các nguyên nhân và giải pháp kìm chế lạm phát tại việt nam

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ LẠM PHÁT1.1 Tổng quan về lạm phát 1.1.1 Khái niệm lạm phát Lạm phát là một phạm trù vốn có của nền kinh tế thị trường, nó xuất hiện khi các yêu cầu của c

MỤC LỤC

DANH MỤC BẢNG VÀ BIỂU ĐỒ

LỜI MỞ ĐẦU

Trong sự nghiệp phát triển kinh tế xã hội của các quốc gia trên thế giới nói chung và ở Việt Nam riêng, lạm phát nổi lên là một vấn đề đáng quan tâm về tác động của nó đối với sự nghiệp phát triển kinh tế Lạm phát là một trong những chỉ tiêu đánh giá trình độ phát triển kinh tế của một quốc gia nhưng cũng là một trong những trở ngại lớn nhất trong công cuộc phát triển đất nước Càng ngày, cùng với

sự phát triển đa dạng phong phú của nền kinh tế thì nguyên nhân dẫn đến lạm phát cũng ngày càng trở nên phức tạp hơn Đối với nước ta, trong sự nghiệp phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa có sự điều tiết của nhà nước, cơ chế mới sẽ là môi trường thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế theo xu hướng hiện đại, chắt lọc thừa kế những thành tựu và khắc phục những tồn tại đã qua Trong đó, lạm pháp nổi lên như là một vấn đề hết sức nghiêm trọng Vì vậy, việc nguyên cứu về lạm phát, tìm hiểu nguyên nhân và các biện pháp chống lạm phát là hết sức cần thiết

và có vai trò to lớn góp phần vào sự nghiệp phát triển của đất nước

Xuất phát từ những lý do trên đây, em chọn thực hiện nghiên cứu đề tài: “Các nguyên nhân và giải pháp kìm chế lạm phát tại Việt Nam”

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ LẠM PHÁT

1.1 Tổng quan về lạm phát

1.1.1 Khái niệm lạm phát

Lạm phát là một phạm trù vốn có của nền kinh tế thị trường, nó xuất hiện khi các yêu cầu của các quy luật kinh tế hàng hoá không được tôn trọng, nhất là quy luật lưu thông tiền tệ Ở đâu còn sản xuất hàng hoá, còn tồn tại những quan hệ hàng hoá tiền tệ thì ở đó còn tiềm ẩn khả năng xảy ra lạm phát và lạm phát chỉ xuất hiện khi các quy luật của lưu thông tiền tệ bị vi phạm

Lạm phát đã trở thành mối quan tâm của nhiều nhà kinh tế cũng như các nhà khoa học khác Do đó lạm phát đã được đề cập đến rất nhiều trong các công trình nghiên cứu của các nhà kinh tế Mỗi người đều đưa ra khái niệm lạm phát theo quan điểm và phương hướng nghiên cứu của mình

- Trong bộ tư bản nổi tiếng của mình, Các Mác viết :”Việc phát hành tiền giấy phải được giới hạn ở số lượng vàng hoặc bạc thực sự lưu thông nhờ các đại diện tiền giấy của mình “ Điều này có nghĩa là khi khối lượng tiền giấy do Nhà nước phát hành vào lưu thông vượt qua số lượng vàng mà nó đại diện thì giá trị của tiền giấy giảm xuống ,giá cả tăng vọt và tình trạng lạm phát xuất hiện

Từ đây, ông cho rằng lạm phát là “ bạn đường “ của chủ nghĩa tư bản Không những chủ nghĩa tư bản bóc lột người lao động bằng giá trị thặng dư mà còn gây ra lạm phát giảm tiền lương của người lao động

- Nhà kinh tế học Samuelson cho rằng : “Lạm phát xảy ra khi mức chung của giá cả và chi phí tăng – giá bánh mì, xăng dầu, xe ô tô tăng, tiền lương, giá đất, tiền thuê tư liệu sản xuất tăng” Ông thấy rằng lạm phát là sự biểu thị tăng lên của giá cả

- Còn Milton Friedman lại quan niệm khác : “Lạm phát là việc giá cả tăng nhanh và kéo dài” Ông cho rằng lạm phát là một hiện tượng tiền tệ Một số nhà kinh tế thuộc phái tiền tệ và phái Keynes đều tán thành ý kiến đó của Friedman Họ cho rằng khi thị trường tiền tệ phát triển, ảnh hưởng đến nền kinh tế quốc dân của

mỗi nước thì lạm phát có thể xảy ra bất cứ thời điểm nào Nó chính là một hiện tượng tất yếu của tài chính tiền tệ.

