nghiên cứu phát triển du lịch trong chương trình đêm hoàng cung được tổ chức ở festival huế 2014

Trong Festival Huế, Đêm Hoàng cung là mộtchương trình nghệ thuật gắn với lễ hội, tái hiện những vẻ đẹp lung linh của Đại Nộivề đêm, gắn với sinh hoạt văn hóa trong cung điện Huế xưa.. +

KHOA DU LỊCH - -

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

NGHIÊN CỨU PHÁT TRIỂN DU LỊCH

TRONG CHƯƠNG TRÌNH ĐÊM HOÀNG CUNG ĐƯỢC TỔ CHỨC Ở FESTIVAL HUẾ 2014

Giáo viên hướng dẫn : TS LÊ THỊ KIM LIÊN Sinh viên thực hiện : ĐOÀN THỊ MAI TRINH

Để hoàn thành tốt bài khóa luận tốt nghiệp này, em xin gửi lời cảm ơn chân thành đến thầy giáo, cô giáo của Khoa Du lịch – Đại học Huế đã hết lòng giảng dạy, trang bị kiến thức cho em trong suốt quá trình học tập tại trường.

Đặc biệt, em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến cô giáo TS Lê Thị Kim Liên - trưởng bộ môn Du lịch học - Giáo viên hướng dẫn đã quan tâm, tận tình chỉ bảo, động viên em trong suốt thời gian nghiên cứu và hoàn thành đề tài khóa luận.

Bên cạnh đó, nhờ vào sự giúp đỡ nhiệt tình của ban lãnh đạo và các cá nhân của Công ty TNHH MTV Lữ hành Hương Giangđã tạo điều kiện cho em thực tập, điều tra, thu thập số liệu và các cán bộ của Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế, Trung tâm Festival Huế tài liệu phục vụ cho việc nghiên cứu đề tài khóa luận.

Xin chân thành cảm ơn sự hỗ trợ nhiệt tình, giúp đỡ, động viên của toàn thể bạn bè, người thân trong suốt quá trình làm khóa luận này.

Mặc dù đã nỗ lực cố gắng song khóa luận không thể tránh khỏi những thiếu sót, kính mong quý thầy cô góp

ý để khóa luận hoàn thiện hơn.

Xin chân thành cảm ơn!

Huế, ngày 12 tháng 05 năm

2014 Sinh viên thực hiện Đoàn Thị Mai Trinh

LỜI CAM ĐOAN

liệu thu thập và kết quả phân tích trong đề tài này là trung thực, đềtài này không trùng với bất kỳ đề tài nghiên cứu khoa học nào.

Huế, ngày 12 tháng 05 năm 2014

Sinh viên thực hiện

Đoàn Thị Mai Trinh

WTO : World Tourism Organization

Tổ chức Du lịch Thế giớiUNESCO : United Nations Educational Scientific and Cultural Organization

Tổ chức Giáo dục, Khoa học, Văn hóa của Liên hợp quốc

TTBTDTCĐH : Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế

đã góp phần tích cực vào sự tăng trưởng kinh tế của họ Theo các chuyên gia kinh tếđánh giá thì du lịch là một loại hình xuất khẩu đặc biệt, sản phẩm và dịch vụ đượccung cấp cho người nước ngoài nhưng lại được tiêu thụ ngay tại nước sở tại và đemlại nguồn thu ngoại tệ cho quốc gia rất lớn Chính vì thế, các nước trên thế giới rấtchú trọng đầu tư phát triển du lịch, nhằm thúc đấy kinh tế tiến lên.

Trong thời kỳ hội nhập thì ở Việt Nam ngành du lịch đóng vai trò quan trọngtrong cơ cấu nền kinh tế và đóng góp một phần không nhỏ vào thu nhập quốc dân

và bởi vậy nên du lịch đang được chú trọng và có những chính sách cũng như bướcphát triển để bắt kịp xu thế và nhu cầu thị trường du lịch biến Việt Nam trở thànhđiểm đến hấp dẫn trong khu vực cũng như trên thế giới Nói đến du lịch Việt Nam,không thể không nói đến Cố đô Huế - kinh đô một thời của vương triều nhàNguyễn, thành phố của những di sản văn hóa gắn liền với lịch sử dân tộc, trung tâm

du lịch của miền trung với hai di sản văn hóa thế giới được UNESCO công nhận từlâu đã là điểm dừng chân không thể thiếu của du khách quốc tế trong quá trìnhkhám phá, tìm hiểu vẻ đẹp của đất nước, con người Việt Nam Đến với mảnh đất disản này, du khách không chỉ được đắm mình trong không gian văn hóa, kiến trúc cổxưa mà còn được tham gia, trải nghiệm nhiều hoạt động thường ngày gắn liền vớicuộc sống bình dị của con người xứ Huế

Xã hội luôn luôn phát triển và nhu cầu của con người luôn luôn thay đổi, dukhách đến Huế đã quá quen thuộc với những chương trình du lịch văn hóa, du lịch

di sản, thưởng thức những món ăn cung đình hay nghe ca Huế trên sông Hương…

Để du lịch Huế phát triển hơn, thu hút được du khách trong và ngoài nước nhiều

hơn, Festival Huế đã được ra đời dưới sự cho phép của Chính phủ và sự phối hợpgiữa UBND Tỉnh Thừa Thiên Huế và Đại sứ quán Pháp được tổ chức lần đầu tiênvào năm 2000 Được tổ chức hai năm một lần, Festival Huế thực sự là ngày hội vănhóa, nghệ thuật và du lịch có quy mô quốc gia và quốc tế, một đợt tổng diễn tậphoạt động giao lưu có tính chính trị, ngoại giao, kinh tế, văn hóa, thúc đẩy sự hồisinh của tỉnh Thừa Thiên Huế, phát huy được lợi thế so sánh của tỉnh Thừa ThiênHuế trên lĩnh vực văn hóa - du lịch Trong Festival Huế, Đêm Hoàng cung là mộtchương trình nghệ thuật gắn với lễ hội, tái hiện những vẻ đẹp lung linh của Đại Nội

về đêm, gắn với sinh hoạt văn hóa trong cung điện Huế xưa Lần đầu tiên được tổchức trong dịp Festival Huế 2006, Đêm Hoàng Cung được xem như một sản phẩm

du lịch văn hóa đặc sắc của Huế, là chương trình thu hút đông đảo khách du lịchnhất, là điểm nhấn quan trọng trong mỗi kỳ Festival, Đêm Hoàng Cung như là một

cơ hội để giữ chân du khách qua đêm khi đến Huế Để tìm hiểu và nhận biết đượctâm lý, nhận thức của du khách về những cái hay, cái đẹp, cái hồn của Đêm HoàngCung, việc khai thác các chương trình, tiết mục trong Đêm Hoàng Cung như thếnào cho phù hợp để ngày phát triển hơn là một vấn đề cần quan tâm Nhận thấy

được tầm quan trọng đó, tôi đã chọn đề tài “NGHIÊN CỨU PHÁT TRIỂN DU

LỊCH TRONG CHƯƠNG TRÌNH ĐÊM HOÀNG CUNG ĐƯỢC TỔ CHỨC

- Hệ thống hóa các vấn đề có tính lý luận và thực tiễn về du lịch lễ hội

- Nghiên cứu các vấn đề về lịch sử, đặc điểm, và tài nguyên văn hóa trong

chương trình Đêm Hoàng Cung được tổ chức ở Festival Huế 2014

- Thực trạng hoạt động du lịch văn hóa trong chương trình Đêm Hoàng Cung

được tổ chức tại Festival Huế 2014

- Đề xuất một số giải pháp nhằm phát triển du lịch trong Lễ hội Đêm Hoàng

3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1. Nội dung nghiên cứu:

Đề tài chủ yếu nghiên cứu phát triển du lịch trong chương trình Đêm HoàngCung được tổ chức ở Festival Huế 2014

3.2. Đối tượng nghiên cứu:

- Đặc điểm, lịch sử và tài nguyên văn hóa trong chương trình Đêm Hoàng Cungđược tổ chức ở Festival Huế 2014

- Khách du lịch đến với chương trình Đêm Hoàng Cung được tổ chức trong dịpFestival 2014

3.3. Phạm vi nghiên cứu:

3.3.1. Thời gian:

- Thu thập số liệu thứ cấp: năm 2008, năm 2010, năm 2012

- Thu thập số liệu sơ cấp: tháng 4 năm 2014

3.3.2. Không gian:

Nơi diễn ra chương trình Đêm Hoàng Cung trong dịp Festival Huế 2014: ĐạiNội Huế

4. Phương pháp nghiên cứu

4.1. Phương pháp thu thập số liệu

* Phương pháp điều tra số liệu thứ cấp: thu thập từ phòng Kế hoạch tài chínhcủa Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế và phòng Văn thư của Trung tâm FestivalHuế Đó là các báo cáo doanh thu du lịch của Huế qua các năm 2008 – 2013 vàdoanh thu du lịch của Festival Huế qua các kỳ 2008 2010 2012 được cung cấp,thông tin còn được thu thập từ những nguồn như sách báo, qua website của tỉnhThừa Thiên Huế

* Phương pháp điều tra số liệu sơ cấp: Điều tra, phỏng vấn du khách thông quabảng hỏi

* Phương pháp chọn mẫu: chọn mẫu ngẫu nhiên đơn giản thông qua việc phátbảng hỏi ngẫu nhiên cho du khách khi đến tham gia chương trình Đêm Hoàng Cungđược tổ chức ở Festival Huế 2014 diễn ra tại Đại Nội, Huế vào ngày 15 và 19 tháng

4 năm 2014

- Sử dụng thang đo Likert, với 5 mức độ:

1- Rất không đồng ý, 2- Không đồng ý, 3- Bình thường, 4- Đồng ý, 5- Rất đồng ý

- Các thông tin thu thập bao gồm:

+ Thông tin cá nhân: Quốc tịch, giới tính, độ tuổi, nghề nghiệp

+ Thông tin chuyến đi du lịch: Số lần đã tham gia Festival Huế, số lần tham giachương trình Đêm Hoàng Cung, cách tiếp cận thông tin và mục đích tham giaFestival Huế

+ Đánh giá của du khách khi tham gia chương trình Đêm Hoàng Cung:

 Chương trình Nhã nhạc Cung đình Huế

 Chương trình Lễ Hạ giá của công chúa

 Các trò chơi được tổ chức trong chương trình Đêm Hoàng Cung

 Chương trình Dạ nhạc tiệc

Bước 1: Xác định quy mô mẫu theo công thức tính quy mô mẫu của LinusYamane:

Trong đó: n: quy mô mẫu

N: kích thước của tổng thể, N = 3224 (tổng lượt khách đến tham giaĐêm Hoàng Cung tại Festival Huế năm 2012 là 3224 khách)

