skkn giúp học sinh lớp 5 làm tốt bài văn tả cảnh

Tập làm văn là một phân môn rất quan trọng trong chương trình dạy học tiểuhọc, nó không chỉ giúp học sinh hình thành các kĩ năng: Nghe, nói, đọc, viết màcòn rèn cho học sinh khả năng gia

Môn Tiếng việt gồm nhiều phân môn khác nhau như tập đọc, luyện từ và câu,

kể chuyện, tập viết, chính tả, tập làm văn Song khó hơn cả đối với người dạy cũngnhư đối với người học là phân môn Tập làm văn

Tập làm văn là một phân môn rất quan trọng trong chương trình dạy học tiểuhọc, nó không chỉ giúp học sinh hình thành các kĩ năng: Nghe, nói, đọc, viết màcòn rèn cho học sinh khả năng giao tiếp, quan sát, phân tích tổng hợp và đặc biệtcòn hình thành cho học sinh những phẩm chất tốt đẹp của con người mới hiện đại

và năng động Dạy tập làm văn là dạy học sinh cách nhìn nhận cuộc sống xungquanh trong thực tế vốn có của nó với cảm xúc thực của các em Đồng thời cũngdạycác em cách ghi lại sự nhìn nhận ấy qua các văn bản- còn gọi là đoạn văn, bàivăn một cách chính xác về đối tượng, về ngữ pháp Tiếng việt

Tập làm văn lớp 5 gồm nhiều nội dung, một trong những nội dung chính củachương trình tập làm văn 5 là văn miêu tả Tả cảnh là một kiểu bài khó vì học sinh

không có khả năng quan sát tinh tế, không cảm nhận được vẻ đẹp của cảnh haynhững thay đổi của cảnh, không biết dựa vào cảm xúc của mình để làm cảnh đótrở

nên đẹp hơn, sinh động hơn, gần gũi hơn Làm thế nào để cho học sinh làm vănhay và có hiệu quả thì lại là một vấn đề rất khó khăn, cần phải suy nghĩ và dàycông nghiên cứu của những người làm công tác giáo dục

2 Cơ sở thực tiễn:

Thực tế giảng dạy tập làm văn phần tả cảnh, bản thân người giáo viên là ngườihướng dẫn đôi khi cũng cảm thấy lúng túng, bí từ và không biết phải hướng dẫnthế nào để học sinh có thể viết được bài văn hay, có hình ảnh có cảm xúc Một sốtài liệu như sách giáo khoa, sách giáo viên, sách thiết kế thì hướng dẫn chungchung, còn một số sách khác như văn mẫu lại chỉ có các bài văn đã viết sẵn màkhông có một sự hướng dẫn cụ thể nào để định hướng cho giáo viên cũng như họcsinh

Là một giáo viên tiểu học tôi luôn trăn trở suy nghĩ để làm thế nào cho học sinhthích làm văn, viết văn chân thật, có cảm xúc và sinh động Trong năm học 2008-

2009, năm học 2009-2010 tôi viết sáng kiến về giúp học sinh lớp 4-5 làm tốt bàivăn miêu tả loài vật, cây cối Kinh nghiệm này được áp dụng và đã mang lại hiệuquả nhất định trong dạy Tập làm văn Năm học 2010-2011 , tôi tiếp tục mạnh dạn

đề xuất một vài biện pháp nhỏ “Giúp học sinh lớp 5 làm tốt bài văn tả cảnh”.để

bạn bè đồng nghiệp cùng tham khảo và suy nghĩ

II MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

Từ những thực tế giảng dạy của giáo viên và học tập của học sinh, việc đưa ra một

số biện pháp giúp học sinh lớp 5 làm tốt bài văn tả cảnh nhằm mục đích sau:

- Tìm hiểu những ưu điểm và hạn chế trong quá trình dạy và học của giáoviên và học sinh

- Đưa ra một số biện pháp để phát huy các ưu điểm đó và đặc biệt là đề rabiện pháp để khắc phuc những hạn chế khi dạy và học văn miêu tả

- Giúp học sinh có hứng thú với phân môn Tập làm văn và văn tả cảnh nóiriêng

III ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU.