- Một định nghĩa nữa về lạm phát do các nhà kinh tế học hiện đại đưa ra và nó được sử dụng rộng rãi trong lĩnh vực nghiên cứu thị trường : “Lạm phát là sự tăng lên của mức giá trung bình theo thời gian”

1.1.2 Các chỉ số đo lường lạm phát

Lạm phát được đo lường bằng tỷ lệ lạm phát mà nó là suất tăng của mức giá chung theo thời gian Vấn đề đặt ra trước tiên là mức giá chung được tính toán như thế nào? Hai thước đo thông dụng phản ánh mức gía chung là chỉ số giá tiêu dùng (CPI) và chỉ số giảm phát hay còn gọi là chỉ số điều chỉnh GDP (GDP deflator).Chỉ số giá tiêu dùng là một tỷ số phản ánh giá của rổ hàng hoá trong nhiều năm khác nhau so với giá của cùng rổ hàng hoá đó trong năm gốc Chỉ số giá này phụ thuộc vào năm được chọn làm gốc và sự lựa chọn rổ hàng hoá tiêu dùng Nhược điểm chính của chỉ số này là mức độ bao phủ cũng như sử dụng trọng số cố định trong tính toán Mức độ bao phủ của chỉ số giá này chỉ giới hạn đối với một số hàng hoá tiêu dùng và trọng số cố định dựa vào tỷ phần chi tiêu đối với một số hàng hoá

cơ bản của người dân thành thị mua vào năm gốc Những nhược điểm mà chỉ số này gặp phải khi phản ánh giá cả sinh hoạt là (i) không phản ánh sự biến động của giá hàng hoá tư bản; (ii) không phản ánh sự biến đổi trong cơ cấu hàng hoá tiêu dùng cũng như sự thay đổi trong phân bổ chi tiêu của người tiêu dùng cho những hàng hoá khác nhau theo thời gian

Chỉ số điều chỉnh GDP là loại chỉ số có mức bao phủ rộng nhất Nó bao gồm tất cả các hàng hoá và dịch vụ được sản xuất trong nền kinh tế và trọng số tính toán được điều chỉnh tuỳ thuộc vào mức độ đóng góp tương ứng của các loại hàng hoá và dịch vụ vào giá trị gia tăng Về mặt khái niệm, đây là chỉ số đại diện tốt hơn cho việc tính toán tỷ lệ lạm phát trong nền kinh tế Tuy nhiên, chỉ số giá này không phản ánh trực tiếp sự biến động trong giá hàng nhập khẩu cũng như sự biến động của tỷ giá hối đoái Nhược điểm chính của chỉ số giá này là không thể hiện được sự thay đổi của chất lượng hàng hoá khi tính toán tỷ lệ lạm phát và chỉ số không phản ánh được

sự biến động giá cả trong từng tháng

Chỉ số giá cả sản xuất (PPI) - chỉ số giá bán buôn cũng hay được sử dụng Chỉ

số này được xây dựng để tính giá cả trong lần bán đầu tiên do người sản xuất ấn định Chỉ sổ này khá hữu ích khi nó tính được chi tiết sát với những thay đổi của thực tế

Ngoài ra, một số chỉ số khác cũng được quan tâm, xem xét khi đánh giá mức độ lạm phát như: Chỉ số giá sinh hoạt (CLI), Chỉ số giá hàng hóa , Chỉ số giá chi phí tiêu dùng cá nhân (PCEPI)…

1.2 Phân loại lạm phát

Có nhiều cách để phân loại lạm phát Dựa trên các tiêu thức khác nhau sẽ có các loại lạm phát khác nhau

1.2.1 Căn cứ vào định lượng

- Lạm phát vừa phải : còn gọi là lạm phát một con số, chỉ số lạm phát dưới

10% Lạm phát vừa phải làm cho giá cả biến động tương đối Trong thời kỳ này, nền kinh tế hoạt động bình thường, đời sống của người dân ổn định Sự ổn định đó được biểu hiện là giá cả tăng chậm, lãi suất tiền gửi và tiền vay không tăng cao, không xảy ra tình trạng mua bán và tích trữ hàng hóa với số lượng lớn

Có thể nói đây là mức lạm phát mà nền kinh tế có thể chấp nhận được, những tác động của nó là không đáng kể Mặt khác lạm phát vừa phải tạo tâm lý an tâm cho người lao động chỉ trông chờ vào thu nhập Trong thời gian này các hãng kinh doanh có khoản thu ổn định, ít rủi ro và sẵn sàng đầu tư cho sản xuất kinh doanh

- Lạm phát phi mã : Lạm phát xảy ra khi giá cả tăng tương đối nhanh với 2

hoặc 3 con số một năm Ở mức phi mã lạm phát làm cho giá cả tăng lên nhanh chóng, gây biến động lớn về kinh tế Lúc này người dân tích trữ hàng hóa, vàng bạc, bất động sản và không bao giờ cho vay tiền ở mức lãi suất thông thường Như vậy lạm phát phi mã sẽ gây ảnh hưởng xấu đến sản xuất và thu nhập vì những tác động tiêu cực của nó không nhỏ Bên cạnh đó lạm phát phi mã còn là sự đe dọa tới sự ổn định lâu dài của nền kinh tế

