chuyển dịch cơ cấu kinh tế và phương hướng phát triển các ngành, lĩnh vực kinh tế ở việt nam

Quan điểm, phương hướng và giải pháp chủ yếu đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế, phát huy vai trò của các ngành, lĩnh vực theo hướng phát triển bền vững 60ph 1.. Những thành tựu, hạn ch

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

KHOA QUẢN LÝ KINH TẾ

Người soạn: Ngơ Hồng Nhung

Đối tượng : Học viên trung cấp lý luận

HÀ NỘI, THÁNG 04/2012

BÀI 4CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ VÀ PHƯƠNG HƯỚNG PHÁT TRIỂN CÁC NGÀNH, LĨNH VỰC KINH TẾ Ở VIỆT NAM

Đối tượng học viên: Trung cấp lý luận chính trị - hành chính

Số tiết: 5 tiết

Giáo viên hướng dẫn: ĐÀO DUY DƯƠNG

Sinh viên thực hiện: NGƠ HỒNG NHUNG

Lớp: Quản lý kinh tế - K28

A CÁC BƯỚC THỰC HIỆN BÀI GIẢNG:

1 Đặt vấn đề

2 Nêu mục đích yêu cầu

3 Giới thiệu một số tài liệu tham khảo

4 Giới thiệu khái quát kết cấu nội dung bài

5 Thực hiện bài giảng

6 Tổng kết bài ( nhắc lại kiến thức trọng tâm )

7 Đưa ra hệ thống câu hỏi ôn tập

B PHƯƠNG PHÁP THỰC HIỆN BÀI GIẢNG:

1. Phương pháp giảng:

- Thuyết trình hoặc sử dụng Power point

- Đảm bảo sự tham gia tích cực của học viên bằng việc kết hợp

phương pháp hỏi – đáp và một số phương pháp dạy học tích cực khác

C Kết cấu nội dung, phân chia thời gian trọng tâm của bài

I Một số vấn đề lý luận cơ bản về cơ cấu kinh tế (75ph)

1 Các khái niệm

2 Những nhân tố chủ yếu ảnh hưởng đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế.

3 Phương pháp phân tích và đánh giá tính hợp lý của chuyển dịch cơ cấu kinh tế.

II Các ngành kinh tế và mối quan hệ giữa các ngành trong tổng thể

cơ cấu kinh tế (50ph)

1 Các ngành kinh tế trong tổng thể cơ cấu kinh tế.

2 Mối quan hệ giữa các ngành kinh tế trong tổng thể cơ cấu kinh tế.

III Tình hình chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở Việt Nam trong những năm đổi mới (40ph)

1 Những thành tựu trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế.

2 Những hạn chế.

IV Quan điểm, phương hướng và giải pháp chủ yếu đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế, phát huy vai trò của các ngành, lĩnh vực theo hướng phát triển bền vững (60ph)

1 Quan điểm chuyển dịch cơ cấu kinh tế.

2 Phương hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế, phát huy vai trò của ngành, lĩnh vực theo hướng phát triển bền vững.

3 Những giải pháp chủ yếu đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế, phát huy vai trò của ngành, lĩnh vực theo hướng phát triển bền vững ở Việt Nam.

CỤ THỂ:

MỤC ĐÍCH – YÊU CẦU:

- Nắm vững kiến thức cơ bản:

- Vận dụng vào thực tiễn:

TÀI LIỆU THAM KHẢO:

- Giáo trình trung cấp lý luận chính trị- Hành chính Quốc gia Hồ ChíMinh

- Giáo trình Chủ nghĩa xã hội khoa học - Hội đồng Trung ương biênsoạn giáo trình các bộ môn lý luận Mác – Lênin

- Một số tài liệu khác như: Tạp chí cộng sản, Báo Nhân Dân…cùngcác websie của chúng

