quản lý nhà nước đối với kinh doanh mặt hàng đường ăn trên thị trường nội địa

Từ những lý luận nghiên cứu, tác giả đi tìm hiểu thực trạng công tác QLNN đối với kinh doanh mặt hàng đường ăn trên thị trường nội địa, từ những kết luận và phát hiện qua nghiên cứu về n

MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN

TÓM LƯỢC

LỜI CẢM ƠN

Qua luận văn, tác giả nghiên cứu những nội dung lý luận liên quan đến QLNN nói chung và kinh doanh mặt hàng đường ăn Từ những lý luận nghiên cứu, tác giả đi tìm hiểu thực trạng công tác QLNN đối với kinh doanh mặt hàng đường ăn trên thị trường nội địa, từ những kết luận và phát hiện qua nghiên cứu về những tồn tại và bất cập trong công tác QLNN tác giả đã đề xuất một số phương hướng và giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý nhà nước đối với kinh doanh mặt hàng đường

ăn trên thị trường nội địa đến năm 2015 và tầm nhìn 2020 114

Tuy nhiên, do hạn chế về nguồn kinh phí, thời gian tìm hiểu và năng lực nghiên cứu nên đề tài không thể tránh khỏi những thiếu sót và hạn chế Tác giả rất mong nhận được sự góp ý của các thầy cô giáo, các nhà khoa học cùng các đồng nghiệp, học viên để đề tài được hoàn thiện hơn 114

13) Thủ tướng Chính phủ (1999), Chỉ thị số 27/1999/CT-TTg ngày 23 tháng 9 năm 1999 về một số biện pháp đẩy mạnh thực hiện chương trình mía đường, Hà Nội; 115

14) Thủ tướng Chính phủ (2004), Quyết định số 28/2004/QĐ-TTg ngày 04 tháng 3 năm 2004 về tổ chức lại sản xuất và thực hiện một số giải pháp xử lý khó khăn đối với các nhà máy và công ty đường, Hà Nội; 115

15) Thủ tướng Chính phủ (2010), Quyết định số 26/2007/QĐ-TTg phê duyệt quy hoạch phát triển mía đường đến năm 2010 và định hướng đến năm 2020, Hà Nội; 116

22) Một số trang wed: 116

- http://vinasugar.vn; 116

- http://chinhphu.vn; 116

- http://vnexpress.net; 116

- http://vneconomy.vn 116

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

Nam Á

Bảng 3.9 Thuế suất nhập khẩu đường ngoài hạn ngạch Error: Reference source not found

Bảng 3.10 Thuế suất nhập khẩu đường của Việt Nam để thực hiện hiệp định CEPT/AFTA giai đoạn 2006-2013 Error: Reference source not found

Bảng 3 11 Bảng tổng hợp so sánh các chỉ tiêu đạt được của cả nước Error: Reference source not found

Bảng 3.12 Đánh giá về sự phối hợp của các cơ quan nhà nước trong việc QLNN đối với hoạt động kinh doanh mặt hàng đường ăn Error: Reference source not found

Bảng 3.13. Đánh giá về mức độ tiến hành công tác kiểm tra, giám sát hoạt động kinh doanh mặt hàng đường ăn Error: Reference source not found Bảng 4.1 Thống kê và dự báo phát triển dân số Việt Nam đến năm 2020 Error: Reference source not found

Bảng 4.2 Dự báo tăng trưởng GDP và GDP bình quân/người của Việt Nam đến năm 2020 Error: Reference source not found Bảng 4.3 Tổng hợp nhu cầu sử dụng đường 2011 theo ngành hàng sản xuất

Error: Reference source not found Bảng 4.4 Dự báo nhu cầu tiêu thụ đường của Việt Nam tới năm 2020 Error: Reference source not found

Bảng 4 5 Kế hoạch sản xuất các nhà máy đường đến năm 2015 và năm 2020

Error: Reference source not found

DANH MỤC SƠ ĐỒ HÌNH VẼ

Sơ đồ: 3.1 Sơ đồ hệ thống phân phối mặt hàng đường ăn trên thị trường nội địa

Error: Reference source not found

Sơ đồ 3.2 Sơ đồ các cấp quản lý nhà nước đối với kinh doanh mặt hàng đường

ăn trên thị trường nội địa Error: Reference source not found Biểu đồ 3.1 Cơ cấu nhập khẩu các loại đường Error: Reference source not found

Biểu đồ 3.2 Các thị trường nhập khẩu đường thô chủ yếu của Việt Nam năm

2011 Error: Reference source not found Biều đồ 3.3 mức tiêu thụ đường bình quân đầu người từ năm 2007 - 2011

Error: Reference source not found Biểu đồ 3.4. Đồ thị giá bán lẻ đường kính trắng, đường tinh luyện Error: Reference source not found

Biểu đồ 3.5 M ức độ hợp lý của mô hình tổ chức QLNN đối với kinh doanh mặt hàng đường ăn trên thị trường nội địa Error: Reference source not found Biểu đồ 3.6 Đánh giá về sự phối hợp của các cơ quan nhà nước trong việc QLNN đối với hoạt động kinh doanh mặt hàng đường ăn Error: Reference source not found

Biểu đồ 3.7 Nhận định của cán bộ QLNN đối với các biện pháp bình ổn giá đường

Error: Reference source not found Biểu đồ 3.8 Nhận định của DN kinh doanh, phân phối đối với các biện pháp bình ổn giá đường Error: Reference source not found Biểu đồ 3.9 Đánh giá về mức độ tiến hành công tác kiểm tra, giám sát hoạt động kinh doanh mặt hàng đường ăn Error: Reference source not found

CHƯƠNG I TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI “QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI KINH DOANH MẶT HÀNG ĐƯỜNG ĂN TRÊN THỊ TRƯỜNG

NỘI ĐỊA”

1.1 Tính cấp thiết nghiên cứu đề tài

Ngành mía đường Việt nam đã thực sự phát triển sau “Chương trình quốc gia

1 triệu tấn đường” ra đời vào năm 1995 với mục tiêu sản xuất 1 triệu tấn đường/năm thay thế nhập khẩu Từ đó tới nay, mục tiêu về sản lượng cơ bản đã hoàn thành, song một nghịch lý đang tồn tại là ngành mía đường tuy có nhiều lợi thế về đất đai, nguồn lực, khí hậu nhưng cung (từ 0,9 triệu tấn đến trên 1,2 triệu tấn) vẫn chưa đáp ứng đủ cầu (dao động từ 1,2 – 1,3 triệu tấn) trong nước

Mặt hàng đường là một trong những mặt hàng thiết yếu cần có sự quản lý, điều tiết của nhà nước để đảm bảo cân đối cung – cầu Các chính sách của nhà nước

để phát triển kinh doanh đường ăn trong thời gian qua đã phần nào phù hợp với quy hoạch chuyển đổi cơ cấu nông nghiệp và kinh tế nông thôn theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa Nhà nước hỗ trợ một phần đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng giao thông nhằm đảm bảo lưu thông đường ăn được thông suất; đầu tư thủy lợi vùng mía tập trung đảm bảo nguồn cung nguyên liệu cho các nhà máy đường; nghiên cứu, chuyển giao tiến bộ khoa học và công nghệ, nhằm nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả sản xuất mía đường Khuyến khích các thành phần kinh tế đầu tư phát triển mía đường, đảm bảo cân đối, hài hòa lợi ích giữa nhà máy sản xuất đường với người trồng mía, thương nhân và người tiêu dùng đường ăn, Vậy tại sao cần phải QLNN về mặt hàng đường ăn?

Hàng năm Việt Nam vẫn phải nhập khẩu một lượng đường nhất định để đáp ứng nhu cầu tiêu dùng trong nước

Giá đường trong nước chịu nhiều tác động từ giá đường thế giới, bên cạnh đó vẫn còn hiện tượng các trung gian trong kênh phân phối, các thương nhân, nhà bán buôn lớn đầu cơ, găm hàng gây lũng đoạn thị trường

Chi phí cho vận chuyển, lưu thông đường ăn chưa đảm bảo tính kịp thời với chi phí thấp Đường kém chất lượng, không đảm bảo chất lượng do vận chuyển, bảo quản không đúng quy trình vẫn được đưa ra thị trường bán tới tay người tiêu dùng.

Đường dự trữ, đường tồn kho cuối niên vụ chưa phản ánh đúng thực trạng cung-cầu thị trường, mà chịu nhiều ảnh hưởng từ những tin đồn, thông tin sai lệch, những dự báo không đúng làm ảnh hưởng tới quá trình lưu thông, chưa góp phần thúc đẩy quá trình tái sản xuất và tiết kiệm chi phí trong hoạt động kinh doanh mặt hàng này

Đường nhập lậu từ Thái lan qua biên giới đường bộ Tây nam đang lan tràn trên thị trường với số lượng lớn gây ảnh hưởng không nhỏ tới kinh doanh đường, tới các hộ trồng mía nguyên liệu cũng như các ngành sản xuất khác có nguyên liệu đầu vào là đường

Cạnh tranh ngày càng trở nên gay gắt không chỉ từ các đối thủ trong khu vực

mà còn cả trên thế giới Theo cam kết với AFTA từ năm 2010 trở đi, thuế suất thuế nhập khẩu tất cả các loại đường đều là 5% Theo cam kết gia nhập WTO, tại thời điểm gia nhập (2007), hạn ngạch nhập khẩu đường thô và đường tinh luyện của Việt Nam là 55.000 tấn và con số này sẽ tăng 5% - 10% mỗi năm Thuế suất thuế nhập khẩu đường trong hạn ngạch là 25% đối với đường thô và 60% đối với đường tinh luyện từ mía

Sản xuất mía đường đang gặp khó khăn về tiêu thụ sản phẩm, giá thành sản xuất cao, nhiều nhà máy có nguy cơ không trả được nợ vốn vay nước ngoài nhập thiết bị trả chậm và vốn vay trong nước đầu tư xây dựng nhà máy

Chưa có quỹ bình ổn cho ngành đường, giá mua mía nguyên liệu vẫn chưa được quy định cụ thể Nhà nước chỉ khuyến cáo giá mua 1 tấn mía tương đương với 55-60 kg đường, còn chưa có cơ quan nào đứng ra kiểm tra, giám sát nên người trồng mía thường bị chèn ép và chịu thiệt

Nhằm giải đáp được câu hỏi cũng như các thắc mắc trên cao học viên đã

chọn tên đề tài nghiên cứu: “Quản lý nhà nước đối với kinh doanh mặt hàng đường ăn trên thị trường nội địa”.

