văn hóa của dân tộc bản địa ở úc từ truyền thống đến hiện đại

Luận án này như một công trình nghiên cứu cung cấp một cái nhìn tổng quan về đời sống văn hóa cũng như cách tổ chức xã hội truyền thống của thổ dân Úc và sự biến đổi của nó qua các thời

DẪN LUẬN

1 Lý do chọn đề tài và mục đích nghiên cứu

Trong những thập niên gần đây, quan hệ Việt Nam - Úc ngày càng đẩy mạnh, nhu cầu tìm hiểu về văn hóa Úc của người Việt Nam nói chung và đặc biệt là vấn đề văn hoá của cộng đồng thổ dân nói riêng ngày càng cấp thiết Lâu nay, ở Việt Nam đã có những công trình nghiên cứu về lịch sử và văn hóa Úc, nhưng tiếp cận nghiên cứu Nhân học về cộng đồng thổ dân Úc chưa được quan tâm đúng mức

Luận án này như một công trình nghiên cứu cung cấp một cái nhìn tổng quan về đời sống văn hóa cũng như cách tổ chức xã hội truyền thống của thổ dân Úc và sự biến đổi của nó qua các thời kỳ lịch

sử, nhất là sau thập niên 70 của thế kỷ 20 dưới tác động của chính sách

đa văn hóa nhằm góp phần vào việc phác họa và làm sống lại bức tranh văn hóa sống động, đặc sắc của một nền văn hóa tưởng chừng như đã bị mất đi của một cộng đồng cư dân còn lại với số lượng không nhiều do chính sách diệt chủng gây nên Từ kết quả nghiên cứu, luận án rút ra những bài học kinh nghiệm đối với việc bảo tồn và phát triển văn hóa của cộng đồng thổ dân do chính phủ Úc thực hiện

2 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

2.1 Ý nghĩa khoa học

Luận án vận dụng các học thuyết khác nhau của nhân học văn hóa vào việc tìm hiểu văn hóa truyền thống của cộng đồng thổ dân nhằm khôi phục lại diện mạo và bản sắc văn hóa truyền thống của họ

Tìm hiểu các chính sách của thực dân Anh và Nhà nước Úc sau này, nhất là chính sách đa văn hóa và sự tác động của chúng đến sự biến đổi văn hóa cũng như việc bảo tồn và phát triển văn hóa cộng đồng thổ dân

2.2 Ý nghĩa thực tiễn

Luận án khắc họa được diện mạo chung của văn hóa thổ dân Úc trong bối cảnh thực hiện chính sách đa văn hóa Luận án còn ghi nhận những thành tựu đạt được và những khó khăn cần giải quyết để bảo tồn

và phát triển văn hóa cộng đồng thổ dân Úc để làm tài liệu bổ ích giúp các nhà nghiên cứu chính sách của Việt Nam có cái nhìn so sánh toàn diện trong việc bảo tồn và phát triển văn hóa-xã hội của 54 dân tộc thiểu

số hiện nay

3 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Trong những thập niên gần đây, Việt Nam và thế giới đã có nhiều công trình của các học giả chuyên ngành nhân học văn hóa và tổ chức nghiên cứu về nước Úc trên nhiều lãnh vực khác nhau: lịch sử, kinh tế, văn hóa, giáo dục Có thể kể đến tên của một số những học giả trong nước như Bùi Khánh Thế, Ngô Văn Lệ, Nguyễn Văn Tiệp, Vũ Tuyết Loan, Trịnh Huy Hóa, Đỗ Thị Hạnh, Bùi Đẹp, … và nước ngoài như Philip Clarke, Garry Disher, Lois E Foster và David Stockley, Mark Lopez, James Jupp, Ủy Ban Thổ dân và Hải đảo, …