Chọn khoảng tin cậy là 90 , nên mức độ sai lệch e = 0,1

Ta có: n =3224/(1+3224*0.12)= 99.19 Vậy quy mô mẫu ít nhất là 99 mẫu

Dự phòng để đảm bảo tính khách quan của mẫu, phòng trường hợp kháchkhông đủ thời gian để hoàn thành bảng hỏi nên tổng số mẫu dự kiến là 125 mẫu.Kết quả thực tế, số phiếu phát ra là 125 phiếu, thu về 103 phiếu

Bước 2:Tiến hành chọn mẫu phân tầng theo tiêu thức quốc tịch, do đối tượngtham gia chương trình Đêm Hoàng Cung với du khách trong nước cùng với nhiềuquốc gia khác nhau và số lượng không tiêu biểu cho quốc gia nào nên phân tầngtheo nhóm khách Việt Nam, Châu Á, Châu Âu, Mỹ + Canada, Úc + New Zealand

và khác

Bước 3:Sau khi phân tầng, trong từng tổ ta dùng cách chọn mẫu ngẫu nhiên đơngiản để chọn các mẫu sẽ điều tra

Bước 4: Tiến hành điều tra mẫu theo danh sách đã chọn

- Thời gian điều tra: tháng 4, năm 2014

- Phạm vi điều tra: tại Đại Nội Huế

- Đánh giá độ tin cậy thang đo thông qua đại lượng Cronbach’s Alpha

Theo nhiều nhà nghiên cứu thì khi:

0,8 ≤ Cronbach’s Alpha ≤ 1 : Thang đo lường tốt

0,7 ≤ Cronbach’s Alpha ≤ 0,8 : Thang đo có thể sử dụng được

0,6 ≤ Cronbach’s Alpha ≤ 0,7 : Có thể sử dụng được trong trường hợp kháiniệmđang nghiên cứu là mới hoặc mới đối với người trả lời trong bối cảnh nghiên cứu

- Sử dụng kỹ thuật One – Way ANOVA (phân tích phương sai một yếu tố) đối vớicác nhóm kiểm định có phương sai đồng đều (sig>0,05) để so sánh sự đánh giá củacác nhóm du khách có quốc tịch, giới tính, độ tuổi, nghề nghiệp khác nhau

4.2. Phương pháp nghiên cứu

4.2.1. Phương pháp phân tích so sánh:

So sánh tuyệt đối và so sánh tương đối của các chi tiêu so sánh giữa các năm

4.2.2. Phương pháp phân tích và xử lý số liệu:

Đề tài sử dụng phương pháp phân tích thống kê bằng phần mềm SPSS phiênbản 16.0, cụ thể:

- Thống kê tần suất (Frequency), phần trăm (Percent), trung bình (Mean)

- Mô tả (Desciptive)

- Đánh giá độ tin cậy của thang đo Likert bằng hệ số tin cậy Cronbach’s Alpha

- Phân tích phương sai một yếu tố (One-way ANOVA) để xem xét sự khác biệt

về ý kiến đánh giá của các khách hàng theo các nhân tố

5. Cấu trúc nội dung của báo cáo khóa luận tốt nghiệp

Đặt vấn đề

1. Lý do chọn đề tài

2. Mục đích nghiên cứu

3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4. Phương pháp nghiên cứu

5. Cấu trúc nội dung của báo cáo khóa luận tốt nghiệp

Chương 1: Tổng quan về du lịch, du lịch lễ hội và Festival Huế

Trình bày cơ sở lý thuyết và cơ sở thực tiễn về vấn đề nghiên cứu

Chương 2: Thực trạng và đánh giá về vấn đề nghiên cứu phát triển du lịch

trong chương trình Đêm Hoàng Cung được tổ chức ở Festival Huế 2014

- Trình bày những nét tổng quát về Festival Huế và chương trình Đêm HoàngCung

- Đánh giá của du khách khi tham gia chương trình Đêm Hoàng Cung

Chương 3: Giải pháp phát triển du lịch trong chương trình Đêm Hoàng

Cung được tổ chức ở Festival Huế 2014

Từ kết quả nghiên cứu và xuất phát từ kinh nghiệm thực tiễn, trình bày cácgiải pháp nhằm cải thiện chất lượng dịch vụ trong chương trình Đêm Hoàng Cungđược tổ chức ở Festival Huế 2014

Chương I TỔNG QUAN VỀ VĂN HÓA, DU LỊCH LỄ HỘI VÀ FESTIVAL HUẾ

1.CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DU LỊCH VÀ DU LỊCH LỄ HỘI

1.1. Khái niệm về du lịch

Theo nhà kinh tế học người Áo Josep Stander, nhìn từ góc độ du khách thì:khách du lịch là loại khách đi theo ý thích ngoài nơi cư trú thường xuyên để thỏamãn sinh hoạt cao cấp mà không theo đuổi mục đích kinh tế Nhìn từ góc độ thayđổi về không gian của du khách: du lịch là một trong những hình thức di chuyểntạm thời từ một vùng này sang một vùng khác, từ một nước này sang một nướckhác mà không thay đổi nơi cư trú hay nơi làm việc Nhìn từ góc độ kinh tế: du lịch

là một ngành kinh tế, dịch vụ có nhiệm vụ phục vụ cho nhu cầu tham quan giải trínghỉ ngơi, có hoặc không kết hợp với các hoạt động chữa bệnh, thể thao, nghiêncứu khoa học và các nhu cầu khác Từ đó nhận thấy rằng, đối với những góc độkhác nhau sẽ đưa ra những khái niệm du lịch khác nhau Sau đây là một số kháiniệm du lịch của một số tổ chức quốc tế và trong nước:

- Theo tổ chức Du lịch Thế giới (WTO): “Du lịch bao gồm tất cả mọi hoạtđộng của những người du hành, tạm trú, với mục đích tham quan, khám phá và tìmhiểu, trải nghiệm hoặc mục đích nghỉ ngơi, giải trí, thư giãn, cũng như mục đích khácnữa, trong thời gian liên tục nhưng không quá một năm, ở bên ngoài môi trường sốngđịnh cư, nhưng loại trừ các du hành mà có mục đích chính là kiếm tiền Du lịch cũng

là một dạng nghỉ ngơi năng động trong môi trường khác hẳn nơi định cư.”

- Theo Luật Du lịch Việt Nam (2005): “Du lịch là các hoạt động có liên quanđến chuyến đi của con người ngoài nơi cư trú thường xuyên của mình nhằm đápứng nhu cầu tham quan, tìm hiểu, giải trí, nghỉ dưỡng trong một khoảng thời giannhất định.”

Từ các định nghĩa trên cho ta thấy du lịch là một hoạt động liên quan đếnmột cá nhân, một nhóm hay một tổ chức đi ra khỏi nơi cư trú thường xuyên của họbằng các cuộc hành trình ngắn ngày hoặc dài ngày ở một nơi khác với mục đích chủyếu không phải là kiếm lời.Quá trình đi du lịch của họ được gắn với các hoạt độngkinh tế, các mối quan hệ, hiện tượng ở nơi họ đến

1.2. Khái quát về văn hóa

1.2.1. Khái niệm văn hóa

Nguồn gốc của văn hóa có liên quan đến hoạt động, lao động của con ngườitrong quá trình cải tạo tự nhiên, về sau từ văn hóa này được chuyển nghĩa để chỉtrình độ văn hóa chỉ đến sự giáo dục của con người Cho tới nay, người ta đã thống

kê có hơn 400 định nghĩa về văn hóa Nghĩa thực sự xác định khái niệm Văn hóakhông đơn giản bởi mỗi học giả đều xuất phát từ những cứ liệu riêng, góc độ riêng,mục đích riêng phù hợp với vấn đề mình cần nghiên cứu Dưới đây là một số địnhnghĩa về văn hóa:

- Theo như Chủ tịch Hồ Chí Minh từ trước Cách mạng tháng 8 đã đưa ra mộtđịnh nghĩa sâu sắc về văn hóa: “Vì lẽ sinh tồn cũng như vì mục đích cuộc sống, conngười sáng tạo ra, phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học,tôn giáo, nghệ thuật văn học, những công cụ cho sinh hoạt hàng ngày về ăn mặc ở

và những phương tiện, phương thức sử dụng Toàn bộ những sáng tạo đó là vănhóa Văn hóa là sử dụng tổng hợp mọi phương thức sinh hoạt cùng với biểu hiệncủa nó mà loài người đã sản sinh ra nhằm thích ứng những nhu cầu đời sống, nhữngđòi hỏi của sự sinh tồn”

- PGS.TS Trần Ngọc Thêm cho rằng: “Văn hóa là một hệ thống hữu cơ cácgiá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo và tích lũy qua quá trình hoạtđộng thực tiễn, trong sự tương tác giữa con người với môi trường tự nhiên và xã hộicủa mình”

- Theo như UNESCO về định nghĩa văn hóa được đưa ra (2002): “Văn hóahiện nay có thể coi là tổng thể những nét riêng biệt về vật chất và tinh thần, trí tuệ vàcảm xúc quyết định tính cách của một xã hội hay một nhóm người trong xã hội Vănhóa bao gồm: nghệ thuật, văn chương, những lối sống, những quyền cơ bản của conngười, những hệ thống các giá trị, những tập tục và tín ngưỡng Văn hóa đem lại chocon người khả năng suy xét về bản thân và chính nhờ văn hóa mà con người có thểbiết được tự thể hiện, tự ý thức bản thân, tự biết được mình là phương án chưa hoànthành đặt ra để xem xét những thành tựu của bản thân, tìm tòi không biết mệt mỏinhững ý nghĩ mới mẻ và sáng tạo nên những công trình, vượt trội trên bản thân”

Từ đó, ta rút ra rằng văn hóa là sản phẩm của loài người, văn hóa được tạo ra

và phát triển trong quan hệ qua lại giữa con người và xã hội Song, chính văn hóalại tham gia vào việc tạo nên con người, và duy trì sự bền vững và trật tự xã hội.Văn hóa được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác thông qua quá trình xã hội hóa.Văn hóa được tái tạo và phát triển trong quá trình hành động và tương tác xã hộicủa con người Văn hóa là trình độ phát triển của con người và của xã hội được biểuhiện trong các kiểu và hình thức tổ chức đời sống và hành động của con người cũngnhư trong giá trị vật chất và tinh thần mà do con người tạo ra