1.2 Tổng quan tình hình nghiên cứu đề tài trong và ngoài nước

- Tình hình trên thế giới

Theo những nguồn tài liệu thu thập được thì cho đến hiện nay, trên thế giới chưa có tác giả nào có công trình nghiên cứu về vấn đề quản lý nhà nước đối với kinh doanh mặt hàng đường ăn Hơn nữa, với vấn đề nghiên cứu chỉ giới hạn trên thị trường nội địa Do đó, hiện tại chưa có một công trình khoa học trên thế giới đề cập tới vấn đề này

- Tình hình ở Việt Nam

Cho đến nay ở trong nước chưa có một đề tài hay công trình nghiên cứu nào trực tiếp về vấn đề quản lý nhà nước (QLNN) đối với mặt hàng đường ăn Nhưng

đã có một số công trình nghiên cứu liên quan như sau:

- Đề tài nghiên cứu khoa học cấp bộ “Nghiên cứu đánh giá thực trạng và đề xuất các giải pháp góp phần bình ổn thị trường đường Việt nam giai đoạn 2011-2015” do Vụ Thị trường trong nước, Bộ Công thương thực hiện năm 2011 Đề tài tập trung nghiên cứu về mặt lý luận đặc điểm thị trường đường; tình hình cung ứng, nhu cầu tiêu thụ mặt hàng đường và diễn biến giá, các yếu tố ảnh hưởng đến giá đường Phân tích thực trạng, đánh giá tổng quan thị trường đường thế giới và Việt Nam thời gian qua cũng như nêu kinh nghiệm một số nước trong việc bình ổn thị trường đường để đề xuất bài học cho Việt Nam Đề tài cũng phân tích chính sách của nhà nước có tác động tới thị trường đường cũng như thực trạng tổ chức thực hiện các chính sách này; xác định được những thành tựu đạt được, những hạn chế

và nguyên nhân, những vấn đề đặt ra cần giải quyết đối với thị trường đường tại Việt Nam để đề xuất một số nhóm giải pháp góp phần bình ổn thị trường đường trong nước giai đoạn 2011 – 2015

- “Nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành mía đường Việt Nam trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế”, Phùng Nguyệt Minh – Luận văn (2003), Trường Đại học Ngoại thương Luận văn đã nghiên cứu vấn đề lý luận về 3 mô hình đánh giá năng lực cạnh tranh của ngành mía đường, kết hợp với những đánh giá về thực trạng năng lực cạnh tranh của ngành mía đường, tác động của hội nhập kinh tế quốc

tế đến ngành mía đường để từ đó đưa ra các giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành mía đường Việt nam trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế.

- “Đẩy mạnh hoạt động bán hàng đối với sản phẩm đường của công ty thực phẩm miền Bắc – FINOXIM”, Phạm Hoài Nam – Luận văn (2000), Trường Đại học Kinh tế Quốc dân Luận văn nghiên cứu vấn đề lý luận về hoạt động bán hàng trong kinh doanh thương mại, cùng với phân tích thực trạng hoạt động bán hàng đối với sản phẩm đường tại công ty thực phẩm miền Bắc Luận văn đã đưa ra phương hướng và biện pháp đẩy mạnh hoạt động bán hàng đối với sản phẩm đường của Công ty Thực phẩm miền bắc

- “Một số giải pháp cơ bản về phát triển vùng nguyên liệu công ty cổ phần mía đường Lam sơn”, Lê Ngọc Quang – Luận văn (2008), Trường Đại học Nông nghiệp Luận văn tập trung vào nghiên cứu về lý luận vùng nguyên liệu, nêu lên ý nghĩa quan trọng của vùng nguyên liệu trong sản xuất đường nói riêng cũng như trong công nghiệp chế biến nông sản nói chung Bởi vậy các giải pháp như chính sách của nhà nước ở tầm vĩ mô đều hướng tới phát triển và đảm bảo QLNN về nguồn nguyên liệu

Ngoài những nghiên cứu trên, còn có những bài viết, báo cáo liên quan đến vấn

đề trên như của tác giả Hữu Đức báo Nông nghiệp Việt Nam với bài viết “Mía đường – cuộc cạnh tranh đầy khó khăn”, Báo điện tử Công Thương, “Tái cấu trúc mía đường: Kinh nghiệm từ Thái Lan”; Theo tác giả Phạm Hằng báo điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam với bài viết “Ngành mía đường và bài toán cung – cầu năm 2012”

Vậy có thể khẳng định có rất nhiều công trình nghiên cứu, bài viết liên quan tới đường ăn, tuy nhiên chưa có công trình nào phân tích, đánh giá hay nghiên cứu trực tiếp về QLNN đối với kinh doanh đường ăn trên thị trường nội địa

1.3 Nhận dạng và xác lập vấn đề nghiên cứu khác biệt trong đề tài

- Những giá trị khoa học được kế thừa

Để nghiên cứu đề tài “Quản lý nhà nước đối với kinh doanh mặt hàng đường

ăn trên thị trường nội địa” tác giả đã tham khảo và kế thừa những nội dung từ các nghiên cứu trước đó cụ thể:

+ Những vấn đề lý luận về nguyên tắc, nội dung, công cụ và các nhân tố ảnh hưởng đến QLNN đối với mặt hàng kinh doanh trong: (1) Tập bài giảng Kinh tế thương mại, học phần 2, Bộ môn kinh tế thương mại, Trường đại học Thương mại năm 2002 (2)Thân Danh Phúc, Ngô Xuân Bình, Hà Văn Sự (2006), Bài giảng học phần QLNN về thương mại, Đại học Thương Mại, Hà Nội.

+ Vấn đề thực trạng thị trường đường Việt Nam giai đoạn 2007-2011 có trong đề tài nghiên cứu khoa học cấp bộ năm 2011 do Vụ thị trường trong nước –

Bộ công thương thực hiện về “Nghiên cứu đánh giá thực trạng và đề xuất các giải pháp góp phấn bình ổn thị trường đường Việt nam giai đoạn 2011-2015”

- Luận văn sẽ tập trung vào khoảng trống cần giải quyết đó là:

+ Nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến QLNN đối với kinh doanh mặt hàng đường ăn và cụ thể là trên thị trường nội địa

+ Vận dụng, sử dụng có hiệu quả các công cụ quản lý nhà nước đối với kinh doanh mặt hàng đường ăn nhằm điều tiết cân đối cung cầu, bình ổn giá và đảm bảo cho lưu thông mặt hàng này được diễn ra thông suất với chi phí thấp nhất

1.4 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

* Mục tiêu nghiên cứu

2015, tầm nhìn 2020

+ Đối với cơ quan QLNN cấp Trung ương: Hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật đối với hoạt động kinh doanh mặt hàng đường ăn; tăng cường chỉ đạo công tác thanh tra, kiểm tra đối với hoạt động kinh doanh mặt hàng đường ăn;

nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các bộ, ngành trong quản lý kinh doanh mặt hàng đường ăn.

+ Đối với cơ quan QLNN cấp địa phương: Hoàn thiện cơ chế, chính sách của các tỉnh đối với hoạt động kinh doanh mặt hàng đường ăn; tăng cường công tác đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ quản lý hoạt động kinh doanh đường ăn; tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát của tỉnh đối với hoạt động kinh doanh mặt hàng đường ăn; nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các sở, ban ngành trong công tác quản lý hoạt động kinh doanh mặt hàng này

* Nhiệm vụ nghiên cứu

- Tổng quan cơ sở lý luận về kinh doanh mặt hàng đường ăn và QLNN đối với kinh doanh mặt hàng đường ăn trên thị trường nội địa ở nước ta;

- Nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động QLNN đối với kinh doanh mặt hàng đường ăn và cụ thể là trên thị trường nội địa

- Phân tích, đánh giá thực trạng hoạt động kinh doanh mặt hàng đường ăn và QLNN đối với kinh doanh mặt hàng đường ăn trên thị trường nội địa từ năm 2008 đến nay, để chỉ ra những tồn tại cũng như nguyên nhân của tồn tại cần khắc phục trong thời gian tới

- Đề xuất các phương hướng và giải pháp nhằm hoàn thiện công tác QLNN đối với kinh doanh mặt hàng đường ăn trên thị trường nội địa ở nước ta đến năm

2015, tầm nhìn 2020

1.5 Các câu hỏi đặt ra trong nghiên cứu

* Về lý luận

Một số câu hỏi được đặt ra đó là:

- Đặc điểm của QLNN đối với kinh doanh mặt hàng đường ăn?

- Vai trò của QLNN với kinh doanh mặt hàng đường ăn?

- Các nguyên tắc và nội dung của QLNN đối với kinh doanh mặt hàng đường ăn?

- Các phương pháp và công cụ QLNN đối với kinh doanh mặt hàng đường ăn?

- Các nhân tố ảnh hưởng dến QLNN đối với kinh doanh mặt hàng đường ăn?

* Về thực tiễn

Một số câu hỏi đặt ra cần giải quyết là:

- Thực trạng hoạt động kinh doanh mặt hàng đường ăn trên thị trường nội địa

ở nước ta hiện nay?

- Thực trạng công tác QLNN đối với hoạt động kinh doanh mặt hàng đường ăn trên thị trường nội địa ở nước ta hiện nay?

- Những dự báo, nhận định về vấn đề đặt ra trong công tác QLNN đối với kinh doanh mặt hàng đường ăn trên thị trường nội địa?

- Những phương hướng và giải pháp nhằm giải quyết những vướng mắc trong công tác QLNN đối với kinh doanh mặt hàng đường ăn trên thị trường nội địa?

1.6 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

+ Đối tượng nghiên cứu:

Luận văn tập trung nghiên cứu về hoạt động QLNN đối với kinh doanh mặt hàng đường ăn trên thị trường nội địa

Do vậy, đề tài chỉ tập trung nghiên cứu 4 nội dung: Ban hành các văn bản quy phạm pháp luật và cơ chế chính sách đối với hoạt động kinh doanh mặt hàng đường ăn; tổ chức bộ máy quản lý nhà nước, phối hợp của các cơ quan nhà nước trong việc QLNN đối với hoạt động kinh doanh mặt hàng đường ăn; điều tiết lưu thông hàng hóa và giá cả cung cầu thị trường; tổ chức quản lý và kiểm tra, giám sát hoạt động kinh doanh mặt hàng đường ăn và tập trung chủ yếu vào công tác QLNN đối với khâu lưu thông mặt hàng đường ăn trên thị trường nội địa

1.7 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài đã sử dụng kết hợp nhiều phương pháp nghiên cứu khác nhau để có được những dữ liệu phản ánh một cách tổng hợp, khách quan và đa chiều về thực trạng kinh doanh và QLNN đối với kinh doanh mặt hàng đường ăn trên thị trường nội địa

- Phương pháp điều tra, phỏng vấn

Đây là phương pháp được sử dụng để thu thập số liệu sơ cấp về hoạt động kinh doanh và QLNN đối với kinh doanh mặt hàng đường ăn trên thị trường nội địa

+ Phương pháp điều tra

Để nghiên cứu về thực trạng công tác QLNN đối với hoạt động kinh doanh mặt hàng đường ăn trên thị trường nội địa, tác giả đã thiết kế mẫu phiếu điều tra đối với các đối tượng chủ thể kinh doanh và cán bộ QLNN về hoạt động kinh doanh mặt hàng đường ăn Câu hỏi điều tra được xây dựng xoay quanh các nội dung: Đánh giá về việc ban hành các văn bản quy phạm pháp luật của Nhà nước và tỉnh, thành phố có nhà máy đường trong việc quản lý kinh doanh mặt hàng này; Khả năng tiếp cận thông tin về các văn bản pháp quy liên quan đến QLNN về đường ăn; Mức độ thường xuyên của hoạt động thanh tra, kiểm tra nhằm quản lý đối với kinh doanh mặt hàng đường ăn; Sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý nhà nước trong kinh doanh mặt hàng đường ăn trên thị trường nội địa…

