ

I Y ́ nghĩa của đề tài đối với công tác

“ Các biện pháp giáo dục kĩ năng sống cho học sinh qua môn Tiếng Việt” đã

góp phần giúp giáo viên có những định hướng cơ bản, những việc cần phải chuẩn

bị để tiết dạy có tích hợp kĩ năng sống diễn ra một cách nhẹ nhàng qua đó giáodục cho học sinh những kĩ năng sống cơ bản,cần thiết mà không mang tính áp đặthay hình thức

Học sinh có ý thức hơn trong việc tự trang bị cho mình những kĩ năng sống

cơ bản, gần gũi để học tập và giao tiếp trong môi trường hoạt động của lứa tuổi

II Khả năng áp dụng

Đề tài có thể được áp dụng với tất cả các tiết dạy có tích hợp kĩ năng sống ởmôn Tiếng Việt lớp 2 nói riêng và môn Tiếng Việt ở tiểu học nói chung

III Bài học kinh nghiệm

Qua việc nghiên cứu đề tài, tôi việc giáo dục và rèn kĩ năng sống cho họcsinh tiểu học là một việc làm rất khó Tuy vậy, tôi cũng tự rút ra cho mình bàihọc kinh nghiệm

Giáo viên cần nắm được phương pháp đặc trưng việc giáo dục và rèn kĩ năngsống cho học sinh, biết lựa chọn phương pháp, kĩ thuật dạy học phù hợp, kết hợp

hình thức dạy học hợp lý nhằm phát huy tính chủ động của học sinh sẽ giúp các

em phát huy cao độ trí tuệ, cảm xúc, năng động, sáng tạo trong học tập và giaotiếp

Tôi thấy đây cũng là cơ sở bước đầu khẳng định rằng: Để tổ chức giờ họcdạy lồng ghép giáo dục và rèn kĩ năng sống cho học sinh lớp 2, đòi hỏi ngườigiáo viên phải vận dụng tri thức, kĩ năng nghiệp vụ sư phạm một cách hợp lý.Đồng thời đưa ra áp dụng là hoàn toàn có cơ sở khoa học và phù hợp với thực tếgiảng dạy hiện nay

Một trong những yêu cầu quan trọng để thực hiện việc lồng ghép giáo dụckĩ năng vào bài học trên lớp là giáo viên phải tìm ra được mối liên hệ giữa các kỹthuật dạy học với nội dung rèn luyện kĩ năng sống Chẳng hạn, với học sinh tiểuhọc, để hình thành nhóm kĩ năng nhận thức bao gồm: nhận thức bản thân, xâydựng kế hoạch, xác định điểm mạnh, điểm yếu của bản thân, khắc phục khó khăn

để đạt mục tiêu, tư duy tích cực và tư duy sáng tạo,… giáo viên cần sáng tạo rấtnhiều tình huống trong bài học để học sinh qua đó tự hình thành các kĩ năng này

Để làm tốt nhiệm vụ này, đòi hỏi ở giáo viên một tinh thần trách nhiệm và khảnăng sáng tạo rất cao

Giáo dục kĩ năng sống chỉ thật sự có hiệu quả khi người thầy có tâm huyết,

sự kiên nhẫn và nhất là phải có thời gian Giáo dục kĩ năng sống không phải chỉ

là công việc của giáo viên, nhà trường mà của cả xã hội, cộng đồng “Phải kết hợp cả gia đình, nhà trường và xã hội mới mong đào tạo được những học sinh phát triển toàn diện”.

Nhân tố quan trọng ảnh hưởng đến quá trình giáo dục kĩ năng sống cho họcsinh phổ thông trong các nhà trường chính là các thầy cô giáo Đối với cộng đồngthì đó là các bậc phụ huynh, ông bà, họ hàng thân thích, những người lớn tuổi,… Trên đây là những suy nghĩ và kinh nghiệm của bản thân về việc rèn kĩ năngsống cho học sinh qua môn Tiếng Việt Chắc chắn đây chưa phải là giải pháp haynhất nhưng nó sẽ giúp cho giáo viên một số kinh nghiệm để giáo dục và rènluyện kĩ năng sống cho học sinh Tuy nhiên không sao tránh khỏi những hạn chế

của nú, rất mong sự góp ý, giúp đỡ của Ban giỏm hiệu, của cỏc anh chị và bạn bè

đồng nghiệp cho bản thõn tụi được tiếp thu những cỏi mới, cỏi hay trong kinhnghiệm để đưa chất lượng một lớp học ngày một nõng cao

Tụi xin chõn thành cảm ơn !

Trung Sơn, ngày 20 tháng 04 năm 2014

Người viờ́t

Nguyễn Thị Hồng Thắm

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1.Giáo dục kĩ năng sống trong các môn học ở Tiểu học lớp 2 – Tài liệu dành cho giáo viên (NXB giáo dục Việt Nam)

2.Sách giáo viên tiếng Việt lớp 2 – tập 1, 2 (NXB giáo dục Việt Nam)

3.Sách giáo khoa tiếng Việt lớp 2 (NXB giáo dục)

4.Quyết định số 2994/QĐ-BGDĐT ngày 20 tháng 7 năm 2010 của Bộ Giáodục và Đào tạo