1.2.2. Phân loại các thành tố văn hóa

Cũng giống như khái niệm văn hóa, hiện vẫn đang tồn tại rất nhiều cách phânloại các thành tố của văn hóa Trong cuốn “Cơ sở văn hóa Việt Nam” do cố GS TrầnQuốc Vượng chủ biên, văn hóa được chia thành các thành phần bao gồm: ngôn ngữ,nghề thủ công; sân khấu tuồng, chèo, kịch; lễ hội; nghệ thuật âm thanh; phong tục tậpquán; kiến trúc; tín ngưỡng tôn giáo, nghệ thuật tạo hình; lối sống; nhiếp ảnh, điệnảnh; văn chương; mass-media; thông tin, tín hiệu.Như vậy, lễ hội nằm trong văn hóa,gốc gác của lễ hội chính là văn hóa.Mục đích lớn nhất của du lịch lễ hội chính là đi

du lịch để tìm hiểu, khám phá văn hóa ở một quốc gia, vùng miền khác

1.3. Du lịch lễ hội

1.3.1. Lễ hội

Lễ hội là một sự kiện văn hóa được tổ chức mang tính cộng đồng.“Lễ” là hệthống những hành vi, động tác nhằm biểu hiện sự tôn kính của con người với thầnlinh, phản ánh những ước mơ chính đáng của con người trước cuộc sống mà bảnthân họ chưa có khả năng thực hiện “Hội” là sinh hoạt văn hóa, tôn giáo, nghệthuật của cộng đồng, xuất phát từ nhu cầu cuộc sống, từ sự tồn tại và phát triển củacộng đồng, sự bình yên cho từng cá nhân, hạnh phúc cho từng gia đình, sự vữngmạnh cho từng dòng họ, sự sinh sôi nảy nở của gia súc, sự bội thu của mùa màng,

mà từ bao đời nay quy tụ niềm mơ ước chung vào bốn chữ “Nhân khang, vật thịnh”

Lễ hội được nhìn nhận như một “bảo tàng sống” về đời sống cư dân văn hóabản địa.Lễ hội là hoạt động tập thể và thường có liên quan đến tín ngưỡng, tôn giáo.Con người xưa rất tin vào trời đất, thần linh Các lễ hội cổ truyền phản ánh nhữnghiện tượng đó

1.3.2. Du lịch lễ hội

Cùng với sự phát triển ngày càng tăng của du lịch, các loại hình du lịch trongnước và trên thế giới ngày càng đa dạng và phong phú đáp ứng đầy đủ nhu cầu ngàycàng tăng cao của du khách Bên cạnh những loại hình du lịch phổ biến như du lịchbiển, du lịch sinh thái, du lịch công vụ, du lịch khám chữa bệnh, du lịch mạo hiểm,

… thì du lịch lễ hội là một loại hình du lịch không kém phần quan trọng trong sựlựa chọn của du khách đặc biệt là du khách quốc tế trong thời đại nhu cầu trao đổivăn hóa giữa các dân tộc, giữa các quốc gia là quan trọng và thiết yếu đối với xuhướng mở cửa thị trường của các quốc gia trên thế giới

Du lịch lễ hội là các hoạt động có liên quan đến chuyến đi của con ngườingoài nơi cư trú thường xuyên của mình nhằm đáp ứng nhu cầu tham quan, giải trí,tìm hiểu… trong khoảng thời gian diễn ra một hoặc một số lễ hội ở một địa phươngnhất định

Đối với cá nhân con người, tham gia lễ hội hoặc đi du lịch lễ hội là một cáchtham gia vào quá trình sáng tạo và sáng tạo văn hóa, là được hòa mình trong dòng nướcđầu nguồn của văn hóa dân tộc với một tinh thần cộng đồng và cộng cảm sâu sắc

Trong du lịch văn hóa, người ta thường chia làm các loại: du lịch di tích lịch

sử, du lịch phố cổ, du lịch lễ hội, du lịch di tích văn hóa… Vậy nên du lịch lễ hội làmột loại của du lịch văn hóa.Loại hình du lịch văn hóa chủ yếu dựa vào những sảnphẩm văn hóa, những lễ hội truyền thống dân tộc, kể cả những phong tục tínngưỡng… để tạo sức hút đối với du khách bản địa và từ khắp nơi trên thế giới.Phầnlớn hoạt động du lịch văn hóa gắn liền với địa phương lưu giữ nhiều lễ hội vănhóa.Khách du lịch ở mọi miền tổ quốc và các nước phát triển thường lựa chọnnhững lễ hội của địa phương để tổ chức những chuyến du lịch dài ngày trong suốtmùa lễ hội.Những nguồn lợi này không những tạo ra giá trị lớn cho ngành du lịch

mà còn đóng góp đáng kể cho sự phát triển của cộng đồng xã hội

ra từ các Hội nghị quốc tế về du lịch hay của các tổ chức quốc tế có quan tâm đếncác vấn đề về du lịch Sau đây là một số định nghĩa về khách du lịch:

Định nghĩa của hội nghị quốc tế về Du lịch tại Hà Lan năm 1989: “Khách dulịch quốc tế là những người đi thăm một đất nước khác, với mục đích tham quan,nghỉ ngơi, giải trí, thăm hỏi trong khoảng thời gian nhỏ hơn 3 tháng, những ngườikhách này không được làm gì để được trả thù lao và sau thời gian lưu trú ở đó dukhách trở về nơi ở thường xuyên của mình”

Trong Pháp lệnh du lịch của Việt Nam ban hành năm 1999 có nói: “Khách

du lịch là người đi du lịch hoặc kết hợp đi du lịch, trừ trường hợp đi học, làm việchoặc hành nghề để nhận thu nhập ở nơi đến” Trong Luật Du lịch Việt Nam banhành năm 2005 thì định nghĩa về khách du lịch bao gồm khách du lịch quốc tế vàkhách du lịch nội địa được trích dẫn ở điều 34 trang 33 như sau: “Khách du lịchquốc tế là người nước ngoài, người Việt Nam định cư ở nước ngoài vào Việt Nam

và công dân Việt Nam, người nước ngoài cư trú tại Việt Nam ra nước ngoài dulịch” và “Khách du lịch nội địa là công dân Việt Nam và người nước ngoài cư trútại Việt Nam đi du lịch trong lãnh thổ Việt Nam”

2. TỔNG QUAN VỀ FESTIVAL HUẾ

2.1. Festival du lịch

Festival du lịch được hiểu là một hoạt động văn hóa du lịch được tổ chứcthường kỳ, là ngày hội du lịch của địa phương, vùng, quốc gia, khu vực,… nhằmgắn kết các hoạt động văn hóa, thể thao, hội nghị, hội thảo… với hoạt động du lịchnhằm giới thiệu sâu rộng tới người dân, khách du lịch trong và ngoài nước về tiềmnăng du lịch, đất nước, con người, địa phương, vùng, quốc gia hay khu vực đó; tạo

cơ hội kinh doanh hợp tác giữa các doanh nghiệp, các tổ chức du lịch và giữa cácquốc gia, góp phần thúc đẩy hoạt động du lịch phát triển Festival Huế là một hoạtđộng văn hóa tổ chức hai năm một lần ở thành phố Huế nhằm giới thiệu về Huế, vềđất nước, con người Việt Nam qua các hoạt động biểu diễn văn hóa, nghệ thuật, hộichợ, hội thảo, giao lưu… tạo cơ hội phát triển kinh tế - xã hội trong đó có lĩnh vực

du lịch

2.2. Lịch sử hình thành Festival Huế

Xuất phát từ những kết quả bước đầu của Festival Việt - Pháp 1992 giữathành phố Huế và Codev Việt Pháp, tỉnh Thừa Thiên Huế đã sớm hình thành ýtưởng tổ chức một Festival với qui mô lớn hơn, chất lượng cao hơn Ý tưởng ấy

đã được sự đồng tình của nhiều bộ, ngành Trung ương và Ðại sứ quán Cộng hòaPháp tại Việt Nam.Tháng 10 năm 1998, Chính phủ đã có quyết định cho phéptỉnh Thừa Thiên Huế phối hợp với Ðại sứ quán Pháp tại Việt Nam tổ chứcFestival Huế 2000.Ngay sau đó, các nhóm chuyên gia kỹ thuật Việt - Pháp đãphối hợp khẩn trương chuẩn bị theo hướng tổ chức Festival Huế 2000 là một sựkiện văn hóa lớn của Việt Nam, vừa có quy mô quốc gia và có tính quốc tế, thuhút sự tham gia của các vùng văn hóa tiêu biểu ở Việt Nam và tiếp cận với nghệthuật đương đại của Pháp, gắn mở rộng giao lưu văn hóa với phát triển kinh tế dulịch, từng bước tiếp thu công nghệ Festival quốc tế, xây dựng Huế xứng đáng làthành phố Festival của Việt Nam

2.3. Festival Huế qua các thời kỳ

Festival Huế 2000 diễn ra 12 ngày đêm, với sự tham gia của trên 30 đơn vịnghệ thuật của Việt Nam và Pháp với trên 1000 nghệ sĩ, diễn viên chuyên nghiệp vàkhông chuyên nghiệp, thu hút hơn 410.000 lượt người tham dự Festival, trong đó có41.000 lượt khách du lịch, với 6000 lượt khách quốc tế Đây thực sự là ngày hộivăn hóa, nghệ thuật và du lịch có quy mô quốc gia và quốc tế, một đợt tổng diễn tậphoạt động giao lưu có tính chính trị, ngoại giao, kinh tế, văn hóa, thúc đẩy sự hồisinh của tỉnh Thừa Thiên Huế sau cơn lũ lịch sử năm 1999, phát huy được lợi thế sosánh của tỉnh Thừa Thiên Huế trên lĩnh vực văn hóa - du lịch

Festival Huế 2002 tiếp tục phát triển chủ đề “Khám phá nghệ thuật sống của

cố đô Huế” đi liền với mở rộng giao lưu quốc tế, diễn ra 12 ngày đêm và 1 thángtrước ngày khai mạc được khởi động bằng Trại Sáng tác Điêu khắc Quốc tế “Ấntượng Huế - Việt Nam” với sự tham gia của 33 đoàn nghệ thuật tiêu biểu đến từ cácnước Pháp, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Indonesia, Thái Lan, Lào,Campuchia và các đoàn trong nước gồm 1554 nghệ sĩ, diễn viên, cán bộ kỹ thuật,thu hút trên 1 triệu lượt người tham dự, 75.000 lượt khách du lịch, trong đó có

18.000 lượt quốc tế (tăng gấp 3 lần so với Festival Huế 2000) Festival Huế 2002 đãtạo được tiếng vang lớn, mang tầm vóc quốc gia và quốc tế, tạo tiền đề để xây dựngHuế trở thành thành phố Festival của Việt Nam.