+ Phương pháp phỏng vấn:

Đây là phương pháp xây dựng các câu hỏi mở và tiến hành phỏng vấn các đối tượng liên quan đến vấn đề nghiên cứu Để tiến hành nghiên cứu thực trạng kinh doanh và QLNN đối với kinh doanh đường ăn trên thị trường nội địa Tác giả đã tiến hành thiết kế bảng câu hỏi và phỏng vấn các cán bộ QLNN đối với kinh doanh mặt hàng này, lãnh đạo các nhà máy sản xuất đường; Nội dung phỏng vấn được tập trung vào việc nắm rõ các văn bản quy phạm pháp luật hiện nay đang sử dụng để quản lý hoạt động kinh doanh đường ăn; Sự phối hợp giữa các cơ quan QLNN trung ương với các tỉnh, thành phố có nhà máy đường; những bất cập trong QLNN về

kinh doanh đường ăn và những kiến nghị nhằm hoàn thiện công tác này trong thời gian tới…

Dựa trên những số liệu điều tra phỏng vấn, tác giả thu thập được số liệu sơ cấp, từ đó đưa ra những nhận xét, đánh giá về thực trạng kinh doanh và QLNN đối với kinh doanh mặt hàng đường ăn trong nội dung chương 3 của luận văn Trên cơ

sở những thực trạng, tác giả đã nêu ra phương hướng và giải pháp hoàn thiện công tác QLNN đối với kinh doanh mặt hàng đường ăn trên thị trường nội địa trong thời gian tới ở nội dung chương 4 của luận văn

Để xử lý các kết quả điều tra, phỏng vấn, tác giả sử dụng các phương pháp tổng hợp, phân tích, so sánh và thống kê

- Phương pháp thống kê số liệu

Để thu thập, xử lý, phân tích thực trạng QLNN đối với hoạt động kinh doanh đường ăn trên thị trường nội địa và có cơ sở đề xuất một số giải pháp hoàn thiện QLNN đối với hoạt động kinh doanh mặt hàng đường ăn trên thị trường nội địa, thì việc tập hợp, hệ thống hóa, phân tích các tài liệu và dữ liệu thứ cấp là phương pháp nghiên cứu chính Các dữ liệu thứ cấp được tìm hiểu qua các báo cáo của ngành mía đường, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Bộ Công Thương, website chuyên ngành, các bài viết trên báo, tạp chí, các công trình nghiên cứu có liên quan trước, nhận định của các chuyên gia

Ngoài các phương pháp trên luận văn còn sử dụng một số các phương pháp khác để tiến hành nghiên cứu và phân tích về QLNN như phương pháp thống kê, so sánh, khái quát hóa, mô hình hóa, phân tích dựa trên quan điểm duy vật biện chứng, cách tiếp cận lịch sử, hệ thống và toàn diện để đưa ra các kết luận nghiên cứu có cơ sở khoa học và thực tiễn

1.8 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, lời cảm ơn, mục lục và các danh mục bảng biểu, kết cấu luận văn gồm 4 chương:

Chương 1 Tổng quan nghiên cứu đề tài “Quản lý nhà nước đối với kinh doanh mặt hàng đường ăn trên thị trường nội địa”

Chương 2 Một số lý luận cơ bản về quản lý nhà nước đối với kinh doanh mặt hàng đường ăn trên thị trường nội địa ở nước ta hiện nay

Chương 3 Thực trạng quản lý nhà nước đối với kinh doanh mặt hàng đường ăn trên thị trường nội địa ở nước ta hiện nay

Chương 4 Phương hướng và giải pháp hoàn thiện công tác quản lý nhà nước đối với kinh doanh mặt hàng đường ăn trên thị trường nội địa trong thời gian tới

CHƯƠNG II MỘT SỐ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI KINH DOANH MẶT HÀNG ĐƯỜNG ĂN TRÊN THỊ TRƯỜNG NỘI

ĐỊA Ở NƯỚC TA HIỆN NAY

2.1 Bản chất và vai trò của quản lý nhà nước đối với kinh doanh mặt hàng đường ăn trên thị trường nội địa

2.1.1 Đặc điểm và vai trò của hoạt động kinh doanh đường ăn trên thị trường nội địa

Trước hết chúng ta cần hiểu rõ một số khái niệm cơ bản sau:

- Sản phẩm đường ăn: là một trong các loại thực phẩm thông dụng nhất, được sản xuất từ mía, củ cải đường hoặc thốt nốt tiêu thụ rộng rãi trên toàn thế giới, sử dụng trong nhiều lĩnh vực của cuộc sống như ngành công nghiệp sản xuất

và chế biến thực phẩm, ngành công nghiệp sản xuất nước ngọt, dùng phổ biến trong sản xuất bánh kẹo, kem, sữa, nước giải khát … và tiêu dùng trực tiếp trong đời sống hàng ngày của người dân

Đường sản xuất để cung cấp ra thị trường Việt Nam chủ yếu là: đường trắng công nghiệp, đường tinh luyện, đường sản xuất thủ công…

- Đường trắng công nghiệp RS (có tỷ lệ saccarozơ vào khoảng 98%): là loại đường trắng tiêu chuẩn, hàm lượng tạp chất ít được dùng làm nguyên liệu chế biến thực phẩm công nghệ như: bánh kẹo, chế biến rau quả, rượu bia, dược phẩm… Đường trắng công nghiệp RS được sản xuất tại các nhà máy, công ty mía đường trong cả nước

- Đường tinh luyện RE (có tỷ lệ saccarozơ đạt lớn hơn 99%): là loại đường

có chất lượng cao hơn, hàm lượng tạp chất ít hơn so với đường trắng công nghiệp

RS và thường được dùng làm nguyên liệu chế biến thực phẩm cao cấp như sữa, nước giải khát, chế biến thực phẩm… Đường tinh luyện RE thường được sản xuất tại các nhà máy, công ty mía đường lớn Tuy nhiên, người tiêu dùng rất khó phân biệt đường RS và RE được bằng mắt thường

- Đường sản xuất thủ công: là loại đường được sản xuất bằng phương pháp thủ công với quy mô không lớn Các lò sản xuất đường thủ công thường cho các

loại sản phẩm như đường bát, đường miếng, đường phèn, đường vàng ly tâm, đường mật… Các sản phẩm đường thủ công có độ ẩm cao, nhiều tạp chất, trong đó

có nhiều loại tạp chất không tốt cho sức khỏe con người Hiện đường sản xuất thủ công chủ yếu phục vụ cho các cơ sở sản xuất bánh kẹo gia công và một phần dùng trong đời sống hàng ngày của người tiêu dùng có thu nhập thấp hoặc ở vùng sâu, vùng xa không thuận tiện cho việc đi lại, buôn bán…

Ngoài các loại đường trên, chúng ta còn biết đến đường hóa học (còn gọi là chất ngọt được tổng hợp) - nó không có trong tự nhiên, thường có vị ngọt rất cao so với đường kính Saccharose (đường tự nhiên được khai thác từ mía, củ cải đường) Tuy nhiên, trong khuôn khổ nghiên cứu của đề tài sẽ không nhắc đến đường hóa học mà chỉ đề cập đến đường được sản xuất từ mía (đường trắng RS và đường tinh luyện RE) gọi chung là đường ăn

- Kinh doanh đường ăn:

Theo Luật Doanh nghiệp năm 2005: “kinh doanh là việc thực hiện liên tục một, một số hoặc tất cả các công đoạn của quá trình đầu tư, từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm hoặc cung ứng dịch vụ trên thị trường nhằm mục đích sinh lợi”.

Vậy kinh doanh đường ăn là việc thực hiện liên tục một hoặc một số hoặc tất

cả các công đoạn của quá trình đầu tư, từ sản xuất đến tiêu thụ mặt hàng đường ăn trên thị trường nhằm mục đích sinh lợi

- Đề tài tiếp cận với khái niệm thị trường nội địa: là nơi diễn ra các quan hệ mua bán hàng hóa, dịch vụ giữa người bán và người mua bất kể là ở địa điểm, thời gian nào trong phạm vi lãnh thổ của Việt Nam

2.1.1.1 Đặc điểm của hoạt động kinh doanh mặt hàng đường ăn trên thị trường nội địa

- Phụ thuộc vào yếu tố mùa vụ: Nguồn cung đường từ sản xuất trong nước phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu mía, sản xuất chỉ 6 tháng nhưng tiêu dùng cả năm Vậy để đảm bảo cân đối cung - cầu, đẩy nhanh quá trình tái sản xuất cũng như hoạt động lưu thông mặt hàng này được thông suất, cần phải thực hiện tốt công tác dự báo nhu cầu thị trường, tổ chức dự trữ hợp lý cùng với một phương thức kinh doanh phù hợp

- Thường xuyên chịu sự tác động của đường nhập khẩu và đường nhập lậu: hàng năm Việt Nam là thị trường tiêu thụ 30 đến 50 nghìn tấn đường nhập lậu qua biên giới đường bộ từ Thái Lan với giá thành thấp hơn đường nội địa khiến hoạt động kinh doanh mặt hàng này gặp không ít những khó khăn.