Dựa trên nguồn tài liệu phong phú của của những tác giả trong nước và ngoài nước đã được điểm qua ở trên và thông tin từ những trang web đáng tin cậy như trang web của Tổng Lãnh sự quán Úc, … từ nguồn tài liệu đó tác giả nghiên cứu một cách toàn diện về diện mạo văn

hóa xã hội của cộng đồng thổ dân Úc

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Luận án nghiên cứu về văn hóa truyền thống của cộng đồng thổ dân hiện đang sinh sống tại các khu vực khác nhau của nước Úc, và

sự biến đổi của đời sống văn hóa và xã hội truyền thống của thổ dân qua các thời kỳ từ khi có mặt thổ dân trên lục địa Úc cho tới hiện nay, nhất

là thời kỳ thực hiện chính sách đa văn hóa

5 Phương pháp nghiên cứu

Luận án sử dụng phương pháp nghiên cứu liên ngành kết hợp với các phương pháp nghiên cứu của nhân học, cùng với phương pháp phân tích tổng hợp các tài liệu hiện có và phương pháp so sánh đối

chiếu cả đồng đại và lịch đại làm công cụ để nghiên cứu sự hình thành

và những biến đổi của nền văn hóa của cộng đồng thổ dân Úc từ truyền thống đến hiện đại

6 Những đóng góp mới của luận án

Luận án là công trình giới thiệu một cách tổng quan về cộng đồng thổ dân và văn hóa truyền thống cũng như sự biến đổi của nó qua các thời kỳ lịch sử cho đến nay; trình bày nội dung cơ bản của chính sách đa văn hóa và tác động của nó đến sự thay đổi diện mạo văn hóa thổ dân

Úc hiện nay, từ đó rút ra bài học kinh nghiệm trong việc bảo tồn và phát triển văn hóa thổ dân của Úc và Việt Nam Ngoài ra, luận án còn hi vọng cung cấp được những tư liệu tham khảo một cách có hệ thống về vấn đề nhân học văn hóa thổ dân cho đông đảo bạn đọc nhất là cho sinh

viên ngành Úc học về môn học Nhân học-Văn hóa-Xã hội Úc thuộc

khoa Đông phương học

7 Bố cục của luận án

Luận án tổng cộng 195 trang gồm: Dẫn luận, 3 chương chính và phần kết luận, tài liệu tham khảo Có 01 trang các danh mục công trình của tác giả Có 03 bảng, 20 biểu đồ, 2 bản đồ và 135 hình Ngoài ra, luận án còn phần phụ lục với 52 trang Các chương của luận án được tóm tắt như sau:

CHƯƠNG 1 NHỮNG CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ GIỚI THIỆU TỔNG QUAN

1.1.1.1 Khái niệm văn hóa theo quan điểm nhân học

Tính cho đến hiện nay, trên thế giới có khoảng 150 khái niệm khác nhau về văn hoá nhưng luận án chọn khái niệm văn hoá từ “góc nhìn dân tộc học” của Nguyễn Đức Từ Chi vì nó cho phép trình bày diện mạo của văn hóa thổ dân trong tính tổng thể của nó với các thành

tố cấu thành Với góc nhìn này, Nguyễn Đức Từ Chi chia văn hóa thành

ba dạng thức là vật chất, xã hội và tinh thần Như vậy, Văn hóa của cộng đồng tộc người sẽ bao gồm ba dạng thức đó và văn hóa của từng cộng đồng tộc người sẽ khác nhau nếu nó được hình thành ở những tộc người khác nhau trong những môi trường sống khác nhau Văn hóa sẽ bị chi phối mạnh mẽ bởi sự kiểm soát của xã hội thông qua gia đình và các

tổ chức xã hội, trong đó có tôn giáo

1.1.1.2 Động thái và những giá trị truyền thống và hiện đại trong văn hóa

Văn hóa có tính ổn định (truyền thống) và tính biến đổi, cách tân (hiện đại) Văn hóa có tính ổn định về mặt phát sinh và phát triển, văn

hóa được tích lũy, lưu truyền, tái tạo trong cộng đồng Văn hóa không mang tính bất biến mà nó luôn biến đổi theo từng giai đoạn phát triển của xã hội loài người dựa trên sự kế thừa và cải tạo những giá trị truyền thống vốn có Do đó, mối quan hệ giữa truyền thống và hiện đại trong

văn hóa hình thành nên quy luật vận động của văn hóa

Khi nghiên cứu về văn hóa thổ dân Úc, quy luật vận động của văn hóa từ truyền thống đến hiện đại được chú trọng để nêu bật quá trình biến đổi và bảo lưu giá trị văn hóa dân tộc và bản sắc văn hóa tộc người của thổ dân Úc trong một quốc gia phát triển hiện nay

