PHẦN I: PHẦN MỞ ĐẦU I BỐI CẢNH, LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI: Trong những năm qua ngành giáo dục nước ta đã đồng loạt triễn khai việc đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, sáng tạo của người học. Định hướng này nhằm mục đích đào tạo ra những con người năng động, sáng tạo, thích ứng trong cuộc sống lao động sau này. Như vậy phương pháp dạy học không chỉ là phương tiện để chuyển tải nội dung mà còn được coi như là một nội dung học tập.Cốt lõi của việc dạy và học hiện nay là hướng tới hoạt động học tập chủ động của học sinh. Học sinh không chỉ tiếp nhận một cách thụ động những tri thức sẵn có mà phải tự học, tự phát hiện, tự nhận thức, tự khám phá tìm tòi các tri thức và giải quyết vấn đề dưới sự hướng dẫn và chỉ đạo của giáo viên. Một thực tế cho thấy sự đổi mới phương pháp diễn ra chạm chạp và chưa triệt để, có nhiều giáo viên khó thay đổi cách dạy học đã trở thành thói quen của họ. Là giáo viên giảng dạy lâu năm đứng trước yêu cầu mới của giáo dục, tôi thấy mình cần phải có sự thay đổi mạnh mẽ mới thích ứng kịp thời với sự đổi mới và hoàn thành trách nhiệm của một giáo viên trong giai đoạn hiện nay. Với suy nghĩ như vậy trong quá trình giảng dạy cũng như khi dự giờ của các đồng nghiệp, tôi luôn quan tâm đến phương pháp dạy theo hướng đổi mới. Với đặc thù của môn sinh học là khoa học thực nghiệm vì vậy phương pháp quan sát, thực hành, thí nghiệm là những phương pháp đặc trưng của bộ môn để tích cực hóa hoạt động của học sinh. Trong đó tôi tâm đắc nhất với phương pháp thí nghiệm nên đã dành nhiều thời gian nghiên cứu tìm hiểu cũng như thực hiện trong khi giảng dạy ở các lớp: Vừa dạy vừa thử nghiệm ở chương I và II với tất cả các lớp.Nghiên cứu cụ thể trong chương III và IV ở lớp thực nghiệm và so sánh với lớp đối chứng.Sau đó áp dụng với các chương còn lại của chương trình sinh học 6 ở tất cả các lớp tôi dạy. Sau một thời gian thực hiện, tôi thấy cách tổ chức hoạt động cho học sinh khi làm thí nghiệm khác nhau sẽ có những hiệu quả rất khác nhau. Qua kinh nghiệm bản thân tôi mạnh dạn đưa sáng kiến kinh nghiệm: Cách tổ chức hoạt động học tập khi sử dụng thí nghiệm hình thành kiến thức mới trong chương III và IV sinh học 6. để trao đổi cùng đồng nghiệp và có thêm kinh nghiệm cho bản thân.
Trang 1UBND TỈNH HẢI DƯƠNG
SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HẢI DƯƠNG
TÊN SÁNG KIẾN
CÁCH TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP
KHI SỬ DỤNG THÍ NGHIỆM HÌNH THÀNH KIẾN THỨC MỚI TRONG CHƯƠNG III VÀ IV- SINH HỌC 6
MÔN: SINH HỌC
KHỐI LỚP: 6
NHẬN XÉT CHUNG
ĐIỂM THỐNG NHẤT Bằng số: .
Bằng chữ:
Giám khảo số 1: .
Giám khảo số 2: .