- Chịu sự chi phối của các quy luật kinh tế cơ bản: quy luật cung cầu, quy luật giá trị, quy luật cạnh tranh Các quy luật này tác động làm cho hoạt động kinh doanh mặt hàng đường ăn có thể gặp thuận lợi, hoặc khó khăn Do vậy, khi kinh doanh mặt hàng này cần phải quan tâm tới các quy luật kinh tế cơ bản

- Chịu sự chi phối của hệ thống luật pháp, cơ chế, chính sách của Nhà nước:

Để quản lý hoạt động kinh doanh của toàn nền kinh tế quốc dân, Nhà nước ban hành hệ thống luật pháp, các cơ chế, chính sách để khuyến khích các ngành kinh doanh cần thiết hoặc hạn chế những ngành kinh doanh không cần thiết Do vậy, hoạt động kinh doanh mặt hàng đường ăn cũng phải tuân thủ và chịu sự chi phối của hệ thống luật pháp, cơ chế chính sách của nhà nước là điều tất yếu

- Hoạt động kinh doanh đường ăn trên thị trường nội địa còn chịu ảnh hưởng của chính năng lực của nhà sản xuất, phân phối và ý thức của người tiêu dùng mặt hàng này trên thị trường

- Ảnh hưởng tới nhiều ngành nghề: Khi hoạt động kinh doanh mặt hàng đường ăn phát triển sẽ tạo điều kiện cho ngành sản xuất mía, hệ thống phân phối, lưu thông đường ăn phát triển, tạo ra công ăn việc làm, thu nhập cho hàng triệu lao động góp phần xóa đói giảm nghèo và ngược lại Đường lại là nguyên liệu đầu vào của các ngành sản xuất khác như bánh kẹo, nước giải khát, chế biến công nghệ phẩm, do vậy lại có tác động qua lại với các ngành sản xuất ấy

2.1.1.2 Vai trò của hoạt động kinh doanh mặt hàng đường ăn trên thị trường nội địa

Đường ăn là một trong những mặt hàng thiết yếu, được Nhà nước quan tâm, quản lý sát sao về cung – cầu nhằm mục đích tránh mất cân đối, ảnh hưởng tới nền kinh tế cũng như đời sống của người dân, do vậy kinh doanh mặt hàng đường ăn đóng một vai trò quan trọng trong nền kinh tế

Thứ nhất, phát triển hoạt động kinh doanh đường ăn sẽ kéo theo ngành trồng

mía phát triển do tiêu thụ được sản phẩm, mang lại thu nhập cho người lao động, lợi nhuận cho đối tượng kinh doanh mặt hàng này cũng như nguồn thu cho ngân sách nhà nước

Thứ hai, tạo công ăn việc làm thường xuyên cho hàng triệu lao động trong lĩnh

vực trồng mía, phân phối, lưu thông đường ăn, góp phần thực hiện công cuộc xóa đói giảm nghèo

Thứ ba, hoạt động kinh doanh đường ăn phát triển, tạo điều kiện thuận lợi

cho các ngành sản xuất khác có nguyên liệu đầu vào là đường ăn như sản xuất bánh kẹo, nước giải khát, công nhệ phẩm, phát triển, do có nguồn nguyên liệu đầu vào

ổn định, kịp thời và thuận lợi

Thứ tư, đường là một trong những mặt hàng thiết yếu của cuộc sống, hoạt

động kinh doanh đường ổn định tạo nguồn cung đường ăn trong xã hội ổn định, từ

đó góp phần ổn định đời sống kinh tế xã hội của đất nước

Thứ năm, góp phần tạo nên giá thành hợp lý cho một số sản phẩm được sản

xuất từ phế liệu của ngành sản xuất đường như giấy, cồn khô, anđehít

Tóm lại kinh doanh mặt hàng đường ăn có một vai trò quan trọng đối với nền kinh tế cũng như đời sống của người dân Phát triển hoạt động kinh doanh đường ăn tạo hiệu ứng kéo và đẩy các ngành sản xuất, kinh doanh các mặt hàng khác phát triển, không chỉ là bên lĩnh vực công thương mà còn kéo theo sự phát triển của nền sản xuất nông nghiệp Góp phần tạo công ăn việc làm, tăng thu nhập và nâng cao đời sống cho người dân

2.1.2 Bản chất của quản lý nhà nước đối với kinh doanh mặt hàng đường ăn trên thị trường nội địa

Ở phần trên chúng ta đã có khái niệm về kinh doanh mặt hàng đường ăn trên thị trường nội địa Để hiểu rõ bản chất của QLNN đối với kinh doanh mặt hàng này trước hết chúng ta đi tìm hiểu khái niệm về quản lý nhà nước

Quản lý là quá trình tác động của chủ thể đến khách thể hay đối tượng quản

lý nhằm đạt mục tiêu trong điều kiện môi trường nhất định

QLNN theo nghĩa rộng được hiểu là hoạt động tổ chức, điều hành của cả bộ máy nhà nước nghĩa là bao hàm cả sự tác động, tổ chức của quyền lực nhà nước trên các phương diện lập pháp, hành pháp và tư pháp Theo cách hiểu này quản lý nhà nước được đặt trong cơ chế “Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, Nhân dân lao động làm chủ”.

Theo nghĩa hẹp QLNN chủ yếu là quá trình tổ chức, điều hành của hệ thống cơ quan hành chính nhà nước đối với các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của con người theo pháp luật nhằm đạt được những mục tiêu, yêu cầu, nhiệm vụ của QLNN

QLNN về kinh tế là quá trình tác động có ý thức và liên tục, phù hợp với quy luật của các cơ quan QLNN trên tầm vĩ mô đến các hoạt động kinh tế, các quá trình kinh tế nhằm tạo ra kết quả theo mục tiêu xác định trong điều kiện môi trường luôn biến động Nó chính là sự tác động vào cả quá trình hoặc từng thành tố của quá trình làm cho quá trình đó vận động tới mục tiêu đã đề ra Để thực hiện được điều

đó, QLNN về kinh tế phải là một hệ thống tổng thể bao gồm: mục tiêu, nội dung, phương pháp, nguyên tắc tổ chức, cơ sở vật chất kỹ thuật và công nghệ phục vụ cho quản lý, môi trường của hoạt động kinh tế,

QLNN về thương mại là một bộ phận hợp thành của QLNN về kinh tế, đó là

sự tác động có hướng đích, có tổ chức của hệ thống cơ quan quản lý về thương mại các cấp đến hệ thống bị quản lý thông qua việc sử dụng các công cụ và chính sách quản lý nhằm đạt mục tiêu đã đặt ra trong điều kiện môi trường xác định

Tóm lại chúng ta có thể hiểu bản chất của QLNN đối với hoạt động kinh doanh đường ăn trên thị trường nội địa là quá trình thực hiện và phối hợp các chức năng hoạch định, tổ chức, lãnh đạo và kiểm soát các hoạt động kinh doanh đường

ăn trên thị trường nội địa nhằm đạt được mục tiêu đã đặt ra thông qua việc sử dụng các công cụ và chính sách của QLNN.

2.1.3 Vai trò của quản lý nhà nước đối với kinh doanh mặt hàng đường ăn trên thị trường nội địa

QLNN có vai trò rất quan trọng đối với hoạt động kinh doanh mặt hàng đường ăn trên thị trường nội địa Điều này được thể hiện rõ thông qua 5 vai trò cơ bản sau:

- Thứ nhất, định hướng, hướng dẫn hoạt động của các chủ thể kinh doanh mặt hàng đường ăn

Mỗi doanh nghiệp kinh doanh mặt hàng đường ăn hoạt động trên thị trường đều xây dựng cho mình những mục tiêu và hướng đi riêng Bởi vậy cơ quan QLNN với vai trò định hướng, hướng dẫn hoạt động của các chủ thể kinh doanh đường ăn nhằm cân đối, hài hòa lợi ích giữa doanh nghiệp, người tiêu dùng và xã hội cũng như hướng tới phát triển bền vững thông qua các chiến lược, quy hoạch, các chương trình mục tiêu, các dự án, kế hoạch và chính sách của nhà nước về thương mại và phát triển ngành mía đường

- Thứ hai, vai trò tạo lập môi trường thương mại và cạnh tranh

Mọi doanh nghiệp đều hoạt động trong một môi trường kinh tế, xã hội nhất định và môi trường này sẽ là nhân tố quan trọng ảnh hưởng tới sự thành công hay thất bại của doanh nghiệp Một môi trường kinh doanh tốt và sự cạnh tranh lành mạnh sẽ giúp doanh nghiệp bước nhanh hơn tới con đường thành công và ngược lại

“Thương trường như chiến trường” – trong nền kinh tế thị trường tự do ngày nay, cạnh tranh ngày càng gay gắt Nếu để các doanh nghiệp tự do hoạt động thì vì lợi ích của cá nhân mà các doanh nghiệp có thể có những hành động ảnh hưởng tới lợi ích của các doanh nghiệp trong ngành và cộng đồng Vì vậy, để tạo lập môi trường kinh doanh và cạnh tranh lành mạnh giúp các doanh nghiệp kinh doanh mặt hàng đường ăn có một sân chơi bình đẳng, cạnh tranh lành mạnh thì cần có sự quản lý của nhà nước

Môi trường kinh doanh và cạnh tranh phụ thuộc rất nhiều vào các chính sách, luật pháp và thủ tục hành chính của nhà nước Nó đòi hỏi phải có sự chính xác trong quá trình phổ biến thông tin về các kế hoạch, quy hoạch, chính sách pháp luật của nhà nước; đòi hỏi phải có sự bình đẳng trong quy định chính sách của nhà nước đối với các doanh nghiệp; sự nhanh chóng, minh bạch, đồng bộ, nhất quán trong các thủ tục hành chính Khi đó, các quan hệ thương mại được khai thông, sự giao lưu hàng hóa được thông thoáng, giúp tạo lập và cải thiện môi trường kinh doanh mặt hàng đường ăn cho các doanh nghiệp

Nhà nước vừa là người ban hành các chính sách, quy định, vừa là người chịu trách nhiệm tổ chức thực hiện nhằm đưa chúng vào thực tiễn hoạt động của các

doanh nghiệp kinh doanh mặt hàng đường ăn Trong quá trình đó, nhà nước sử dụng quyền lực, sứ mạng và khả năng của mình để kiến tạo môi trường kinh doanh Một môi trường kinh doanh phù hợp đồng nghĩa với sự đồng thuận, thống nhất giữa Nhà nước và doanh nghiệp, tôn trọng và phát huy tính hiệu quả của thị trường

Trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế và mở cửa thị trường, cạnh tranh ngày càng gay gắt khiến các doanh nghiệp trong ngành phải thường xuyên thay đổi mục tiêu và phương thức hoạt động kinh doanh Do đó, đòi hỏi các cán bộ QLNN

về kinh doanh mặt hàng đường ăn cũng phải đổi mới nhận thức và tư duy về các công cụ, chính sách quản lý, nâng cao trình độ, năng lực và phẩm chất trong việc ra quyết định cũng như phối hợp lãnh đạo, điều hành giữa cấp quản lý trung ương và địa phương, giữa các ngành có liên quan với nhau

- Thứ ba, vai trò hỗ trợ các doanh nghiệp và giải quyết các mâu thuẫn, tranh chấp

Với trách nhiệm của một người đứng đầu trong quản lý về kinh doanh mặt hàng đường ăn, bằng quyền lực và khả năng của mình, nhà nước hỗ trợ cho các doanh nghiệp có thể bằng vật chất (vốn, giống mía, giao thông, thủy lợi, cơ sở vật chất phương tiện kỹ thuật ) nhưng cũng có thể là phi vật chất như hỗ trợ về đào tạo nhân lực, thông tin, xúc tiến thương mại, thủ tục hành chính Hiện nay, khi Việt Nam đã trở thành thành viên của Tổ chức thương mại thế giới WTO, hội nhập và

mở cửa thị trường thì sự hỗ trợ phi vật chất được đặc biệt chú trọng trong khi hỗ trợ vật chất bị hạn chế nhằm tránh bóp méo thương mại và cạnh tranh

