ước lượng và dự báo cầu mặt hàng máy bộ đàm đàm và thiết bị radio của công ty thương mại và dịch vụ viễn tín từ nay đến năm 2015

Trong bối cảnh đó, công tác ướclượng và dự báo cầu là đòi hỏi cấp thiết với doanh nghiệp, bởi nếu làm tốt ước lượng và dự báo cầu sản phẩm của doanh nghiệp, doanh nghiệp sẽ nắm bắt chính

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI

1.1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

Thế giới vừa trải qua cuộc khủng hoảng kinh tế tồi tệ nhất từ sau chiến tranh thếgiới lần thứ 2, nhiều công ty, tập đoàn lớn bị phá sản, tình hình tiêu thụ sản phẩm khókhăn

Việt Nam cũng đã gặp nhiều khó khăn sau ảnh hưởng của khủng hoảng, đặcbiệt năm 2008, lạm phát tăng cao, thị trường chứng khoán suy yếu,chi phí sản xuấttăng cao Tuy nhiên, năm 2009, nhờ những chính sách kích cầu của nhà nước , nềnkinh tế Việt Nam dần phục hồi Bước sang năm 2010, chính phủ Việt Nam có nhiềuchính sách kinh tế vĩ mô như chính sách lãi suất, tỷ giá… Những chính sách đó đangảnh hưởng đến hoạt động của các doanh nghiệp Trong bối cảnh đó, công tác ướclượng và dự báo cầu là đòi hỏi cấp thiết với doanh nghiệp, bởi nếu làm tốt ước lượng

và dự báo cầu sản phẩm của doanh nghiệp, doanh nghiệp sẽ nắm bắt chính xác tìnhhình thị trường, biết được những nhân tố ảnh hưởng đến cầu sản phẩm của doanhnghiệp, xác định được xu hướng biến động của cầu trong tương lai, từ đó, doanhnghiệp có thể đề ra những chính sách hợp lí trong sản xuất, cung ứng hàng hóa ra thịtrường, khai thác tốt lợi thế của bối cảnh mới

Công ty thương mại dịch vụ Viễn Tín được thành lập năm 1997 Từ khi thànhlập, công ty đã trải qua nhiều thăng trầm và đã đạt được nhiều thành tựu Công ty đangngày càng khẳng định vị trí của mình trên thị trường Công ty là đại lý bảo hành cấp 2duy nhất của Motorola tại Việt Nam Trong bối cảnh mới hiện nay, khi môi trườngkinh doanh biến đổi phức tạp,khó lường, việc nắm bắt đúng tình hình là đòi hỏi cấpthiết với công ty Tuy nhiên, hiện nay công tác ước lượng và dự báo của công ty vẫncòn nhiều hạn chế,vẫn mạng tính định tính Do đó, việc sử dụng phần mềm kinh tếlượng vào nghiên cứu thị trường là yếu tố quan trong giúp công ty chủ động hơn trongcác chiến lược kinh doanh của mình

Từ cơ sở trên, tác giả đã quyết định thực hiện đề tài “ Ước lượng và dự báo cầumặt hàng máy bộ đàm đàm và thiết bị radio của công ty thương mại và dịch vụ ViễnTín từ nay đến năm 2015”

1.2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI

 Mục tiêu lí luận: Đề tài hệ thống hóa những lý luận cơ bản về cầu như các

nhân tố ảnh hưởng đến cầu, các phương pháp ước lượng và dự báo cầu thị trường

 Mục tiêu thực tiễn: Đề tài đánh giá hoạt động kinh doanh của công ty, làm rõ

thực trạng cầu về máy bộ đàm Motorola của công ty, các nhân tố ảnh hưởng đến cầu

về máy bộ đàm Motorola của công ty.Vận dụng các kiến thức kinh tế đã học, ứng dụngcác phần mềm kinh tế lượng như EVIEW, SPSS để ước lượng cầu về máy bộ đàmMotorola

Đồng thời, từ kết quả phân tích và ước lượng cầu về máy bộ đàm Motorola, đề tàiđánh giá những mặt được và chưa được của công ty trong nghiên cứu thị trường, tiếnhành dự báo cầu về máy bộ đàm Motorola của công ty tới năm 2015 Cuối cùng, đề tàiđưa ra một số giải pháp nhằm tăng cường chất lượng công tác dự báo và đẩy mạnh tiêuthụ máy bộ đàm Motorola của công ty thương mại dịch vụ Viễn Tín trong thời giantới

1.3 XÁC LẬP VÀ TUYÊN BỐ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

Căn cứ vào tính cấp thiết và mục tiêu nghiên cứu, đề tài “ Ước lượng và dự báocầu mặt hàng máy bộ đàm và thiết bị radio của công ty thương mại dịch vụ Viễn Tín

từ nay đến năm 2015” sẽ tập trung vào những vấn đề sau:

 Đề tài khái quát những cơ sở lý luận về cầu, ước lượng và dự đoán cầu, cácnhân tố ảnh hưởng đến cầu

 Đề tài nghiên cứu cầu và những nhân tố ảnh hưởng đến cầu mặt hàng máy bộđàm Motorola của công ty Sử dụng mô hình kinh tế lượng để ước lượng cầu về máy

bộ đàm Motorola của công ty thương mại dịch vụ Viễn Tín

 Đề tài tiến hành dự báo cầu về máy bộ đàm Motorola của công ty, đưa ra một

số giải pháp tăng cường công tác ước lượng và dự báo của công ty thương mại dịch vụViễn Tín