Trang 2NĂM HỌC: 2011-2012
PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THÀNH PHỐ HẢI DƯƠNG
TÊN SÁNG KIẾN:
CÁCH TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP KHI SỬ DỤNG THÍ NGHIỆM HÌNH THÀNH KIẾN THỨC MỚI TRONG CHƯƠNG III VÀ IV
Trang 3SỞ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO HẢI DƯƠNG
PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TP HẢI DƯƠNG
TÊN SÁNG KIẾN:
CÁCH TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP
KHI SỬ DỤNG THÍ NGHIỆM HÌNH THÀNH KIẾN THỨC MỚI
TRONG CHƯƠNG III VÀ IV-SINH HỌC 6
MÔN : SINH HỌC
KHỐI LỚP: 6 ĐÁNH GIÁ HỘI ĐỒNG CẤP THÀNH PHỐ (Nhận xét, xếp loại, ký đóng dấu)
Tên tác giả :
Đơn vị công tác :
Số phách
Hội đồng cấp tỉnh ghi
Trang 4PHẦN I: PHẦN MỞ ĐẦU
I- BỐI CẢNH, LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
Trong những năm qua ngành giáo dục nước ta đã đồng loạt triễnkhai việc đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tíchcực, sáng tạo của người học Định hướng này nhằm mục đích đào tạo ranhững con người năng động, sáng tạo, thích ứng trong cuộc sống laođộng sau này Như vậy phương pháp dạy học không chỉ là phương tiện
để chuyển tải nội dung mà còn được coi như là một nội dung học tập.Cốtlõi của việc dạy và học hiện nay là hướng tới hoạt động học tập chủ độngcủa học sinh Học sinh không chỉ tiếp nhận một cách thụ động những trithức sẵn có mà phải tự học, tự phát hiện, tự nhận thức, tự khám phá tìmtòi các tri thức và giải quyết vấn đề dưới sự hướng dẫn và chỉ đạo củagiáo viên Một thực tế cho thấy sự đổi mới phương pháp diễn ra chạmchạp và chưa triệt để, có nhiều giáo viên khó thay đổi cách dạy học đãtrở thành thói quen của họ Là giáo viên giảng dạy lâu năm đứng trướcyêu cầu mới của giáo dục, tôi thấy mình cần phải có sự thay đổi mạnh
mẽ mới thích ứng kịp thời với sự đổi mới và hoàn thành trách nhiệm củamột giáo viên trong giai đoạn hiện nay Với suy nghĩ như vậy trong quátrình giảng dạy cũng như khi dự giờ của các đồng nghiệp, tôi luôn quantâm đến phương pháp dạy theo hướng đổi mới
Với đặc thù của môn sinh học là khoa học thực nghiệm vì vậyphương pháp quan sát, thực hành, thí nghiệm là những phương pháp đặctrưng của bộ môn để tích cực hóa hoạt động của học sinh Trong đó tôitâm đắc nhất với phương pháp thí nghiệm nên đã dành nhiều thời giannghiên cứu tìm hiểu cũng như thực hiện trong khi giảng dạy ở các lớp:Vừa dạy vừa thử nghiệm ở chương I và II với tất cả các lớp.Nghiên cứu
cụ thể trong chương III và IV ở lớp thực nghiệm và so sánh với lớp đốichứng.Sau đó áp dụng với các chương còn lại của chương trình sinh học
6 ở tất cả các lớp tôi dạy Sau một thời gian thực hiện, tôi thấy cách tổchức hoạt động cho học sinh khi làm thí nghiệm khác nhau sẽ có nhữnghiệu quả rất khác nhau Qua kinh nghiệm bản thân tôi mạnh dạn đưasáng kiến kinh nghiệm:
Trang 5Cách tổ chức hoạt động học tập khi sử dụng thí nghiệm hình thành kiến thức mới trong chương III và IV- sinh học 6"
để trao đổi cùng đồng nghiệp và có thêm kinh nghiệm cho bản thân
II-PHẠM VI VÀ ĐỐI TƯỢNG ÁP DỤNG:
III-MỤC TIÊU CỦA SKKN:
-Giúp giáo viên nắm chắc hơn cơ sở lí luận của phương pháp thí nghiệmtrong dạy học sinh học
-Cách thức tổ chức thí nghiệm cho học sinh theo hướng tích cực hóa hoạtđộng học tập và giúp người học tiến gần đến cách nghiên cứu của cácnhà khoa học nhằm nâng cao hiệu quả dạy học
-Qua các ví dụ minh hoạ trong SKKN giáo viên nhận xét được ưu,nhược điểm của các biện pháp tổ chức hoạt động học tập, từ đó có sự lựachọn và vận dụng cho phù hợp với từng hoàn cảnh
-Thông qua việc được làm thí nghiệm kích thích học sinh có lòng say
mê, hứng thú nghiên cứu khoa học và yêu thích bộ môn sinh học
IV-NHỮNG ĐIỂM MỚI TRONG QUÁ TRÌNH NGHIÊN CỨU:
-Nghiên cứu những lý luận về vai trò của thí nghiệm sinh học trong dạyhọc đối với sự phát triển tư duy của học sinh
-Dạy học sinh làm thí nghiệm không chỉ ở các tiết học trên lớp mà cònhướng dẫn để các em làm thí nghiệm ngoài giờ: Ở nhà hay trong vườnsinh học
-Các thí nghiệm đều tổ chức theo phương châm tích cực hóa hoạt độnghọc tập,chủ yếu là học sinh thực hiện
- Kết hợp mở rộng và nâng cao kiến thức ngay trong phạm vi của thínghiệm
Trang 6PHẦN II: NỘI DUNG
I- CƠ SỞ LÝ LUẬN.