Trong thị trường đường ăn có rất nhiều các doanh nghiệp cùng kinh doanh và mỗi doanh nghiệp đều luôn cố gắng để chiếm lĩnh thị trường nhằm thu lại lợi nhuận cao nhất cho mình khiến nảy sinh những mâu thuẫn, tranh chấp Khi đó, nhà nước

sẽ là người trực tiếp can thiệp và giải quyết các mâu thuẫn trên thị trường Nhà nước dựa vào các chuẩn mực về luật pháp, các định chế cần thiết để thực hiện và cưỡng chế thi hành luật, giải quyết tranh chấp trong kinh doanh mặt hàng đường ăn trong các doanh nghiệp thông qua hệ thống bộ máy tổ chức gồm tòa án và các cơ quan cưỡng chế thi hành luật Trong nền kinh tế thị trường, phần lớn các giao dịch được thực hiện dựa trên cơ sở hợp đồng Nhà nước ban hành những định chế, luật lệ quy định rõ ràng quyền và nghĩa vụ, trách nhiệm, vấn đề sở hữu và cơ chế cưỡng

bức vận hành tốt sẽ giúp giảm thấp chi phí vận hành kinh doanh và hoạt động thị trường sẽ hiệu quả hơn, giảm bớt các tranh chấp thương mại

- Thứ tư, điều tiết các quan hệ thị trường và các hoạt động kinh doanh

Mục tiêu chiếm lĩnh thị phần và lợi nhuận đã khiến cho các quan hệ thị trường, các hoạt động trao đổi luôn có xu hướng mất cân đối Do vậy, nhà nước phải điều tiết các hoạt động kinh doanh mặt hàng đường ăn của các doanh nghiệp nhằm đảm bảo cân đối và đem lại hiệu quả trên tổng thể thị trường

Nhà nước một mặt hướng dẫn, khuyến khích các doanh nghiệp hoạt động theo định hướng thông qua các chiến lược, quy hoạch, các chương trình dự án và kế hoạch vĩ mô của ngành đã vạch ra Mặt khác, nhà nước phải điều tiết thị trường khi cần thiết để đảm bảo ổn định kinh tế vĩ mô, duy trì sức mạnh nền tài chính quốc gia, giữa vững sức mua của tiền tệ, đảm bảo lợi ích cho cả người kinh doanh mặt hàng đường ăn và người tiêu dùng

Để có thể điều tiết thị trường, xử lý mâu thuẫn trong kinh doanh, nhà nước

có thể sử dụng nhiều công cụ khác nhau như thuế và các ông cụ phi thuế quan Bên cạnh đó, trong nhiều trường hợp, để điều tiết thị trường nhà nước sử dụng đến thực lực kinh tế của mình điều hòa cung – cầu, ổn định giá cả, nâng cao sức mua xã hội Các biện pháp hành chính, các công cụ mang tính kỹ thuật khác cũng có thể được

sử dụng để tác động vào thị trường và các quan hệ trao đổi

- Thứ năm, vai trò giám sát, kiểm tra thực hiện các mục tiêu phát triển của ngành

Thực hiện QLNN đối với kinh doanh mặt hàng đường ăn để đảm bảo các doanh nghiệp có hướng đi đúng đắn phù hợp với định hướng mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội chung của đất nước Thông qua thực hiện chức năng quản lý, nhà nước sẽ giám sát, kiểm tra và phát hiện những biểu hiện sai lệch, những mâu thuẫn bất hợp lý trong quá trình thực hiện mục tiêu để từ đó đưa ra giải pháp điều chỉnh phù hợp Để thực hiện chức năng này, nhà nước có một hệ thống cơ quan làm nhiệm vụ kiểm soát kết hợp với các hệ thống khác của quản lý như thông tin, hoạch định, kiểm toán, thanh tra

Việc giám sát, kiểm tra các doanh nghiệp thực hiện các mục tiêu của ngành

có sự phối hợp của các cơ quan quản lý nhà nước cấp trung ương và cả địa phương,

sự phối hợp giữa các cấp và các ngành Bộ Công thương kết hợp với các Sở ở địa

phương thực hiện chức năng QLNN đối với việc kinh doanh của các doanh nghiệp kinh doanh đường ăn Các Bộ liên quan như Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phối hợp với Bộ Công Thương, Bộ Tài Chính, các Sở liên quan để thực hiện chức năng quản lý, kiểm soát hoạt động kinh doanh mặt hàng đường ăn trên thị trường nội địa.

2.2 Nguyên tắc, nội dung và công cụ quản lý nhà nước đối với kinh doanh mặt hàng đường ăn trên thị trường nội địa

2.2.1 Nguyên tắc quản lý nhà nước đối với kinh doanh mặt hàng đường ăn trên thị trường nội

Nhà nước quản lý hoạt động kinh doanh mặt hàng đường ăn trên thị trường nội địa dựa trên một số nguyên tắc cơ bản sau:

Các chủ thể hoạt động kinh doanh mặt hàng đường ăn trên thị trường nội địa đều phải tuân thủ các yêu cầu của luật pháp, các thông lệ kinh doanh, các chính sách, các qui hoạch, các định hướng chiến lược, các kế hoạch phát triển thương mại của quốc gia Thực hiện nguyên tắc này Nhà nước phải đảm bảo sự thống nhất trong điều hành và phối hợp giữa các cơ quan quản lý nhà nước về hoạt động kinh doanh mặt hàng đường ăn từ Trung ương đến địa phương

* Điều tiết hoạt động kinh doanh mặt hàng đường ăn chủ yếu bằng biện pháp kinh tế

Có nhiều biện pháp Nhà nước có thể sử dụng để can thiệp, điều tiết hoạt động kinh doanh mặt hàng đường ăn Nhưng cơ sở và mục đích điều tiết, suy cho cùng là đảm bảo các quan hệ lợi ích Do vậy, sử dụng các biện pháp kinh tế để điều tiết hoạt động kinh doanh mặt hàng đường ăn cũng là một tất yếu.

Nhà nước sử dụng các biện pháp kinh tế như thuế, vốn, giá cả, tỷ giá hối đoái, trao đổi ngoại hối… để kích thích hay hạn chế thương mại Nhiều biện pháp kinh tế được thể hiện thông qua các chính sách vĩ mô của Nhà nước đối với hoạt động kinh doanh mặt hàng đường ăn Các biện pháp kinh tế vừa đóng vai trò là động lực thúc đẩy các chủ thể kinh doanh mặt hàng đường ăn tìm cách phát huy lợi thế so sánh để phát triển, nâng cao năng lực cạnh tranh của chính bản thân mình, vừa là công cụ điều tiết các hoạt động trao đổi mậu dịch quốc tế nhằm bảo vệ hoạt động kinh doanh nội địa và lợi ích của quốc gia

* Nguyên tắc kết hợp quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh doanh đường ăn trên thị trường nội địa theo ngành và cấp

Xuất phát từ mối quan hệ giữa tập trung và phi tập trung hóa trong quản lý

Để nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động kinh doanh mặt hàng đường ăn trên thị trường nội địa, cần phải áp dụng các biện pháp nhằm mang lại hiệu quả lớn nhất Nếu chỉ tập trung ở Trung ương thì không khai thác hết được tính chủ động và các lợi thế, tiềm năng của các cơ quan quản lý ở địa phương Ngược lại nếu chú ý quá tới yêu cầu phi tập trung hóa trong quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh doanh mặt hàng đường ăn có thể gây nên những tác động ngược lại đối với việc quản lý tập trung thống nhất của Nhà nước, không đảm bảo hiệu quả chung của cả nước

Mỗi địa phương, mỗi vùng lãnh thổ có những nét đặc thù riêng, kết hợp quản

lý theo ngành và cấp sẽ cho phép khai thác tối đa lợi thế so sánh của từng vùng, miền mang lại hiệu quả tổng hợp cao nhất cho lợi ích quốc gia

Thực hiện nguyên tắc này phải có sự kết hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản

lý nhà nước đối với mặt hàng đường ăn trên thị trường nội địa của Chính phủ như

Bộ Công Thương, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Bộ Tài Chính, Bộ Kế hoạch Đầu tư…các sở ban ngành, các phòng kinh tế và hạ tầng dưới các quận,

huyện…để vừa đảm bảo tính thống nhất, vừa nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý của các cơ quan chính phủ, các bộ chuyên ngành và các cơ quan tại các địa phương.

Phân cấp hợp lý QLNN đối với hoạt động kinh doanh mặt hàng đường ăn trên thị trường nội địa giữa Trung ương và địa phương, một mặt vừa đảm bảo khai thác thế mạnh của từng địa phương, phát huy lợi thế so sánh của quốc gia để phát triển ngành mía đường Mặt khác, phải đảm bảo phối hợp chặt chẽ quản lý theo ngành, cũng như giữa ngành và địa phương trong lĩnh vực thương mại

* Kết hợp hài hòa các lợi ích từ hoạt động kinh doanh mặt hàng đường ăn

Trong QLNN về hoạt động kinh doanh mặt hàng đường ăn bao giờ cũng có nhiều mục tiêu đặt ra, có thể là mục tiêu kinh tế hoặc mục tiêu xã hội, lợi ích của quốc gia và lợi ích của thương nhân, lợi ích trong ngắn hạn và lợi ích dài hạn… Để hoạt động kinh doanh mặt hàng đường ăn phát triển cần phải kết hợp hài hòa các lợi ích nói trên

2.2.2 Nội dung quản lý nhà nước đối với kinh doanh mặt hàng đường ăn trên thị trường nội địa

QLNN đối với hoạt động kinh doanh mặt hàng đường ăn có rất nhiều nội dung, tuy nhiên trong đề tài nghiên cứu này tập trung vào các nội dung chính như sau:

2.2.2.1 Ban hành các văn bản quy phạm pháp luật và cơ chế chính sách đối với kinh doanh mặt hàng đường ăn

Xây dựng và ban hành các văn bản quy phạm pháp luật về quản lý đối với kinh doanh mặt hàng đường ăn sẽ tạo môi trường pháp lý thuận lợi cho sự phát triển của các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh đường ăn và ngành mía đường, đồng thời nâng cao hiệu quả QLNN đối với kinh doanh mặt hàng này Nhà nước sử dụng pháp luật để điều chỉnh các quan hệ, điều tiết, giám sát các hoạt động trong kinh doanh nhằm đảm bảo thị trường đường ăn phát triển lành mạnh, theo đúng định hướng phát triển ngành, phát triển kinh tế - xã hội mà Đảng và nhà nước đã đề ra QLNN đối với kinh doanh mặt hàng đường ăn trên thị trường nội địa được điều chỉnh bởi một hệ thống các văn bản pháp luật như: Luật thương mại, Luật Doanh nghiệp, Luật

chất lượng sản phẩm, các thông tư, nghị định, quyết định, chỉ thị liên quan đến quản