- Siêu lạm phát : Ba con số một năm xảy ra khi lạm phát đột biến tăng lên với

tốc độ rất nhanh, tỷ lệ lạm phát cao Tốc độ và tỷ lệ siêu lạm phát vượt xa lạm phát phi mã, nó như một căn bệnh chết người, tốc độ lưu thông tiền tệ tăng, giá cả tăng nhanh và không ổn định, tiền luơng thực tế của người lao động bị giảm mạnh, tiền

tệ mất giá nhanh chóng, thông tin không còn chính xác, các yếu tố thị trường biến dạng và hoạt động sản xuất kinh doanh lâm vào tình trạng rối loạn, mất phương hướng Tóm lại, siêu lạm phát làm cho đời sống và nền kinh tế suy sụp một cách nhanh chóng Tuy nhiên siêu lạm phát rất ít xảy ra

1.2.2 Căn cứ vào định tính

1.2.2.1 Lạm phát cân bằng và lạm phát không cân bằng

- Lạm phát cân bằng: Tăng tương ứng với thu nhập thực tế của người lao động, tăng phù hợp với hoạt động sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp Do đó không gây ảnh hưởng đến đời sống hàng ngày của người lao động và dến nền kinh

tế nói chung

- Lạm phát không cân bằng: Tăng không tương ứng với thu nhập của người lao động Trên thực tế loại lạm phát này cũng thường hay xảy ra

1.2.2.2 Lạm phát dự kiến được trước được và lạm phát không dự kiến được

- Lạm phát dự kiến được trước: là loại lạm phát xảy ra hàng năm trong một thời kì tương đối dài và tỷ lệ lạm phát ổn định đều đặn Loại lạm phát này có thể dự đoán trước được tỷ lệ của nó trong các năm tiếp theo Về mặt tâm lý, người dân đã quen với tình trạng lạm phát đó và đã có sự chuẩn bị trước Do đó không gây ảnh hưởng đến đời sống, đến kinh tế

- Lạm phát không dự kiến được: xảy ra đột biến mà có thể từ trước chưa xuất hiện Loại lạm phát này ảnh hưởng đến tâm lý, đời sống người dân vì họ chưa kịp thích nghi Từ đó mà loại lạm phát này sẽ gây ra biến động đối với nền kinh tế và niềm tin của nhân dân vào chính quyền có phần giảm sút

1.3 Tác động của lạm phát:

1.3.1 Lạm phát và lãi suất:

Từ thực tế diễn biến lạm phát của các nước trên thế giới các nhà kinh tế học cho rằng: lạm phát cap triền miên có ảnh hưởng xấu tới mọi mặt của đời sống kinh

tế, chính trị và xã hội của một quốc gia

Tác động đầu tiên của lạm phát là tác động lên lãi suất

Để duy trì và ổn định sự hoạt động của mình, hệ thống ngân hàng phải luôn luôn cố gắng duy trì tính hiệu quả của cả tài sản Nợ và tài sản Có của mình, tức là luôn luôn phải giữ cho lãi suất thực ổn định Ta biết rằng, lãi suất thực = lãi xuất danh nghĩa - tỷ lệ lạm phát Do đó khi tỉ lệ lạm phát càng tăng cao, nếu muốn giữ cho lãi suất thực ổn định thì lãi xuất danh nghĩa phải tăng lên cùng với tỷ lệ lạm phát, Việc tăng lãi suất danh nghĩa sẽ dẫn tới hậu quả là nền kinh tế bị suy thoái và thất nghiệp gia tăng

1.3.2 Lạm phát và thu nhập thực tế

Trong trường hợp thu nhập danh nghĩa không đổi lạm phát xảy ra sẽ làm giảm thu nhập thực tế của người lao động Với 600.000 đồng tiền lương một tháng như hiện nay, một công nhân sẽ mua được 2 tạ gạo (với giá 3.000đ/1kg) Vào năm sau, nếu tiền lương công nhân này không thay đổi nhưng tỷ lệ lạm phát trong nền kinh tế vào năm sau tăng thêm là 50% so với năm trước, tức là giá gạo tăng lên là 4.500đ/1kg thì với số tiền lương nhận được trong một tháng, người công nhân này chỉ có thể mua được 133,3kg gạo