Festival Huế 2004 với chủ đề “Di sản văn hóa với hội nhập và phát triển”diễn ra trong 9 ngày đêm gắn với 1 tháng khởi động của Trại Sáng tác Điêu khắcQuốc tế “Ấn tượng Huế - Việt Nam”, Trại Điêu khắc Dân gian, Festival Thơ Huế

và nhiều hoạt động dạo đầu, đã quy tụ 15 đoàn nghệ thuật nước ngoài đến từ cácnước Pháp, Trung Quốc, Argentina, Úc, Ấn Độ, Đức, Mỹ; 25 đoàn nghệ thuật trongnước với 1.300 diễn viên chuyên nghiệp, gần 2.000 diễn viên không chuyên và độingũ cán bộ kỹ thuật từ nhiều lực lượng tham gia phục vụ Festival, thu hút 1,2 triệulượt người tham dự, 101.950 lượt khách du lịch, trong đó có 11.950 lượt kháchquốc tế Đây là một lễ hội văn hóa du lịch có quy mô quốc gia và quốc tế, giới thiệuđược những giá trị nghệ thuật đặc sắc của Việt Nam, của Huế và nhiều quốc gia trênthế giới, đồng thời là dịp tôn vinh Nhã nhạc Cung đình Huế - kiệt tác văn hóa phivật thể và truyền khẩu của nhân loại vừa được UNESCO công nhận, tiếp tục tạo rađộng lực thúc đẩy kinh tế du lịch và văn hóa phát triển, khẳng định lợi thế của mộtthành phố Festival của Việt Nam

Festival Huế 2006 với chủ đề “700 năm Thuận Hóa - Phú Xuân - Thừa ThiênHuế, Di sản Văn hóa với Hội nhập và Phát triển” - quy tụ 1.440 nghệ sĩ, diễn viêncủa 22 đoàn nghệ thuật trong nước (1171 diễn viên) và 22 đoàn nghệ thuật quốc tế(269 diễn viên) đến từ các nước: Pháp, Trung Quốc, Nga, Hàn Quốc, Nhật Bản,Thái Lan, Anh, Argentina, Indonesia, Úc Festival Huế 2006 tiếp tục phát huy đượcnhững kết quả và các kinh nghiệm của các kỳ Festival trước, đã đạt được các yêucầu đặt ra, thu hút 1,5 triệu lượt người tham dự vào các hoạt động tại Festival Huế.Một tháng khởi động trước khai mạc và 9 ngày đêm liên tục từ 3/6 đến 11/6/2006,Festival Huế 2006 đã mang đến cho công chúng 138 suất diễn, trên 40 hoạt độngvăn hóa và lễ hội cộng đồng Chương trình đã được công luận đánh giá là một lễ hộimang đậm chất dân tộc, hiện đại, hoành tráng, hấp dẫn và an toàn, thể hiện đượcđẳng cấp của một Festival chuyên nghiệp và có tính quốc tế của Việt Nam Đặcbiệt, Festival Huế 2006 đã tiếp tục đánh thức, khơi dậy những giá trị văn hóa Việt

Nam, văn hóa Huế, tiếp thị một cách có hiệu quả với bạn bè năm châu hình ảnh của

cố đô Huế, thành phố Festival của Việt Nam

Festival Huế 2008 với chủ đề “Di sản văn hóa với hội nhập và phát triển”khai mạc vào đêm 03/6/2008 tại Quảng trường Ngọ Môn và bế mạc trên sôngHương vào đêm 11/6/2008 Festival Huế 2008 lần đầu tiên hội tụ đông đảo các đoànnghệ thuật truyền thống và đương đại, các nghệ sỹ điêu khắc đến từ 27 quốc gia vàcác châu lục trên thế giới như: Pháp, Trung Quốc, Anh, Italia, Hoa Kỳ, Hàn Quốc,

Bỉ, Úc, Thái Lan, Canada, Nhật, Campuchia, Indonesia, Úc, Thuỵ Sĩ 31 nước với

31 chương trình nghệ thuật mang đến nhiều màu sắc văn hóa như: Cộng hòa Pháp

sẽ mang đến chương trình nghệ thuật múa đương đại; Hàn Quốc sẽ mang đếnFestival một chương trình nghệ thuật truyền thống với những tiết mục ca múa vànhạc cụ độc đáo Trung Quốc với xiếc, dân ca; Nhật Bản với múa võ thuật; Canadavới xiếc hiện đại; Mỹ với Jazz và Rock…

Với chủ đề “Di sản văn hóa với hội nhập và phát triển”, Festival Huế 2010 làhoạt động trong chương trình quốc gia hướng đến kỷ niệm 1000 năm Thăng Long

Hà Nội, 50 năm kết nghĩa Hà Nội-Huế-Sài Gòn, khai mạc vào ngày 5/6/2010 và bếmạc 13/6/2010 Điểm mới là Festival Huế 2010 sẽ có mặt đoàn nghệ thuật của cácquốc gia ở cả 5 châu lục, là nơi gặp gỡ đầy ấn tượng của các thành phố vốn là cố

đô, các thành phố có di sản thế giới Có 31 quốc gia đăng ký tham gia với tổng sốhơn 40 nhóm nghệ sĩ và đoàn nghệ thuật, đến nay đã khẳng định cụ thể 31 chươngtrình từ 21 quốc gia với nhiều thể loại phong phú và hấp dẫn gồm: Ca Múa Nhạc,Xiếc, Sân Khấu, Nghệ thuật đường phố, Nghệ thuật sắp đặt, Rối, Điện ảnh, Triểnlãm Các đoàn nghệ thuật quốc tế sẽ có những chương trình biểu diễn tại các sânkhấu ngoài phạm vi thành phố Các đoàn nghệ thuật đường phố nổi tiếng sẽ tạokhông khí sôi động trong suốt thời gian diễn ra Festival

Festival Huế lần thứ 7 – 2012 với chủ đề “Di sản văn hóa với hội nhập vàphát triển – Nơi gặp gỡ các thành phố lịch sử”, điểm nhấn của năm Du lịch quốc giaduyên hải Bắc Trung Bộ 2012 diễn ra từ ngày 7 đến 15/4/2012 đã thành công rực

rỡ Trong suốt 9 ngày đêm, cả thành phố Huế và toàn tỉnh Thừa Thiên Huế náo nứctrong bầu không khí lễ hội với rất nhiều loại hình nghệ thuật tạo nên diện mạo mới,

sức sống mới của vùng dất Cố đô Festival Huế 2012 đã hội tụ tinh hoa của hơn 65đơn vị và nhóm nghệ thuật đa sắc màu từ các vùng, miền Việt Nam và quốc tế, vớitrên 2.000 nghệ sĩ chuyên nghiệp biểu diễn, các nhạc sĩ, họa sĩ, nhiếp ảnh đến từmọi miền đất nước Việt Nam và của 27 nước bạn bè quốc tế (trong đó có 500 nghệ

sĩ quốc tế); hơn 3.000 diễn viên không chuyên tham gia trình diễn các chương trìnhnghệ thuật, triễn lãm, nghệ thuật sắp đặt, lễ hội cộng đồng; thu hút hơn 2 triệu lượtngười tham gia các hoạt động của Festival; hơn 189.189 lượt khách lưu trú tại cáckhách sạn, nhà nghỉ tăng 54% so với Festival Huế 2010, trong đó có 90.783 lượtkhách quốc tế, gấp hơn 3 lần so với năm ngoái và đa dạng hơn về quốc tịch (sốquốc tịch là 111 so với 2010 là 93)

3. NGUỒN GỐC CỦA CHƯƠNG TRÌNH ĐÊM HOÀNG CUNG TRONG FESTIVAL HUẾ

3.1. Đôi nét về chương trình Đêm Hoàng Cung

3.1.1. Lịch sử hình thành và phát triển chương trình Đêm Hoàng Cung

3.1.1.1. Lịch sử hình thành Hoàng Cung

Năm 1802, vua Gia Long lập ra triều Nguyễn, định đô ở Phú Xuân, Huế trởthành kinh đô của cả nước thống nhất từ Đồng Văn đến Cà Mau Di sản kiến trúchiện nay chủ yếu được xây dựng từ thời Gia Long trở đi Các tư liệu của triềuNguyễn cho biết rõ, vào mùa hè năm 1804, vua Gia Long giao cho 3 nhóm đại thầnđứng ra điều khiển xây dựng ba loại công trình kiến trúc quan trọng sau đây: Bamiếu thờ Thái Miếu, Triệu Miếu và Hoàng Khảo Miếu (về sau đổi tên là HưngMiếu); Ba cung điện Cần Chánh, Trường Thọ (về sau đổi tên là Diên Thọ) và KhônĐức (sau đổi tên là Khôn Thái); Hai vòng tường thành của Hoàng Thành và CungThành (sau đổi tên là Tử Cấm Thành)

Từ năm 1805 trở đi, song song với việc xây dựng Kinh Thành, vua Gia Long

đã cho thi công một loạt công trình kiến trúc sau đây: điện Thái Hòa (1805), hệthống hành lang trong Hoàng Cung (1809), viện Thái Y, điện Quang Minh và điệnTrinh Minh (1810), điện Trung Hòa (sau đổi tên là Càn Thành - 1811), điện HoàngNhân (sau đổi tên là điện Phụng tiên – 1814)…

Trong ngót 20 năm trị vì (1820 – 1840) vua Minh Mạng đã nâng cấp, xây dựngthêm và hoàn chỉnh các công trình kiến trúc ở Hoàng Thành và Tử Cấm Thành: xây

Thế Miếu, Hiển Lâm Các (1821 – 1822), dời điện Thái Hòa, xây Đại Cung Môn,Ngọ Môn (1833), đúc Cửu Đỉnh (1835 – 1837) và làm thêm hàng chúc công trìnhkhác như cung Trường Sanh, Đông Cát, nhà hát Duyệt Thị, sở Thượng Thiện, lầuMinh Viễn, vườn Ngự Uyển, vườn Cơ Hạ, Lục Viện (dùng cho hàng trăm bà nộicung ăn ở)…

Dưới thời 9 ông vua kế nghiệp từ Thiệu Trị (1841 – 1847) đến Duy Tân (1907 –1916), triều đình Huế lâm vào tình trạng ngày càng khó khăn về đối ngoại, nền kinh

tế trong nước sa sút dần Tuy họ có xây dựng thêm một số công trình kiến trúc nhỏtrong Hoàng Cung, nhưng nhiệm vụ chủ yếu của họ là cố gắng tu sửa, bảo tồnnhững gì mà hai vị vua đầu nhà Nguyễn đã để lại

Đến thời hai ông vua cuối cùng là Khải Định (1916 – 1925) và Bảo Đại (1926 –1945), trong bối cảnh nền văn hóa Tây Phương ồ ạt tràn vào Việt Nam, các côngtrình kiến trúc được họ tu sửa (như của Hiển Nhơn, cửa Chương Đức, cửa Trường

An, nhà hát Duyệt Thị…) hoặc làm mới (như lầu Kiến Trung, lầu Ngự Tiền VănPhòng, lầu Tứ Phương Vô Sự, lầu Tịnh Minh…) đều đã ít nhiều chịu ảnh hưởng củanghệ thuật kiến trúc bên kia bán cầu Hầu hết vật liệu kiến trúc là bê tông cốt thép