BÀI GIẢNG CHI TIẾT

GIAN

1 Lời dẫn vào bài:

- Cơ cấu kinh tế xét về mặt bản chất, nó phản ánh trạng thái

phát triển nền kinh tế của một quốc gia Bất cứ quốc gia nào

muốn thoát khỏi tình trạng lạc hậu, vươn lên phát triển để phù

hợp với xu thế của thế giới cũng như trong nước, thì chuyển

dịch cơ cấu kinh tế là giải pháp cơ bản Vì vậy, chuyển dịch cơ

cấu kinh tế là một tất yếu trong quá trình phát triển

- Xuất phát điểm là một nước nông nghiệp lạc hậu, lại chịu ảnh

hưởng và hậu quả của mấy nghìn năm phong kiến và những

cuộc chiến tranh vệ quốc tàn khốc, Việt Nam sau khi giành độc

lập bắt tay vào quá trình xây dựng đất nước gặp muôn vàn khó

khăn…

Trong quá trình đó, bên cạnh những kết quả đạt được, có thể

nhìn thấy rõ rang, thì những yếu kém, hạn chế, những nguy cơ

rình rập, đẩy lùi nền kinh tế vẫn đang tồn tại…

Để hiểu rõ hơn thế nào là chuyển dịch cơ cấu kinh tế? Những

thành tựu, hạn chế của Đảng ta trong việc thúc đẩy chuyển

dịch cơ cấu kinh tế cũng như các biện pháp mà Đảng và nhà

nước chúng ta đã và sẽ làm trong tương lai để ổn định phát

triển kinh tế đất nước… Hôm nay, mời các bạn chúng ra sẽ

cùng đi nghiên cứu bài: “Chuyển dịch cơ cấu kinh tế và

phương hướng phát triển các ngành, lĩnh vực kinh tế ở Việt

Nam”.

10’

I Một số vấn đề lý luận c ơ bản về c ơ cấu kinh tế.

1 Các khái niệm.

a Khái niệm về cơ cấu kinh tế.

- Trước hết, để hiểu được khái niệm về cơ cấu kinh tế,

ta cần đi tìm hiểu: thế nào là cơ cấu?

- Theo quan điểm duy vật biện chứng, quan điểm hệ thống vàtrên nền tảng tư duy triết học thì mỗi hiện tượng hay sự vật làmột hệ thống Trong đó, các phần tử lien kết, phối hợp chặt chẽvới nhau tạo nên hệ thống trong thế vận động và phát triển

- Trong tiếng việt, cơ cấu thường được dựng để chỉ các bộphận cấu thành của một tổng thể nào đó

- Còn theo Mác: Cơ cấu là sự phân chia về chất và một tỷ lệ về

số lượng của những quá trình sản xuất xã hội…

- Từ những quan niệm trên, chúng ta có thể rút ra: Cơ cấu làmột thuật ngữ chỉ cấu trúc của một đối tượng bao gồm các bộphận hợp thành trong mối tương quan tỷ lệ về lượng và nhữngliên kết bên trong giữa các bộ phận đó

=> Cơ cấu kinh tế là tổng thể các bộ phận của nền kinh tế với

quy mô, vị trí, các quan hệ tỷ lệ tương đối ổn định hợp thành trong một thời kỳ nhất định

Bất cứ một hình thái kinh tế - xã hội nào cũng tồn tại một cơcấu kinh tế thích ứng hay phù hợp với kiểu tổ chức cua hìnhthái kinh tế- xã hội đó

18’

Các Mác đã viết: “ Cơ cấu kinh tế của xã hội là toàn bộ nhữngquan hệ sản xuất phù hợp với quá trình phát triển nhất định củacác lực lượng sản xuất vật chất”

Từ nội hàm của khái niệm cơ cấu kinh tế, có thể rút ra một sốnhận xét:

- Thứ nhất, cơ cấu kinh tế là tổng thể các bộ phận hợp thànhnền kinh tế, hàm chứa các ngành, lĩnh vực, thành phần kinh tế

có mối quan hệ biện chứng với nhau, thúc đẩy nhau cùng tồntại và phát triển trong tổng thể nền kinh tế quốc dân ở một thời

kỳ nhất định

- Thứ hai, cơ cấu kinh tế xét về mặt vật chất kỹ thuật, bao gồm:

cơ cấu kinh tế theo ngành, lĩnh vực, bộ phận trong nền kinh tếquốc dân Cơ cấu kinh tế theo quy mô, trình độ kỹ thuật – côngnghệ phản ánh mặt chất các ngành, lĩnh vực, bộ phận kinh tếtrong điều kiện tiềm năng thế mạnh về tự nhiên, kinh tế chínhtrị, xã hội của vùng, lãnh thổ và đặt trong mối quan hệ thốngnhất với tổng thể nền kinh tế quốc dân, khu vực và thế giới