Lạm phát không chỉ làm giảm giá trị thực của tài sản không có lãi (tức là tiền mặt) mà nó còn làm hao mòn giá trị của những tài sản có lãi, tức là làm giảm thu nhập thực từ các khoản lãi, các khoản lợi tức Điều đó xảy ra là do chính sách thuế của Nhà nước được tính trên cơ sở của thu nhập danh nghĩa Khi lạm phát tăng cao, những người đi vay tăng lãi suất dạnh nghĩa để bù đắp vào tỷ lệ lạm phát tăng cao, điều đó làm cho số tiền thuế thu nhập mà người có tiền cho vay phải nộp tăng cao (mặc dù thuế suất không thay đổi) Kết quả cuối cùng là thu nhập ròng (thu nhập sau thuế) sau khi đã loại trừ các tác động của lạm phát mà người cho vay nhận được

bị giảm đi

Mặt khác, suy thoái kinh tế, thất nghiệp gia tăng, đời sống người lao động trở lên khó khăn hơn sẽ làm giảm lòng tin của nhân dân đối với Chính phủ và những hậu quả về chính trị, xã hội có thể xảy ra

1.3.3 Lạm phát và thu nhập phân phối không bình đẳng

Trong quan hệ kinh tế giữa người đi vay và người cho vay, khi lạm phát tăng cao người cho vay sẽ là người bị thiệt và người đi vay là người được lợi Điều này tạo nên sự phân phối thu nhập không bình đẳng giữa người cho vay và người đi vay Hơn thế nữa, nó con thúc đẩy những người kinh doanh tăng cường thu hút tiền vay để đầu cơ kiếm lợi Do vậy càng tăng thêm nhu cầu tiền vay trong nền kinh tế, đẩy lãi suất lên cao

Lạm phát tăng cao còn khiến những người thừa tiền và giàu có dùng tiền của mình vơ vét, thu gom hàng hoá, tài sản…và nạn đầu cơ xuất hiện Tình trạng này càng làm mất cân đối quan hệ cung - cầu hàng hoá trên thị trường, giá cả hàng hoá cũng lên cơn sốt cao hơn Cuối cùng những người dân nghèo vốn đã nghèo càng trở lên khốn khó hơn Họ thậm chí không mua nổi những hàng hoá thiết yếu, trong khi

đó những kẻ đầu cơ đã vơ vét sạch hàng hoá và trở lên càng giàu có hơn Tình trạng làm phát như vậy có thể gây ra những rối loạn trong nền kinh tế và tạo ra khoảng cách lớn về thu nhập, về mức sống giữa người giàu và người nghèo

1.3.4 Lạm phát và nợ quốc gia

Lạm phát cao làm cho chính phủ được lợi do thuế thu nhập đánh vào người dân nhưng những khoản nợ nước ngoài sẽ trở lên trầm trọng hơn Chính phủ được lợi trong nước nhưng sẽ bị thiệt với nợ nước ngoài Lý do là vì lạm phát đã làm tỷ giá tăng cao và đồng tiền trong nước trở lên mất giá nhanh hơn so với đồng tiền nước ngoài tính trên các khoản nợ

1.4 Nguyên nhân gây ra lạm phát

Hiện tượng lạm phát là căn bệnh cố hữu của mọi nền kinh tế đang có tốc độ tăng trưởng dương, để khắc phục hiện tượng này, trước hết ta phải phân tích được những nguyên nhân trực tiếp và gián tiếp gây ra nó Bởi vì, lạm phát luôn luôn là kết quả của sự tác động tổng hợp của các yếu tố kinh tế khác nhau, và thường thì rất khó nhận ra đâu là nguyên nhân chủ yếu, nên việc chống lạm phát thường gặp nhiều khó khăn Từ sự phân tích đúng đắn này, ta mới có thể đề ra các giải pháp quản lí,

sử dụng các công cụ điều tiết vĩ mô (bao gồm: chính sách tài khoá, chính sách tiền

tệ, chính sách kinh tế đối ngoại, chính sách thu nhập) phối hợp thực hiện một cách đồng bộ với nhau nhằm tạo ra một tác động tổng hợp kiềm chế lạm phát ở mức độ vừa phải, tạo điều kiện thuận lợi cho nền kinh tế phát triển một cách bền vững

1.4.1 Cung ứng tiển

Về cơ bản, lạm phát là một hiện tượng tiền tệ và sự gia tăng giá suy cho cùng

là do sự gia tăng tiền Milton Friedman đã từng nói: "lạm phát ở mọi lúc, mọi nơi luôn là một hiện tượng tiền tệ" (Friedman 1991)

Các nhà kinh tế cổ điển (Irving Fisher, 1911) cho rằng mối quan hệ giữa thu nhập danh nghĩa (PY) và lượng tiền (M) là ổn định và có thể dự đoán được thông qua phương trình định lượng MV=PY Trong đó M là lượng tiền, V là vận tốc lưu thông của tiền được giả thiết là ổn định, P là mức giá chung và Y là GDP thực Mối quan hệ giữa tiền và gía được thiết lập bằng cách giả định thêm rằng rằng (1) GDP thực là khá ổn định và không phụ thuộc vào các yếu tố phi tiền tệ; (2) lượng tiền tệ

là biến ngoại sinh phụ thuộc vào chính sách tiền tệ của Ngân hàng Trung ương; và (3) tiền chủ yếu được sử dụng để giao dịch, nghĩa là chỉ có một chức năng trung gian trao đổi Cách giải thích này đi đến kết luận rằng cung tiền quyết định giá trong nền kinh tế, song cách giải thích này quá đơn giản vì nó sử dụng một đồng nhất thức để xây dựng một lý thuyết