3.1.1.2. Lịch sử hình thành và phát triển chương trình Đêm Hoàng Cung

Công trình văn hóa Đại Nội được các triều vua trước để lại đến nay là điềukiện thuận lợi để phát triển loại hình du lịch văn hóa tại điểm đến Thừa Thiên Huế

và Đại Nội càng thu hút khách du lịch hơn khi được UNESCO công nhận là Di sảnvăn hóa Thế giới vào năm 2003 Bên cạnh tài nguyên nghệ thuật kiến trúc sẵn có,tài nguyên văn hóa bao gồm ẩm thực hay lễ hội cũng có một sức hút không kémphần quan trọng đối với du khách.Nhằm bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa cổ,các hoạt động trong Hoàng Cung dưới triều đại nhà Nguyễn được tái hiện và phụcdựng lần đầu tiên vào năm 2006 trong dịp Festival Huế 2006 với tên gọi “ĐêmHoàng Cung” Đây là một chương trình nghệ thuật gắn với lễ hội nhằm tái hiệnnhững vẻ đẹp lung linh của Đại Nội về đêm với quan binh, voi ngựa, thái giám, thị

nữ và những chân dung xưa gắn với các công trình kiến trúc.Tái hiện một cách tổngthể các hoạt động, các sinh hoạt văn hóa của vua, cung tần mỹ nữ, hoàng tử côngchúa… tại các cung điện trong Hoàng Thành và Tử Cấm Thành xưa dưới triều đại

nhà Nguyễn Sau đó, Đêm Hoàng Cung tại Đại Nội Huế được Trung tâm Bảo tồn

Di tích cố đô tổ chức định kỳ hằng tháng nhưng không thu hút được đông đảokhách du lịch nên sau này chỉ tổ chức Lễ hội vào đúng dịp Festival Huế

3.1.2. Mục đích của Đêm Hoàng Cung

Tiếp nối những giá trị văn hóa đời trước để lại, Đêm Hoàng Cung xây dựngnên một môi trường diễn xướng nhằm mô phỏng lại các hoạt động sinh hoạt vănhóa trong cung đình.Đây là chương trình gắn nghệ thuật với lễ hội được tổ chức vớimục đích tái hiện vẻ đẹp lung linh huyền ảo của Đại Nội về đêm và mục đích quảng

bá nghệ thuậtnhững yếu tố văn hóa truyền thống đặc sắc của dân tộc và hỗ trợdoanh nghiệp kinh doanh lữ hành khai thác các sản phẩm văn hóa truyền thống đểđáp ứng nhu cầu thị hiếu khách du lịch trong nước và quốc tế Đồng thời, ĐêmHoàng Cung được tổ chức với mục đích bảo tồn, gìn giữ và phát huy những giá trịvăn hóa Cung đình của vùng đất Cố đô, nơi vị vua cuối cùng của đất nước thoái vị,chấm dứt triều đại phong kiến tại Việt Nam

3.1.3. Ý nghĩa của chương trình Đêm Hoàng Cung

Được ra đời lần đầu tiên vào năm 2006, Đêm Hoàng Cung được duy trì nhưmột sản phẩm du lịch văn hóa đặc sắc của Huế, đây chính là điểm nhấn quan trọngnhất thu hút một lượng lớn khách du lịch trong mỗi kỳ Festival Huế được tổ chứchai năm một lần Một chương trình nghệ thuật đặc sắc tôn vinh các giá trị văn hóađộc đáo của Huế đã làm sống dậy vẻ đẹp lung linh huyền ảo cùng nhiều sinh hoạtvăn hóa cung đình như: nhã nhạc, múa cung đình, tuồng Huế, ca Huế, trò chơi cungđình, nghệ thuật ẩm thực cung đình Huế, dạ nhạc tiệc cung đình… Nhằm tạo ra mộtsản phẩm du lịch văn hóa đặc trưng của triều đại phong kiến ở Việt Nam, khẳngđịnh bản sắc dân tộc Việt Nam và có vô vàn những giá trị tài nguyên nghệ thuậtcũng như giá trị tài nguyên văn hóa vẫn còn cần được khám phá và chiêm nghiệm.Qua đó, dễ dàng bảo tồn và duy trì các giá trị văn hóa cổ xưa, không bị mai một bởihiện tượng trào lưu văn hóa trên thế giới đang ồ ạt vào Việt Nam mà giới trẻ hiệnnay tiếp thu một cách thụ động, không chọn lọc

3.2. Vài nét sinh hoạt văn hóa cung đình dưới triều đại nhà Nguyễn

3.2.1. Nhã nhạc Cung đình Huế

Nhã nhạc với nghĩa chung là loại nhạc thanh nhã, cao thượng của Cung đình

và giới quý tộc phong kiến, nhằm phân biệt với Tục nhạc của người dân thường,được xuất hiện vào thời đại nhà Chu (1122 – 771 TCN) ở Trung hoa, du nhập vàoViệt Nam ở thời đại nhà Hồ (1402) và chính thức trở thành Nhã nhạc cung đình vàonăm 1437 dưới triều đại nhà Lê của vua Lê Thái Tông (1434 – 1442) Chức năngcủa Nhã nhạc là loại nhạc lễ và nghi thức Nó được sử dụng trong các loại Tế NamGiao, Tế Thái Miếu, được tấu để cứu nhật thực, nguyệt thực, được làm nghi thứccho buổi đại triều, buổi tiếp sứ giả và một số dịp khánh hạ quan trọng của nhà vua

và gia đình Như vậy, Nhã nhạc chiếm một tỉ trọng lớn trong đời sống cung đìnhnhưng không phải là toàn bộ âm nhạc của cung đình vì ngoài Nhã nhạc còn có cácloại nhạc khác với tên gọi riêng, phần lớn mang tính giải trí như Yến nhạc, Nữnhạc Trải qua nhiều biến thiên lịch sử đến triều đại Nguyễn (1802 – 1945) Nhãnhạc mới lại được sáng tạo và thực hiện một cách đồng bộ, toàn diện và đúng chứcnăng nhất

Căn cứ vào các tư liệu được ghi lại, Nhã nhạc chỉ bao gồm một liên khúcgồm 10 bài, được gọi bằng bốn tên gọi khác nhau:

- Thập thủ liên hoàn vì khi trình diễn, người ta chơi liền một mạch 10 bài.

- Mười bài Ngự vì đây là những bài trình diễn cho vua.

- Mười bài Tầu vì cho rằng các bài nhạc này có nguồn gốc Trung Hoa.

- Mười bản tấu được nói sai thành Mười bản tầu vì trong tiếng Việt, từ “tấu”

và “tầu” có cùng âm tiết “âu” và chỉ khác thanh nên dễ nhầm Và dù được gọi bằngtên gì thì khi trình diễn dàn nhạc cũng chơi liễn một mạch cả 10 bài theo thứ tự sauđây:Phẩm Tuyết, Nguyên Tiêu, Hồ Quảng, Liên hoàn, Bình bản, Tây Mai, KimTiền, Xuân Phong,Long Hổ, Tấu mã

Cơ cấu dàn nhạc cung đình năm 1919 mà GS TS Trần Văn Khê mô tả, baogồm: Một đàn nguyệt, Một đàn tam, Một đàn tỳ bà, Một đàn nhị, Một xênh tiền,Một tam âm la, Một phách, Một trống mảng, Hai sáo tre

3.2.2. Lễ Hạ giá của công chúa

Công chúa đến tuổi lấy chồng thường gọi là Hạ giá, con rể tương lai của nhàvua được gọi là phò mã, phò mã được chọn phải thông minh và khôi ngô.Chọnđược phò mã rồi, vua cử một người làm chủ hôn, một đại thần làm chiếu liệu, đứng

ra lo việc đám cưới So với đám cưới của hoàng tử thì đám cưới công chúa phức tạphơn nhiều vì lần này người có con được vua chọn làm phò mã là một sự vinh hiểnkhông ai bằng, sau đó cha mẹ chàng trai lại được nhiều ân sủng của vua và hoànghậu ban cho đó là chưa kể phò mã mà nếu được vua ưng ý sẽ được thăng quan tiếnchức Lễ cưới công chúa có sáu lễ, cứ mỗi ngày cử hành hai lễ, cách quãng nhau

- Ngày thứ nhất: Gồm có lễ nạp thái và lễ vấn danh Trong ngày này, giađình phò mã sẽ đưa lễ vật vào cung gồm một con trâu, một con lợn, hai mâm trầucau, hai vò rượu ngon, hai cây nấm, mười tấm lụa, bốn thỏi vàng, một đôi bôngvàng, một mâm vàng, chuỗi ngọc và 16 thỏi bạc Sau đó có thêm hai con trâu, haicon lợn và hai vò rượu

- Ngày thứ hai gồm lễ nạp trưng, lễ nạp cát Các lễ vật ở ngày thứ hai tương

tự như lễ vật ở ngày thứ nhất

- Ngày thứ ba là ngày quan trọng nhất Gồm lễ điện nhạn và lễ thânnghinh.Theo tục lệ của người Tàu ngày xưa, nhà trai đem một cặp chim nhạn đếnnhà gái để làm tin nhưng ở nước ta không có chim nhạn cho nên triều đình phải chothay thế một cặp ngỗng nhưng vẫn gọi tên lễ này là lễ điện nhạn Lễ vật trong lễđiện nhạn bao gồm hai hộp chỉ ngũ sắc, một trăm đồng tiền, hai con ngỗng nhốttrong hai cái lồng có dây đỏ buộc liền nhau chỉ sự thủy chung Còn một trăm đồng

và hộp chỉ ngũ sắc tượng trưng cho sự giàu sang thịnh vượng, con đàn, cháu đống.Trong lễ thân nghinh, hai ông bà chiến liệu đến phủ đệ phò mã, hai viên quan văn,hai viên quan võ cùng phu nhân chỉnh tề lọng võng ngồi đợi dẫn dâu về.Bộ binhphái ba trăm lính nhung phục cầm cờ quạt, nghi trượng đứng trực ở cửa cung.Phò

mã mặc lễ phục vào lạy vua xin được đón công chúa Vua ban mấy lời giáo huấn,còn phò mã thì phải ngồi đợi tại một gian phòng bốn bên màn che sáo phủ Côngchúa đội mũ phượng, mặc áo bào bằng ty màu đỏ, thêu hoa tròn và chim phượng;xiêm bằng đoạn bát ty màu đỏ, thêu hoa tròn và chim phượng, đi hài màu đỏ thêu

phượng theo nữ quan dẫn đến hầu vua cha và mẫu hậu để nghe những lời giáo huấn.Kiệu hoa dừng trước cửa tả đoạn chung quanh che rèm Công chúa bước ra đã cóphò mã chờ sẵn bên kiệu, tự tay vén màn mời công chúa bước lên.