1.4 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU

Đối tượng nghiên cứu: Máy bộ đàm Motorola là mặt hàng chủ đạo của công ty Do

đó, đề tài tập trung nghiên cứu cầu mặt hàng này của công ty

Phạm vi nghiên cứu

 Phạm vi không gian: Đề tài tập trung nghiên cứu tình hình kinh doanh trên địa

bàn Hà Nội và T.P Hồ Chí Minh

 Phạm vi thời gian: Công ty thương mại dịch vụ Viễn Tín tiến hành hoạt động

kinh doanh bắt đầu vào năm 1997, nhưng đến năm năm 2005, công ty mới tiến hànhkinh doanh tại Hà Nội Vì vậy, tác giả tiến hành phân tích số liệu tình hình hoạt độngcủa công ty từ năm 2005- 2009

1.4 NGUỒN SỐ LIỆU

 Nguồn số liệu thứ cấp: Nguồn số liệu lấy từ báo cáo kết quả kinh doanh, bảng

cân đối kế toán, báo cáo doanh thu, sản lượng, lợi nhuận từ phòng kế toán, phòng kinhdoanh Ngoài ra, đề tài cũng tham khảo dữ liệu trên website của công ty, các cataloguegiới thiệu về sản phẩm của công ty Các nguồn dữ liệu trên báo, tạp trí về công ty, dữliệu nhà cung cấp sản phẩm cho công ty và dữ liệu về đối thủ cạnh tranh của công ty,các báo tình hình kinh tế Việt Nam và thế giới trong thời gian gần đây

 Nguồn dữ liệu sơ cấp: Nguồn dữ liệu sơ cấp được lấy từ 50 phiếu phỏng vấn

khách hàng là đơn vị xây lắp, công ty trên địa bàn Hà Nội và T.P Hồ Chí Minh Sau

đó, dữ liệu được xử lý thành dữ liệu phục vụ cho đề tài

1.5 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU TRONG ĐỀ TÀI

Để ước lượng và dự báo cầu về mặt hàng máy bộ đàm và thiết bị radio của công tyTMDV Viễn Tín, tác giả sử dụng các phương pháp sau:

 Phương pháp phân tích kinh tế lượng: Phân tích kinh tế lượng là phương phápvận dụng phần mềm kinh tế lượng vào kiểm định các mô hình hồi qui, đặc biệt làphương pháp bình phương nhỏ nhất Từ kết quả ước lượng, tác giả phải đánh giá mốiquan hệ giữa các biến số trong mô hình, sự tác động của các biến số đó với toàn môhình Trên cơ sở kết quả ước lượng, tác giả tiến hành dự báo nhu cầu về sản phẩm củacông ty từ này đến năm 2015

 Phương pháp điều tra chọn mẫu: Điều tra chọn mẫu là tiến hành thu thập tài liệutrên một số đơn vị được chọn ra từ tổng thể chung Số đơn vị này phải có tính đại diệncho tổng thể chung và phải đầy đủ về số lượng cho định luật số lớn phát huy tác dụngkhi suy rộng

 Phương pháp dự báo theo chuỗi thời gian: Ước lượng theo phương pháp thôngthường có thể dẫn đến những sai lệch trong dự báo Dự báo theo chuối thời gian là sửdụng chuỗi giá trị trong quá khứ của biến quan trọng để dự đoán giá trị tương lại.

 Phương pháp đồ thị hóa: Đây là phương pháp sử dụng mô hình đồ thị để biễudiễn mối quan hệ giữa các biến số kinh tế

1.6 KẾT CẤU CỦA LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP

Ngoài phần tóm lược, mục lục, lời cảm ơn, lời cam kết, danh mục tài liệu thamkhảo, danh mục bảng biểu, danh mục sơ đồ hình vễ, danh mục các từ viết tắt và cácphụ lục, luận văn được chia làm 4 chương:

Chương 1: Tổng quan về đề tài nghiên cứu

Chương 2: Cơ sở lý luận về cầu, ước lượng và dự báo cầu

Chương 3: Đánh giá, ước lượng cầu máy bộ đàm Motorola của công ty thương

mại dịch vụ Viễn Tín

Chương 4: Dự báo cầu, các giải pháp nâng cao hiệu quả công tác ước lượng và

dự báo cầu về máy bộ đàm Motorola của công ty thương mại dịch vụ Viễn Tín

CHƯƠNG 2

CỞ SỞ LÍ LUẬN VỀ CẦU, ƯỚC LƯỢNG VÀ DỰ BÁO CẦU

2.1 MỘT SỐ KHÁI NIỆM VỀ CẦU

2.1.1 Khái niệm cầu

Cầu là số lượng hàng hóa hoặc dịch vụ mà người mua có khả năng và sẵn sàngmua ở các mức giá khác nhau trong một thời gian nhất định, trong điều kiện các yếu tốkhác không đổi.( Nguyễn Văn Dần, 2007, tr.31)

Như vậy, nói đến cầu là nói đến liên quan hai yếu tố: khả năng mua và ý muốnsẵn sàng mua của người tiêu dùng Ví dụ: Một người muốn tiêu dùng một chiếc máy

bộ đàm Motorola nhưng chưa có đủ tiền thì không hình thành cầu về máy bộ đàmMotorola Hoặc anh ta không có ý định mua máy bộ đàm mặc dù sẵn tiền cũng khônghình thành nên cầu về máy bộ đàm Motorola

Cầu không phải là một mức sản lượng cụ thể Cầu khác nhu cầu Nhu cầu lànhững mong muốn và nguyện vọng của con người Sự khan hiếm làm cho hầu hết cácnhu cầu không được thỏa mãn Cầu là nhu cầu có khả năng thanh toán, tức là nhu cầuđược đảm bảo bằng một lượng tiền tệ để có thể mua được số lượng hàng hóa có nhucầu ( Nguyễn Văn Dần, 2007, tr.31)

Cầu và lượng cầu cũng có sự khác nhau Cầu mô tả hành vi của người mua tạimọi mức giá Lượng cầu là số lượng hàng hóa hoặc dịch vụ mà người mua muốn mua

và sẵn sàng mua ở mức giá nhất định, trong điều kiện các yếu tố khác không đổi Tạimột mức giá cụ thể có một lượng cầu cụ thể