Cuộc cách mạng về lý thuyết Keynes chống lại lý thuyết cổ điển cho rằng cầu không nhất thiết bằng với cung Có thể do tâm lý bi quan vì sự bất ổn của nền kinh

tế trong tương lai nên cầu giảm sút Lúc này lượng tồn kho tăng và các nhà sản xuất phải thu hẹp sản xuất cho tới khi cung và cầu gặp nhau ở mức cân bằng thiểu dụng

Để giải quyết suy thoái, Keynes cho rằng cần phải thực hiện chính sách tài khoá mở rộng thông qua tăng cầu tiêu dùng của chính phủ Dựa vào giả thiết đầu tư không nhạy cảm đối với sự biến động của lãi suất, Keynes cho rằng in tiền và tăng tín dụng không làm thay đổi cầu Theo Keynes, lạm phát là do cầu vượt quá mức sản lượng tiềm năng và thặng dư cầu không thể quy cho thặng dư cung tiền Tuy nhiên, nếu phân tích kỹ thì việc chi tiêu của chính phủ và giảm thuế kéo dài là không thể thực hiện được và cuối cùng phải thừa nhận lạm phát là do tăng cung tiền Tự thân chính sách tài khoá không thể gây nên lạm phát nếu không có sự tiếp ứng của Ngân hàng Trung ương

1.4.2 Thâm hụt ngân sách

Quan điểm của các nhà kinh tế trọng tiền cho rằng lạm phát là một hiện tượng tiền tệ và tỷ lệ lạm phát bằng suất tăng cung tiền trong dài hạn Tỷ lệ lạm phát tăng cao là hệ quả của việc tăng cao suất tăng cung tiền Nhưng vấn đề được đặt ra là vì

lẽ gì mà Ngân hàng Trung ương phải tăng suất tăng cung tiền để dẫn đến lạm phát?

Để trả lời câu hỏi này, chúng ta phải đi tìm động cơ của việc tăng suất tăng cung tiền Có nhiều nguyên nhân chẳng hạn như theo đuổi mục tiêu tạo công ăn việc làm khi có cú sốc cung bất lợi hoặc là vấn đề tài chính, nhưng nguyên nhân chính là vấn

đề tài chính: tài trợ thâm hụt ngân sách bằng cách phát hành tiền Khi ngân sách thâm hụt lớn do nhu cầu chi tiêu cho chiến tranh, hay vì thu nhập giảm do nền kinh

tế suy thoái gây ra thì thu nhập từ việc in tiền là một nguồn tài trợ cho sự thâm hụt trong ngân sách đơn giản nhất Thực ra, có nhiều phương án tài trợ cho sự thâm hụt này, song chúng ta dễ dàng nhận ra là sự thâm hụt trong ngân sách quá lớn sẽ làm giảm lòng tin đối với các nhà đầu tư tài chính về khả năng trả nợ của chính phủ, cho nên họ sẽ từ chối mua trái phiếu của chính phủ phát hành Điều này làm giới hạn các phương án tài trợ cho chính phủ khi ngân sách thâm hụt lớn

Riêng đối với những nước đang phát triển, chính phủ càng gặp khó khăn hơn khi tìm kiếm phương án tài trợ cho thâm hụt do thị trường tài chính kém phát triển Nguồn gốc của khó khăn là do khả năng thay thế giữa tài sản tài chính và tiền không cao Thị trường trái phiếu trong những nước đang phát triển chủ yếu là thị trường trái phiếu của chính phủ với kỳ hạn thường thấp hơn 1 năm Điều này cho

thấy khi đối diện với sự thâm hụt ngân sách lớn, các nhà chức trách thường phải tài trợ thông qua việc in tiền

Ở các nước phát triển, thị trường vốn phát triển, vì vậy một khối lượng lớn trái phiếu chính phủ có thể được bán ra và nhu cầu trang trải thâm hụt ngân sách nhà nước được thực hiện từ nguồn vốn vay của chính phủ Tuy nhiên, nếu chính phủ của liên tục phát hành trái phiếu ra thị trường, cầu về vốn sẽ tăng, do đó, lãi suất sẽ tăng cao Để hạn chế việc tăng lãi suất thị trường, Ngân hàng trung ương sẽ mua vào các trái phiếu đó, điều này làm cho cung tiền tăng

Do vậy, trong mọi trường hợp, tình trạng thâm hụt ngân sách nhà nước cao, kéo dài sẽ là nguồn gốc tăng cung ứng tiền và gây ra lạm phát