1) Khái niệm thí nghiệm:
Thí nghiệm là gây ra một hiện tượng, một sự biến đổi nào đó trong điềukiện xác định để tìm hiểu, nghiên cứu, kiểm tra hay chứng minh
Thí nghiệm là phương pháp nghiên cứu cơ bản của khoa học vì vậy nóđược sử dụng trong dạy học sinh học
2) Cấu trúc của thí nghiệm sinh học
Mỗi thí nghiệm sinh học được tạo thành bởi các thành phần sau:
2-1) Đối tượng thí nghiệm:
Đối tượng thí nghiệm sinh học là tổ chức của một hệ thống sốngKhi xây dựng thí nghiệm, một vấn đề quan trọng là phải trả lời được câuhỏi : Thí nghiệm cần nghiên cứu cái gì? khi đó ta xác định được đốitượng của thí nghiệm sinh học
2-2) Mục đích của thí nghiệm:
Khi tiến hành thí nghiệm sinh học, người thực hiện thí nghiệm phảiđịnh rõ mục đích cần đạt tới, đó là cơ sở để lựa chọn phương pháp cũngnhư các chỉ tiêu theo dõi phù hợp
2-4) Chỉ tiêu theo dõi thí nghiệm:
Kết quả thí nghiệm là những biểu hiện của đối tượng thí nghiệm,người thực hiện thu thập được theo các chỉ tiêu định trước và được xử lýnhằm tìm ra dấu hiệu bản chất về khía cạnh đang nghiên cứu của đốitượng
2-5) Nhận xét kết quả thí nghiệm:
Từ kết quả thu được nêu ra lời nhận xét, chỉ ra các mối liên hệ, nhữngdấu hiệu bản chất, tính quy luật, từ đó khái quát hoá và được diễn đạt
Trang 7bằng kết luận khoa học, việc làm này có ý nghĩa vô cùng lớn về mặt pháttriển tư duy, rèn luyện phương pháp làm việc khoa học.
3) Các loại thí nghiệm sinh học:
Căn cứ vào địa điểm đặt thí nghiệm người ta chia ra các loại thí nghiệmsau: thí nghiệm ngoài đồng ruộng, thí nghiệm ở vườn trường và thínghiệm trong phòng
Với học sinh THCS ở thành phố chỉ triễn khai 2 loại thí nghiệm là: thínghiệm ở vườn trường và thí nghiệm trong phòng
4) Phương pháp sử dụng thí nghiệm trong dạy học sinh học.
4-1) Sử dụng thí nghiệm để hình thành kết luận khoa học.
Khi thực hiện mỗi thí nghiệm thì hiệu quả của nó tuỳ thuộc vào địnhhướng khai thác và cách sử dụng Bản thân trong mỗi thí nghiệm đềuchứa đựng tiềm năng về kết luận khoa học, rèn luyện kỹ năng thiết kế thí
nghiệm trong dạy học, tuỳ theo mục tiêu của dạy học khác nhau mà cócách khai thác tương ứng
Sử dụng thí nghiệm để hình thành kết luận khoa học được hiểu là trongquá trình dạy học, giáo viên sử dụng thí nghiệm như là một phương tiện
để tổ chức học sinh hoạt động học tập, từ kết quả thí nghiệm dưới sựhướng dẫn của giáo viên, học sinh được tập dượt, làm quen với việc xâydựng những kết quả khoa học
Với mục đích sử dụng thí nghiệm để hình thành kiến thức có thể cho họcsinh tự tiến hành thí nghiệm hoặc giáo viên biểu diễn thí nghiệm theohướng nghiên cứu
4-2) Sử dụng thí nghiệm để rèn luyện kỹ năng thiết kế thí nghiệm.