2.1.2 Cầu cá nhân và cầu thị trường

2.1.2.1 Cầu cá nhân

Cầu cá nhân là cầu của từng người tiêu dùng đối với một loại hàng hóa hoặcdịch vụ nào đó Mỗi người tiêu dùng có nhu cầu khác nhau với mỗi loại hàng hóa nhấtđịnh Ví dụ mỗi người mua sẽ có nhu cầu khác nhau với máy bộ đàm

Biều cầu là bảng liệt kê lượng hàng hóa yêu cầu ở các mức giá khác nhau, biểucầu mô tả mối quan hệ giữa giá trị của hàng hóa và lượng cầu của hàng hoá đó, khicác điều kiện khác không thay đổi ( Nguyễn Văn Dần, 2007, tr.31)

Đường cầu là đường mô tả mối quan hệ giữa lượng cầu và giá cả của một loạihàng hóa Đường cầu cho biết lượng hàng hóa tối đa mà người tiêu dùng sẽ mua tươngứng với từng mức giá, hoặc mức giá tối đa mà người tiêu dùng sẵn sàng trả để mua

được lượng hàng hóa đó.Theo đó, trục tung biểu hiện mức giá( P), trục hoành biểuhiện lượng cầu(Q)

Luật cầu: Số lượng hàng hóa hoặc dịch vụ được yêu cầu trong khoảng thời giannhất định tăng lên khi giá của nó giảm xuống trong điều kiện các yêu tố khác khôngđổi.( Nguyễn Văn Dần, 2007, tr.31) Theo luật cầu, khi giá máy bộ đàm Motorolagiảm từ P0 xuống P1, lượng cầu về máy bộ đàm tăng từ Q0 lên Q1, đường cầu di chuyển

từ A đến B

2.1.2.2 Cầu thị trường

Cầu thị trường tổng lượng cầu của mọi người mua Đường cầu thị trường làtổng hợp tất cả các đường cầu cá nhân Đường cầu thị trường được xác định bằng cáchcộng theo chiều ngang các đường cầu cá nhân Theo nguyên tắc này, đường cầu thịtrường được xác định bằng cách cộng lần lượt tất cả số lượng hàng hóa hoặc dịch vụcủa từng các nhân trên thị trường Độ dốc của đường cầu thị trường thoải hơn độ dốccủa đường cầu cá nhân

Giả sử có 2 cá nhân A và B tham gia vào thị trường máy bộ đàm Motorola, cánhân A có đường cầu Dx, cá nhân B có đường cầu DY Đường cầu thị trường về máy

Đồ thị 2.2 Đường cầu thị trường về máy bộ đàm Motorola

2.1.2.3 Sự dịch chuyển và di chuyển của đường cầu

Khi giá cả bản thân hàng hóa thay đổi( trong điều kiện các yếu tố khác khôngđổi) sẽ làm lượng cầu thay đổi Sự thay đổi của lượng cầu sẽ dẫn đến sự di chuyển dọctheo đường cầu Ví dụ: Khi giá hàng hóa tăng lên,lượng cầu giảm xuống, đường cầu dichuyển từ điểm A đến điểm B hoặc từ điểm A đến điểm C

Sự thay đổi của các yếu tố ngoài giá cả bản thân hàng hóa sẽ làm cầu thay đổi

và đường cầu dịch chuyển sang vị trí mới Đường cầu dịch chuyển Đường cầu sẽ dịchchuyển sang phải hoặc sang trái Đường cầu sẽ dịch chuyển từ D0 tới D1 hoặc đườngcầu sẽ dịch chuyển từ D0 tới D2.( Phụ lục)

Trong đó: EP D: độ co dãn của cầu

∆Q: phản ánh % thay đổi của lượng cầu

∆P :phản ánh % thay đổi của giá

Độ co dãn của cầu theo giá phản ánh sự vận động của lượng cầu dọc theođường cầu Theo luật cầu, giá và lượng cầu vận động ngược chiều Khi giá hàng hóatăng lên, lượng cầu giảm xuống và ngược lại Do đó, độ co dãn theo giá của cầu luôn

│E│> 1: Đây là trường hợp cầu co dãn Lượng cầu nhạy cảm với giá, khi giáthay đổi 1%, lượng cầu thay đổi lớn hơn 1% Do đó, sự tăng của lượng cầu đủ bù đắp

sự giảm của giá Nếu doanh nghiệp có cầu co dãn, việc giảm giá sẽ làm tăng doanh thu

và tăng giá sẽ làm giảm doanh thu của hãng

│E│< 1: Đây là trường hợp cầu kém co dãn Giá thay đổi 1% làm lượng cầuthay đổi nhỏ hơn 1% Giá thay đổi dẫn đến sự thay đổi nhỏ của lượng cầu Sự tăng củalượng cầu trong trường hợp này không đủ bù đắp phần giảm do giá Khi cầu kém cógiãn, việc tăng giá sẽ làm tăng doanh thu và giảm giá giảm doanh thu

E│= 1: Đây là trường hợp cầu co dãn đơn vị.Tức khi giá thay đổi 1% thì lượngcầu 1 % Trong trường hợp này, tổng doanh thu có giá trị lớn nhất

E=0=>∆Q=0: Cầu không co dãn Giá có thay đổi bao nhiêu thì cầu cũng khôngthay đổi

E=∞:∆Q=∞: Cầu co dãn hoàn toàn Khi cầu hoàn toàn co dãn cần sự thay đổirất nhỏ của giá cũng làm cho cầu thay đổi rất lớn

Việc nghiên cứu độ co dãn của cầu có ý nghĩa rất quan trọng Nó giải thích tạisao trên một số thị trường lượng cầu hay biến động nhưng giá tương đối ổn định,nhưng ở một số thị trường khác, giá thay đổi nhưng lượng cầu biến động rất ít, khôngđáng kể Ngoài độ co dãn của cầu theo giá, còn có độ co dãn của cầu theo giá chéo, độ

co dãn của cầu theo thu nhập Nhưng nhân tố này cũng ảnh hưởng đến quyết định kinhdoanh của doanh nghiệp