- Thứ ba, cơ cấu kinh tế xét về mặt kinh tế - xã hội bao gồm :

cơ cấu theo thành phần kinh tế phản ánh vị trí, vai trò, chứcnăng sản xuất của các thành phần kinh tế cũng như khả năngđóng góp của từng thành phần kinh tế vào tăng trưởng, pháttriển kinh tế - xã hội Cơ cấu kinh tế theo trình độ phát triểnphản ánh năng lực phát triển cả về bề rộng lẫn chiều sâu củacác ngành, lĩnh vực, bộ phận hợp thành tổng thể nền kinh tếquốc dân

- Cơ cấu kinh tế phản ánh trạng thái phát triển của nền kinh tế

ở một giai đoạn cụ thể

b Khái niệm về chuyển dịch cơ cấu kinh tế.

- Cơ cấu kinh tế có thể hiểu một cách chung nhất như sau:Chuyển dịch cơ cấu kinh tế là sự biến đổi cơ cấu kinh tế từtrạng thái này sang trạng thái khác trên cơ sở phù hợp với điềukiện khách quan và chủ quan, đảm bảo cho nền kinh tế pháttriển Đặc biệt sự biến đổi đó là nhằm phát triển với trình độphát triển mới của nền kinh tế hiện nay

- Những hình thái kinh tế - xã hội khác nhau tồn tại những cơcấu kinh tế khác nhau Cơ cấu kinh tế còn biến đổi tùy theođiều kiện khách quan và chủ quan trong và ngoài nước Do đó,

cơ cấu kinh tế không tồn tại vĩnh viễn

- Sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế bao hàm cả sự biến đổi về mặtlượng và mặt chất của cơ cấu kinh tế

- Về mặt lượng: đó là sự biến đổi về số lượng, quy mô, tỷ trọnggiữa các ngành, lĩnh vực, bộ phận hợp thành cơ cấu kinh tế ; sựbiến đổi của mối liên kết nội tại ( cả dầu vào và đầu ra) giữacác ngành, bộ phận, lĩnh vực của cơ cấu kinh tế

- Về mặt chất: đó là sự biến đổi về nhiều mặt, trong đó quantrọng nhất là sự biến đổi về mặt kĩ thuật – công nghệ sử dụngtrong các ngành, lĩnh vực, bộ phận của nền kinh tế tạo ra hànghóa, dịch vụ có chất lượng cao, có giá trị gia tăng cao

- Năng lực đóng góp của các ngành, lĩnh vực, bộ phận vào tăngtrưởng, phát triển kinh tế cũng như sức lan tỏa, tác động củacác ngành, lĩnh vực, bộ phận với nhau, đảm bảo cho nền kinh

tế phát triển theo xu hướng bền vững

- Như vậy chuyển dịch cơ cấu kinh tế không phải là tự thân,đặc biệt trong điều kiện phát triển nhảy vọt của cuộc cách

mạng và công nghệ, quá trình toàn cầu hóa và hội nhập kinh tếquốc tế, bất cứ một nhà nước nào cũng cần phải tác động tớichuyển dịch cơ cấu kinh tế nhằm thực hiện được mục tiêu,chiến lược phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ môi trường như

a Chiến lược, mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của một quốc gia.

Chiến lược mục tiêu, định hướng phát triển kinh tế - xãhội của quốc gia có ảnh hưởng quyết định tới chuyển dịch cơcấu kinh tế Nó đóng vai trị thúc đẩy như một chất xúc tác đốivới sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế

Về bản chất, cơ cấu kinh tế là sự biểu hiện tập trungchiến lược phát triển kinh tế - xã hội của một quốc gia Các chủthể của quốc gia đó, mà đại diện là nhà nước chính là người đềxướng, xây dựng và hoàn thiện chiến lược phát triển kinh tế -

xã hội

Mục tiêu, nội dung, định hướng của chiến lược phát triểnkinh tế - xã hội càng rõ ràng, có chất lượng cao càng tạo điềukiện để xây dựng, hoàn thành cơ cấu kinh tế hợp lý sẽ gópphần to lớn vào quá trình thực hiện tốt chiến lược phát triểnkinh tế - xã hội của đất nước

20’

Trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, nhà nướcđóng vai trị hết sức quan trọng trong quá trình xây dưng, chỉđạo và tổ chức thực hiện chiến lược phát triển kinh tế - xã hộinói chung, chuyển dịch cơ cấu kinh tế hợp lý nói riêng Thôngqua các công cụ kinh tế và phi kinh tế, nhà nước định hướng,chi phối việc xây dựng cơ cấu kinh tế và tổ chức thực hiệnchuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng tiến bộ ở tất cả cácngành, lĩnh vực, bộ phận của nền kinh tế quốc dân.