1.1.1.3 Khái niệm tiếp biến văn hóa

Luận án sử dụng lý thuyết về tiếp biến văn hóa (acculturation)

và đồng hóa văn hóa của các nhà Nhân học phương Tây đưa ra vào

cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX khi tiến hành nghiên cứu về sự biến đổi văn hóa giữa các nhóm di dân người châu Âu đến Mỹ với các nhóm tộc người thiểu số sinh sống lâu đời trên đất Mỹ như A.L.Kroeber, Richard H.Thompson, Mischa Titiev để giải thích cho những biến đổi trong nền văn hóa truyền thống của cộng đồng thổ dân Úc khi tiếp xúc với nền văn hóa mới của Phương Tây do thực dân Anh mang đến

1.1.1.4 Khái niệm các loại hình kinh tế - văn hóa

Nhà dân tộc học người Nga N.N.Cheboksarov trình bày “thuyết loại hình kinh tế - văn hóa” và trong đó ông đã phân chia thành 3 loại hình kinh tế - văn hóa chính đã từng tồn tại trong lịch sử văn hóa của nhân loại Dựa trên sự phân chia này cùng với những hiểu biết về địa lý

tự nhiên và phân bổ dân cư của nước Úc, luận án giải thích các đặc trưng văn hoá và phân loại các loại hình kinh tế - văn hóa của thổ dân

Úc trước và sau cuộc xâm chiếm của thực dân Anh

1.1.1.5 Khái niệm đa văn hóa hay thuyết đa văn hóa

Chủ nghĩa đa văn hóa ở Úc đã được gieo mầm từ lâu do Úc là một quốc gia đa dân tộc, đa chủng tộc Từ công bố của Fraser - Thủ tướng Úc vào năm 1981về “chủ nghĩa đa văn hóa” đã tạo cơ sở cho sự định hình rõ ràng về mặt ngôn từ cho học thuyết đa văn hóa Khái niệm của “chủ nghĩa đa văn hóa” đã trở thành cơ sở lý luận cho chính sách đa văn hóa của Úc được áp dụng kể từ thập niên 70 của thế kỷ XX với mục tiêu làm thay đổi theo hướng tích cực diện mạo văn hóa của cộng đồng thổ dân

1.1.2 Những hướng tiếp cận lý thuyết nhân học văn hóa

1.1.2.1 Tiến hóa luận của Tylor và Tân tiến hóa của White

Thuyết tiến hóa luận của nhà Nhân học văn hoá người Anh, Sir

Edward B Tylor (183 – 1917) , giáo sư đại học đầu tiên của ngành

nhân học ở Đại học x ord từ năm 189 đến 1909 định nghĩa văn ho

nh l ột i n của l ch v hội Thuyết Tân tiến hóa luận của Leslie White (1900 – 1975), Nhà nhân học văn hoá người Mỹ, giáo sư

Đại học Michigan từ năm 193 ra đời vào khoảng thập niên 30 – 50 của thế kỷ 0 khẳng định sự phát triển mang tính quy luật theo chiều hướng

đi “tốt hơn” của văn hóa Dựa trên hai học thuyết trên, luận án đã chứng minh được hai điều: các giá trị văn hóa truyền thống là tài sản độc đáo của riêng cộng đồng thổ dân Úc và tài sản này được thổ dân Úc duy trì, bảo tồn và cải tiến thêm nhiều cái mới tiến bộ hơn trong quá trình giao lưu với văn hóa phương Tây