Ra khỏi hoàng thành, phò mã mới được phép lên kiệu Phò mã cưỡi ngựa chehai lọng, lính hầu bê tráp đi trước dẫn đường, rồi đến ba trăm binh sĩ cầm cớ quạt,nghi trượng và phường nhạc theo sau Bên kiệu công chúa có sáu nữ quan và các thị

nữ mặc áo mã tiên, hai người cầm lồng đèn thắp nến, hai người cầm cành thiên tuế,hai người ôm lồng ngỗng, bốn người bưng tráp trầu và hộp hương Công chúa đượcmời vào phòng khách, ngồi theo thứ tự Nhà trai bắt đầu bày tiệc khoản đãi

Sau đó, phò mã cùng công chúa vão lễ ở bàn thờ lễ tơ hồng.Phò mã dự lễ hợpcẩn Hai người ăn chung mâm cỗ tơ hồng và uống rượu trong hai cái chén được làmbằng hai nửa của cùng một quả bầu Hôm sau đến lượt công chúa ra mắt cha mẹchồng.Công chúa đứng lạy phía tây bốn lạy, cha mẹ chồng đứng phía đông, đáp lạihai vái

Qua ngày hôm sau, hai vợ chồng đến từ đường làm lễ tổ tiên.Mỗi người lạybốn lạy, hai vái.Ngày thứ chín, hai vợ chồng vào chầu vua Phò mã được vua bancho một bộ triều phục tam phẩm, hai áo gấm, hai bộ yên ngựa Phò mã lạy tạ nămlạy, sau đó hai vợ chồng vào cung lạy chào hoàng hậu và hoàng thái hậu Hồi môncủa công chúa được cấp lớn nhỏ tùy theo vua Phò mã đô úy là chức đầu tiên củachồng công chúa, chỉ việc ngồi không ăn lương; dự yến tiệc trong ngày lễ, hoặctheo vua đi hầu các nơi

Vua ăn cơm thường ngồi một mình, không ai được ngồi ăn cùng vua Bữacơm thường gồm có 30 món, ăn với gạo gia An Cựu nấu trong ôm đất sản xuất ở

làng Phước Tích và do đội Thượng Thiện gồm toàn những người ở làng Phước Yên(thủ phủ của vua Nguyễn thời xưa) nấu Chén bát vua dùng được đặt làm bên TrungQuốc, có màu men lam đặc biệt gọi là “đồ sứ men lam” Đồ ăn (tức phẩm vị) đượcđặt trong quả hộp bằng gỗ sơn son thếp vàng, có lọng che, được đem từ nhà bếpThượng Thiện đường lên phòng ăn ở điện Kiến Trung Đũa vua dùng được vót từcây Kim Giao mọc nhiều ở Bạch Mã, và chỉ dùng một lần mà thôi Gỗ Kim Giao cóthể phát hiện được thức ăn có độc (đổi ra màu tím) Khi vua ăn một Thị vệ xới cơmpha nước cho vua (chầu thiện) và hai đường quan để nói chuyện với vua cho vui.

Trong bài viết “Hương hoa đất nước” của tác giả Võ Quê đã ghi được lời cacủa bài Nam Ai xưa: “Nem công, thấu thỏ, xôi vò, nham bò, trứng gà lộn, khum lết,xào lươn, bó sỏ trâu, chiên cua gạch, hầm câu, kho tàu, thịt quay, dưa giá kiệu thịtphay, gầm ghì, măng cây, hon hôn, nướng sẻ, tao sò, mực trộn, gân chân vịt, giònai, cháo hải sâm, kim châm, da bì, bánh mì tây, rượu dầm cam bồ đào, chọn hườngleo, su sê chế điều, linh tử bình ba tiêu, chánh hoài, ý dĩ, an la ba la mật, phò ma côlong Nếu xét kĩ các món ăn nêu trên thì thấy có nhiều món cũng đã được người dânthường ăn hàng ngày, cũng không trân quý gì ví dụ xôi vò, trứng gà lộn, lươn xào,cua gạch chiên, thịt kho tàu, thịt quay, dưa giá kiệu thịt phay, hôn hon, cao lầu, sẻnướng, mực trộn và gân chân vịt Ngoài ra, có vài món ăn có bóng dáng nguồn gốc

từ Pháp như rượu dầm cam bồ đào, an la ba la mật, phò ma cô lông Nên nhữngmón được tác giả của bài Nam Ai nêu ra có lẽ chỉ là những món ăn của những vịvua nhà Nguyễn thời cận đại Còn những món ăn sang trọng của vua chúa Nguyễnhồi xưa ở Huế phần lớn gồm hai thể loại:

- Các món bát trân quý hiếm: Các món Bát trân hồi xưa gồm có nem công,chả phụng, da tê ngu, bàn tay gấu, gân nai, môi đười ươi, vòi voi và yến sào là támmón ăn cổ điển quý hiếm của các vua chúa bên ta cũng như bên Trung Quốc Đó lànhững món ăn vừa nổi tiếng vừa ngon vừa bổ, với cách thức nấu nướng sửa soạncầu kỳ mà công phu tìm kiếm cho có cũng không phải dễ dàng gì

- Những món ăn đặc biệt của các vua chúa Huế được pha chế với những thổsản trong nước là: Vi cá, bào ngư, hải sâm, bong bóng cá, sò điệp, gan ngỗng và ốccửu khổng, món “xôi đường”, món cháo ngũ sắc, món bồ câu tiềm yến sào và cácmón mắm Huế, đặc biệt như mắm gạch cua, mắm cá thu và mắm ngừ ruột Ngoài

ra, họ cũng biết dùng thức ăn để trị bệnh và bồi bổ chocơ thể bằng cách dùng cácmón ăn đang còn trong dạng “âm dương chuyển hóa” (theo Trần Ngọc Thêm, Cơ sởvăn hóa Việt Nam) như món heo sữa quay, món chim bồ câu ra ràng, món đuông,món nhộng, món sâu mây chẳng hạn.

3.2.4. Trò chơi Cung đình

3.2.4.1. Trò thả thơ

Thả thơ là một trò giải trí tao nhã của tầng lớp tri thức ở kinh đô Huế thưởtrước.Đó là lối đánh bạc bằng trí tuệ, bằng sự nhanh trí và vốn kiến thức uyên thâmcủa tầng lớp nho sĩ đất thần kinh, xứng danh là trò đánh bạc bác học.Tham dự trònày chủ yếu là giới trí thức, quan lại có học vấn Gọi là thả thơ hay đánh thơ đềuđược Bởi chỉ cùng một câu chuyện cờ bạc bằng thi ca nhưng nhìn vào động tácthực hiện thì gọi là thả, mà xét đến tính chất đỏ đen thì gọi là đánh.Huế là đất vănvật nên người ta thích dùng từ thả thơ để gọi trò chơi này

3.2.4.2. Trò bài vụ

Là một trong những trò chơi mang tính may rủi, cờ bạc của các trò chơi vàthú tiêu khiển Huế xưa Người chơi đặt cược vào những ô có biểu tượng con cá, conheo, con bò, con cua… sau đó người hướng dẫn sẽ tung xúc sắc có biểu tượng sáucon vật ở sáu mặt xúc sắc Xúc sắc rơi vào mặt nào thì người chơi đặt trúng vào ô

đó sẽ thắng cuộc

3.2.4.3. Trò đầu hồ

Đầu hồ là một trò chơi có nguồn gốc từ Trung Hoa.Đầu có nghĩa là ném, hồ

có nghĩa là cái bình Người chơi đứng cách chiếc bình một khoảng bằng 2,5 chiềudài mũi tên và ném mũi tên lọt vào miệng bình Ngày trước, mỗi người chơi chỉđược 4 mũi tên về sau luật thay đổi: nếu người chơi ném trúng một lượt tên thì giữquyền ném mũi tên kế tiếp đến khi nào trượt ra ngoài thì mới ngưng lượt Nếu mộtngười ném trúng 12 lần liên tiếp thì gọi là toàn hồ, được tôn là hiền (giỏi).Nếukhông vào trọn 12 mũi tên một lượt thì ai đạt 120 điểm trước sẽ là người thắngcuộc.Còn trò chơi đầu hồ theo lối Huế là trò ném những mũi tên vào một mảnh vángọi là con ngựa, sao cho mũi tên bật lên cao và bay lọt vào miệng chiếc bình gỗ cổcao đặt cách mảnh ván không xa

3.2.4.4. Trò đổ xăm hường

Đổ xăm hường là một trò chơi tao nhã có nguồn gốc Trung Hoa nhưng rấtđược người Huế ưa chuộng Xăm có nguồn gốc từ chữ thiêm nghĩa là cái thẻ,Hường là cách đọc trại từ chữ hồng, nghĩa là màu hồng, do âm hồng có trong từHồng Nhậm là tên vua Tự Đức nên phải kiêng Đổ xăm hường là trò chơi gieo cáchột súc sắc để dành những chiếc thẻ khắc chữ màu đỏ, ghi các học vị trong hệ thốngkhoa cử thời xưa gồm: tú tài, cử nhân, tiến sĩ, hội nguyên, thám hoa, bảng nhãn vàtrạng nguyên Một bộ xăm hường gồm ba bộ chính: bộ thẻ (xăm), sáu hột súc sắc vàchiếc tô sứ sâu lòng để gieo súc sắc Người chơi phải nhọc công để tìm cho đượcmột chiếc tô sứ men lam làm từ thời Minh – Thanh bên Tàu để đổ hột mới thanh vàvang xa Riêng bộ thẻ thì tùy mức độ sang hèn của chủ nhân mà được làm bằng ngàvoi, xương thú hay cật tre Một bộ xăm hường có 63 thẻ.Số người tham dự có thể làbốn, năm hay sáu người Tùy theo số người chơi mà định ra các luật lệ như bántrạng, mua trạng và định mức độ ăn thua.

Chương II THỰC TRẠNG DU LỊCH TRONG LỄ HỘI ĐÊM HOÀNG CUNG ĐƯỢC TỔ

Lượt khách quốc tế Lượt khách nội

Qua bảng số liệu ở trên, ta dễ dàng nhận thấy lượng khách đến Huế tăng rất

ít khoảng3,6% tổng lượt khách của năm 2009 so với năm 2008 Trong đó, lượngkhách quốc tế đến Huế giảm 11,98% trong khi khách nội địa du lịch đến Huế cótăng một lượng 19,44% trái ngược hoàn toàn so với khách quốc tế Điều này chothấy tình hình kinh tế Việt Nam trong giai đoạn này khá là lạc quan hơn so với sựsuy thoái của nền kinh tế trên toàn thế giới Sau đó, từ năm 2010 trở đi, lượt kháchđến Huế bắt đầu tăng dần, số lượng khách quốc tế tăng nhẹ, chủ yếu vẫn là dukhách nội địa chiếm tỷ trọng lớn lơn Ảnh hưởng của suy thoái kinh tế kéo dài từcuối năm 2008 đến nay, dịch cúm A/H1N1 trên thế giới vào năm 2009 và đang biếnchủng đủ loại cho đến nay, khủng hoảng nợ công Châu Âu năm 2011 hay thảm họađộng đất – sóng thần ở Nhật Bản năm 2011 chính là rào cản của ngành du lịch thếgiới nói chung và du lịch ở Thừa Thiên Huế nói riêng

1.2. Số lượt khách du lịch đến tham gia chương trình “Đêm Hoàng Cung”

được tổ chức ở Festival Huế trong giai đoạn 2008 – 2012

Bảng 2: Tổng lượt khách du lịch đến tham gia chương trình Đêm Hoàng Cung được

Huế của Festival Huế nói chung và chương trình Đêm Hoàng Cung nói riêngtrongtừng kỳ được diễn ra.