Thiết kế thí nghiệm được hiểu là từ mục đích thí nghiệm đã được xácđịnh, đề xuất đối tượng làm thí nghiệm, đề xuất phương pháp tiến hànhthí nghiệm sao cho có kết quả thu được là chính xác, phù hợp với mụcđích thí nghiệm, đề xuất các chỉ tiêu cần theo dõi và thu lại được, nêuđược dự kiến cần kết quả thí nghiệm
4-3) Sử dụng thí nghiệm để rèn luyện kỹ năng quy nạp - Thực nghiệm.
Trang 8Quy nạp thực nghiệm là từ kết quả và nhận xét kết quả thí nghiệm, ngườinghiên cứ tìm ra được dấu hiệu chung và bản chất phát biểu thành kếtluận khoa học, điều này đồng nghĩa với phương pháp quy nạp trong tưduy.
Rèn luyện kỹ năng quy nạp thực nghiệm là tập dượt rèn luyện cho họcsinh xây dựng kết luận khoa học từ những dữ liệu thu được qua thínghiệm
Trong đề tài này tôi chỉ đề cập đến phương pháp thí nghiệm để hìnhthành kết luận khoa học ( tức là hình thành kiến thức mới cho học sinh)
II- BIỆN PHÁP THỰC HIỆN
1) Điều tra sư phạm:
-Điều tra về tình hình dạy môn sinh học của giáo viên ở trường và giáoviên các trường đối với các bài có sử dụng thí nghiệm
-Điều tra thái độ của học sinh đối với các thí nghiệm sinh học, đưa ramột số thí nghiệm cụ thể để tìm hiểu nguyện vọng, mong muốn của các
em được làm như thế nào?
-Dự giờ và trao đổi với đồng nghiệp về phương pháp tổ chức thí nghiệmsinh học cho học sinh
- Kiểm tra cơ sở vật chất của nhà trường để biết được mức độ đáp ứngcho việc tiến hành thí nghiệm
2) Những thuận lợi - Khó khăn khi nghiên cứu đề tài.
Trang 9-Một số thí nghiệm phải phụ thuộc vào thời tiết nên có thể không thànhcông khi điều kiện thời tiết không thuận lợi
-Học sinh lớp 6 còn nhỏ, các em rất hiếu động, hay quên và không khéoléo nên có thể làm đổ vỡ dụng cụ thí nghiệm hoặc làm sai điều kiện dẫnđến thí nghiệm cũng không thành công
3) Nghiên cứu lý thuyết:
Đọc các tài liệu liên quan đến cơ sở lý thuyết của đề tài để nắmchắc phương pháp thí nghiệm trong dạy học:
-Tài liệu về đổi mới phương pháp dạy học
-Thiết kế bài học theo phương pháp tích cực
- Các tài liệu tham khảo về phương pháp dạy sinh học 6
-SGK, sách giáo viên sinh học 6
Qua nghiên cứu tôi đã nắm được rõ các bước tổ chức thí nghiệm hìnhthành kiến thức mới cho học sinh ở vườn trường và trong phòng thínghiệm như sau:
3-1) Các bước tiến hành thí nghiệm sinh học trong vườn trường
Bước 1: Chuẩn bị thí nghiệm:
Để tiến hành tốt thí nghiệm ở vườn trường cần chuẩn bị tốt các yêu cầusau:
+cơ sở vật chất của vườn trường phải đảm bảo đủ điều kiện cho cây pháttriển
+ GV phải chuẩn bị giống, công cụ và hướng dẫn học sinh xây dựng kếhoạch thí nghiệm
-Phải đưa ra mục đích yêu cầu thí nghiệm ,địa điểm đặt thí nghiệm
-Phân công rõ người chịu trách nhiệm: Thường chia học sinh theo nhóm
có tổ trưởng, tổ phó chịu trách nhiệm phân công các bạn theo dõi thườngxuyên
-Phổ biến cách ghi chép và báo cáo, thời gian thực hiện từng khâu đểhoàn thành thí nghiệm
Bước 2: Tiến hành thực hiện thí nghiệm:
+ Để nắm vững lý luận, tiết kiệm công sức, giáo viên cần gợi ý để tất cảcác em trong nhóm nghiên cứu tự sắp xếp thí nghiệm qua sơ đồ, sau đógiáo viên phân tích, tổng kết và quyết định sơ đồ chính thức, dựa vào đóhọc sinh tiến hành thí nghiệm