1.4.3 Chỉ tiêu công ăn việc làm cao

Cho mãi đến năm những năm 1970, hầu hết các nhà kinh tế khi nghiên cứu chu kỳ kinh tế thường tập trung về phía cầu và ít khi bàn đến phía cung như cú sốc

về công nghệ, tăng việc làm Chính sự tách bạch này làm cho mô hình kinh tế vĩ mô thời đó trở nên bất lực khi dự đoán những tác động thay đổi đối với sản lượng, giá

cả khi điều kiện kinh tế thay đổi như cú sốc giá dầu lửa vào những thập niên 70 Kydland và Prescott, hai nhà kinh tế nhận giải thưởng Nobel 2004, đã phối hợp phân tích chu kỳ kinh tế và tăng trưởng kinh tế nhằm giải thích hiện tượng chu kỳ

kinh tế là do tăng năng suất và tăng việc làm Điều này có nghĩa là cú sốc về phía

cung cũng gây ra hiện tương chu kỳ Đây cũng là cơ sở cho ta lý giải việc tăng giá hiện nay có thể là do cú sốc về phía cung gây ra, song trong trường hợp này lạm phát chỉ xảy ra khi có sự đáp lại của cú sốc cung thông qua phát hành tiền Nếu không, nền kinh tế sẽ tự điều chỉnh về trạng thái ban đầu

Lạm phát sinh ra khi Chính phủ các nước thực hiện chỉ tiêu này bao gồm:

- Lạm phát chi phí đẩy

- Lạm phát do cầu kéo

1.4.4 Tỷ giá hối đoái

Tỷ giá hối đoái giữa đồng nội tệ so với đơn vị tiền tệ nước ngoài tăng cũng là nguyên nhân gây ra lạm phát

Khi tỷ giá tăng, đồng nội tệ mất giá, trước hết nó tác động tới tâm lý của những người sản xuất trong nước, muốn kéo giá hàng lên theo mức tăng của tỷ giá hối đoái

Thứ hai, khi tỷ giá tăng, giá nguyên liệu, hàng hoá nhập khẩu cũng tăng cao, đẩy chi phí sản xuất tăng dẫn tới tình trạng lạm phát do chi phí đẩy Việc tăng giá

của nguyên liệu, hàng hoá nhập khẩu thường gây ra phản ứng dây chuyền, làm tăng giá cả ở các hàng hoá khác, đặc biệt là hàng hoá ở những ngànhcó sử dụng nguyên liệu nhập khẩu và những ngành có mối liên hệ chặt chẽ với nhau (nguyên liệu của ngành này là sản phẩm của ngành khác…).

1.5 Các biện pháp khắc phục lạm phát

1.5.1 Biện pháp đối phó với lạm phát

Trước những tác hại của lạm phát và yêu cầu chống lạm phát cao ở nhiều nước, các nhà kinh tế đã lao vào nghiên cứu, phân tích vấn đề này với mục đích lý giải được những nguyên nhân gây ra và duy trì lạm phát có hiệu quả Việc đẩy lùi lạm phát ở mức độ có thể duy trì đòi hỏi các quốc gia, các tổ chức chính phủ phải sử dụng các biện pháp hữu hiệu, ngắn hạn hay dài hạn như : Chính sách tài khóa, chính sách tiền tệ, chính sách giá cả và chính sách thu nhập Tùy theo phương pháp nghiên cứu của các nhà kinh tế đưa ra theo nhiều cách lý giải khác nhau, chủ yếu là bốn lý luận cơ bản như: lạm phát theo thuyết tiền tệ, lạm phát theo nhu cầu, lạm phát do chi phí đẩy, lạm phát dự kiến Tuy nhiên đây cũng là những luận điểm lý thuyết mang tính tương đối có phần sai lệch so với lạm phát xảy ra trong thực tế Vì vậy khi tìm hiểu cần đặt vấn đề này trong điều kiện hoàn cảnh của riêng mình từ đó

có những biện pháp sát với thực tế nhằm kiểm soát có hiệu quả lạm phát

1.5.1.1 Biện pháp tình thế:

Việc sử dụng chính sách tài khóa chính là việc sử dụng thuế khóa và chi tiêu công cộng để điều tiết mức giá chung của nền kinh tế Khi nền kinh tế đang trong giai đoạn phát triển quá nóng tức là nền kinh tế ở quá xa bên phải mức sản lượng tiềm năng và lạm phát tăng lên Chính phủ điều tiết bằng cách có thể giảm chi tiêu

và tăng thuế, nhờ đó mức chi tiêu chung giảm đi và mức lạm phát chững lại Theo Keynes, chính sách tài khóa có thể coi là phương thuốc hữu hiệu để ổn định nền kinh tế Tuy nhiên, trong thực tế chính sách tài khóa lại không đủ sức mạnh đến như vậy, đặc biệt là trong nền kinh tế hiện đại Việc áp dụng chính sách tài khóa trong thực tiễn đòi hỏi cần thiết phải có một cơ chế đặc biệt, đó là cơ chế “ổn định tự động”