b Trình độ phát triển của lực lượng sản xuất và đặc điểm của các nguồn lực phát triển kinh tế

Trình độ phát triển của lực lượng sản xuất và đăc điểmcủa các nguồn lực trong phát triển kinh tế có vai trò quyết địnhtới quá trình xây dựng, hình thành và chuyển dịch cơ cấu kinhtế

Lưc lượng sản xuất phát triển có ảnh hưởng trực tiếp tớiquá trình hình thành cơ cấu kinh tế và chuyển dịch cơ cấu kinh

tế theo hướng hiện đại

Khi lực lượng sản xuất phát triển, việc cải tiến, phátminh ra các loại máy móc, thiết bị, công nghệ mới hiện đại sẽlàm biến đổi cơ bản quy mô cơ cấu, cách thức sản xuất Nó sẽlàm gia tăng năng suất, chất lượng sản xuất, kinh doanh củacác ngành, lĩnh vực, bộ phận trong cơ cấu kinh tế mới với vịtrí, tỷ trọng các ngành, lĩnh vực, bộ phận phù hợp và thích ứngvới yêu cầu phát triển của lực lượng sản xuất, thỏa mãn nhucầu tiêu dùng của xã hội

Quá trình thay đổi hay chuyển dịch cơ cấu kinh tế diễn

ra một cách khách quan, được chủ thể ( nhà nước) định hướng

và dẫn dắt hình thành cơ cấu kinh tế mới

Đặc điểm của các nguồn lực phục vụ phát triển kinh tếảnh hưởng tới hình thành cơ cấu kinh tế Bất cứ một quốc gianào xây dựng chiến lược phát triển kinh tế - xã hội nói chung,

cơ cấu kinh tế nói riêng cũng phải dựa vào nguồn lực hiện có.Các nguồn lực vật chất và phi vật chất của một quốc gia chính

là lợi thế, là tiềm năng để hình thành cơ cấu kinh tế và chuyểndịch cơ cấu kinh tế Không thể xây dựng cơ cấu kinh tế hợp lýkhi không dựa vào các nguồn lực

c Yêu cầu của thị trường và khả năng tiêu dùng của xã hội.

- Yêu cầu của thị trường và khả năng tiêu dùng của xã hội lànhân tố tác động trực tiếp thường xuyên tới việc hình thành cơcấu kinh tế và xu hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế

- Thị trường và khả năng tiêu dùng của xã hội chính là đơn đặthàng cho tất cả các chủ thể sản xuất – kinh tế thuộc mọi ngành,mọi lĩnh vực, bộ phận của nền kinh tế quốc dân Vì vậy, yêucầu của thị trường và khả năng tiêu dùng của xã hội địnhhướng , dẫn dắt quá trình hình thành cơ cấu kinh tế và chuyểndịch cơ cấu kinh tế

* Cụ thể: Yêu cầu của thị trường và khả năng tiêu dùng của xãhội tác động trực tiếp tới sự hình thành quy mô, tỷ trọng, vị trí,vai trò chức năng, quyết định chất lượng hình thành và pháttriển các ngành, lĩnh vực ,bộ phận của cơ cấu nền kinh tế quốcdân

d Môi trường, thể chế kinh tế.

- Môi trường kinh tế:

Môi trường, thể chế kinh tế có ảnh hưởng gián tiếp song

vô cùng quan trọng trong việc hình thành cơ cấu kinh tế vàchuyển dịch cơ cấu theo hướng hiện đại hóa

Nhìn dưới góc độ thúc đẩy sự hình thành cơ cấu kinh tế

và chuyển dịch cơ cấu kinh tế bao gồm các loại môi trườngsau: môi trường kinh tế, môi trường pháp lý, môi trường chínhtrị - xã hội

Nếu môi trường kinh tế tốt, các nguồn lực được khaithác, sử dụng hiệu quả, nhất là nguồn lực về tài chính sẽ tạođiều kiện vậy chất thuận lợi cho xây dựng và chuyển dịch cơcấu kinh tế theo hướng hiện đại, phát huy được sức mạnh cácngành, lĩnh vực, bộ phận của nền kinh tế quốc dân