Trang 10+ Tuy các em trực tiếp tham gia thí nghiệm nhưng hiểu biết của các emcòn hạn chế, do đó giáo viên phải định kỳ gặp gỡ học sinh và hướng dẫncác em tại khu thí nghiệm để giúp các em có những kỹ năng theo dõi, ghichép tình hình và số liệu thu được
Bước 3: Thu hoạch -Tổng kết thí nghiệm:
+Đây là khâu cuối cùng của thí nghiệm, nhận thức của học sinh có đượcsâu sắc hay không phụ thuộc rất nhiều vào bước này.Do đó giáo viên cầnhướng dẫn học sinh tổng kết toàn bộ số liệu thành bảng số, tập nhận xétrút ra kết luận từ bảng số đó.Cần hướng dẫn các em dựa vào sự diễn biếntình hình ghi chép được để nhận xét, giải thích kết quả, rút ra kết luậnkhái quát
Thí nghiệm sinh học tiến hành trong vườn trường là những thí nghiệmdài hạn, nghĩa là phải tiến hành trong thời gian dài mới thu được kết quả
Ví dụ như thí nghiệm về sự dài ra của thân,thí nghiệm xác định chất tạothành trong quá trình quang hợp
3-2) Các bước tiến hành thí nghiệm sinh học trong phòng
Bước 1: Giáo viên nêu mục đích của thí nghiệm
Bước 2: Giáo viên và học sinh chuẩn bị các thiết bị cho thí nghiệm:Dụng cụ, hóa chất
Bước 3: Học sinh tự tìm hiểu hoặc tìm hiểu dưới sự hướng dẫn củagiáo viên các thao tác tiến hành thí nghiệm, trình tự của các thao tác Bước 4: Học sinh tự tiến hành các thao tác thí nghiệm theo cá nhânhoặc theo nhóm.Nếu là thí nghiệm biểu diễn của giáo viên thì học sinhphải theo dõi các thao tác mà giáo viên tiến hành
Bước 5: Học sinh khai thác kết quả thí nghiệm thu được, giải thích,nhận xét và rút ra kết luận
Giáo viên nhận xét và bổ sung và hoàn thiện kiến thức
a) Hướng dẫn HS làm ở vườn trường
Giáo viên chia lớp làm nhiều nhóm: 3- 4 học sinh làm một nhóm, chohọc sinh tiến hành làm thí nghiệm trước 14 - 17 ngày (vì cây thân gỗ nảymầm và ra lá chậm)
Trang 11+ Gv nêu mục đích thí nghiệm:Tìm hiểu thân cây dài ra là do bộ phậnnào?
+ Chuẩn bị:
-Hạt của các cây mồng tơi, mướp, bí ngô, cam, bưởi, nhãn
-Dụng cụ trồng cây
-Thước đo chiều dài
-Mẫu phiếu học tập để ghi kết quả thí nghiệm:
-Ngày ngắt ngọn 3 cây(ngắt từ đoạn có 2 lá thật):
-Bảng kết quả trung bình của 3 cây ngắt ngọn và 3 cây không ngắt ngọn:
lá
Ngay khingắt ngọn
5 ngày sau khingắt ngọnNgắt ngọn
Không ngắt ngọn
+ Phương pháp tiến hành thí nghiệm:
-Gv giao cứ 2 nhóm thí nghiệm 1 loại cây
-Gv cho học sinh nêu cách tiến hành thí nghiệm
-HS: Nêu cách làm như SGK, giáo viên bổ sung thêm và hướng dẫn họcsinh làm như sau:
-Gieo 10-15 hạt của các cây được giao vào khay trồng cây cho đến khicây ra lá thật thứ nhất
-Chọn trong số các cây đã gieo lấy 6 cây cao bằng nhau
-Khi cây ra lá thật thứ 2 thì ngắt ngọn 3 cây(ngắt từ đoạn có lá thật thứ 2)-Đo chiều cao của 3 cây ngắt ngọn và 3 cây không ngắt ngọn lấy kết quảtrung bình ghi vào phiếu học tập
Trang 12-Tiếp tục chăm sóc để cây phát triển bình thường Sau 5 ngày thì đo lạichiều cao của 3 cây ngắt ngọn và 3 cây không ngắt ngọn lấy kết quảtrung bình ghi vào phiếu học tập.