Một chính sách hữu hiệu nữa cũng rất thường được áp dụng khi có lạm phát xảy

ra, đó là chính sách tiền tệ Tiền nói chung có ảnh hưởng rất lớn đối với trạng thái hoạt động của nền kinh tế Lịch sử cũng đã cho thấy mối quan hệ chặt chẽ giữa lạm phát và tiền tệ Lạm phát được coi là một hiện tượng tiền tệ, biểu hiện của nó là sự gia tăng mức giá trung bình và bất cứ một biến cố tiêu cực nào của hệ thống tiền tệ

cũng có thể gia tăng lạm phát Khi nghiên cứu lạm phát thực tế cho thấy bất kỳ một cuộc khủng hoảng lạm phát nào xảy ra đều gắn liền với sự gia tăng khối lượng tiền

tệ và việc giảm mức cung tiền làm giảm tỷ lệ lạm phát Mức cung tiền tăng có thể được tiến hành bằng nhiều cách như : tăng lượng tiền cơ sở, ngân hàng trung ương phát hành thêm tiền, hạ lãi suất chiết khấu, giảm dự trữ bắt buộc, hay các ngân hàng thương mại tăng khối lượng tín dụng Đây là những phương pháp phổ biến mà nhiều nước thường áp dụng trong chính sách tiền tệ Một mặt tăng tiền tạo ra lượng tiền nhiều hơn so với chỉ tiêu và kích thích đầu tư mở rộng việc sản xuất làm gia tăng sản lượng Điều này đặc biệt có ý nghĩa ngắn hạn trong tình hình thâm hụt ngân sách và sản lượng còn chưa đạt sản lượng tiềm năng Việc tăng mức cung tiền vượt quá mức cầu tiền khiến cho lạm phát gia tăng Lúc này lạm phát xuất hiện trên thị trường và việc mức cung tiền tăng là nguyên nhân trực tiếp thúc đẩy lạm phát leo thang

1.5.1.2 Biện pháp chiến lược

Biện pháp cơ bản chiến lược nhằm tác động đồng bộ lên mọi mặt hoạt động của nền kinh tế, với ý tưởng tạo ra một sức mạnh vào tiềm lực nền kinh tế của đất nước Một quốc gia có nền kinh tế phát triển tốt và ổn định thì ở đó đồng tiền được ổn định vững chắc, lạm phát ít có cơ hội để phát triển bộc phát Những biện pháp cơ bản chiến lược chưa thể phát huy tác dụng ngay, nhưng nếu không áp dụng biện pháp đó thì tình trạng lạm phát, tình trạng rối loạn của lưu thông tiền tệ sẽ xảy ra triền miên không lối thoát

Những biện pháp cơ bản chiến lược có thể bao gồm những biện pháp như:

• Xây dựng và thực hiện chiến lược phát triển kinh tế-xã hội đúng đắn:

Ở Việt Nam, kể từ khi đẩy mạnh phát triển nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần, chuyển đổi cơ chế quản lý từ cơ chế kế hoạch hóa tập trung sang cơ chế thị trường có điều tiết, đã có tác dụng rất to lớn

• Điều chỉnh cơ cấu kinh tế, phát triển ngành mũi nhọn:

Ổn định cơ cấu kinh tế nhằm đáp ứng được nhu cầu cơ bản về đời sống và việc làm của người lao động, do đó tùy hoàn cảnh cụ thể của mỗi quốc gia mà có những chiến lược điều chỉnh cơ cấu kinh tế khác nhau Ở Việt Nam cơ cấu kinh tế được điều chỉnh theo hướng công nghiệp hóa - hiện đại hóa, trước mắt nông – lâm - ngư nghiệp vẫn giữ vị trí quan trọng, phát triển mạnh mẽ các ngành dịch vụ (ngân hàng - bưu điện - du lịch…)

Cơ cấu kinh tế hợp lý sẽ tạo cho nền kinh tế phát triển mạnh và chắc chắn Ngoài ra, còn phát triển ngành kinh tế mũi nhọn xuất khẩu, bởi vì trong điều kiện

mở rộng giao lưu kinh tế quốc tế thì hoạt động ngoại thương nói chung và xuất khẩu nói riêng có vị trí quan trọng, nó vừa tạo ra nguồn thu ngoại tệ cho quốc gia vừa tác động đến các hoạt động của các ngành kinh tế khác, ổn định lưu thông tiền tệ trong nước

• Nâng cao hiệu lực của bộ máy quản lý Nhà nước:

Vai trò của Nhà nước đối với quản lý kinh tế rất to lớn Nhà nước là người duy nhất đảm bảo tính công bằng và ổn định kinh tế, đồng thời Nhà nước có thể tác động thúc đẩy hiệu quả và tăng trưởng kinh tế