Nếu môi trường chính trị - xã hội thuận lợi, ổn định vàphát triển, với nguồn lưc con người là chủ yếu được phát huy

sẽ có tác động tích cực tới hình thành và chuyển dịch cơ cấukinh tế theo hướng hiện đại có cơ cấu kinh tế hợp lý, hiệu quả

Nếu môi trường pháp lý mạnh, hành lang pháp lý thôngthoáng sẽ vừa thúc đẩy vừa ngăn chặn và đẩy lùi những tiêucực có thể xảy ra trong quá trình xây dựng cơ cấu kinh tế hợp

lý và chuyển dịch cơ cấu kinh tế một cách hiệu quả Còn ngượclại, nếu môi trường kinh tế hạn chế, môi trường pháp lý khôngthuận lợi sẽ ảnh hưởng tiêu cực tới việc xây dựng cơ cấu kinh

tế hợp lý và chuyển dịch hiệu quả cơ cấu kinh tế

- Thể chế kinh tế:

Thể chế kinh tế ảnh hưởng tới việc xây dựng cơ cấu kinh

tế hợp lý và chuyển dịch cơ cấu kinh tế hiệu quả

Thể chế kinh tế chủ yếu trong xây dựng, chuyển dịch cơcấu kinh tế gồm có tổ chức bộ máy của các cấp, các ngành, cáclĩnh vực, bộ phận của nền kinh tế Trong đó, nhà nước đóng vaitrị quan trọng trong việc định hình cơ cấu kinh tế, thúc đẩychuyển dịch cơ cấu kinh tế Thông qua cơ chế, chính sách các

công cụ điều tiết vĩ mô nhà nước có thể tác động tới việc mởrộng hay thu hẹp ngành, lĩnh vực, bộ phận của cơ cấu kinh tế.

e Xu hướng toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế.

Xu thế toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế chi phối

sự hình thành cơ cấu kinh tế và xu hướng chuyển dịch cơ cấukinh tế

Trong nền kinh tế hiện nay, bất cứ một quốc gia nàomuốn tồn tại và phát triển cần phải tích cực và chủ động hộinhập kinh tế quốc tế

Toàn cầu hóa là xu hướng tất yếu khách quan lôi cuốntất cả các nước cùng tham gia vào phát triển thị trường toàncầu Do đó, mỗi quốc gia cần phải xác định về lợi thể cạnhtranh trong phát triển ngành, lĩnh vực, bộ phận kinh tế quốcdân; tìm ra khâu đột phá, tận dụng thời cơ để phát huy lợi thế

và huy động, sử dụng các nguồn lực do toàn cầu hóa mang lại,song song với đó là sự nhận thức điểm yếu để hạn chế nhữngtác động tiêu cực do toàn cầu hóa gây ra

Như vậy toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế có tácđộng mạnh tới việc hình thành cơ cấu kinh tế và chuyển dịch

cơ cấu kinh tế theo hướng hiện đại hóa

3 Phương pháp phân tích và đánh giá tính hợp lý của chuyển dịch cơ cấu kinh tế.

a Quan niệm về cơ cấu kinh tế hợp lý.

Một cơ cấu kinh tế được gọi là hợp lý là cơ cấu kinh tếphát huy được sức mạnh của tất cả các ngành, lĩnh vực, bộphận lãnh thổ vùng, thành phần kinh tế của nền kinh tế quốcgia trong điều kiện tiềm năng, thế mạnh và điều kiện tự nhiên,

kinh tế, chính trị - xã hội hướng tới mục tiêu tăng trưởng kinh

tế cao, ổn định, phát triển xã hội và bảo vệ môi trường

Hay nói cách khác, cơ cấu kinh tế hợp lý là cơ cấu kinh

tế hướng tới mục tiêu phát triển bền vững về kinh tế, xã hội vàbảo vệ môi trường

Một cơ cấu kinh tế hợp lý phải đảm bảo các yêu cầu sau:

- Phù hợp với các quy luật khách quan

- Góp phần khai thác, sử dụng hợp lý các nguồn lựctrong và ngoài nước ở tất cả các ngành, vùng lãnh thổ, thànhphần kinh tế

- Tạo lập cơ sở kinh tế - xã hội để thực hiện mục tiêuđịnh hướng chính trị

- Góp phần tăng trưởng kinh tế cao, phát triển bền vững

- Phù hợp với xu thế chuyển dịch cơ cấu kinh tế thế giớitrong điều kiện toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế

b Phương hướng phân tích và đánh giá tính hợp lý của cơ cấu kinh tế.