IV KẾ HOẠCH NGHIÊN CỨU.

- Năm học 2009- 2010,đầu năm học 2010-2011 khảo sát, điều tra thực trạnggiảng dạy và học tập

- Từ cuối năm học 2009-2010 đến năm học 2010-2011 tìm hiểu và đề ranhững biện pháp khắc phục và áp dụng vào thực tế giảng dạy

- Cuối học kì I năm học 2010-2011, tổng kết đánh giá và rút kinh nghiệm

V PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

1 Phương pháp nghiên cứu lí luận

- Đọc các tài liệu giáo dục có liên quan đến tâm lí học sinh, tài liệu, sách giáokhoa liên quan đến nội dung nghiên cứu

- Đọc và tìm hiêu về một số phương pháp dạy Tiếng việt, các tài liệu Bồi dưỡnghọc sinh giỏi môn tiếng việt

2 Phương pháp điều tra, quan sát.

- Phỏng vấn học sinh các vấn đề có liên quan

- Đọc và phân tích các bài văn của học sinh

- Trao đổi về phương pháp dạy với các giáo viên trong khối

3 Phương pháp tổng kết kinh nghiệm.

4 Phương pháp thực nghiệm sư phạm.

VI THỜI GIAN HOÀN THÀNH

Việc nghiên cứu tìm ra một số biện pháp giúp học sinh lớp 5 làm tốt bài văn tảcảnh được hoàn thành vào cuối học kì I năm học 2010-2011

Đối tượng của bài văn tả cảnh là những cảnh vật quen thuộc xung quanh ta nhưdòng sông, cánh đồng, hàng cây Khi viết bài văn tả cảnh cần đặc biệt tập trungvào những nét tiêu biểu của cảnh vật đó Để bài văn được sinh động và hấp dẫnhơn với người đọc ta có thể lồng vào đó việc tả người, tả vật với nhưng cung bậccảm xúc khác nhau.

Ngôn ngữ trong văn miêu tả cần chính xác, cụ thể, giàu hình ảnh và có nét riêngbiệt Chính vì thể để có bài văn hay đòi hỏi người viết phải có hiểu biết về phương

pháp làm văn, phải biết dùng từ ngừ, biết vận dụng linh hoạt các biện pháp nghệthuật tu từ được học.

2 Người học (về phía học sinh)

- Học sinh chưa có hứng thú viết văn đặc biệt là văn miêu tả

- Khi làm văn, học sinh miêu tả hời hợt, chung chung không là nổi bật được cảnhđang tả

- Bài văn học sinh làm thường vay mượn ý tình của người khác, các em thường saochép những bài văn mẫu thành bài văn của mình không kể đầu bài quy định nhưthế nào Với cách làm ấy các em không cần biết đối tượng cần miêu tả gì, khôngchú ý tới đặc điểm nổi bật tạo nên nét riêng của cảnh, cũng như không có cảm xúc

- Học sinh chưa có phương pháp làm văn cụ thể, việc tiếp thu kiến thức làm vănđến vận dụng kiến thức đó chưa chủ động và linh hoạt

- Kĩ năng vận dụng các từ ngữ gợi hình, gợi tả và các biện pháp nghệ thuật tu từcòn lúng túng

b Người dạy

- Giáo viên chỉ có một con đường duy nhất là hình thành các hiểu biết về lí thuyết,thể loại văn, kĩ năng làm văn Đó là qua phân tích các bài văn mẫu với lý thuyếtkhô khan, khó hiểu.

- Giáo viên chưa chủ động, sáng tạo trong dạy học, chưa gây hứng thú cho họcsinh khi học văn

- Một số giáo viên còn mắc bệnh thành tích trong dạy học Để đối phó với việc họcsinh làm kém và đảm bảo “chất lượng” khi kiểm tra, thi cử nhiều cô giáo, thầygiáo cho học sinh học thuộc (làm sẵn) một số bài văn mẫu để các em khi gặp đầubài tương tự cứ thế mà chép ra làm cho các em lệ thuộc vào bài mẫu, không cósáng tạo trong làm bài

- Ra đề bài chưa thích hợp với học sinh theo từng vùng miền, địa phương Khiếnhọc sinh vô cùng lúng túng khi miêu tả

Ví dụ: Đề bài yêu cầu tả cánh đồng lúa chín, thực tế học sinh chưa được nhìn thấyhay được quan sát cánh đồng lúa bao giờ

- Giáo viên không thực hiện đúng các yêu cầu khi trả bài viết của học sinh, khônggiúp các em nhận thấy được những lỗi sai của mình khi làm bài để có sự chỉnh sửarút kinh nghiệm cho bài làm sau

III NHỮNG VẤN ĐỀ CẦN GIẢI QUYẾT.