Độ co dãn của của theo giá chịu ảnh hưởng của các yếu tố: Phạm vi thị trường,thời gian, sự sẵn sàng của hàng hóa thay thế, tầm quan trọng của hàng hóa trong ngânsách của người tiêu dùng, tính chất của hàng hóa, vị trí các mức giá trên đường cầu [1,trang 47]

2.1.2 Các yếu tổ ảnh hưởng đến cầu

2.1.2.1 Giá cả của bản thân hàng hóa

Mối quan hệ giữa giá cả bản thân hàng hóa và lượng cầu được thể hiện thôngqua luật cầu Giá cả của bản thân hàng hóa và lượng cầu có mối quan hệ tỷ lệ nghịch.Trong điều kiện các yếu tố khác không đổi, khi giá của hàng hóa tăng lên làm lượngcầu giảm xuống và ngược lại, khi giá cả hàng hóa giảm xuống thì lượng cầu tăng lên

Sự thay đổi của bản thân hàng hóa sẽ gây ra sự trượt dọc trên đường cầu Khi giá củamáy bộ đàm Motorola giảm từ Po xuống P1, lượng cầu về máy bộ đàm Motorola sẽtăng lên từ Q0 đến Q1 Ngược lại, khi giá của máy bộ đàm Motorola tăng từ P0 lên P2,cầu về máy bộ đàm bộ đàm Motorola sẽ giảm từ Q0 xuống Q2 (Đồ thị 2.1)

2.1.2.2.Giá cả của hàng hóa liên quan

Hàng hóa liên quan gồm có 2 loại, hàng hóa thay thế và hàng hóa bổ sung.Hàng hóa thay thế là những hàng hóa có tính năng, công dụng gần giống hoặctương tự nhau, có thể sử dụng thay thế nhau trong tiêu dùng, như máy bộ đàmMotorola và máy bộ đàm Kenwood Khi giá của một loại hàng hóa tăng lên thì lượngcầu của hàng hóa thay thế cũng tăng lên Với tổng mức ngân sách không đổi, khi giáhàng hóa tăng lên sẽ làm thu nhập thực tế của người tiêu dùng giảm đi Hơn nữa, hànghóa đó trở nên đắt đỏ so với hàng hóa tương tự Để tối đa hóa lợi ích, người tiêu dùng

sẽ lựa chọn giỏ hàng mới với lượng cầu hàng hóa đó giảm đi và lượng cầu hàng hóathay thế tăng lên Ví dụ giá của máy bộ đàm Motorola tăng lên từ P0 lên P1 thì cầumáy bộ đàm Kenwood cũng tăng lên từ Q0 lên Q1

Hàng hóa bổ sung là những hàng hóa được sử dụng cùng nhau để đem lại sựthỏa mãn nào đó cho người tiêu dùng, như xe máy và xăng Khi giá của một hàng hóanào đó tăng lên thì lượng cầu của hàng hóa bổ xung sẽ giảm xuống vì khi giá hàng hóatăng lên, người tiêu dùng sẽ phải chi nhiều tiền hơn để bù đắp chi phí phát sinh đó, khitổng mức ngân sách là không đổi, để tối đa hóa nhu cầu họ sẽ lựa chọn điểm tiêu dùngtối ưu mới với lượng cầu của cả hai hàng hóa giảm đi

2.1.2.3 Thu nhập của người tiêu dùng

Thu nhập cũng là một nhân tố chính ảnh hưởng đến lượng cầu hàng hóa Thunhập có tác động khác nhau đến hai loại hàng hóa Với hàng hóa thông thường, khi thunhập tăng lên thì lượng cầu hàng hóa cũng tăng lên Khi thu nhập giảm xuống thìlượng cầu cũng giảm Với hàng hóa thứ cấp khi thu nhập tăng lên thì cầu giảm xuống

và ngược lại (trong điều kiện các yếu tố khác không đổi)

Mối quan hệ giữa thu nhập và lượng cầu được thể hiện qua mô hình đườngEngel Đường Engel có độ dốc dương là hàng hóa thông thường, đường Engel có độdốc âm là hàng hóa thứ cấp

2.1.2.5 Kỳ vọng về giá trong tương lai

Cầu về hàng hóa hoặc dịch vụ thay đổi theo sự kỳ vọng của người tiêu dùng.Khi người tiêu dùng dự đoán cầu của hàng hóa hoặc dịch vụ nào đó sẽ tăng lên trongtương lai, cầu về hàng hóa hoặc dịch vụ đó ở hiện tại sẽ tăng lên Kỳ vọng về giá cảhàng hóa, thu nhập, thị hiếu, quy mô dân số đều tác động đến cầu hàng hóa hoặc dịch

vụ Ví dụ: Mọi người dự đoán giá đất ở phía Tây Hà Nội sẽ tăng lên, khiến cầu hiện tại

về đất ở khu vực đó tăng lên

2.1.2.6 Quy mô thị trường

Qui mô thị trường là nhân tố tác động đến cầu hàng hóa hay dịch vụ Khi sốlượng người mua tăng lên, cầu về hàng hóa hay dịch vụ cũng tăng lên tại mỗi mứcgiá Khi số lượng người mua trên thị trường giảm xuống, cầu về hàng hóa dịch vụcũng giảm xuống Qui mô thị trường thay đổi làm đường cầu dịch chuyển

2.1.2.7 Các yếu tố khác

Ngoài các nhân tố trên, cầu thị trường còn chịu ảnh hưởng của các nhân tố như:chính sách của nhà nước,tình hình kinh tễ xã hội, thiên tai, dịch bệnh, uy tín, vị thế củadoanh nghiệp trên thị trường…

Qd: lượng cầu về hàng hóa X trong thời gian t

P: giá hàng hóa C trong thời gian t

M: thu nhập của người tiêu dùng trong thời gian t

PR: Giá cả của hàng hóa liên quan trơng thời gian t

T: Thị hiếu của người tiêu dùng trong thời gian t

Pe: Kỳ vọng của người tiêu dùng trong thời gian t

N: Qui mô thị trường trong thời gian t

+ Hàm cầu tuyến tính có dang:

Qd= a+ bP+ cM+ dPr+ eT+ fPe+ gN

+ Hàm cầu phi tuyến có dang:

Q=aPbMcPRdTePefNg

đó để có những chính sách phù hợp, đúng đắn với tình hình kinh doanh.