Để phân tích và đánh giá tính hợp lý của chuyển dịch cơcấu kinh tế có khá nhiều phương pháp Tuy nhiên, phươngpháp cơ bản và phổ biến là dựng các chỉ tiêu về định tính vàđịnh lượng để phân tích, đánh giá tính hợp lý của vấn đề này

Phương pháp phân tích cơ cấu kinh tế.

- Phân tích cơ cấu kinh tế theo ngành, lĩnh vực, bộ phận

Phân tích cơ cấu kinh tế theo ngành, lĩnh vực, bộ phậnbao gồm các chỉ tiêu chủ yếu sau:

+ Cơ cấu ngành, lĩnh vực, bộ phận phân chia theo GDP

+ Cơ cấu ngành, lĩnh vực, bộ phận phân chia theo giá trịsản xuất

15’

+ Cơ cấu lao động phân chia theo ngành, lĩnh vực, bộphận.

+ Tỷ trọng giá trị xuất khẩu của ngành, lĩnh vực, bộphận của nền kinh tế

- Phân tích cơ cấu kinh tế theo thành phần kinh tế

Nó bao gồm các chỉ tiêu sau:

+ Tỷ trọng đóng góp của từng thành phần kinh tế trongGDP hoặc trong giá trị sản xuất (GO) của nền kinh tế

+ Tỷ trọng vốn đầu tư phân chia theo thành phần kinh tế.+ Tỷ trọng lao động phân chia theo từng thành phần kinhtế

+ Tỷ trọng đóng góp vào giá trị xuất khẩu của từngthành phần kinh tế

- Phân tích cơ cấu kinh tế theo vùng, lãnh thổ

Phương pháp này bao gồm các tiêu chí:

+ Tỷ trọng đóng góp vào từng vùng, lãnh thổ vào GDP

cả nước

+ Tỷ trọng vốn đầu tư vào các vùng, lãnh thổ trong tổng

số vốn đầu tư cả nước

+ Tỷ trọng lao động của từng vùng, lãnh thổ trong tổng

-Về hiệu quả kinh tế

Hiệu quả kinh tế của chuyển dịch cơ cấu kinh tế là

năng lực đóng góp của các ngành, lĩnh vực, bộ phận vào tăngtrưởng kinh tế Đó còn là khả năng cạnh tranh và chiếm lĩnh thịtrường, năng suất lao động, lợi nhuận và thu nhập của các tầnglớp dân cư.

-Về hiệu quả chính trị xã hội:

Điều đó được thể hiện ở vị thế, vai trò của ngành, lĩnhvực bộ phận trong phạm vi quốc gia, khu vực và thế giới Hiệuquả chính trị - xã hội còn là năng lự tcạo việc làm của ngành,lĩnh vực, bộ phận của nền kinh tế Mức độ thu hẹp về thu nhập,

về trình độ phát triển giữa các vùng, miền và ngay trong phạm

vi ngành, lĩnh vực, bộ phận

-Về tác động môi trường:

Tính hợp lí, hiệu quả của chuyển dịch cơ cấu kinh tếđược xác định bởi mức độ sử dụng các nguồn lực, đặc biệt làtài nguyên để sản xuất ra một đơn vị sản phẩm, tỷ lệ che phủrừng, mức độ ô nhiễm môi trường, đất nước

3 II.Các ngành kinh tế và mối quan hệ giữa các ngành trong tổng thể cơ cấu kinh tế.

1.Các ngành kinh tế trong tổng thể cơ cấu kinh tế.

Cơ cấu kinh tế theo ngành của nước ta bao gồm: Nôngnghiệp, công nghiệp, dịch vụ Mỗi ngành có những đặc điểm

và vai trò riêng trong nền kinh tế đất nước Tuy nhiên, chúnglại có mối quan hệ qua lại, bổ sung, thúc đẩy nhau cùng pháttriền

25’

a Ngành nông nghiệp trong phát triển kinh tế.