Đứng trước thực trạng dạy và học như trên yêu cầu đặt ra cấp thiết là phải đổimới phương pháp dạy học để học sinh đến với phân môn Tập làm văn thể loạimiêu tả cảnh một cách say mê, hứng thú để từ đó có cảm xúc viết văn

Để đạt được mục tiêu trên thì cần phải tiến hành giải quyết các vấn đề chính sau:

 Cung cấp cho học sinh phương pháp làm văn miêu tả nói chung và tả cảnh nói riêng.

 Hướng dẫn học sinh một số thủ pháp làm văn tả cảnh.

 Xây dựng một số bài tập bổ trợ rèn kĩ năng sử dụng từ ngữ và các biện pháp nghệ thuật tu từ.

 Cung cấp , khuyến khích học sinh tích lũy vốn từ ngữ khi học, đọc , viết các bài văn, thơ về tả cảnh Cung cấp vốn sống, vốn hiểu biết về cảnh.

Các vấn đề được nêu ở trên cần được giải quyết đồng thời , xen lẫn vào nhaumột cách nhịp nhàng và linh động thì hiệu quả sẽ cao hơn rất nhiều

IV PHƯƠNG PHÁP TIẾN HÀNH

Từ kinh nghiệm dạy học của mình, tôi xin đưa ra một số biện pháp để giải quyếttrình bày các vấn đề được nêu ở trên để học sinh làm tốt bài văn tả cảnh như sau:

1 Cung cấp cho học sinh phương pháp làm văn miêu tả nói chung và tả cảnh

+ Cá thể hóa sự vật (tả như thế nào?) : Tả cảnh nào thì người đọc hình

dung cảnh đó chứ không bị lẫn lộn với cảnh khác

Ví dụ : Tả cảnh dòng sông thì phải tả chủ yếu những yêu tố liên quan không thểtách rời như: Nước, sóng, thuyền bè, bờ sông

+ Mục đích hóa sự vật (tả với mục đích gì)

Ví dụ : Tả dòng sông với mục đích đó là tả lại một cảnh đẹp rất đáng tự hào củangười dân quê hương

+ Cảm xúc hóa sự vật (tả với tư tưởng, tình cảm, thái độ ra sao?)

Ví dụ : Tả dòng sông với niềm tự hào, với sự ngưỡng mộ về một vẻ đẹp nên thơ

- Cung cấp cho học sinh các bước làm văn miêu tả

+ Bước 5: Kiểm tra lại bài.

Tuy rằng hiện nay Sách giáo khoa không còn những tiết riêng cho Tìm hiểu đề,quan sát tìm ý nhưng qua mỗi đề văn giáo viên phải hướng dẫn học sinh làm theocác bước kể trên

Để rèn cho học sinh thói quen làm tuần tự theo các bước kể trên khi làm văn thìmỗi bước làm giáo viên cũng phải hướng dẫn học sinh một cách tỉ mỉ về phươngpháp cũng như cách suy nghĩ, cách thực hiện bài làm

Cụ thể:

* Bước 1 : Tìm hiểu đề

- Tác dụng: Giúp học sinh xác định được yêu cầu đề bài, tránh làm lạc đề Nói cách

khác tìm hiểu đề để định hướng học sinh nắm được mình đang làm bài văn thuộcthể loại gì, tả cái gì , đối tượng đó có những yêu cầu , giới hạn đến đâu

- Gạch 1 gạch dưới các từ xác định thể loại bài văn.

- Gạch 2 gạch dưới từ xác định đối tượng miêu tả.