2.2 LÍ LUẬN CHUNG VỀ ƯỚC LƯỢNG VÀ DỰ BÁO CẦU

2.2.1 Ước lượng cầu

2.2.1.1 Khái niệm và sự cần thiết của ước lượng cầu

Khái niệm: Ước lượng cầu là việc dựa trên cơ sở dữ liệu thu thập được, tiến hành mô

tả mối quan hệ giữa các nhân tố ( giá cả bản thân hàng hóa, giá cả hàng hóa liên quan,thu nhập của người tiêu dùng, thị hiếu ) ảnh hưởng đến cầu sản phẩm của doanhnghiệp, đánh giá mức độ tác động của các nhân tố đến cầu sản phẩm của doanhnghiệp

Sự cần thiết của ước lượng cầu

Ước lượng cầu mô tả mối quan hệ giữa các nhân tố ảnh hưởng đến cầu, đánhgiá mức độ tác động và xu hướng tác động của từng nhân tố đến cầu sản phẩm của

DN Do đó, ước lượng cầu giúp DN có cái nhìn toàn diện về tình hình thị trường,đánh giá được điểm mạnh và điểm yếu của DN Từ đó, DN có khả năng đề ra nhữngchiến lược đúng đắn nhằm phát huy lợi thế và khắc phục, hạn chế những tồn tại của

DN, đưa ra kế hoạch kinh doanh phù hợp với tình hình thị trường, nâng cao khả năngcạnh trạnh của DN

Trên cơ sở nhận thức được các xu hướng di chuyển, dịch chuyển đường cầu sảnphẩm của DN, DN có thể dự báo cầu chính xác sản phẩm trong tương lai Điều này sẽgiúp DN đưa ra những chính sách phù hợp trong sản xuất phân phối, dự trữ lưu thôngsản phẩm, đáp ứng kịp thời nhu cầu khách hàng, khắc phục tình trạng thiếu hoặc thừahàng hóa, nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, tiền đề để doanhnghiệp thực hiện mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận và tối thiếu hóa chi phí trong kinhdoanh

Ước lượng cầu là cơ sở phân tích cầu sản phẩm của DN, giúp DN đánh giá thựctrạng kinh doanh của DN một cách định lượng.Từ đó, doanh nghiệp có khả năng đưa

ra giải pháp phù hợp với từng giai đoạn phát triển

2.2.1.2 Các phương pháp ước lượng cầu

 Phương pháp ước lượng cầu trực tiếp-Phóng vấn người tiêu dùng

Đây là phương pháp đơn giản nhất Người điều tra sẽ phát phiếu phỏng vấn chomột mẫu đại diện cho tổng thể, từ đó nghiên cứu quyết định của người tiêu dùng, vídụ: họ sẽ mua bao nhiêu sản phẩm với các mức giá khác nhau cùng với trong điều kiệncác yếu tố khác không đổi? Khi ước lượng cầu sử dụng cách phỏng vấn người tiêudùng, nhà quản trị sẽ gặp phải vài vấn đề sau:

Lựa chọn mẫu đại diện: Một mẫu đại diện được lựa chọn ngẫu nhiên từ tổng thếmẫu phải có những đặc trưng phán ảnh cho cả tổng thể mẫu Trong thực tế, lựa chọnđược mẫu đại diện theo đúng tiêu chuẩn như trên là rẩt khó khăn Lựa chọn sai mẫuđại diễn khiến ý kiến thu thập được không phù hợp với nội dung điều tra

Xu hướng trả lời: mỗi cá nhân có xu hướng đưa ra những câu trả lời khác nhaugiữa do thái độ và hành vi mua của họ khác nhau Trong nhiều trường hợp, các câu trảlời có thể là kết quả mang tính cộng đồng, người được phóng vấn sẽ trả lời theo sốđông hơn là dựa trên ý kiến thực sự của họ

 Nghiên cứu và điều tra thị trường

Phương pháp này có chi phí lớn hơn và khó thực hiện hơn phương pháp trên.Khi tiến hành nghiên cứu theo phương pháp này, người điều tra sẽ tiến hành trưng bàysản phẩm cần nghiên cứu ở một số loại của hàng khác nhau, mỗi của hàng có tậpkhách hàng khác nhau với những đặc trưng khác nhau Giá cả được thay đổi theo thờigian, người điều tra theo dõi lượng cầu tái các mức giá Theo đó, từ kết quả thu thậpđược từ mức tiêu thụ sản phẩm, người ta sẽ tiến hành xây dựng hàm cầu của doanhnghiệp Trong một số trường hợp, người điều tra sẽ mời một số người tình nguyệntham gia vào nghiên cứu của họ, theo dõi đánh giá của họ về sản phẩm

 Nghiên cứu qua phân tích kinh tế lượng

Nếu hai phương pháp trên có thể cung cấp cho nhà quản lý những thông tinđịnh tính về cầu của người tiêu dùng, thì phương pháp ưóc lượng cấu bằng mô hìnhkinh tế lượng sẽ cung cấp cho nhà quản lí những thông tin định lượng về cầu sảnphẩm Phương pháp này sử dụng kỹ thuật phân tích hồi quy để xác định mối quan hệgiữa các yếu tố tác động đến cầu Để ước lượng hàm cầu của một sản phẩm, đầu tiêncấn xác định được hàm cầu thực nghiệm