Nông nghiệp là ngành sản xuất vật chất cơ bản của xãhội, tạo ra nông phẩm hàng hóa phục vụ sản xuất và đời sốngcủa con người Nông nghiệp là tiền đề cơ bản đảm bảo sự pháttriển và chuyển dịch cơ cấu kinh tế vững chắc

Việt Nam với điểm xuất phát là một nước nôngnghiệp lạc hậu, lại chịu ảnh hưởng nặng nề của các cuộc chiếntranh vệ quốc Hiện nay, với hơn 60% số dân sống ở nôngthôn, nông nghiệp luôn được xem là mặt trận quan trọng.Trong thời kì đổi mới, nông nghiệp cần phải được củng cố vàquan tâm hơn nữa để thực hiện mục tiêu công nghiệp hóa, hiệnđại hóa nông thôn

Nông nghiệp có những vai trò cơ bản sau đây:

- Nông nghiệp cung cấp lương thực, thực phẩm phục vụsản xuất và đời sống của nhân dân

- Nông nghiệp cung cấp nguyên liệu phát triển côngnghiệp, tiểu thủ công nghiệp, tạo mở việc làm cho dân cư

- Nông nghiệp tạo tiền đề tích lũy vốn phục vụ côngnghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

- Nông nghiệp nông thôn là khu vực cung cấp lao độngphục vụ phát triển ở các ngành kinh tế và các hoạt động khác

- Nông nghiệp nông thôn là thị trường tiêu thụ rộng lớnhàng hóa công nghiệp và dịch vụ

- Nông nghiệp tham gia vào quá trình bảo vệ môi trường

hình thành và phát triển các mô hình kinh tế mới (khu côngnghiệp, trang trại, doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp tưnhân) hoạt động có hiệu quả thu hút nhiều lao động nông thôn,tạo ra nhiều sản phẩm cho nền kinh tế Kết cấu kinh tế - xã hội

ở nông thôn có nhiều thay đổi, hệ thống điện, đường trườngtrạm, cơ sở y tế, nước sạch, môi trường được quan tâm và đẩymạnh Công tác xóa đói giảm nghèo đạt thành tựu đáng kể, tỷ

lệ hộ nghèo giảm

Năm 2011 Việt Nam đạt mức tăng trưởng GDPkhoảng 6%, đây là mức tăng khá cao trong điều kiện phải tậptrung kiềm chế lạm phát Theo đó, ngành nông nghiệp đạt mức

kỷ lục về sản lượng lương thực (42,2 triệu tấn), tăng 2,2 triệutấn so với năm 2010, tạo điều kiện bảo đảm an ninh lươngthực, ổn định xã hội ở nông thôn và cả nước, tăng xuất khẩu vànguồn thu ngoại tệ cho đất nước

b Ngành công nghiệp trong phát triển kinh tế:

Công nghiệp là ngành sản xuất vật chất cơbản trong nền kinh tế quốc dân, tạo ra sản phẩm hànghóa công nghiệp phục vụ cho sản xuất chính côngnghiệp, ngành nông nghiệp, dịch vụ và các lĩnh vực, bộphận khác của nền kinh tế Công nghiệp giúp chuyểndịch cơ cấu kinh tế nhanh và bền vững

Công nghiệp có vai trò to lớn trong nền kinh

tế đất nước:

- Công nghiệp là ngành có năng suất cao, giá trịgia tăng lớn nên đóng góp chính yếu vào tăng trưởng,phát triển kinh tế Công nghiệp nâng cao tiềm lực vàsức mạnh kinh tế của đất nước

- Sự phát triển mạnh mẽ của công nghiệp thúc đẩyngành nông nghiệp và dịch vụ phát triển theo hướnghiện đại.

- Việc hình thành các khu công nghiệp, khu chếxuất tập trung thúc đẩy quá trình đô thị hóa Đồng thờiquá trình đô thị hóa nhanh sẽ thúc đẩy việc hình thànhcác trung tâm thương mại, tài chính - ngân hàng, bảohiểm, thông tin tác động tích cực tới sự phát triềnnăng động, hiệu quả của ngành công nghiệp

- Công nghiệp là ngành tạo ra nhiều sản phẩmxuất khẩu có giá trị, nâng cao khả năng tích lũy ngoại

tệ, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi để hội nhập kinh tếquốc tế

- Sự phát triển của ngành công nghiệp tạo ranhiều ngành nghề mới, góp phần giải quyết việc làm,tăng thu nhập của đời sống nhân dân