- Gạch một nét đứt dưới các từ xác định giới hạn miêu tả.

Ví dụ:

Đề bài: Hãy miêu tả một cảnh đẹp nơi em ở vào một mùa trong năm.

Học sinh tìm hiểu và phân tích đề bài qua việc trả lời các câu hỏi:

?/ Hãy xác định thể loại làm văn?

?/ Đối tượng miêu tả là gì?

?/ Mấy cảnh? Cảnh đó được miêu tả vào thời gian nào ?

Thể loại Đối tượng

miêu tả Giới hạn miêu tả

Nơi em ở Một mùa trong

Sau khi trả lời đúng các câu hỏi trên , học sinh thực hành gạch chân trực tiếp trên

đề bài

Đề bài: Hãy miêu tả một cảnh đẹp nơi em ở vào một mùa trong năm.

* Bước 2: Bước quan sát và tìm ý

- Tầm quan trọng: Là bước quyết định thành công của bài văn, học sinh

muốn viết được bài văn hay, sống động phải có được sự quan sát trực tiếp đốitượng miêu tả và phải có sự ghi chép tỉ mỉ, chi tiết những đặc điểm mình miêu tả

- Cách thực hiện: Giáo viên cần hướng dẫn học sinh quan sát trực tiếp đối

tượng miêu tả nhiều lần và bằng nhiều giác quan khác nhau như thị giác, thínhgiác, vị giác, khứu giác, xúc giác nhằm giúp các em nhận biết về cảnh đầy đủ vàchính xác hơn

* Luyện kĩ năng quan sát:

Muốn quan sát có hiệu quả, quan sát phải có tính mục đích, người quan sát phải

có cách nghĩ, cách cảm của riêng mình Quan sát để làm văn nhằm phản ánh mộtđối tượng cụ thể , vừa chi tiết, vừa có tính khái quát Qua chi tiết , người đọc phảithấy được bản chất của sự việc Vì vậy quan sát phải có lựa chọn Nếu yêu cầu cácchi tiết cụ thể nhưng đó không phải là những chi tiết rời rạc, tản mạn, mang tínhchất liệt kê Chi tiết không cần nhiều mà phải chọn lọc, phải tinh Đó là những chitiết lột được các thần của cảnh Khi quan sát, cần sử dụng đồng thời nhiều giácquan và điều quan trọng là phải quan sát bằng tấm lòng Mục đích quan sát sẽ quyđịnh đối tượng và phương pháp quan sát Để tả cảnh, cần xác định vị trí quan sát.thời điểm quan sát, trình tự và nội dung quan sát Quan sát phảI luôn gắn với việctìm ý và tìm từ ngữ để diễn tả Để giúp quan sát và tìm ý, với mỗi đề bài cần cómột hệ thống câu hỏi gợi ý nội dung quan sát và các ý cần xác lập

Nếu học sinh không thực hiện tốt bước quan sát và tìm ý thì học sinh sẽkhông có chất liệu để làm văn từ đó học sinh sẽ không có hứng thú làm bài hoặcsao chép bài văn từ những bài văn mẫu Tuy nhiên , giáo viên cần hướng dẫn học

sinh cách ghi chép tỉ mỉ những điều mình quan sát tạo thành một cuốn cẩm nang đểkhi miêu tả học sinh có sẵn chất liệu để làm bài.

Với bất kì một đề bài nào tôi cũng lập bảng quan sát và yêu cầu các en ghi kếtquả quan sát vào bảng đó

Ví dụ: Khi tả dòng sông quê hương

Học sinh quan sát và hoàn thành bảng quan sát như sau:

Mắt thấy

(Thị giác)

- Sông rộng mênh mông, trải dài…

- Thuyền bè đi lại trên sông tấp nập…

- Sóng nhấp nhô…

- Bờ bên phải: bãi ngô xanh biêng biếc…

- Bờ bên trái: Bãi cát trải dài, trắng xoá…

- Mặt trời, mặt trăng soi báng xuống mặt nước…

- Mặt sông loang loáng lấp lánh…

- Lũ trẻ bơi lội tung tăng…

- ánh đèn hai bên bờ tạo thành vết sáng loang loáng.