1.3. Doanh thu

Bảng 3: Doanh thu du lịch từ Festival Huế và từ chương trình bán vé Đêm Hoàng

Cung tại Festival Huế 2008 – 2012

(Nguồn: Tổng hợp Báo cáo của Trung tâm Festival Huế, từ năm 2008 – 2012)

Sau 5 kỳ Festival áp dụng chính sách giá vé dành cho du khách quốc tế caohơn trong nước, lần đầu tiên tại Festival Huế 2010, UBND tỉnh đã phê duyệt bảnggiá mới thống nhất chung một giá (bằng VN đồng) cho cả khách du lịch trong nước

và quốc tế tham dự các chương trình nghệ thuật của Festival Huế 2010 Chươngtrình bán vé Đêm Hoàng Cung được tổ chức trong hai đêm đã thu được 0,341 tỷđồng vào năm 2008 chiếm 27.72% trên tổng số doanh thu thu được từ Festival Huế

2008 Như đã phân tích ở trên, vào năm 2010 – là năm có nền kinh tế chung bịkhủng hoảng và vẫn chưa được phục hồi nên doanh thu thu được nhìn chung toàncác chương trình được tổ chức trong Festival chỉ tăng nhẹ 30.08% và nếu tính theovật giá lúc bấy giờ thì có lẽ doanh thu tăng không đáng kể, tuy nhiên Đêm HoàngCung vẫn được du khách chú trọng quan tâm và có nhu cầu cao đặc biệt là đối vớichương trình Dạ nhạc tiệc trong Đêm Hoàng Cung khi du khách tại các công ty lữhành yêu cầu đặt chỗ nhiều hơn nên doanh thu thu được chiếm tỷ trọng 29.69%tăng đáng kể so với năm 2008 Doanh thu chưa trừ trích hoa hồng các đại lý trong

ký Festival Huế 2012 là 2,56 tỷ đồng nhiều hơn đến gần 1 tỷ so với năm 2010, trong

đó từ chương trình Đêm Hoàng Cung thu được 0,732 tỷ đồng tăng 54% so với haiđêm được tổ chức năm 2010 Điều đó cho thấy mặc dù nền kinh tế khủng hoảngchung trên toàn thế giới ảnh hưởng khá mạnh đến các kỳ Festival Huế diễn ra vàonăm đó nhưng nó có tác động không mạnh mẽ đến Đêm Hoàng Cung được tổ chức

ở các kỳ Festival, chương trình này vẫn thu hút được một số không nhỏ du kháchđến tham gia và tìm hiểu Đây chính là một phần sức hút của Festival Huế.

2. FESTIVAL HUẾ 2014

2.1. Đôi nét về Festival Huế 2014

Tiếp tục chủ đề “Di sản văn hóa với hội nhập và phát triển”, Festival Huế

2014 – lần thứ 8 diễn ra từ ngày 12/4/2014 đến ngày 20/4/2014 - là nơi hội tụ củacác thành phố Cố Đô của Việt Nam và một số quốc gia trên thế giới Festival Huế

2014 tiếp tục là hoạt động văn hóa đặc biệt trong khuôn khổ diễn đàn giao lưu vănhóa Đông Á – Mỹ Latinh do Bộ ngoại giao Việt Nam đề xướng

Festival Huế 2014 quy tụ các chương trình nghệ thuật tiêu biểu, đặc trưngcho những vùng văn hóa và các thành phố Cố đô của Việt Nam, giới thiệu nghệthuật ca múa nhạc cung đình và các làn điệu dân ca độc đáo của Huế; các chươngtrình nghệ thuật truyền thống và đương đại chất lượng cao của trên 30 quốc gia đến

từ 5 châu lục diễn ra hằng đêm tại các sân khấu ở Đại Nội, Cung An Định và cácsân khấu cộng đồng khắp các vùng thị trấn vùng xa của tỉnh Thừa Thiên huế, và cácchương trình biểu diễn giao lưu đặc biệt dành cho những người không có điều kiệntham dự Festival tại các bệnh viện, nhà máy…

Festival Huế 2014 tiếp tục tái hiện nhiều lễ hội cung đình độc đáo, các hoạtđộng văn hóa cộng đồng phong phú, đa dạng diễn ra liên tục trong 9 ngày đêm, với

sự tham gia của đông đảo lực lượng nghệ sĩ, diễn viên và công chúng: bao gồm cáccuộc triễn lãm, trưng bày, nghệ thuật thả diều Huế, thư pháp, các hoạt động nghệthuật sắp đặt, nghệ thuật âm nhạc – mỹ thuật đường phố, hội thảo khoa học, hội chợthương mại quốc tế; hoạt động thể dục thể thao, ẩm thực, tour, tuyến du lịch… sẽthu hút đông đảo khách du lịch và công chúng tham dự cả ngày lẫn đêm

2.2. Mục đích và ý nghĩa của Festival Huế 2014

Tiếp nối các kỳ Festival đã thành công trước, Festival Huế 2014 được tổchức góp phần khẳng định nền văn hóa Việt Nam là thống nhất trong đa dạng củacộng đồng các dân tộc Việt Nam Mỗi dân tộc trên đất nước ta đều có những giá trị

và sắc thái văn hóa riêng, các giá trị đó bổ sung cho nhau, làm phong phú nền vănhóa Việt Nam, củng cố sự thống nhất, đoàn kết giữa các dân tộc Mỗi vùng, miềnđều có những nét văn hóa đặc sắc, nổi bật, tạo ra những mảng sắc màu văn hóa hấpdẫn, là kết quả của quá trình giao lưu văn hóa giữa các dân tộc trên đất nước ta

Thông qua Festival Huế nhằm đẩy mạnh việc giới thiệu văn hóa, đất nước vàcon người Việt Nam với khu vực và thế giới; tiếp thu có chọn lọc tinh hoa của cácnền văn hóa khác, kinh nghiệm bảo tồn, phát huy văn hóa truyền thống của cácnước; góp phần tạo dựng, bảo vệ sự đa dạng văn hóa trong xu thế hội nhập quốc tế.

Tôn vinh và quảng bá các giá trị văn hóa Việt Nam, truyền thống văn hóa Huếgắn với phát triển kinh tế dịch vụ du lịch, thương mại, củng cố môi trường văn hóalành mạnh, phong phú với phương châm: an toàn, bình đẳng, thân thiện và nhân văn

Festival Huế là lễ hội đương đại đầu tiên ở Việt Nam được phát triển trênkhái niệm mới về lễ hội, lấy mô hình Festival của các thành phố nổi tiếng trên thếgiới làm hình mẫu tổ chức Festival Huế không chỉ là nơi diễn ra các chương trìnhnghệ thuật phong phú, hấp dẫn, đại diện và mang dấu ấn của nhiều nền văn hóa trênthế giới để người dân và du khách cùng được tham gia và hưởng thụ, mà còn đónggóp công sức để các lễ hội cung đình, lễ hội dân gian, lễ hội cộng đồng, các loạihình nghệ thuật… được dày công tái hiện, tôn tạo, gìn giữ và phát huy

2.3. Những lễ hội chính được diễn ra trong Festival Huế 2014

- Chương trình nghệ thuật khai mạc: 20h00 ngày 12/4/2014

- Đêm Hoàng Cung vào các tối 15 và 19/4/2014 (có dạ nhạc tiệc)

- Lễ hội Áo dài: 20h00 ngày 14 và 17/4/2014

- Chương trình sân khấu hóa tôn vinh Ca Huế: 20h00 ngày 16/4/2014

- Chương trình “Đêm Phương Đông” vào các tối 13, 15, 16 và 18/4/2014

- Chương trình nghệ thuật sắp đặt lửa thắp sáng cầu Trường Tiền của đoànCarabosse (Pháp) ngày 18 và 20/4/2014

- Lễ hội đường phố “Di sản và sắc màu văn hóa” của các nước khu vực Đông

Á – Mỹ Latinh vào các buổi chiều trong thời gian Festival

- Chương trình nghệ thuật bế mạc: 20h00 ngày 20/4/2014Ngoài ra còn có các Lễ hội cộng đồng như: Lễ hội “Hương xưa làng cổ” –Phước Tích, Phong Điền (14 -16/4/2014); Lễ hội “Chợ quê ngày hội” – Cầu ngóiThanh Toàn Hương Thủy (13 – 16/4/2014); Lễ hội thiếu nhi “Sắc màu tuổi thơ” (18-20/4/2014); Lễ hội “Sóng nước Tam Giang” – Quảng Điền (30/4 – 1/5/2014); Lễhội “Thuận An biển gọi” – Phú Vang (30/4 – 1/5/2014) và nhiều hoạt động văn hóacộng đồng phong phú khác

3. ĐIỂM NHẤN CHƯƠNG TRÌNH ĐÊM HOÀNG CUNG TRONG FESTIVAL HUẾ 2014

3.1.Chương trình tổng thể Đêm Hoàng Cung

Đêm Hoàng Cung năm 2014 bắt đầu từ 18h45, tại nhà Cửu vị thần công phíatrong cửa Thể Nhơn và cửa Quảng Đức, là không khí trang nghiêm của nghi lễ cúngThần Oai Vô Địch Thượng Tướng Công cùng nghi thức “khai hỏa” nhằm tôn vinhbảo vật quốc gia Tiếp đến là Lễ đổi gác sẽ diễn ra tại trước Ngọ Môn.