1.1.2.2 Chức năng luận

Hai nhà nhân học tiêu biểu là Bronislaw Kaspar Malinowski

(1884 – 1942), và Sir Alfred R Radcliffe – Brown (1881 – 1955) đ ây ựng nên học thuyết chức năng nhà nhân học văn hoá Anh gốc Ba Lan, giáo sư Đại học ale đề ra học thuyết chức năng xem văn ho nh ột

ph ng ti n chức năng tho n nhu c u thiết yếu inh vật liên quan đến vi c uy tr c c u hội lo i ng i Học thuyết chức năng được

luận án vận dụng tìm hiểu về sự phù hợp giữa chức năng xã hội của văn hóa thổ dân với trình độ phát triển kinh tế

1.1.2.3 Tương đối luận văn hóa

Franz Boas (184 ), được coi là ông tổ của nhân học văn hoá Mỹ

đưa ra thuyết tương đối văn hóa thừa nhận sự bình đẳng của các giá trị văn hóa do các cư dân khác nhau sáng tạo ra Nhà nhân học người Mỹ

Herskovits (1895 – 19 3) đã củng cố thêm khía cạnh thực tiễn của

thuyết tương đối văn hóa và khẳng định văn hóa là một cấu trúc ổn định

và có thể biến đổi theo thời gian Dựa trên học thuyết tương đối văn hóa trên, luận án có thêm cơ sở lý luận để nghiên cứu bản sắc của nền văn hóa truyền thống thổ dân Úc và chứng minh sự thích nghi của nó dưới

sự tác động của văn hóa Phương Tây

1.2 TỔNG QUAN VỀ NƯỚC ÚC VÀ CỘNG ĐỒNG THỔ DÂN 1.2.1 Tổng quan về nước Úc

1.2.1.1 Sơ lược về địa lý và dân cư nưóc Úc

Phần này trình bày một cách tổng quát về điều kiện địa lý, cấu trúc hành chính, thành phần dân cư và tôn giáo theo dữ liệu gần đây nhất của nước Úc Úc là một lục địa với diện tích lớn thứ sáu trên thế giới và phần lớn địa hình đều là bình nguyên bằng phẳng và khô cằn, nhưng lại dự trữ một lượng tài nguyên khoáng sản đa dạng Úc được phân chia thành bang và lãnh thổ Theo thống kê, dân số của Úc hiện nay vượt trên triệu người, gồm đa số là người bản xứ và di dân

từ hơn 1 0 nước trên thế giới Và 3 tôn giáo phổ biến là Thiên chúa giáo

La mã và đạo Tin lành Tóm lại, Úc là một đất nước có một xã hội đa văn hoá, đa ngôn ngữ và đa tôn giáo

1.2.1.2 Sơ lược về lịch sử

Phần này điểm qua những nét nổi bật trong tiến trình lịch sử hình thành và phát triển kinh tế - xã hội và dân cư của nước Úc qua các

4 giai đoạn chính như sau: giai đoạn trước thời kì bành trướng của Châu

Âu sang Đông bán cầu; giai đoạn từ khi người Châu Âu, cụ thể là thực dân Anh tới định cư đến trước chiến tranh thế giới I (từ khoảng 0 năm cuối thế kỷ 17); giai đoạn bùng nổ hai cuộc chiến tranh thế giới và giai đoạn sau chiến tranh thế giới II

1.2.2 Cộng đồng thổ dân Úc

1.2.2.1 Khái niệm thổ dân

Khái niệm thổ dân trong tiếng Anh xuất hiện trong các tài liệu

nghiên cứu lấy từ từ Latin Aborigine nghĩa l hi n i n n i đó ngay từ thuở ban đ u hay b n ứ Dựa theo đặc điểm nơi định cư là trên lục địa

và hải đảo, những cư dân đầu tiên của Úc chia thành hai loại thổ dân lục địa và thổ dân hải đảo (hay còn gọi là cư dân hải đảo) Họ được chứng minh là đã có mặt ở Úc cách đây khoảng 0.000 năm trước đợt di dân của một nhóm thổ dân từ Papua New Giunea (theo nghiên cứu của Công viên Quốc gia Kakadu)