Tai nghe

( Thính giác)

- Sóng vỗ rì rào, soàn soạt…

- Bãi ngô bên bờ rì rầm, xào xạc…

- Tiếng gõ lanh canh của thuyền đãnh cá …

- Tiếng hát của ngư dân trong đêm trên sông…

lại như mắc cửi.

- Bến sông nhộn nhịp tiếng cười nói.

- Làn nước mát rượi ôm ấp lũ trẻ.

- Đoàn thuyền no bụng cá nối đuôi nhau cập bến.

Tối

- Trăng lên, ánh trăng toả xuống mặt sông.

- Mặt sông như trải rộng mênh mông, bàng bạc một màu.

- ánh đèn hai bên bờ tạo thành vệt sáng ung linh.

- Tiếng gõ lanh canh của thuyền đánh cá đêm, tiếng hát của ngư dân là dòng sông thêm đẹp,

- Nước sông dâng cao, mấp mé bờ.

- Sóng cuồn cuộn xô vào bờ soàn soạt.

Đông

Mưa nắng - Trời nắng, mặt sông lấp lánh như được dát vàng.

Nói tóm lại, giáo viên lưu ý cho học sinh khi quan sát một số điểm sau:

+ Khi quan sát học sinh phải nhìn ngắm cảnh trước mặt.

+ Học sinh phải quan sát nhiều lần, quan sát tỉ mỉ ở nhiều góc độ , nhiều khía

cạnh ở thời gian, địa điểm khác nhau

+ Khi quan sát học sinh phải tìm ra những nét chính, trọng tâm của cảnh, sẵn sàng

bỏ đi những nét thừa không cần thiết ( Cho nên học sinh không cần điền tất cả các

ô gợi ý trên)

+ Học sinh cần phải tìm được nét tiêu biểu, đặc sắc của cảnh Phải bộc lộ cảm

xúc hứng thú say mê của mình trước đối tượng quan sát.

+ Học sinh phải tìm được những từ ngữ chính xác, những câu văn ngắn ngọn để

ghi lại những gì quan sát được

* Bước 3 Sắp xếp ý và lập dàn ý

- Sau khi quan sát và tìm ý , truớc khi lập dàn bài chi tiết, học sinh cần xác địnhtrình tự miêu tả để sắp xếp các ý một cách hợp lí Trình tự miêu tả trong văn tảcảnh có thể là trình tự không gian, có thể là trình tự thời gian tuỳ theo từng cảnh đểlựa chọn cho phù hợp

Ví dụ: Với bài tả khu vườn vào buổi sáng, ta nên chọn trình tự không gian.

+ Trước cửa vườn:

+ Giữa vườn:

+ Góc vườn bên trái:

+ Góc vườn bên phải:

+ Cuối vườn:

…

Tuy nhiên , ta vẫn có thể chọn trình tự thời gian:

+ Khoảng trời phía đông ửng hồng

+ Mặt trời bắt đầu nhô lên sau rặng tre.

+ Khi ánh nắng ban mai bắt đầu toả xuống

+ Mặt trời lên cao.

Ví dụ: Với bài tả dòng sông chọn trình tự miêu tả là thời gian.

+ Dàn ý chung cho một bài văn tả cảnh cụ thể như sau

về cảnh trong quá trình miêu tả.

- Kết hợp tả hoạt động của người song chỉ lướt qua để tránh nhầm sang dạng bài tả cảnh sinh hoạt.

3 Kết bài + Nêu nhận xét, đánh giá:

+Tình cảm:

+ Hành động :

+ Dàn ý chung cho yêu cầu viết một đoạnvăn.

Thân đoạn Tả chi tiết những đặc điểm nổi bật của cảnh

Kết đoạn Nêu tình cảm, nhận xét đánh giá về cảnh.