 Xây dựng hàm cầu thực nghiệm tổng quát

Hàm cầu thựcc nghiệm mô tả mối quan hệ giữa các biến trong mô hình hàmcầu Một hàm cầu thực nghiệm chung có dạng:

Q=f( P, M, Pr,, T, Pe, N)

Do việc định lượng thị hiếu và kỳ vọng giá là rất khó khăn nên khi xác địnhhàm cầu thực nghiệm tổng quát ta bỏ biến Pe và T ra khỏi mô hình Như vậy, hàm cầuthực nghiệm có dạng:

Q= f( P, M, Pr, N)

 Xác định hàm cầu tuyến tính

Q= a+ bP+ cM+ dPr+ eN

Trong đó: b= mang dấu âm

C= mang dấu dương với hàng hóa thông thường và dấu dương với hàng hóathứ cấp

d= mang dấu dương nếu là hàng hóa thay thế và mang dâu âm nếu là hàng hóa

bổ sung

e = mang dấu dương

Các giá trị đo độ co dãn của hàm cầu được ước lượng:

-Độ có dãn của cầu theo giá: Êp = ˆb

- Độ có dãn của cầu theo thu nhập: Êm= ˆc

- Độ co dãn của cầu theo giá chéo: Êxr = dˆ

 Xác định hàm cầu phi tuyến:

Hàm cấu phi tuyến có dạng thông thường nhất là dạng logarit tuyến tính

Q= aPbMcPdNeTg

Để ước lượng hàm cầu này cần phải chuyền nó về dạng logarit tự nhiên:

LnQ= lna+blnP+ clnM+dlnPr+ elnN

Với dạng cầu này, độ co dãn là cố định, tức Êp= ˆb , Em= ˆc, Êxr= dˆ

Trong thực tế, việc lựa chọn đúng mô hình hàm cầu là rất quan trọng Để lựachọn đúng hàm cầu thực nghiệm phù hợp là một vấn đề khó khăn, nó phụ thuộc vàokhả năng phán đoán và kinh nghiệm của nhà quản lí Tuy nhiên, có điểm cơ bản đểphân biệt hàm cầu tuyến tính và hàm cầu phi tuyến là căn cứ vào độ co dãn của cầu.Nếu giá và lượng biến thiên trên một miền rộng, độ co dãn của cầu sẽ thay đổi lớn, khi

đó, ta nên chọn hàm cầu tuyến tính Nếu giá và lượng cầu ít thay đổi, độ co dãn gầnnhư cố định, nên chọn hàm cầu phi tuyến

 Ước lượng cầu của ngành đối với hãng chấp nhận giá.

Hãng chấp nhận giá là hãng kinh doanh không có quyền quyết định giá cho sảnphẩm của mình, giá cả do thị trường quyết định Giá cả là biến nội sinh của hệ phươngtrình cung cầu Dữ liệu quan sát về giá và lượng được xác định đồng thời tại giao điểmcủa đường cung và cầu.Vấn đề ước lượng cầu của một ngành phát sinh do sự thay đổi

trong giá trị quan sát được của giá và lượng thị trường được xác định một cách đồngthời từ sự thay đổi của cung và cầu.

Do hãng chấp nhận giá gặp phải vấn đề đồng thời khi ước lượng cầu nên ta sửdụng phương pháp bình phương nhỏ nhất hai bước:

Bước 1: Tạo một biến đại diện cho một biến nội sinh, biến này tương quan với biếnnội sinh nhưng không tương quan với sai số ngẫu nhiên trong phương trình đường cầu

Bước 2: Thay thế biến nội sinh bằng biến đại diện và áp dụng phương pháp bìnhphương nhỏ nhất để ước lượng các tham số của hàm hồi quy

+ Các bước ước lượng cầu của ngành

Bước 1: Xác định phương trình cung và cầu của ngành

Bước 2: Kiểm định về định dạng cầu của ngành

Hàm cầu được định dạng khi hàm cung có ít nhất một biến ngoại sinh không nằmtrong phương trình hàm cầu

Bước 3: Thu thập dữ liệu của các biến trong hàm cung và hàm cầu của ngành

Bước 4: Ước lượng cầu của ngành bằng phương pháp bình phương nhỏ nhất hai bước

 Ước lượng cầu với hãng định giá

Hãng định giá là hãng có quyền quyết định giá cho sản phẩm của mình Giá cả

do nhà quản lý quyết định Do đó, giá cả là biến ngoại sinh Đối với hãng định giá, vấn

đề đồng thời không tồn tại và đường cầu của hãng có thể được ước lượng bằng phươngpháp bình phương nhỏ nhất

Bước 1: Xác đinh hàm cầu của hãng định giá

Bước 2: Thu thập dữ liệu về các biến có trong hàm cầu của hãng

Bước 3: Ước lượng cầu của hãng định giá

2.2.2 Dự báo cầu

2.2.2.1 Khái niệm và sự cần thiết của dự báo cầu

Khái niệm: Dự báo cầu là hoạt động ước lượng số lượng hàng hóa hoặc dịch vụ mà

người tiêu dùng sẽ mua trong tương lai trong môi trường xác định Dự báo cầu là kếtquả của việc phân tích cầu

Sự cần thiết của dự báo cầu

Dự báo cầu cung cấp thông tin về tinh hình thị trường trong tương lai, xu hướngphát triển của thị trường cả về qui mô, cơ cấu các nhân tố ảnh hưởng đến cầu sản phẩmcủa doanh nghiệp trong tương lai Dự báo cầu chính xác giúp doanh nghiệp vạch rahướng phát triển phù hợp trong tương lai, nâng cao sức cạnh tranh của doanh nghiệptrên thị trường