1.2.2.2 Lịch sử cộng đồng thổ dân

Luận án dành phần này để phân tích về nguồn gốc của cộng đồng thổ dân Úc; quá trình thích nghi của những nhóm thổ dân sinh sống tại các khu vực khác nhau của Úc; và sự ảnh hưởng của họ đến lục địa Úc khi họ di cư đến Cộng đồng thổ dân Úc đầu tiên di cư bằng đường bộ từ Papua New Guinea và đường biển từ Đông Timor và Indonesia đến định cư ở những vùng đất khác nhau của lục địa Úc Để thích nghi với môi trường mới, họ đã tìm nhiều cách để tồn tại như tìm

hiểu về đặc điểm sinh thái và khí hậu nơi mình sống, cải tiến công cụ lao động, tận dụng và sáng tạo kỹ thuật sản xuất thực phẩm từ những nguồn có sẵn, xây dựng mạng lưới thương mại giữa các nhóm và bộ lạc; khám phá hệ thống đường mòn để di chuyển qua những vùng đất rộng lớn Sự thích nghi kéo dài hàng chục nghìn năm này chính là tiền đề hình thành nên những giá trị văn hóa đa dạng và đặc sắc của cộng đồng thổ dân trên khắp nước Úc

1.2.2.3 Tình hình phân bố dân cư

Luận án trình bày về những thay đổi trong sự phân bố và số lượng của cộng đồng thổ dân Úc theo từng mốc thời gian để chứng minh một bức tranh lịch sử hình thành và phát triển với rất nhiều thăng trầm của cộng đồng thổ dân Qua đó khẳng định sự bền bỉ của những người thổ dân trong công cuộc bảo vệ đất, cũng như bảo vệ nền văn hoá của riêng mình

Khoảng 0.000 năm trước, các nhà nghiên cứu nhân học ước tính có khoảng 750.000 thổ dân sinh sống trên lãnh thổ Úc sử dụng khoảng 00 ngôn ngữ hay phương ngữ khác nhau, giữa các nhóm và bộ lạc có sự khác nhau về mặt văn hóa Họ tập trung đông ở 3 vùng chính,

nơi có nhiều dòng sông, hồ nước và gần biển: b biển phía Bắc, vùng Đông Na v đ o Ta ania Vùng sa mạc khô cằn ở trung tâm nước

Úc hầu như rất ít thổ dân chọn để sinh sống

Từ năm 1788, lịch sử của thổ dân bắt đầu bước qua một trang mới với một viễn cảnh khá ảm đạm Thực dân Anh đặt chân đến Úc thực thi các chính sách diệt tộc và đồng hoá dẫn đến sự sụp đổ nghiêm trọng của cộng đồng thổ dân Năm 1876 đánh dấu một sự kiện lớn –

Truganini: nữ thổ ân ng i Ta ania thu n chủng cuối cùng qua đ i!

Thổ dân không còn là chủ nhân của vùng lãnh thổ rộng lớn của nước

Úc Họ bị tước đoạt đất đai và buộc phải sống ở vùng sa mạc trung tâm khô cằn Đến cuối thế kỷ XIX, người da trắng vẫn tiếp tục dồn những thổ dân còn lại vào những khu dành riêng hoặc nơi dành cho Hội truyền giáo

Sau khi Liên bang Úc được thành lập vào năm 1901, đời sống của thổ dân có chiều hướng thay đổi nhưng không nhiều Họ được cấp phép trở thành công dân Úc và dường như các chính sách của Chính phủ đã quan tâm hơn đến vấn đề thổ dân sau Chiến tranh thế giới lần thứ hai Luật chống phân biệt chủng tộc được thông qua vào năm 1975

Từ năm 1970, chính sách Đa văn hóa ra đời thừa nhận sự tồn tại nhiều nền văn hóa của các cộng đồng dân tộc có mặt ở Úc, trong đó có thổ dân và cư dân hải đảo Đây là mốc lịch sử quan trọng đối với thổ dân khi họ có cơ hội bảo tồn văn hóa và phát triển kinh tế và khẳng định

vị trí trong xã hội Số lượng thổ dân vào giai đoạn này tăng mạnh và nhanh Theo ABS – Sở Thống kê Úc, vào ngày 30 tháng năm 001, số lượng dân bản xứ được ước tính là 4 0.140 người, chiếm khoảng 2.00% tổng dân số nước Úc Trong đó thổ dân chiếm khoảng 90% toàn bộ dân

số dân bản xứ; người dân Hải đảo chiếm khoảng 6%, và những người mang hai dòng máu thổ dân và dân Hải đảo là 4%