Bằng các công cụ về pháp luật, tài chính, giá cả, tiền tệ…đã tác động đến mọi mặt hoạt động của nền kinh tế xã hội, do đó việc nâng cao hiệu lực của bộ máy quản lý Nhà nước được coi như là biện pháp mang tính chiến lược để ổn định tiền

tệ, tinh giảm biên chế, kiện toàn bộ máy quản lý hành chính

1.5.2.3 Những biện pháp khác

- Tăng quỹ hàng hoá tiêu dùng để cân đối với số lượng tiền có trong lưu thông bằng cách khuyến khích tự do mậu dịch, giảm nhẹ thuế quan và các biện pháp cần thiết khác để thu hút hàng hoá từ ngoài vào

- Đi vay và xin viện trợ từ nước ngoài

- Cải cách tiền tệ Đây là biện pháp cuối cùng phải xử lý khi tỷ lệ lạm phát lên quá cao mà các biện pháp trên đây chưa mang lại hiệu quả mong muốn

CHƯƠNG 2: CÁC NGUYÊN NHÂN LẠM PHÁT TẠI VIỆT NAM

2.1 Sơ lược tình hình lạm phát

2.1.1 Tình hình 3 tháng đầu năm 2012

Thực tế Việt Nam 3 tháng đầu năm 2012 cho thấy những tín hiệu khả quan nhất định về kiềm chế lạm phát (so với tháng trước, CPI tháng 1/2012 đã tăng 1% và tháng 2/2012 tăng 1,37% – tức bằng mức cùng kỳ năm 2009, nhưng là mức thấp nhất trong vòng 10 năm qua, tháng 3/2012 CPI chỉ tăng 0,16% là mức tăng thấp nhất trong vòng gần 2 năm qua, tăng 2,55%; so với tháng 12/2011 và tăng 14,15%

so với cùng kỳ năm trước); giảm nhập siêu (nhập siêu khoảng 300 triệu USD, bằng khoảng 1,2% tổng kim ngạch xuất khẩu, mức thấp hơn nhiều so với cùng kỳ nhiều năm gần đây), cải thiện cơ cấu chất lượng thu hút FDI cả về nguồn vốn và lĩnh vực thu hút (FDI giải ngân là 400-600 và 1500 triệu USD), đấu thầu thành công trái phiếu CP khả quan hơn nhiều so với năm trước (đấu thầu thành công tới 5900/7000

tỉ đồng trái phiếu Phiên ngày 16/2/2012 và trong quý 1/2012 đã phát hành được trên 9000 tỉ đồng trái phiếu CP); sản xuất điện (tăng 15,1%), khai thác dầu thô (tăng 10,3%), phát triển nông nghiệp…

Ngoài ra, những dấu hiệu cải thiện về tính thanh khoản ngân hàng và dự trữ ngoại hối cũng được ghi nhận Trong 2 tháng đầu năm 2012, theo NHNN, dự trữ ngoại hối đã tăng 20%, trong khi tỷ giá vẫn ổn định Những tín hiệu về cải thiện thanh khoản trên thị trường ngân hàng được phản ánh đậm nét qua việc phát hành thành công trái phiếu chính phủ trong 2 tháng đầu năm; Lượng trái phiếu chính phủ mà các tổ chức nắm giữ tăng khoảng 10,5%

Hơn nữa, cơ hội giảm lãi suất lần này còn được hỗ trợ tích cực bởi động thái mới của NHNN là chia các ngân hàng thương mại thành 4 nhóm với các mức tăng hạn mức tín dụng khác nhau, trong đó nhóm 4 (kém nhất về thanh khoản) sẽ không được phép mở rộng tín dụng ít nhất trong 6 tháng bị xếp hạng

Đồng thời, NHNN cũng bảo đảm tái cấp vốn cho các NHTM thời hạn từ 3 – 6 tháng, trên cơ sở NHTM đó thế chấp các hồ sơ vay chất lượng tốt để bảo đảm thanh khoản với mức tối đa bằng vốn điều lệ… Với chính sách “cây gậy và củ cà rốt” này, các NHTM sẽ được chống lưng khá mạnh và bị răn đe khá nghiêm khắc để không

bị hút vào vòng xoáy ganh đua huy động và cho vay thiếu lành mạnh vốn như thời gian trước; đồng thời, có động lực cố gắng thể hiện và “khép mình” hơn sao cho không bị rơi vào nhóm xếp hạng tín nhiệm kém, ‘mất chỗ làm ăn”…

Thực tế cũng cho thấy, thị trường tiền tệ những tháng đầu năm 2012 đang diễn ra theo chiều hướng thuận lợi, với mức trần huy động về cơ bản không quá 14% và đã

có sự giãn cách lãi suất theo thời hạn, với lãi suất 1-2 tuần chỉ ở mức 6-7%, còn lãi