Dự báo cầu chính xác, doanh nghiệp đánh giá chính xác những nguy cơ với sảnphẩm của doanh nghiệp trong tương lai Doanh nghiệp sẽ có những chính sách hợp lí

để ứng phó với những biến động của thị trường, giảm thiểu rủi ro cho doanh nghiệp

Dự báo chính xác là cơ cở tin cậy để doanh nghiệp thúc đẩy tiêu thụ sản phẩmcủa doanh nghiệp

2.2.2.2 Các phương pháp dự báo cầu

 Dự báo theo chuỗi thời gian

Một chuỗi thời gian đơn giản là một chuỗi các quan sát của một biến được sắpxếp theo một trận tự thời gian

Dự báo theo chuỗi thời gian là phương pháp dự báo trên cơ sở dự liệu quá khứ

và hiện tại để suy đoán xu hướng phát triển trong tương lai Kết quả dự báo cho biếtbiến cần dự đoán tăng hoặc giảm theo một cách tuyến tính theo thời gian

Mô hình tuyến tính có dạng: Qt= a+ bt

Sử dụng phương pháp phân tích hồi quy để ước lượng giá trị của các tham số a

và b.Từ kết quả ước lượng, ta có thể sử dụng kiểm định t hoặc P-value để xác định xuhướng phát triển của biến cần dự đoán trong tương lai

Nếu b> 0 thì biến cần dự đoán tăng theo thời gian

Nếu b< 0 thì biến cần dự đoán giảm theo thời gian

Nếu b=0 thì biến cần sự đoán không đổi theo thời gian

 Dự báo cầu theo chu kỳ-mùa vụ

Ước lượng theo xu hướng tuyến tình thường dẫn đến những sai lệnh trong dựbáo do sự biến động theo mùa vụ hoặc chu kỳ Để khắc phục nhược điểm trên, ta sửdụng biến giả đại diện cho sự biến động của mùa vụ Mỗi biến giả đại diện cho mộtgiai đoạn Nếu có N giai đoạn, sẽ có N-1 biến giả

Dạng hàm: Q= a+ bt+C1D1+ C2D2+….+ Cn-1Dn-1

Hệ số chặn ghi nhận giá trị khác nhau cho mỗi giai đoạn N=1 nếu quan sát rơivào giai đoạn đó, N=0 nếu quan sát rơi vào giai đoạn khác Khi đó, hàm cầu sẽ bị đẩylên trên hoặc hạ xuống theo thời gian

 Dự báo cầu bằng mô hình kinh tế lượng

Dự báo cầu bằng mô hình kinh tế lượng là phương pháp dự đoán cầu sử dụng

kỹ thuật phân tích kinh tế để mô tả và lượng hóa mối quan hệ giữa các đại lượng kinh

tế Đây là phương pháp dự báo định lượng, dự trên cở sở dữ liệu thu thập được ở quákhứ và hiện tại để xác định kết quả trong tương lai Phương pháp này có thể dự đoáncho cả giá và lượng cầu của ngành trong tương lai đối với cả hãng định giá và hãngchấp nhận giá

 Dự báo cầu với hãng chấp nhận giá

Do hãng chấp nhận giá là hãng không có quyền quyết định giá cả cho sản phẩmcủa mình, giá cả là biến nội sinh Phương pháp dự báo cầu bằng mô hình kinh tế lượngvới hãng này tiến hành như sau:

Bước 1: Ước lượng cầu và cung của ngành Sử dụng phương pháp bình phương nhỏnhất hai bước để ước lượng hàm cầu của ngành

Bước 2: Định vị cung cầu của ngành trong giai đoạn dự báo

Bước 3: Xác định giá của cả cung và cầu

 Dự báo cầu với hãng định giá

Bước 1: Ước lượng hàm cầu của hãng Sự dụng phương pháp bình phương nhỏ nhấtthông thường để ước lượng hàm cầu thực nghiệm của hãng

Bước 2: Dự đoán giá trị làm dịch chuyển biến đường cầu trong tương lai

Sự dịch chuyển của đường cầu có thể do sự thay đổi của giá cả bản thân hànghóa, giá cả hàng hóa liên quan, thu nhập của người tiêu dùng Cần xác định các nhân

tố làm dịch chuyển cầu của hàng Có 2 nguồn có thể cung cấp dự liệu về sự dịchchuyển đường cầu trong tương lai Một là do chính hãng dự đoán làm dịch chuyển cầu.Trong trường hợp này, sử dụng phân tích chuỗi thời gian Hai là dự doán từ các môhình kinh tế lượng Các mô hình này dự đoán giá trị của tổng thể các biến kinh tế trongtương lai

Bước 3: Sau khi dự báo các biến làm dịch chuyển đường cầu, ta đi xác định vị trí củađường cầu trong tương lai bằng cách thay thế các giá trị làm dịch chuyển cầu được dựđoán vào hàm cầu thực nghiệm Phương trình thu được là hàm cầu dự báo của hãng

Nhận xét: Dự báo càng xa tương lai thì khoảng cách biến thiên hay miền không chắc

2.4 Tổng quan những khách thể nghiên cứu những công trình năm trước

Nghiên cứu cầu thị trường giữ vài trò quan trọng trong hoạt động nghiên cứu thịtrường nhằm cung cấp thông tin phục vụ cho quá trình hoạch định chiến lược kinhdoanh của doanh nghiệp Trên thực tế, cũng đã có nhiều công trình nghiên cứu liênquan đến cầu sản phẩm Trong thời gian nghiên cứu, tác giả đã được tiếp cận với một

số đề tài sau:

Đề tài “ Ước lượng và dự báo cầu mặt hàng bia chai Hà Nội ở thị trường

Hưng Yên đến năm 2015 của chi Nhánh Tổng công ty cổ phần Bia rượu Hà Nội”.