lý, kinh doanh đường ăn,… Do có rất nhiều các văn bản pháp luật điều chỉnh hoạt động kinh doanh mặt hàng đường ăn nên hệ thống các văn bản này cần phải đảm bảo được tính thống nhất, minh bạch, rõ ràng và đồng bộ (1)Tính thống nhất trong các văn bản pháp luật nhằm tăng cường quyền quản lý tập trung thống nhất của Trung ương, kết hợp chặt chẽ với việc phân công, phân cấp hợp lý để phát huy tính chủ động, sáng tạo của chính quyền địa phương và cơ sở nơi có nhà máy đường Tính thống nhất đòi hỏi các văn bản QLNN về kinh doanh đường ăn không được mẫu thuẫn với nhau Vì vậy, cơ quan lập pháp cần thường xuyên rà soát các văn bản nhằm chỉnh sửa bổ sung phù hợp với thực tế và thống nhất với mục tiêu phát triển kinh tế đất nước trong từng thời kỳ và giai đoạn (2)Tính minh bạch đòi hỏi các văn bản quản lý đối với kinh doanh đường ăn phải được công bố rộng rãi tới các đối tượng mà nó điều chỉnh như các nhà máy đường, doanh nghiệp kinh doanh đường, người trồng mía và các cơ quan QLNN các cấp có liên quan Chỉ khi mọi đối tượng điều chỉnh đều hiểu rõ các quy định thì mới có thể thực hiện đúng và QLNN đối với kinh doanh mặt hàng đường ăn mới đạt được hiệu quả cao (3)Tính rõ ràng trong các văn bản quản lý đối với kinh doanh đường ăn thể hiện ở quy định cụ thể, rõ ràng, dễ hiểu, không mâu thuẫn với nhau Các quy định về kinh doanh đường ăn có thể nằm trong các văn bản quản lý khác nhau nhưng phải được liên hệ chặt chẽ với nhau giúp tạo điều kiện thuận lợi cho các chủ thể kinh doanh đường ăn thực hiện đúng và đủ các quy định, tránh tạo ra các khe hở luật pháp tạo điều kiện cho các hình thức kinh doanh gian lận (4) Tính đồng bộ trong các văn bản pháp luật đối với kinh doanh đường ăn thể hiện từ việc ban hành các văn bản pháp luật của các cấp đến việc thống nhất thực hiện một cách đồng bộ các nội dung theo văn bản pháp luật đối với hoạt động kinh doanh mặt hàng này

Một trong những nội dung quan trọng của QLNN đối với kinh doanh mặt hàng đường ăn là thực hiện các cơ chế chính sách để đạt được mục tiêu đã đề ra Các cơ quan QLNN cần phải quan tâm đến việc hoàn thiện các chính sách, đảm bảo

cho hệ thống chính sách được mềm dẻo, đồng bộ và ổn định nhằm đẩy mạnh sự phát triển của hoạt động kinh doanh đường ăn trên thị trường

Cần thực hiện đồng bộ cả chính sách kinh tế cũng như chính sách thương mại để định hướng phát triển ngành mía đường theo đúng mục tiêu phát triển kinh

tế, xã hội trong từng thời kỳ đã định

Chính sách kinh tế là tổng thể các biện pháp về kinh tế của nhà nước được sử dụng để tác động lên toàn bộ hoạt động thương mại trên thị trường với vai trò định hướng, điều tiết thị trường, hoạt động thương mại và góp phần tạo lập khung khổ pháp lý, hoàn thiện môi trường kinh doanh Để tác động tới sự phát triển của ngành mía đường theo đúng mục tiêu phát triển như đã định nhà nước cần sử dụng các chính sách kinh tế như: Chính sách tài khóa; chính sách tiền tệ, chính sách giá cả; chính sách tỷ giá hối đoái (1) Chính sách tài khóa được thực hiện thông qua chi tiêu của chính phủ như việc tăng chi tiêu cho mua và dự trữ hàng hóa thiết yếu trong đó

có mặt hàng đường ăn, sẽ ảnh hưởng trực tiếp tới cầu tiêu dùng của ngành này giúp kích thích sản xuất… và nguợc lại Hoặc thông qua việc thu thuế đối với hoạt động sản xuấ kinh doanh mía đường như tăng hoặc giảm thuế xuất hoặc nhập khẩu đường

sẽ tác động trực tiếp tới hoạt động của ngành này (2) Chính sách tiền tệ của nhà nước được thể hiện thông qua việc nới lỏng hoặc thắt chặt cung tiền Khi nhà nước thực hiện chính sách tiền tệ nới lỏng (tăng cung tiền) làm cho hoạt động tín dụng được mở rộng, lãi xuất giảm khuyến khích tiết kiệm và đầu tư của các nhà máy sản xuất mía đường từ đó tăng cầu về đường ăn, tăng sản lượng đường sản xuất trong nước góp phần bình ổn giá của mặt hàng này trong ngắn hạn, tăng việc làm… và ngược lại (3) Chính sách giá cả có tác động rất lớn tới ngành mía đường bởi khi nhà nước quyết định giá giới hạn (khung giá) đối với mía là nguyên liệu đầu vào của ngành sản xuất đường chiếm tới 60-65% tổng chi phí sản xuất đường sẽ tác động trực tiếp tới hoạt động của ngành này (4) Chính sách tỷ giá có tác động trực tiếp tới giá của mặt hàng đường ăn trong nước cũng như đường nhập khẩu và tùy vào chính sách tỷ giá sẽ dẫn tới việc kích thích nhập khẩu hay sản xuất trong nước

và hướng ra xuất khẩu của mặt hàng này

Chính sách thương mại là tổng thể các quy định, công cụ, biện pháp mà nhà nước sử dụng để tác động vào thị trường nhằm hướng dẫn, kích thích hoặc điều chỉnh các hoạt động thương mại phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội trong từng thời kỳ nhất định Đối với ngành mía đường các chính sách thương mại chủ yếu được thực hiện như: Chính sách phát triển hạ tầng giao thông, thủy lợi cho vùng trồng mía; Chính sách phát triển hệ thống phân phối mía đường; nhằm mục đích thúc đẩy sản xuất trong nước và hướng tới xuất khẩu đối với sản phẩm thiết yếu này, giúp bảo vệ sản xuất đường trong nước trước đường nhập khẩu của các nước

có ngành công nghiệp mía đường phát triển như Thái lan, Ấn độ,…Qua đó thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, định hướng phát triển ngành mía đường theo đúng định hướng đã chọn

2.2.2.2 Tổ chức bộ máy quản lý nhà nước, phối hợp của các cơ quan nhà nước trong việc quản lý nhà nước đối với kinh doanh mặt hàng đường ăn

Việc quản lý nhà nước đối với kinh doanh mặt hàng đường ăn được phân cấp

và tổ chức một cách rõ ràng và được phối hợp một cách nhịp nhàng Nhà nước tổ chức bộ phận quản lý đối với kinh doanh mặt hàng đường ăn nằm trong bộ máy quản lý nhà nước cả cấp trung ương và địa phương

Tuy nhiên, ở mỗi cấp độ quản lý có những chức năng giống và khác nhau Ở cấp độ trung ương, các công cụ quản lý ở tầm vĩ mô chủ yếu thông qua ban hành luật và những chính sách quản lý vĩ mô như chính sách thuế, tiền tệ,…Những công

cụ này đang tạo ra khung khổ pháp lý chung cho hoạt động thương mại nói chung

và hoạt động kinh doanh mặt hàng đường ăn nói riêng Còn ở cấp địa phương, quản

lý nhà nước đối với hoạt động kinh doanh này chủ yếu là những chính sách có tác động ở phạm vi hẹp tại mỗi địa phương trên cơ sở thống nhất và tuân thủ những quy định chung của nhà nước

+ Quản lý nhà nước cấp trung ương: Cơ quan quản lý là Bộ Công Thương;

Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, Bộ Kế hoạch Đầu tư, Bộ Tài chính cùng các vụ chức năng, các Bộ, ngành quản lý các lĩnh vực kinh tế xã hội như: Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch - đầu tư,…

+ Quản lý nhà nước cấp địa phương: Cơ quan quản lý là Sở Công Thương,

Sở Nông nghiệp và phát triển nông thôn, Sở Kế hoạch & đầu tư, Sở Tài chính, chi cục quản lý thị trường… cùng các sở ngành liên quan khác Tuy nhiên, cấp địa phương chỉ có chức năng quản lý ở địa bàn và chịu sự chỉ đạo của các cơ quan ngành dọc trong cơ cấu của bộ máy nhà nước trung ương

2.2.2.3 Điều tiết lưu thông hàng hóa và cung cầu thị trường đường ăn

Trong nền kinh tế thị trường, bên cạnh sự vận động theo quy luật cung - cầu của thị trường hàng hóa, Nhà nước có thể can thiệp vào thị trường ở những mức độ khác nhau, bằng các loại công cụ khác nhau để thị trường có thể vận hành tốt hơn, hiệu quả hơn, công bằng hơn, ổn định hơn nhằm phục vụ tốt nhất cho nhu cầu tiêu dùng của dân cư và đảm bảo an sinh xã hội

Điều tiết cung – cầu và lưu thông đường ăn là sự điều tiết của nhà nước thông qua việc áp dụng các biện pháp thích hợp để điều chỉnh cung – cầu, thúc đẩy quá trình lưu thông đường ăn được diễn ra thông suất Với ý nghĩa quan trọng trên, trong công tác quản lý nhà nước đối với điều tiết cung cầu và lưu thông đường ăn, nhà nước tập trung vào mấy nội chung chính sau:

- Xây dựng và ban hành các văn bản pháp luật

Công cụ luật pháp là một trong các công cụ quan trọng để thực hiện quản lý trong nền kinh tế Để đảm bảo thực hiện được mục tiêu trong quản lý, nhà nước trước hết cần xây dựng một hệ thống các văn bản pháp luật đầy đủ để điều chỉnh và điều tiết, hướng tới sự bình ổn cung cầu thị trường Trong quản lý giá nhằm bình ổn cung cầu thị trường các mặt hàng thiết yếu nói chung và đường ăn nói riêng thời gian qua, có thể kể ra các văn bản:

(1) Pháp lệnh Giá ngày 25/4/2002

(2) Nghị định 170/2003/NĐ-CP ngày 25 tháng 12 năm 2003 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Pháp lệnh giá; Nghị định số: 75/2008/NĐ-CP ngày 09/6/2008 của Chính phủ; Nghị định số 107/2008/NĐ-CP ngày 22/9/2008 của Chính phủ quy định xử phạt hành chính các hành vi đầu cơ, găm hàng, tăng giá quá mức, đưa tin thất thiệt, buôn lậu và gian lận thương mại

(3) Thông tư số 104/2008/TT-BTC ngày 13/11/2008 hướng dẫn thực hiện Nghị định số 170/2003/NĐ-CP ngày 25/12/2003 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Pháp lệnh giá và Nghị định số 75/2008/NĐ-CP ngày 9/6/2008

về việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 170/2003/NĐ-CP ngày 25/12/2003 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Pháp lệnh giá

(4) Công văn số 3366/VPCP-KHTH ngày 22 tháng 5 năm 2008 của Văn phòng Chính phủ thông báo kết luận của Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải về việc bình ổn thị trường trong nước

(5) Dự thảo Luật giá 2011/QH13

- Nghiên cứu, xây dựng và tổ chức thực hiện các chính sách, biện pháp điều tiết cung cầu bình ổn thị trường phù hợp điều kiện, hoàn cảnh kinh tế xã hội trong từng thời kỳ Trong đó:

+ Yêu cầu các sở, địa phương, doanh nghiệp trực thuộc, các đầu mối… có kế hoạch sản xuất, dự trữ đường ăn nhằm đảm bảo nguồn cung, không để xảy ra mất cân đối cung cầu, không gây đột biến giá cả… đảm bảo phục vụ sản xuất, cung ứng hàng hóa, dịch vụ đầy đủ với giá cả ổn định, đảm bảo chất lượng và an toàn cho người tiêu dùng

+ Sử dụng hiệu quả dự trữ quốc gia cũng như thực lực kinh tế nhà nước trong triển khai thực hiện chương trình dự trữ mía đường bình ổn thị trường, dữ trữ đường ăn cứu trợ nhân dân khi có thiên tai, hỗ trợ doanh nghiệp trong tổ chức sản xuất, cung ứng hàng hóa để can thiệp khi thị trường có biến động, mất cân đối cung cầu

+ Hỗ trợ vốn cho các doanh nghiệp phân phối đầu tư dài hạn ngay từ khâu sản xuất và mở rộng mạng lưới phân phối trên thị trường nội địa Để thực hiện cân đối cung cầu mặt hàng đường ăn, nhà nước có thể áp dụng một số biện pháp, thỏa mãn một trong các điều kiện sau: (1) Điều chỉnh cung, cầu đường ăn sản xuất trong nước và đường xuất khẩu, nhập khẩu; giữa các vùng, các địa phương trong cả nước;(2) Mua vào hoặc bán ra đường ăn dự trữ quốc gia, dự trữ lưu thông; (3) Kiểm soát lượng đường tồn kho; kiểm tra số lượng, khối lượng đường hiện có; (4) Quy định

giá tối đa, hoặc giá tối thiểu, giá sàn hoặc khung giá phù hợp với mía nguyên liệu; (5) Kiểm soát các yếu tố hình thành giá, các biện pháp về tài chính, tiền tệ phù hợp với quy định của pháp luật; (6) Sử dụng quỹ bình ổn giá đối với mặt hàng đường ăn theo quy định của pháp luật, phù hợp với các cam kết quốc tế;

- Phối hợp trong tổ chức thực thi giữa các bộ, ban ngành, cục, các cơ quan quản lý nhà nước về thương mại các cấp

Việc tổ chức, phối hợp chặt chẽ giữa các bộ phận nêu trên, nhất là trong dự báo thông tin thị trường, chỉ đạo sản xuất, dự trữ… sẽ đảm bảo cho hoạt động lưu thông đường ăn diễn ra bình thường, góp phần ổn định thị trường, tránh được những biến động lớn trong giá các mặt hàng này

- Tăng cường công tác thanh kiểm tra, xử lý vi phạm

Tăng cường công tác quản lý thị trường, thực hiện các biện pháp kiểm tra, kiểm soát việc chấp hành quy định pháp luật về giá, công tác chống buôn lậu và gian lận thương mại, đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm; kiểm tra và xử lý các hành vi vi phạm pháp luật về giá, các hành vi đầu cơ, tăng giá trái pháp luật đối với mặt hàng đường ăn

2.2.2.4 Tổ chức quản lý và kiểm tra, giám sát hoạt động kinh doanh mặt hàng đường ăn

Kiểm tra, kiểm soát là nội dung, nhiệm vụ cực kỳ quan trọng, là công cụ có hiệu quả và hiệu lực của nhà nước đối với doanh nghiệp kinh doanh mặt hàng đường ăn

Công tác kiểm tra, thanh tra việc chấp hành của các doanh nghiệp kinh doanh đường ăn nhằm mục đích giúp cho doanh nghiệp kinh doanh đúng pháp luật, kinh doanh có hiệu quả, tăng cường pháp chế trong hoạt động sản xuất kinh doanh, góp phần hoàn thiện cơ chế quản lý, bảo vệ lợi ích của nhà nước, quyền lợi hợp pháp của các doanh nghiệp kinh doanh mặt hàng đường ăn, tạo điều kiện cho doanh nghiệp phát triển và cạnh tranh lành mạnh

Có bao nhiêu quy định thì có bấy nhiêu sự kiểm tra giám sát, Tuy nhiên, có thể quy về một số hoạt động chính sau đây:

- Kiểm tra tính hợp pháp về sự tồn tại của doanh nghiệp kinh doanh đường ăn Việc kiểm tra này nhằm loại trừ các doanh nghiệp kinh doanh mặt hàng đường ăn không đăng ký kinh doanh hoặc không đủ điều kiện mặc dù có giấy phép đăng ký kinh doanh.

- Kiểm tra khả năng tồn tại của doanh nghiệp, đình chỉ hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp kinh doanh mặt hàng đường ăn có biểu hiện vi phạm và không đủ điều kiện kinh doanh như đã đăng ký

- Thanh tra, kiểm tra khi doanh nghiệp có dấu hiệu vi phạm pháp luật, kinh doanh trái phép sản phẩm đường ăn không có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng hoặc có hành vi đầu cơ, găm hàng nhằm tăng giá gây lũng đoạn thị trường…

Trách nhiệm kiểm tra, giám sát hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp kinh doanh mặt hàng đường ăn ở cấp trung ương nhà nước giao cho Bộ Công thương và các bộ ngành liên quan thực hiện việc thanh tra, kiểm tra Ở cấp tỉnh, QLNN đối với kinh doanh mặt hàng đường ăn được nhà nước giao cho Sở Công Thương, Sở Kế hoạch đầu tư, Sở Tài chính phối hợp với các Sở ban ngành có liên quan thực hiện việc kiểm tra, giám sát hoạt động của các doanh nghiệp theo đúng pháp luật

2.2.3 Công cụ quản lý nhà nước đối với kinh doanh mặt hàng đường ăn trên thị trường nội địa

Để quản lý hoạt động kinh doanh mặt hàng đường ăn trên thị trường nội địa, Nhà nước sử dụng một số công cụ sau:

2.2.3.1 Kế hoạch hóa

Kế hoạch hóa là quá trình ấn định mục tiêu, đưa ra các giải pháp cần phải triển khai thực hiện để đạt mục tiêu đó Kế hoạch hóa bao gồm hai giai đoạn là hoạch định và tổ chức thực hiện những vấn để đã hoạch định nhằm thực hiện hóa mục tiêu Hoạch định hoạt động kinh doanh đường ăn trên thị trường nội địa là một giai đoạn khó khăn nhưng để thực hiện chúng nhất là trong hoàn cảnh môi trường kinh tế có nhiều thay đổi theo xu hướng toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế cũng như

nhu cầu sử dụng đường ngày càng tăng trong khi nguồn cung nguyên liệu sản xuất đường lại luôn biến động thì còn khó khăn hơn nhiều

Kế hoạch hóa là một công cụ quan trọng hàng đầu trong quản lý kinh tế nói chung và QLNN về hoạt động kinh doanh đường ăn nói riêng Không có kế hoạch thì không thể định hướng phát triển hoạt động kinh doanh đường ăn phát triển Kế hoạch có nhiều loại khác nhau như kế hoạch ngắn hạn, kế hoạch dài hạn, kế hoạch chiến lược và tác nghiệp, kế hoạch của Trung ương và địa phương

Kế hoạch hóa đối với hoạt động kinh doanh đường ăn trên thị trường nội địa thực chất là quá trình xây dựng, lựa chọn các mục tiêu trong tương lai đối với ngành mía đường và thực thi các giải pháp nhằm hiện thực hóa các mục tiêu đó Các bộ phận của kế hoạch hóa thương mại trong kinh doanh đường ăn thường được sử dụng:

- Quy hoạch phát triển vùng nguyên liệu mía Mục tiêu của quy hoạch là tìm

ra phương án và giải pháp khai thác lợi thế so sánh để phát triển vùng nguyên liệu mía theo từng vùng miền phù hợp với từng địa phương nhằm nâng cao năng suất, sản lượng mía phục vụ cho đầu vào của các nhà máy chế biến đường Ngoài ra còn các quy hoạch như: Quy hoạch hạ tầng giao thông, thủy lợi cho vùng trồng mía; Quy hoạch mạng lưới thương mại (các loại chợ, trung tâm thương mại, trung tâm mua sắm, kho hàng, cửa hàng bán buôn, bán lẻ, siêu thị, logistics

- Chương trình, dự án phát triển mía đường; Chương trình quốc gia sản xuất

1 triệu tấn đường vào năm 1995; Chương trình sản xuất 1.5 triệu tấn đường theo Quyết định số 26/2007/QĐ-TTg Chương trình được sử dụng rất phổ biến trong ngành mía đường nhằm xác định một cách đồng bộ các mục tiêu cần đạt được, các bước công việc cần tiến hành, các nguồn lực cần huy động để thực hiện được chương trình đã định Bên cạnh chương trình là các dự án, dự án là phương thức thực hiện chương trình Thực hiện tốt dự án sẽ góp phần thực hiện chương trình phát triển có hiệu quả và đạt mục tiêu đề ra Có nhiều dự án đối với ngành mía đường đã được thực hiện như; Dự án trồng thêm mới 200 ha mía nguyên liệu; Dự

án tăng diện tích mía được tưới; Dự án nhân giống mía mới tại tỉnh Thanh hóa;

2.2.3.2 Chính sách kinh tế, thương mại

Chính sách kinh tế, thương mại là một trong những công cụ quản lý của nhà nước hết sức quan trọng đối với hoạt động kinh doanh mặt hàng đường ăn trên thị trường nội địa Chính sách kinh tế, thương mại được hiểu là đường lối cơ bản, những quy định, những hướng dẫn tổng quát trên tầm vĩ mô đối với suy nghĩ và hành động của các chủ thể tham gia hoạt động kinh doanh mặt hàng đường ăn trong việc ra quyết định Chính sách kinh tế, thương mại còn được hiểu là công cụ thực hiện chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, cũng như chiến lược và quy hoạch phát triển ngành mía đường của quốc gia

Chính sách kinh tế, thương mại không chỉ có ý nghĩa hướng dẫn mà còn điều tiết và kiểm tra hoạt động kinh doanh đường ăn của tất cả các chủ thể tham gia thị trường nội địa Chính sách kinh tế, thương mại được hình thành như một hệ thống, trong cơ chế tác động qua lại lẫn nhau Sự vận động và đổi mới của chính sách kinh

tế, thương mại tùy thuộc vào bối cảnh kinh tế - xã hội trong nước và quốc tế cũng như hoạt động kinh doanh đường ăn của quốc gia trong từng thời kỳ

Các chính sách kinh tế, thương mại chủ yếu mà Nhà nước thường sử dụng để quản lý hoạt động kinh doanh đường ăn trên thị trường nội địa:

- Chính sách kinh tế: Để ngành mía đường phát triển theo đúng mục tiêu đã định nhà nước cần sử dụng các chính sách kinh tế như: Chính sách tài khóa; chính sách tiền tệ, chính sách giá cả; chính sách tỷ giá hối đoái (1) Chính sách tài khóa được thực hiện thông qua chi tiêu của chính phủ như việc tăng chi tiêu cho mua và

dự trữ hàng hóa thiết yếu trong đó có mặt hàng đường ắn sẽ ảnh hưởng trực tiếp tới cầu tiêu dùng của ngành này giúp kích thích sản xuất… và nguợc lại Hoặc thông qua việc thu thuế đối với hoạt động sản xuấ kinh doanh mía đường như tăng hoặc giảm thuế xuất hoặc nhập khẩu đường sẽ tác động trực tiếp tới hoạt động của ngành này (2) Chính sách tiền tệ của nhà nước được thể hiện thông qua việc nới lỏng hoặc thắt chặt cung tiền Khi nhà nước thực hiện chính sách tiền tệ nới lỏng (tăng cung tiền) làm cho hoạt động tín dụng được mở rộng, lãi xuất giảm khuyến khích tiết kiệm và đầu tư của các nhà máy sản xuất mía đường từ đó tăng cầu về đường ăn,

tăng sản lượng đường sản xuất trong nước góp phần bình ổn giá của mặt hàng này trong ngắn hạn, tăng việc làm… và ngược lại (3) Chính sách giá cả có tác động rất lớn tới ngành mía đường bởi khi nhà nước quyết định giá giới hạn (khung giá) đối với mía là nguyên liệu đầu vào của ngành sản xuất đường chiếm tới 60-65% tổng chi phí sản xuất đường sẽ tác động trực tiếp tới hoạt động của ngành này (4) Chính sách tỷ giá có tác động trực tiếp tới giá của mặt hàng đường ăn trong nước cũng như đường nhập khẩu và tùy vào chính sách tỷ giá sẽ dẫn tới việc kích thích nhập khẩu hay sản xuất trong nước và hướng ra xuất khẩu của mặt hàng này.