Tiểu kết

Tóm lại, chương I đã cung cấp những hướng và phương pháp tiếp cận để nghiên cứu văn hoá cộng đồng thổ dân Úc xuyên suốt từ truyền thống đến hiện đại Bên cạnh đó còn trình bày một cách tổng quát về đặc điểm tự nhiên, lịch sử phát triển và tình hình dân số của thổ dân tính cho đến giai đoạn hiện nay

CHƯƠNG 2 VĂN HÓA TRUYỀN THỐNG CỦA CỘNG ĐỒNG THỔ DÂN

Chương trình bày chi tiết và toàn diện về đặc điểm văn hoá truyền thống của cộng đồng thổ dân Úc từ quá khứ đến hiện tại

2.1 HOẠT ĐỘNG KINH TẾ TRUYỀN THỐNG CỦA THỔ DÂN

Loại hình kinh tế của thổ dân trước và sau khi có mặt của thực dân da trắng là săn bắt, hái lượm và đánh bắt trao đổi hàng hóa vẫn ở

giai đoạn thấp nhất của sự phát triển

2.1.1 Săn bắt, hái lượm và đánh bắt

Do sống biệt lập trong một thời gian dài với các nền văn minh trên thế giới trước thời điểm có mặt thực dân Anh trên lục địa Úc, trình

độ phát triển kinh tế - xã hội của thổ dân dừng lại ở hình thức kinh tế

khai thác tự nhiên và thổ dân sống theo lối sống du cư Các hoạt động

kinh tế của họ chia thành 3 loại phù hợp với 3 nhóm thổ dân tại 3 khu vực sống là gần biển, ven sông và vùng trung tâm khô cằn của Úc Trong giai đoạn này, họ sử dụng phương thức săn bắt và hái lượm để tìm nguồn thực phẩm hàng ngày Họ tạo ra những vũ khí từ các nguyên liệu tự nhiên để săn các loài thú và chim đặc trưng của Úc Cùng lúc đó,

họ chủ động phát triển các kỹ năng săn bắt và một số những kỹ năng trồng trọt và chăn nuôi đơn giản khi hái lượm

2.1.2 Quản lý đất đai, kinh nghiệm bảo vệ nguồn sống động vật hoang dại và thuần hóa động vật

Đất đai có ý nghĩa rất lớn đối với việc tạo ra nơi trú ẩn và cung cấp nguồn thực phẩm cho thổ dân Để có thể tồn tại lâu dài, thổ dân đã tìm hiểu và phát triển những kinh nghiệm quý báu trong vấn đề quản lý đất đai, làm sinh sôi và tối đa hóa sản lượng của một số loài thực vật,

thuần hóa loài động vật để giúp cho công việc săn bắt hằng ngày

2.1.3 Trao đổi sản vật

Trao đổi hàng hóa là một khía cạnh quan trọng trong đời sống kinh tế - xã hội và tôn giáo của thổ dân Mục đích và mặt hàng trao đổi của các hoạt động thương mại rất đa dạng và mang tính đặc thù của từng bộ lạc Thông qua hoạt động này, nhiều tập tục, lễ nghi và các mối quan hệ quan trọng mang tính thiêng liêng được thiết lập, góp phần

tăng cường thêm sự giao lưu tiếp xúc văn hóa giữa các cộng đồng, bộ lạc tạo nên sự thống nhất trong đa dạng về mặt văn hóa của thổ dân

2.2 VĂN HOÁ VẬT CHẤT CỦA THỔ DÂN

Thông qua các sản phẩm mà thổ dân tạo ra, luận án đã chứng minh được thiên nhiên và môi trường sống có tầm ảnh hưởng lớn đến

lối sống của thổ dân Úc

2.2.1 Công cụ sản xuất và phương tiện đi lại

Trình độ kinh tế thấp được thể hiện rõ rệt qua việc cộng đồng thổ dân Úc tận dụng tối đa các nguồn tài nguyên thiên nhiên xung quanh