Sau khi có trong tay dàn ý chung cho cho bài văn, học sinh sẽ áp dụng để lậpdàn ý chi tiết Dàn ý này cũng chính là cái sườn sát nhất cho học sinh viết thành bàivăn cụ thể

Ví dụ:

Với bài văn tả dòng sông, ta có thể xây dựng 2 dàn ý chi tiết : Dàn ý lựa chọnmiêu tả theo trình tự không gian, dàn ý theo lựa chọn trình tự thời gian

+ Dàn ý tả dòng sông theo trình tự thời gian:

1 Mở bài

- Giới thiệu cảnh định tả:

Quê hương em có rát nhiều cảnh đẹp, nhưng dòng sông Hồng đỏ lặng phù sa là cảnh mà người dân quê em yêu thích và tự hào nhất.

2.Thân bài

+ Buổi sáng

- Dòng sông như di lụa đào vắt qua đồng bằng Bắc bộ

- Mặt sông gợn lên những con sóng nhẹ.

- Bờ bên phải là bãi ngô xanh mướt ngả đầu vào nhau

rì rầm trò chuyện.

- Bờ bên tráilà bãi cát trắng trải dài mênh mông.

- Thuyền trở người , chở than, thuyền đánh cá tấp nập qua lại như mắc cửi.

- Tiếng cười nói, tiếng động cơ xe nhộn nhịp bến đò ngang.

- Khi mặt trời giận dữ ném những tia nắng chói chang

+ Buổi trưa:

xuống mặt sông khoác chiếc áo dát vàng lấp lánh.

- Nước sông đỏ ngầu, sóng lao vào bờ soàn soạt.

- Dòng sông hừng hực , hăm hở chảy về xuôi.

+ Buổi chiều:

- Sông lại hiền hoà như người mẹ.

- Sóng rì rào ca hát

- Làn nước trong mát

- Lũ trẻ tha hồ lặn ngụp vui đùa.

- Cuối chiều, đoàn thuyền no bụng cá trở về cập bến.

3 Kết bài

- Dòng sông cứ cần mẫn chảy mãi, bồi đắp cho đất đai màu

mỡ, cây cối xanh tốt

- Người dân quê em, ai điđâu cũng nhớ về quê hương, về dòng sông Hồng yêu dấu.

+ Dàn ý cho bài văn tả cảnh khu vườn vào một buổi sáng theo trình tự không gian

Mở bài - Khu vườn vào buổi sáng thật đẹp

2 Thân bài

Bao quát: Khi nắng ban mai vàng như mật ong chiếu xuống, khu vườn như

bừng tỉnh sau một đêm tắm sương.

- Các nàng thi nhau toả hương làm cả một khoảng không gian thơm mát.

+ Giữa vườn: - Hai hàng rau cải xanh mơn mởn chen nhau mọc.

- Những lá cải to bản thi nhau vươn cao hứng ánh nắng vàng óng.

+ Góc bên trái: - Cây bưởi nặng nhọc mang trên mình những trái bưởi tròn

lông lốc.

- Lũ sơn ca, hoạ mi ngủ đêm trên cành đang bay nhảy, cất tiếng hát véo von chào buổi sáng.

+ Góc bên phải: - Mấy anh ớt đỏ gầy leo kheo đã tỉnh giấc.

- Anh ngả nghiêng vặn mình trong gió

+ Cuối vườn:

- Mẹ con bác chuối lục đục gọi nhau dậy tập thể dục.

- Những cánh tay to bản giơ cao phần phật trong gió

- Mấy đứa chuối con thấy chuối mẹ tập vỗ tay reo vui làm chút sương cuối cùng rơi vội xuống đất.

3 Kết bài - Nhìn cảnh khu vườn vào buổi sáng mới thấy được vẻ đẹp

và sức sống mãnh liệt của cây cối nơi đây.

Lưu ý: Mỗi một ô của dàn bài chi tiết sẽ tạo thành một đoạn văn khi làm bài.

Tuy vậy, tùy vào nội dung và khả năng mà các em có thể điều chỉnh thêm, bớt sốđoạn cho phù hợp

Đây là giai đoạn quan trọng nhất và cũng là khâu khó nhất, đòi hỏi học sinhphải linh hoạt vận dụng nhiều kiến thức để làm Học sinh phải biết:

+ Dùng từ, đặt câu, dựng đoạn

+ Vận dụng phong cách ngôn ngữ văn bản

+ Bám sát dàn bài để viết thành bài văn hoàn chỉnh.