- Chính sách thương mại là tổng thể các quy định, công cụ, biện pháp mà nhà nước sử dụng để tác động vào thị trường nhằm hướng dẫn, kích thích hoặc điều chỉnh các hoạt động thương mại phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội trong từng thời kỳ nhất định Đối với ngành mía đường các chính sách thương mại chủ yếu được thực hiện như: Chính sách phát triển hạ tầng giao thông, thủy lợi cho vùng trồng mía; Chính sách phát triển hệ thống phân phối mía đường; nhằm mục đích thúc đẩy sản xuất trong nước và hướng tới xuất khẩu đối với sản phẩm thiết yếu này, giúp bảo vệ sản xuất đường trong nước trước đường nhập khẩu của các nước

có ngành công nghiệp mía đường phát triển như Thái lan, Ấn độ,…Qua đó thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, định hướng phát triển ngành mía đường theo đúng định hướng đã chọn

2.2.3.3 Công cụ luật pháp

Đây là phương pháp Nhà nước sử dụng các quy định trong hệ thống luật pháp để hướng dẫn, điều chỉnh các hành vi của chủ thể tham gia hoạt động kinh doanh mặt hàng đường ăn trên thị trường

Nhà nước qui định rõ địa vị pháp lý, quyền và nghĩa vụ của các bên tham gia hoạt động kinh doanh mặt hàng đường ăn thể hiện trong các hợp đồng, quyền được phá sản doanh nghiệp, đăng ký kinh doanh và giải thể, xử lý các tranh chấp Các chủ thể kinh doanh phải chịu sự quản lý của Nhà nước thông qua chấp hành hệ thống luật pháp quốc gia, các thông lệ kinh doanh, các tập quán thương mại và luật pháp quốc tế

Nhà nước ban hành và sử dụng các luật, văn bản pháp luật về hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp nói chung, hoạt động kinh doanh mặt hàng mía đường nói riêng để hình thành nên hệ thống pháp luật hoàn chỉnh, đầy đủ, đồng bộ và ổn định tạo môi trường pháp lý cho các chủ thể kinh doanh mặt hàng đường ăn hoạt động và phát triển.

2.2.3.4 Sử dụng bộ máy tổ chức và thanh, kiểm tra hoạt động kinh doanh đường ăn

Bộ máy tổ chức sử dụng trong quản lý hoạt động kinh doanh đường ăn của Nhà nước bao gồm: các cơ quan của Chính phủ, Bộ Công Thương, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch Đầu tư, Ngân hàng, Tổng cục tiêu chuẩn đo lường chất lượng, cục quản lý thị trường, cục quản lý giá, các sở liên ngành …Nhà nước sử dụng sức mạnh của hề thống các cơ quan

và tổ chức bộ máy trên để quản lý hoạt động kinh doanh mặt hàng đường ăn trên thị trường Nhà nước phải đổi mới, hoàn thiện bộ máy tổ chức và đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ công chức, nâng cao trình độ của họ đảm bảo đủ khả năng

để thực hiện chức năng quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh doanh mặt hàng đường ăn trên thị trường nội địa

Các công cụ quản lý trên đây nếu được tăng cường đủ mạnh sẽ góp phần quyết định đối với việc nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh doanh mặt đường ăn trên thị trường nội địa ở nước ta hiện nay

2.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến quản lý nhà nước đối với kinh doanh mặt hàng đường ăn trên thị trường nội địa

2.3.1 Các nhân tố thuộc về hệ thống luật pháp, chính sách của nhà nước

Nhóm nhân tố này ảnh hưởng rất lớn đến công tác QLNN nhà nước về kinh

tế nói chung và hoạt động kinh doanh mặt hàng đường ăn trên thị trường nội địa nói riêng Khi hệ thống luật pháp, chính sách của nhà nước đầy đủ sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho công tác thực thi, thực hiện cũng như công tác kiểm tra, giám sát diễn

ra một cách thuận lợi, giúp các bộ ngành có liên quan thực hiện tốt công tác QLNN đối với hoạt động kinh doanh đường ăn trên thị trường nội địa Do đó cần đặc biệt chú trọng việc hình thành và thực thi các văn bản pháp lý của nhà nước, sao cho

việc ban hành hệ thống luật pháp, chính sách của nhà nước đối với lĩnh vực kinh doanh mặt hàng đường ăn phải đảm bảo trên cơ sở xem xét nhiều phương diện và góc độ như: hệ thống các văn bản đã ban hành trước đó về tính phù hợp, thống nhất

và tính mới; điều kiện thực tế của ngành mía đường nước ta; sao cho các văn bản pháp luạt, chính sách của nhà nước như các Quyết định, chỉ thị, thông tư ra đời sát với thực tế, được thực thi một cách nhanh chóng, hiệu quả qua đó sẽ góp phần vào việc nâng cao hiệu quả trong công tác QLNN đối với hoạt động kinh doanh mặt hàng này Hiện nay mặc dù nhà nước đã ban hành nhiều Quy định, nghị định, thông

tư, chỉ thị …đối với hoạt động kinh doanh đường ăn Tuy nhiên, chưa có sự thống nhất và đồng bộ giữa các văn bản trên, vẫn còn những vấn đề quy định chưa phù hợp với điều kiện thực tiễn, chưa sát với tiềm năng, nguồn lực hiện có Bởi vậy trong thời gian tới bên cạnh việc ban hành thêm các quy định, chính sách mới phù hợp thì công tác tổng kết, đánh giá tình hình thực hiện các quy định đã ban hành cũng là nội dung quan trọng không kém và cần tiến hành sớm để qua đó nhìn nhận lại những mặt đã làm được, những mặt chưa làm được, tồn tại và hạn chế để có những điều chỉnh cho phù hợp góp phần nâng cao hơn nữa hiệu quả QLNN đối với kinh doanh mặt hàng đường ăn trên thị trường nội địa

2.3.2 Các nhân tố thuộc về bộ máy quản lý của nhà nước

Nếu như chỉ có hệ thống luật pháp và các chính sách phù hợp thì chưa đủ để đánh giá được hiệu quả của công tác QLNN Vậy các nhân tố thuộc về bộ máy quản

lý của nhà nước cũng là một nhân tố có ảnh hưởng rất lớn tới QLNN đối với kinh doanh mặt hàng đường ăn

+ Tổ chức bộ máy quản lý nhà nước, sự phối hợp giữa các cơ quan trong bộ máy quản lý.

Quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh doanh mặt hàng đường ăn trên thị trường hiện nay được thực hiện bởi các bộ ở cấp trung ương, các sở ở cấp tỉnh, thành phố và các phòng, ban ở cấp quận, huyện Chính phủ ban hành khá đầy đủ các quy định về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan quản lý nhà nước

từ cấp trung ương đến cấp địa phương trong việc quản lý hoạt động kinh doanh

đường ăn Tuy nhiên, thực tiễn triển khai cho thấy việc phân định chức năng, nhiệm

vụ, quyền hạn của các bộ, ngành, các sở, các phòng ban còn chưa được hợp lý Sự bất hợp lý đó thể hiện ở quá trình triển khai hoạt động thanh tra, kiểm tra đối với hoạt động kinh doanh mặt hàng đường ăn trên thị trường Ngoài ra sự bất hợp lý còn thể hiện trong công tác phối hợp giữa các cơ quan QLNN trong việc quản lý hoạt động kinh doanh mặt hàng này trong thời gian vừa qua

Như vậy, có thể thấy rằng nếu tổ chức bộ máy QLNN tốt sẽ có tác dụng làm tăng hiệu lực quản lý đối với hoạt động kinh doanh mặt hàng đường ăn Ngược lại, nếu tổ chức bộ máy QLNN bất hợp lý sẽ làm giảm hiệu lực quản lý đối với hoạt động kinh doanh đường ăn trên thị trường Cùng với đó là sự sắp xếp, phối hợp giữa các cơ quan trong bộ máy quản lý cho thấy hiệu quả quản lý, với bộ máy tổ chức cồng kềnh, việc phân công quản lý sẽ bị chồng chéo dẫn đến việc thực thi, phối hợp, kiểm tra kiểm soát các hoạt động rườm rà, phức tạp và đùn đẩy trách nhiệm dẫn tới hiệu quả QLNN kém hiệu quả Ngược lại, khi bộ máy tổ chức được phân cấp rõ ràng, gọn nhẹ sẽ giúp quá trình QLNN đạt hiệu quả cao hơn và tiết kiệm chi phí quản lý

Do đó, muốn nâng cao hiệu lực quản lý đối với hoạt động kinh doanh mặt hàng đường ăn trên thị trường, Chính phủ cần nhanh chóng hoàn thiện việc phân định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan QLNN trong lĩnh vực kinh doanh đường ăn một cách hợp lý Đồng thời cũng cần quy định cụ thể hơn nữa đối với việc phối hợp của các cấp quản lý trong công tác quản lý hoạt động kinh doanh đường ăn trên thị trường

+ Năng lực của cán bộ quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh doanh mặt hàng đường ăn

Tổ chức bộ máy QLNN đối với hoạt động kinh doanh mặt hàng đường ăn phù hợp chưa đủ để quản lý hiệu quả hoạt hoạt động kinh doanh này Để vận hành

bộ máy, thực hiện các công việc quản lý một cách có hiệu quả và hợp lý cần có các cán bộ QLNN về hoạt động kinh doanh mặt hàng đường ăn có đủ trình độ và năng lực Cũng như vấn đề quản lý nói chung, yếu tố con người luôn được đặt lên hàng