để chế tạo các công cụ sản xuất và phương tiện đi lại phục vụ cho đời sống du canh du cư Vào thời điểm này, thổ dân đã biết làm ra những loại thuyền bè thô sơ với kiểu dáng chất liệu đa dạng để giúp cho việc di chuyển và đánh bắt cá trên sông hồ Bên cạnh đó, nhu cầu đa dạng hóa cuộc sống và cuộc sống du cư đầy rẫy nguy hiểm đòi hỏi những bộ lạc sống gần nhau phải liên kết với nhau về mọi mặt kinh tế, xã hội, … để sinh tồn Từ đó hình thành nhu cầu quảng bá rộng rãi văn hóa của mỗi

bộ lạc, tạo nên sự tiếp biến văn hóa tô điểm cho bức tranh văn hóa đa dạng của Úc

2.2.2 Nhà ở và cư trú

Để thích nghi với lối sống luôn di chuyển nên thổ dân xây dựng những kiểu nhà ở rất đơn giản làm bằng vỏ cây hoặc cành cây Thực chất đó là những túp lều dựng hết sức sơ sài để làm nơi trú ẩn Độ bền vững, sức chứa của các lều tùy thuộc vào khí hậu, mùa trong năm, số lượng người và khoảng thời gian mà nhóm người phải ở lại nơi đó Nhưng phần lớn các hoạt động vật chất của thổ dân lúc đó hầu như được thực hiện ngoài trời

2.2.3 Y phục và trang sức

Những thổ dân Úc đã có ý thức bảo vệ thân thể nhưng vì trình

độ sản xuất còn thấp cũng hạn chế phần nào cách chế tạo ra quần áo của

họ Những thổ dân khi đến tuổi trưởng thành của các bộ lạc mới bắt đầu mang khố hoặc đeo dây thắt lưng làm từ các chất liệu sợi của thiên nhiên để chứng tỏ khả năng kết hôn Những di tích về các loại quần áo thô sơ của thổ dân đang được trưng bày tại Bảo tàng Macleay, Sydney Ngoài ra, đối với những vùng có khí hậu lạnh, thổ dân sử dụng các cách như xoa mỡ, đắp đất son hay than củi, và đắp mền làm từ da động vật để giữ ấm Bên cạnh y phục, thổ dân Úc khá chú trọng đến đồ trang sức và

những đặc điểm trên cơ thể vì chúng liên quan mạnh mẽ đến đời sống tôn linh và giúp phân biệt các nhóm thổ dân thuộc nhóm ngôn ngữ khác nhau

2.2.4 Ăn uống

Văn hoá ăn uống phản ánh cuộc sống du cư của thổ dân được thể hiện qua cách phân chia thức ăn, cách bảo tồn và tận dụng những nguồn

thức ăn và nước uống Theo nghiên cứu của Weston Price, thổ dân

thuộc các nhóm khác nhau có nhu cầu thức ăn và chế độ ăn khác nhau

Để đáp ứng nhu cầu di chuyển, thổ dân sống ở nội địa tìm ra những loại thực vật cung cấp nước và tạo ra dụng cụ chứa nước độc đáo từ đá, vỏ

sò, da động vật,… Để cung cấp năng lượng cho các hoạt động sinh hoạt hàng ngày, săn bắt và chuyển nhà, thổ dân khai thác các nguồn thực phẩm thiên nhiên có độ đạm, độ béo cao và nhiều đường Bên cạnh đó,

họ còn sáng tạo ra những phương pháp chế biến thức ăn tuy còn đơn giản thông qua việc sử dụng chất đốt trong tự nhiên nhưng lại an toàn và hiệu quả Một khám phá độc đáo của thổ dân thông qua thực nghiệm chính là họ đã biết dùng cách ngâm thức ăn trong nước hay làm những giỏ bằng vỏ cây để loại bỏ chất độc thức ăn trước khi chế biến Không những thế, họ còn đưa ra một số những điều cấm kỵ và luật tục liên quan đến tôn giáo và việc sinh đẻ trong vấn đề ăn uống