Muốn học sinh làm tốt bước này, giáo viên cần hướng dẫn học sinh thựchiện theo các yêu cầu sau:

a Dùng từ

- Dùng từ phải đảm bảo độ chính xác, đồng thời biểu hiện được tư tưởng , tìnhcảm một cách rõ ràng

- Phải tuân thủ các tiêu chuẩn chính tả

- Dùng từ gợi cảm, gợi tả: Thường là các từ đơn, từ ghép, từ láy, động từ

- Dùng từ giàu hình ảnh, âm thanh: Thường là các từ láy, từ tượng hình, từtượng thanh

- Sử dụng từ gần nghĩa, từ trái nghĩa, từ đồng nghĩa, các biện pháp tu từ về từ

+ Trong khi làm văn , học sinh phải viết câu văn đúng ngữ pháp nghĩa là bản thân

em đó phải xác định được đâu là chủ ngữ, đâu là vị ngữ, đâu là các vế trong câughép

+ Các em phải biết sử dụng các phép liên kết câu như: Phép lặp, phép thế, phépnối, phép liên tưởng, , biết sử dụng các biện pháp tu từ về câu( câu hỏi tu từ, đảongữ, điệp ngữ, so sánh, nhân hoá )

Ví dụ:

- Phép liên kết câu:

Mưa xuân lất phất bay Cây cối thi nhau đâm chồi nảy lộc , đưa tay đón những

hạt mưa xuân Với chúng, mưa xuân chính là liều thuốc tiên để sinh tồn và

phát triển

- Phép lặp:

Dòng sông như dài lụa đào mềm mại Nó cứ chảy mãI, chảy mãI để mang phù

sa màu mỡ cho đất đai

- Biện pháp tu từ:

Câu hỏi tu từ - Bạn có biết cảnh đẹp mà người dân quê em rất đỗi tự

hào là cảnh gì không? Đó chính là dòng sông Hồng quanh

năm đỏ nặng phù sa đấy!

- Điệp ngữ :

- Điệp câu :

- Mưa nhảy trên mái tôn, mưa ngã xuống mặt sân, mưa đâm

ào vào bụi cây

- “ Đẹp quá! Đẹp quá! “ Thật không uổng phí một đêm thức

- Nhân hoá - Nàng Xuân xinh đẹp mang những sắc màu lộng lẫy khoác

lên cỏ cây, hoa lá.

+ Học sinh phải phân biệt được câu văn kể với câu văn tả để khi viết sẽ sử dụngcác câu văn miêu tả tránh dùng câu kể khiến người đọc có cảm giác như người viếtđang kể lể dài dòng về cảnh

- Câu văn kể chỉ nêu một thông báo cho người đọc, người nghe

- Câu văn tả là câu văn phối hợp nhiều yếu tố ( Các kiểu câu, các loại câu, cácbiện pháp tu từ về câu, các từ gợi tả, gợi cảm )để người đọc, người nghe cóthể cảm thấy được hình ảnh, màu sắc, âm thanh, cảm xúc của cảnh đó

Ví dụ:

- Mặt trời toả nắng xuống mặt đất

- Ông mặt trời vén màn mây trắng, toả

những tia nắng vàng óng như tơ xuống mặt đất.

- Lúc nào sông cũng chảy để mang phù

sa cho đất

- Hết năm này đến năm khác, sông cứ cần

mẫn chảy mang phù sa bồi đắp cho đất đai màu mỡ, cây cối xanh tốt.

c Dựng đoạn

c1 Cách trình bày đoạn văn

Đoạn văn là phần văn bản nằm giữa hai chỗ xuống dòng và thường biểu đạt một ýtương đối hoàn chỉnh Khi làm bài thông thường học sinh chỉ để ý đến từ , câu mà

ít quan tâm đến đoạn văn

-Cách trình bày một đoạn văn thường là diễn dịch, quy nạp, song hành, móc xích,tổng phân hợp Song đó không phải là phần lý thuyết giáo viên dạy cho học sinhtiểu học mà nhiện vụ của giáo viên là giúp các em biết cách viết các đoạn văn, biếttrình bày các đoạn văn theo các cấu trúc trên

Ví dụ:

Diễn dịch

+ Câu mở đoạn nêu nhận xét đánh giá chung về đối tượng tả trong đoạn các câu còn lại tả chi tiết đối tượng đó.