-Quan sát thêm ở nách lá có hiện tượng mọc chồi hay không ghi kết quảvào phiếu học tập
-Gv cho 2 nhóm làm thêm thí nghiệm: Đo chiều cao của mình vào câythân gỗ đã lớn, đánh dấu vào thân cây và ghi lại chiều cao từ dưới gốccây đến chỗ đánh dấu Sau 10 ngày đo lại chiều cao từ dưới gốc cây đếnchỗ đánh dấu ghi kết quả và so sánh với kết quả trước
-Gv phải định kỳ gặp gỡ học sinh để giúp các em có những kỹ năng theodõi, ghi chép tình hình và số liệu thu được, chỉnh sửa những sai sót chohọc sinh kịp thời
b) Hướng dẫn trong giờ học.
+ Gv nêu mục đích thí nghiệm:Tìm hiểu thân cây dài ra là do bộ phậnnào?
+ Chuẩn bị:
-Chậu thí nghiệm của các nhóm
-Phiếu học tập ghi kết quả của mỗi nhóm
+ Cách tiến hành:
- Gv yêu cầu 1 vài nhóm trình bày thí nghiệm đã làm: Nêu cách làm, báocáo kết quả (chú ý có nhóm làm thí nghiệm ở cây thân leo, có nhóm làmthí nghiệm ở cây thân gỗ)
-Gv ghi kết quả của 1 số nhóm lên bảng:
5 ngày sau khingắt ngọn
Trang 13Không ngắt ngọn 9 12 không có chồi
+Gv kiểm tra kết quả của các nhóm, thông báo cho cả lớp nhóm có kếtquả tốt nhất
+Gv lưu ý:
Kết quả thu được của học sinh chưa phải là kiến thức cơ bản cần học màđây chỉ là cứ liệu qua đó rút ra kết luận, đó mới là nội dung học tập.Vìvậy giáo viên phải trợ giúp học sinh bằng những câu hỏi để từ đó họcsinh hình thành kiến thức.Giáo viên phải cho học sinh tìm thấy nhữngđiểm chung của các số liệu thu được
-Gv:-Chiều cao của các cây ngắt ngọn trong các thí nghiệm như thế nào?-HS: Các cây đều không cao thêm
-Gv:-Chiều cao của các cây không bị ngắt ngọn trong các thí nghiệm nhưthế nào?
-HS: Các cây đều cao thêm
-Gv:- Từ kết quả so sánh chiều cao của các cây ngắt ngọn và các câykhông bị ngắt ngọn, em có nhận xét gì?
-HS: Các cây còn ngọn thì cao lên chứng tỏ cây dài ra là do phần ngọn.-Gv cho nhóm làm thí nghiệm đo chiều cao của mình trên cây thân gỗbáo cáo kết quả
-HS:Chiều cao từ dưới gốc cây đến mốc đánh dấu không đổi
-> Khẳng định nhận xét: Thân cây dài ra là do phần ngọn
-Gv:-Từ kiến thức đã học ở bài 8 "Sự lớn lên và phân chia tế bào",giảithích vì sao có phần ngọn thì thân dài ra được?
-HS: Vì các tế bào ở mô phân sinh ngọn có khả năng phân chia tạo tế bàomới
-Gv:- So sánh sự dài ra của nhóm cây thân leo(mồng tơi, mướp, bí ngô)
và nhóm cây thân gỗ(bưởi, cam, nhãn)
-HS: Nhóm cây thân leo dài ra nhanh hơn nhóm cây thân gỗ
-Gv:-Em có nhận xét gì về sự dài ra của các loại cây khác nhau?
-HS:- Các loại cây khác nhau thì sự dài ra của thân không giống nhau,cây thân leo dài ra nhanh hơn cây thân gỗ
-Gv:- Em có nhận xét gì về sự mọc chồi ở nách lá?
-HS: cây bị bấm ngọn thì ở nách lá mọc chồi