Trong Hoàng Thành, Đêm Hoàng Cung được tổ chức phân thành các khuvực trên cả 3 trục Trung đạo, trục Tây điện Thái Hòa và trục Đông điện Thái Hòa

Tại Trục Trung đạo (từ Cầu Trung đạo thẳng đến cửa Hòa Bình ở phía bắc)

là các điểm nhấn về Cung nữ đón khách; Đêm Phương Đông; các trò chơi cungđình và thú tiêu khiển Huế xưa; Yến tiệc hoàng cung; đời sống cung tần mỹ nữ; cácsắp đặt mặt nạ tuồng; sắp đặt “bãi triều”; các triển lãm cổ vật ngự thiện, Ngự bútchâu phê của Hoàng đế, họa tiết cung đình, Huế xưa,…

Trục Tây điện Thái Hòa với các điểm nhấn tôn vinh Cửu Đỉnh ở Thế Miếu;

Âm sắc Việt và hoạt cảnh Thái hậu tiếp khách tại cung Diên Thọ; Đám cưới côngchúa tại cung Trường Sanh Trục Đông điện Thái Hòa với các điểm nhấn Khám pháthượng uyển Cơ Hạ với chương trình vũ khúc cung đình; trích đoạn tuồng cungđình; múa Tứ linh cùng nhiều hoạt cảnh hoàng tử, công chúa nô đùa, các vươngtôn xướng họa, ca Huế; Lễ tiến gạch vào cung tại Phủ Nội Vụ; Cấm vệ quân luyện

võ tại Đông Khuyết Đài,…

Đặc biệt, đối với chương trình yến tiệc hoàng cung, lần này Đêm HoàngCung sẽ đưa đến cùng thực khách một cái nhìn đúng đắn hơn về ẩm thực cung đìnhHuế.Sử dụng thủ pháp đồng hiện, bối cảnh và tính chất của buổi tiệc là sự tái hiệnphần nào buổi Ngự yến của vua Nguyễn dùng thết đãi các hoàng thân trong chốnhoàng cung Ban tổ chức đã mời nghệ nhân ẩm thực Huế Hồ Thị Hoàng Anh, cháunội của vị Đội trưởng đội Thượng thiện cuối cùng của triều Nguyễn Hoàng Văn Táchủ trì chương trình này Tất cả các dụng cụ để phục vụ cho các buổi Ngự yến từbát, chén đĩa, tô, muỗng, đũa, khăn ăn… đều được chuẩn bị công phu Các món ănđược lựa chọn với chất lượng cao nhất và chế biến, trình bày tỉ mỉ, tinh tế đúng theotinh thần của ẩm thực cung đình Huế

3.2.Các chương trình nổi bật được tổ chức trong Đêm Hoàng Cung

3.2.1.Chương trình Nhã nhạc Cung đình Huế

3.2.1.1.Mục đích tổ chức

Nhằm khôi phục và phát huy giá trị của Nhã nhạc, Nhà hát Nghệ thuật truyềnthống Cung đình Huế thuộc Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế tổ chức chươngtrình biểu diễn Nhã nhạc cung đình Huế trong Đêm Hoàng Cung cùng với sự hợptác của đạo diễn Lê Quý Dương Với mục đích truyền bá rộng rãi hơn ý nghĩa to lớn

và vị trí của Nhã nhạc trong kho tàng di sản văn hóa của Việt Nam đồng thời giớithiệu cho khách du lịch trong và ngoài nước nghệ thuật âm nhạc của Nhã nhạc nóiriêng và âm nhạc cung đình nói chung Dưới triều đại nhà Nguyễn, trong Tử CấmThành thì Nhã nhạc Cung đình đóng một vai trò rất quan trọng trong việc là chươngtrình giải trí duy nhất hằng ngày diễn ra cho vua và hoàng hậu cũng như các Hoàng

tử và Công chúa xem Trong Đêm Hoàng Cung cũng vậy, từ ngoài Cửa Ngọ Môncho đến vào Cung Trường Sanh, vườn Cơ Hạ, điện Càn Thành… hầu như các địađiểm tổ chức các tiết mục đều có âm thanh của Nhã nhạc làm chủ đạo Nhã nhạc làtiết mục không thể thiếu trong chương trình Đêm Hoàng Cung

3.2.1.2.Không gian tổ chức

Nhã nhạc Cung đình Huế được tổ chức ở các địa điểm:

- Đi từ ngoài Cửa Thể Nhơn và Cửa Quảng Đức, có dàn đại nhạc tấu ở Cửu

vị thần công

- Đến phía ngoài Cửa Ngọ Môn, Nhã nhạc nằm trong đội dẫn đạo trong Lễđổi gác

- Vào trong Cửa Ngọ Môn có dàn tiểu nhạc đón khách

- Tại vườn Cơ Hạ, dàn Nhã nhạc tham gia vào các hoạt động Múa Cungđình, Tuồng Cung đình, Ngẫu hứng làm thơ của công chúa và hoàng tử

- Trong Lễ Hạ giá, Nhã nhạc góp phần hỗ trợ cho các phần Lễ, hỗ trợ choMúa cung đình trước khi Lễ Hạ giá diễn ra và trước khi công chúa về nhà chồng

- Tại Hiển Lâm Các, Nhã nhạc tấu đại nhạc để tôn vinh Cửu đỉnh

- Và quan trọng nhất là Nhã nhạc được tấu trong chương trình Dạ nhạc tiệctại sân điện Càn Thành

3.2.1.3.Nội dung tổ chức

 Dụng cụ của dàn nhạc Nhã nhạc được các nghệ nhân ở Nhà hát Nghệ thuật truyềnthống Cung đình Huế sử dụng trong chương trình Đêm Hoàng Cung được phục

- Tại Cửu vị thần công: 9 trống đại diện cho 9 tiếng nổ của 9 khẩu thần công,

9 kèn và bộ gõ

- Trong Lễ đổi gác phía ngoài Cửa Ngọ Môn: 2 trống, 2 kèn, 2 bộ gõ

- Vào trong Cửa Ngọ Môn, dàn tiểu nhạc tấu nhạc đón khách bao gồm: 10diễn viên chơi 10 loại nhạc cụ: Một đàn nguyệt, Một đàn tam, Một đàn nhị, Một đàn

tỳ bà,Một sáo ngang, Một trống mảnh, Một xênh tiền, Một mõ sừng trâu, Một tam

âm la, Một bộ chén uống nước gồm 4 cái

- Tại vườn Cơ Hạ: có dàn nhạc đệm cho Múa cung đình, dàn nhạc đệm choTuồng Cung đình, dàn nhạc cho tiết mục Ngẫu hứng làm thơ của công chúa vàhoàng tử

- Trong Lễ Hạ giá: có dàn tiểu nhạc và đại nhạc phục vụ cho Lễ nghi (trướckhi Lễ Hạ giá diễn ra), Múa cung đình và Lễ rước công chúa

- Trong buổi Dạ nhạc tiệc tại sân điện Càn Thành, dàn nhã nhạc được tấu bởi

16 diễn viên cùng 12 nhạc công và được tấu các bài tiểu nhạc và đại nhạc

 Các bài Nhã nhạc được các nghệ nhân ở Nhà hát Nghệ thuật truyền thống Cungđình Huế sử dụng trong chương trình Đêm Hoàng Cung được phục dựng:

+ Cung ai, cung bằng, thoét lở

ảnh, phong tục truyền thống và con người Việt Nam nói chung, của Thừa ThiênHuế nói riêng trong thời kỳ phong kiến.

Gồm lễ điện nhạn và lễ thân nghinh Lễ vật trong lễ điện nhạn bao gồmhai hộp chỉ ngũ sắc, một trăm đồng tiền, hai con ngỗng nhốt trong hai cái lồng códây đỏ buộc liền nhau chỉ sự thủy chung Còn một trăm đồng và hộp chỉ ngũ sắctượng trưng cho sự giàu sang thịnh vượng, con đàn, cháu đống Bộ binh phái batrăm lính nhung phục cầm cờ quạt, nghi trượng đứng trực ở cửa cung.Phò mã mặc

lễ phục vào và phải ngồi đợi tại một gian phòng bốn bên màn che sáo phủ Côngchúa đội mũ phượng, mặc áo bào bằng ty màu đỏ, thêu hoa tròn và chim phượng;xiêm bằng đoạn bát ty màu đỏ, thêu hoa tròn và chim phượng, đi hài màu đỏ thêuphượng theo nữ quan dẫn đến kiệu hoa Kiệu hoa dừng trước cửa tả đoạn chungquanh che rèm Công chúa bước ra đã có phò mã chờ sẵn bên kiệu, tự tay vén mànmời công chúa bước lên.Phò mã đi ngựa trước còn công chúa được đưa lên kiệu đisau

Sau Lễ Hạ giá của công chúa, tại Cung Trường Sanh có tổ chức tiệc tràbánh để mời du khách đã tham gia Lễ nghỉ ngơi và thưởng thức tiệc trà bánh đơngiản

3.2.3. Chương trình Dạ nhạc tiệc cung đình

3.2.3.1.Mục đích tổ chức

Huế không chỉ được biết đến bởi sông Hương, núi Ngự, thành quách,đền chùa… mà còn nổi tiếng với những món ăn từ dân dã cho đến cao lương mỹ vị

Từ lâu nghệ thuật ẩm thực Huế đã được tìm tòi, phát triển bởi những bàn tay tài hoa

và khéo léo Không biết bao nhiêu thực khách đã bị chinh phục ngay từ lần thưởngthức đầu tiên và ấn tượng để lại khó phai

Đỉnh cao của ẩm thực Huế là nghệ thuật ẩm thực Cung đình, là sự đúckết và tập hợp những tinh túy qua bao thời gian, không gian văn hóa dân tộc.Sớmnhận thức được thế mạnh và tiềm năng du lịch cũng như vai trò của công tác bảotồn, phát huy giá trị nghệ thuật ẩm thực Huế Ban tổ chức Festival Huế đã nhạy bénkhi đưa chương trình Dạ nhạc tiệc vào nội dung hoạt động và coi đó như là mộttrong những yếu tố tạo điểm nhấn của Festival Huế Mục đích chính của chươngtrình Dạ nhạc tiệc là tạo ra không gian để đưa thực khách quay trở về quá khứ huyhoàng một thời của triều Nguyễn đồng thời với đó là thưởng thức các món ăn đủhình thức, thể loại và có thể làm hài lòng khẩu vị tinh tế nhất Việc táo hiện khôngquá đặt nặng tính khuôn mẫu nhưng với những yếu tố từ tổng quan đến chi tiết như:được tổ chức trong không gian Hoàng Cung, cung cách phục vụ cổ điển, bài trí, âmthanh… bảo đảm sẽ đem lại những trải nghiệm thú vị Thông qua đó khẳng định vịthế của nghệ thuật ẩm thực Huế nói chung và nghệ thuật ẩm thực Cung đình nóiriêng trong văn hóa Việt Nam cũng như toàn nhân loại, rằng: Tuy có nhiều ảnhhưởng, vay mượn nhưng vẫn có những nét riêng vô cùng độc đáo, vừa thâm thúy và

tế nhị

3.2.3.2.Không gian tổ chức

Chương trình Dạ nhạc tiệc được tổ chức tại sân điện Càn Thành.Ngườithực hiện công việc phục dựng lần này là nghệ nhân Hồ Thị Hoàng Anh, hậu duệcủa ông Hồ Văn Tá đội trưởng đội Thượng Thiện dưới triều Nguyễn Sinh ra ở làngPhước Yên ven sông Bồ, chị cũng là người đã có nhiều công sức đưa ẩm thực Việt

ra thế giới, quảng diễn thành công tại nhiều nước như Nhật Bản, Hàn quốc, Mỹ,Pháp, Đức, Thụy Điển …

3.2.3.3.Nội dung tổ chức

Tất cả các món ăn được phục vụ lần này đều được gọi đúng như tên gọi

trong sách Khâm định Đại Nam Hội điển sự lệ của triều Nguyễn Theo đó, có 6 món

ăn cung đình được lựa chọn để phục hồi theo đúng nguyên bản xưa:

Món khai vị: Gắp tư dùng với đồ chua Đây là món ăn làm từ tôm đất tự nhiên

của Huế, ướp với nước mắm, hành, tiêu, mỡ xắt chỉ trộn đều, lăn dài kẹp lại trongcây đũa bằng lồ ô dài, chẻ làm tư Sau đó đem hấp chín, nướng lại cho vàng để làmmón khai vị dùng kèm đồ chua