+ Ví dụ: Ôi, bầu trời đêm mới đẹp làm sao! Mặt trăng tròn, to

như quả bóng vàng treo lơ lửng trên bầu trời mờ đục, cao thăm thẳm.Những vì sao như ngàn vạn hạt kim cương lấp lánh tô điểm cho chiếc áo đêm thêm lộng lẫy.

+ Câu cuối đoạn nêu nhận xét, đánh giá về đối tượng được tả ởtrên các câu còn lại tả chi tiết các đặc điểm của đối tượng

+ Ví dụ: Mặt trăng tròn, to như quả bóng vàng treo lơ lửng trên

bầu trời mờ đục, cao thăm thẳm.Những vì sao như ngàn vạn hạt kim cương lấp lánh tô điểm cho chiếc áo đêm thêm lộng lẫy ánh trăng vàng đổ xuống mái nhà, lồng trong kẽ lá, chảy xuống nhành cây, tràn ngập khắp con đường trắng xoá Khoảng sân đầy ắp trăng, cánh đồng trăng mênh mông Dưới ánh trăng,

dòng sông lấp lánh như được dát bạc Ôi, đêm trăng mới đẹp

làm sao !

+ Tả luôn các đặc điểm của đối tượng tả, có thể mỗi đặc điểm được tả bằng một hoặc hai câu.

+ Ví dụ: Nàng hồng xúng xính trong bộ áo đỏ thắm, nàng cúc

Song hành

tưng bừng trong chiếc váy màu vàng rực rỡ…tất cả đang toả

hương thơm ngát cây cam mang trên mình những trái cam căng tròn, đỏ ối lúc lỉu trên cành Mẹ con bác chuối vui vẻ dang cánh tay to bản phần phật trong gió Mấy hàng rau cải

khiêm tốn nằm sát mặt đất xoè những chiếc lá xanh non mơn mởn thi vươn nhau vươn lên đón nắng mai

Tổng phân

hợp

+ Câu đầu đoạn và câu cuối đoạn nêu nhận xét, đánh giá về đối tượng tả Các câu còn lại miêu tả chi tiết đặc điểm của đối tượng.

+ Ví dụ : Dòng sông vào đêm trăng thật đẹp và nên thơ Dưới

ánh trăng và lớp sương bàng bạc, dòng sông như được trảI rộng mênh mông mặt sông như được dát bạc ánh đèn hai bên tạo thành những vệt sáng lấp loáng làm sông trở nên lung linh hơn Văng vẳng đâu đây tiếng lanh canh của thuyền đánh cá

đêm, tiếng hò của ngư dân Lúc này , dòng sông bồng bềnh ,

huyền ảo và đẹp như bức tranh thuỷ mặc.

- Trong các mô hình cấu trúc một đoạn văn trên thì cấu trúc tổng- phân -hợp là tiêu

biểu nhất đối với học sinh tiểu học Cấu trúc này tương ứng với cấu trúc của cả bài

văn ( Mở bài- thân bài- kết bài ) và cấu trúc của đoạn văn ( Câu mở đoạn- Thân

bài - câu kết bài ) Mặt khác trong chương trình sách giáo khoa lớp 4, lớp 5 có rất

nhiều bài tập yêu cầu học sinh viết một đoạn văn

- Khi viết một đoạn văn đứng độc lập thì chọn cấu trúc Tổng - Phân- Hợp là hợp

lí hơn cả

c2 Liên kết đoạn văn.

Khi trình bày bài văn thành nhiều đoạn khác nhau, các em cần phải biết cách liênkết đoạn văn Liên kết đoạn văn có thể dùng từ ngữ, dùng câu:

+ Dùng từ để liên kết đoạn:

> Chỉ trình tự, bổ sung: Buổi sáng, buổi trưa, khi mùa xuân về, …trước hết, cuối

cùng, ngoài ra, thêm vào đó,

> Chỉ ý nghĩa tổng kết, khái quát: Tóm lại, nói tóm lại, nhìn chung,