Tác giả- Đoàn Bích Hạnh- Luận văn tốt nghiệp năm 2009 Đề tài đi sâu nghiên cứucầu, đã ứng dụng kỹ thuật phân tích kinh tế lượng để ước lượng và dự báo cầu Tuynghiên, đề tài chưa nêu được các nhân tố ảnh hưởng đến cầu sản phẩm của công ty,chưa giải thích cơ sở lựa chọn mô hình ước lượng cầu cho mặt hàng bia chai Hà Nội

Đề tài “ Ước lượng và dự báo cầu sản phẩm vật tư và thiết bị kỹ thuật ở công

ty cổ phần hóa chất thiết bị phòng thí nghiệm ở khu vực Hà Nội đến năm 2015”.

Tác giả Dương Thị Phương Thảo- Luân văn tốt nghiệp năm 2009 Đề tài đã hệ thống líluận về cầu, ước lượng và dự báo cầu, đề tài cũng đã tiến hành ước lượng và dự báocầu sản phẩm, nhưng đề tài chưa nêu được tính cấp thiết của ước lượng và dự báo cầusản phẩm đối với doanh nghiệp

Đề tài “ Phân tích và dự báo cầu về mặt hàng sữa của công ty TNHH thương

mại FCm trên địa bàn Hà Nội” Tác giả Nguyễn Thị Lệ, luận văn tốt nghiệp năm

2009 Đề tài đã hệ thống khá đầy đủ,chi tiết lý luận về cầu, phân tích và dự báo cầu,đồng thời cũng đã ứng dụng phần mềm kinh tế lượng vào phân tích cầu và dự báo cầu.Tuy nghiên, do hướng đề tài tập trung vào phân tích và dự báo cầu sản phẩm, nên nộidung ước lượng chưa sâu

Đề tài “ Phân tích và dự báo cầu thị trường cầu thị trường các sản phẩm tiêu

dùng của công ty cổ phẩn thương mại Cầu Giấy” Tác giả Nguyễn Thị Hồng

Thanh-Luận văn tốt nghiệp năm 2008 Đề tài rõ ràng về cơ sở lí luận cầu, các nhân tố ảnhhưởng đến cầu và phương pháp dự báo cầu Nhưng tác giả chưa sử dụng mô hinh kinh

tế lượng để ước lượng cầu sản phẩm

Đề tài” Phân tích và dự báo cầu về sản phẩm cà phê trên thị trường khu vực

phía Bắc của công ty TNHH sản xuất và thương mại Thái Hòa” Tác giả Phan Tiến

Ngũ- Luận văn tốt nghiệp năm 2008 Đề tài đã hệ thống được cơ sở lí luận về thịtrường, cầu thị trường, phương pháp dự báo cầu Nhưng tác giả cũng chưa sử dụng môhình kinh tế lượng để ước lượng và dự báo cầu sản phẩm Các đánh giá, dự báo mangtính định tính

Do đó, đề tài “ Ước lượng và dự báo cầu mặt hàng máy bộ đàm và thiết bị

radio của công ty thương mại dịch vụ Viễn Tín đến năm 2015” là đề tài mới mẻ và

có ý nghĩa thực tiễn cao Đề tài hệ thống lại lí luận cơ bản về cầu, ước lượng và dự báocầu sản phẩm Trong đề tài, tác giả đã sử dụng phương pháp điều tra phỏng vấn kếthợp với phần mềm SPSS, ứng dụng phần mềm kinh tế lượng để ước lượng và dự báocầu về máy bộ đàm Motorola của công ty đến năm 2015 Từ đó, giúp doanh nghiệp cócái nhìn tổng quát về tình hình hoạt động kinh doanh của công ty

2.5 Phân định nội dung nghiên cứu

Tác giả tập trung đi sâu vào ước lượng và dự báo cầu về máy bộ đàm Motorolatrên thị trường đến năm 2015

Trên cơ sở hệ thống lí luận về cầu, ước lượng và dự báo cầu, tác giả sẽ đi sâuvào nghiên cứu những nhân tố ảnh hưởng đến cầu máy bộ đàm Motorola của công ty,

từ đó, xây dựng mô hình ước lượng cầu về máy bộ đàm Motorola của công ty Để ướclượng cầu sản phẩm của công ty, đề tài sử dụng hai phương pháp chính là điều trakhách hàng và phân tích kinh tế lượng Sau khi điều tra ý kiến khách hàng, tác giả sẽdùng phầm mềm SPSS để đánh giấ tần suất và phân tích tường quan ý kiến đánh giákhách hàng về sản phẩm của công ty Tác giả sử dụng phần mềm SPSS để tiến hànhđánh giá tần suất, đánh giá tương quan trong phiếu điều tra khách hàng Mặt khác, trên

cơ sở số liệu thu thập được, tác giả sẽ dùng phầm mềm EVIEWS để xác định mô hìnhhàm cầu sản phẩm của công ty, xác định xu hướng và mức độ tác động của nhữngnhân tố đên lượng cầu của công ty, đánh giá độ co dãn cầu cầu ty

Căn cứ vào kết quả ước lượng, tác giả sẽ đánh giá thành công, hạn chế của công

ty, đồng thời , tác giả đi dự báo cầu về máy bộ đàm Motorola của công ty đến năm

2015 Từ đó, tác giả sẽ đưa ra một số giải pháp góp phần tiêu thụ máy bọ đàmMotorola và môt số giả pháp nhằm năng cao chất lượng công tác ước lượng và dự báocầu của công ty

CHƯƠNG 3:

PHÂN TÍCH VÀ ƯỚC LƯỢNG CẦU VỀ MÁY BỘ ĐÀM

MOTOROLA CỦA CÔNG TY THƯƠNG MẠI DỊCH VỤ VIỄN TÍN

TRONG GIAI ĐOẠN 2005-2009