2.2.5 Thuốc và điều trị bệnh

Tuy các phương thuốc của thổ dân hầu như đã bị thất truyền nhưng các nghiên cứu vẫn cho thấy thổ dân bằng sự quan sát và trải nghiệm thực tế đã tìm ra rất nhiều loại thuốc hay để chữa những bệnh

do cuộc sống gắn bó trực tiếp với thiên nhiên Trình độ nhận thức của

họ chưa cao nên họ tin rằng những căn bệnh hay cái chết là sản phẩm của một thế lực siêu nhiên nên vai trò của các phù thủy khá quan trọng trong đời sống thổ dân Thổ dân thành thạo trong việc thu thập, chế biến, sử dụng triệt để các công năng đặc trưng của những loại cây trồng quanh vùng họ lưu trú để làm thảo dược chữa bệnh

2.3 VĂN HOÁ XÃ HỘI

luật tục cơ bản góp phần vào việc tăng cường dân số của từng nhóm thổ dân, thắt chặt mối liên kết giữa các nhóm và đảm bảo sự ổn định chung của tổng thể xã hội thổ dân Quan hệ gia đình và thị tộc của xã hội thổ dân Úc được thể hiện qua hiện tượng đa thê, việc coi trọng người lớn tuổi, sự gắn bó mật thiết giữa anh em trai của mẹ và con trai của chị em gái và việc sử dụng thuật ngữ chung cho các mối quan hệ họ hàng gồm nhiều người

Hơn thế nữa, nhằm mục đích liên kết giữa các cộng đồng và trao đổi hàng hoá, các nhóm thổ dân còn mở rộng mối quan hệ thân thích bằng cách kết hôn với những thành viên của các thị tộc và bộ lạc khác

để thiết lập các nhóm đông người hơn Tóm lại, hệ thống quan hệ họ hàng của thổ dân Úc rất đa dạng và nhờ thế, việc giao lưu và gìn giữ nền văn hóa truyền thống của họ có thể thực hiện trong một thời gian dài trước khi có cuộc xâm chiếm lục địa Úc của thực dân Anh

Việc xác định đơn vị cấu thành các nhóm trong cộng đồng thổ dân là cần thiết để làm cơ sở cho việc xác định cách vận hành của những mối quan hệ và cách tổ chức đời sống đặc trưng trong tổng thể đa dạng của thổ dân Úc Cách xác định cộng đồng mà các cá nhân thổ dân đang sống dựa trên nơi ở được chứng minh là thích hợp nhất, đánh dấu bản sắc văn hóa của họ Theo cách tổ chức từ quy mô lớn đến nhỏ: bộ lạc là đơn vị tố chức lớn nhất chiếm một vùng đất rộng lớn nhất định và

là đơn vị sản xuất cơ bản Thị tộc là đơn vị nhỏ hơn chiếm độc quyền một mảnh đất và có cách tổ chức đời sống tâm linh riêng biệt Tuy nhiên, sự phân chia này được đánh giá không ảnh hưởng đáng kể đến

vấn đề săn bắt, hái lượm và kết hôn của các nhóm

2.3.2 Gia đình và giáo dục trẻ em

Trẻ em là thế hệ tương lai góp phần vào sự duy trì và phát triển của xã hội thổ dân Úc, nên việc giáo dục trẻ em đặc biệt được chú trọng Sau khi sống và làm việc với thổ dân trong nhiều năm, nhà nhân học Donald Thomson đã nói: “Tuổi thơ của thổ dân Úc là thời kỳ đẹp nhất trong đời họ.” Từ kinh nghiệm va chạm với cuộc sống thiên nhiên, những thổ dân Úc trưởng thành đã suy nghĩ, tìm tòi và sáng tạo ra các loại đồ chơi và trò chơi không chỉ đơn thuần mang tính giải trí mà còn cung cấp phương tiện để đứa trẻ rèn luyện các kỹ năng sống cần thiết,

để học cách hòa đồng và để hình thành ý thức về quyền và nghĩa vụ tương lai của đứa trẻ trong xã hội