Sản xuất công nghiệp năm 2011 có nhữngchuyển biến đáng kể, năng lực sản xuất, cơ cấu ngànhthay đổi theo chiều hướng tích cực Giỏ trị sản xuấtcông nghiệp toàn ngành ước đạt 912,55 nghìn tỷ đồng,tăng 12,7% so với cùng kỳ, trong đó: khu vực kinh tếNhà nước tăng 3,0%; khu vực kinh tế ngồi Nhà nướctăng 15,4%; khu vực có vốn đầu tư nước ngoài tăng15,8%

Về cơ cấu ngành kinh tế, mặc dù trong bối cảnh

kinh tế gặp nhiều khó khăn nhưng tốc độ tăng của cácngành kinh tế chuyển biến theo hướng tích cực, giảmdần khai thác khoáng sản, gia tăng công nghiệp chế

biến, chế tạo: công nghiệp khai khoáng giảm 0,1%;công nghiệp chế biến, chế tạo tăng 9,5%; công nghiệpsản xuất, phân phối điện, gas, nước tăng 10%.

c Ngành dịch vụ trong phát triển nền kinh tế quốc dân.

Dịch vụ là những hoạt động lao động tạo ra sảnphẩm hàng hóa không tồn tại dưới dạng vật thể nhằmthỏa mãn kịp thời, thuận lợi, hiệu quả hơn cho sản xuất

và đời sống nhân dân

Vai trò của dịch vụ trong phát triển kinh tếđược thể hiện như sau:

- Dịch vụ đóng góp vào tăng trưởng phát triểnkinh tế Khi trình độ kinh tế phát triển càng cao, mứcđóng góp của ngành dịch vụ cho tăng trưởng phát triểnkinh tế càng cao

- Dịch vụ phát triển làm biến đổi cơ cấu kinh tếtheo hướng tiến bộ, hiệu quả Đó là việc giảm tỉ trọngtrong ngành nông nghiệp, tăng tỉ trọng trong ngànhcông nghiệp và dịch vụ

- Dịch vụ phát triển góp phần đảm bảo tiến bộ xãhội và công bằng xã hội

- Dịch vụ phát triển tạo ra nhiều việc làm,vtăngthu nhập, cải thiện đời sống nhân dân

- Dịch vụ phát triển góp phần làm biến đổi sâusắc chất lượng nguồn nhân lực, thúc đẩy nâng cao sứccạnh tranh của nền kinh tế, thúc đẩy các ngành, lĩnhvực, bộ phận của nền kinh tế phát triển năng động, hiệuquả, đảm bảo chủ động hội nhập kinh tế quốc dân

Nhà nước đã có nhiều chủ trương, chính sách tạo điềukiện thuận lợi cho hoạt động dịch vụ phát triển, nhờ vậy khuvực dịch vụ đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu sản xuất, tiêudùng và đời sống dân cư, góp phần đẩy nhanh tăng trưởng kinhtế…

Tỷ trọng khu vực dịch vụ trong GDP đã tăng từ 33,1%năm 1988 lên 38,1% năm 2005 Các ngành dịch vụ đã pháttriển đa dạng hơn, đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu của sảnxuất và đời sống Ngành du lịch, bưu chính viễn thông pháttriển với tốc độ nhanh Các ngành dịch vụ tài chính, ngân hàng,

tư vấn pháp lý có bước phát triển theo hướng tiến bộ, hiệuquả

Cơ cấu ngành dịch vụ Việt Nam đa dạng với nhiềuphân ngành dịch vụ khác nhau Tuy nhiên hiện nay, Việt Namchỉ tập trung ở hai công đoạn lắp ráp và gia công chế biến Cácdịch vụ khác như nghiên cứu khoa học, thiết kế kiểu dáng haytiếp thị, nghiên cứu thị trường… đều kém phát triển Các phânngành dịch vụ quan trọng như tài chính, viễn thông, cơ sở hạtầng…chưa đủ mạnh Đến nay cả dịch vụ vận tải và dịch vụviễn thông mới chỉ chiếm 9,6% trong toàn ngành dịch vụ vàdịch vụ tài chính chỉ chiếm 5%

2 Mối quan hệ giữa các ngành kinh tế trong tổng thể

cơ cấu kinh tế.

Như đã nói ở trên, xét dưới góc độ ngành, cơ cấukinh tế bao gồm: Nông nghiệp, công nghiệp và dịch vụ Cácngành có mối quan hệ gắn bó hữu cơ với nhau, thúc đẩy nhaucùng tồn tại và phát triển trong thực thể nền kinh tế quốc dân

Sự phát triển hiệu quả của các ngành sẽ nâng cao sức mạnh 25’