TƯ TƯỞNG TRIẾT HỌC CỦA LÊ HỮU TRÁC TRONG TÁC PHẨM HẢI THƯỢNG Y TÔNG TÂM LĨNH

Xuất phát từ những ñiều vừa nêu trên, với tinh thần nghiên cứu học tập, tác giả chọn ñề tài Tư tưởng triết học của Lê Hữu Trác trong tác phẩm Hải Thượng y tông tâm lĩnh làm luận án tiến

TRƯỜNG ðẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

NGUYỄN THỊ HỒNG MAI

TƯ TƯỞNG TRIẾT HỌC CỦA LÊ HỮU TRÁC TRONG

TÁC PHẨM HẢI THƯỢNG Y TÔNG TÂM LĨNH

Chuyên ngành : LỊCH SỬ TRIẾT HỌC

Mã số : 62.22.80.01

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC

TP HỒ CHÍ MINH – 2012

Trường ðại học Khoa học Xã hội và Nhân văn

Thuộc ðại học Quốc gia thành phố Hồ Chí Minh

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Trương Văn Chung

vào hồi…… giờ ….phút, ngày…… tháng…… năm ……

Có thể tìm hiểu luận án tại :

- Thư viện Khoa học Tổng hợp thành phố Hồ Chí Minh

- Thư viện trường ðại học Khoa học Xã hội và Nhân văn

CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

CỦA TÁC GIẢ ðà CÔNG BỐ

1 Nguyễn Thị Hồng Mai, Lê Hữu Trác – nhà tư tưởng thời Hậu Lê,

tạp chí Triết học, số 11 (234), 2010, tr.76 – 82

2 Nguyễn Thị Hồng Mai, Tìm hiểu tư tưởng vô vi của Lão Tử, tạp chí

Khoa học xã hội, số 6 (142), 2010, tr.5-8

PHẦN MỞ ðẦU

1 Tính cấp thiết của ñề tài

Trong văn kiện ðại hội ðảng toàn quốc lần thứ XI, vạch ra ñịnh hướng chiến lược phát triển kinh tế, xã hội, ðảng ñã chỉ rõ cần phải phát triển mạnh sự nghiệp y tế, nâng cao chất lượng công tác chăm sóc sức khỏe nhân dân, ñồng thời phát triển mạnh y học dân tộc kết hợp với y học hiện ñại Như vậy, ðảng và Nhà nước hết sức quan tâm ñến vấn ñề sức khỏe của con người

và coi ñây là một trong những vấn ñề cần ñặt lên hàng ñầu Tư tưởng của Lê Hữu Trác cũng ñã nhắm ñến hai mục tiêu: Một là, quyết tâm khái quát thành nguyên lý chỉ ñạo y học truyền thống Việt Nam ngang tầm với các nước Hai

là, bồi dưỡng tinh thần và thể chất cho người Việt Nam, ñó là mục ñích của toàn bộ nội dung tư tưởng của ông Do vậy, việc nghiên cứu tư tưởng của Lê

Hữu Trác là vấn ñề cấp thiết hiện nay vì: Một là, nghiên cứu tác phẩm Hải

Thượng y tông tâm lĩnh là một việc cần thiết ñể thực hiện quan ñiểm của ðảng

và Nhà nước hiện nay Hai là, tư tưởng y ñức của Lê Hữu Trác giúp phục hồi nền tảng y ñức cho ngành y hiện nay Ba là, tư tưởng triết học và y học của Lê

Hữu Trác là kho tàng tri thức của Việt Nam cần ñược nghiên cứu và phát huy

Qua những lý do trên, nghiên cứu tư tưởng của Lê Hữu Trác có ý nghĩa thiết thực cho công cuộc ñổi mới, xây dựng ñất nước hiện nay Xuất phát từ những ñiều vừa nêu trên, với tinh thần nghiên cứu học tập, tác giả

chọn ñề tài Tư tưởng triết học của Lê Hữu Trác trong tác phẩm Hải

Thượng y tông tâm lĩnh làm luận án tiến sĩ triết học của mình

2 Tổng quan tình hình nghiên cứu ñề tài

Từ trước ñến nay, tác phẩm Hải Thượng y tông tâm lĩnh của Lê Hữu

Trác ñã ñược nhiều nhà nghiên cứu trong và ngoài nước quan tâm ở nhiều góc

ñộ khác nhau Tuy nhiên, chưa có nhiều công trình khai thác từ góc ñộ triết học của tác phẩm Tổng quan về nghiên cứu ñề tài, có thể khái quát các công

trình nghiên cứu, bao gồm các tác phẩm tiêu biểu có liên quan ựến phương

diện triết học, y học theo ba hướng sau: Hướng thứ nhất, ựó là các tác phẩm

kinh ựiển vừa có nội dung triết học, vừa có ý nghĩa về y học của phương đông

cổ ựại truyền lại Các tác phẩm này ựã ựược các nhà nghiên cứu triết học, y học Trung Quốc và các nước dịch thuật, luận giải khá thấu ựáo gồm các công

trình như: Tác phẩm Kinh Dịch của Phan Bội Châu, 1996, Nhà xuất bản Khai Trắ, Sài Gòn Giới thiệu ựầy ựủ nội dung của Kinh Dịch Tác phẩm Kinh Dịch

với vũ trụ quan phương đông của Nguyễn Hữu Lương, 1992, Nhà xuất bản

thành phố Hồ Chắ Minh Tác phẩm Dịch lý và y lý của Huỳnh Minh đức,

1988, Nhà xuất bản Thành hội y học cổ truyền dân tộc thành phố Biên Hòa

Tác phẩm Hoàng ựế nội kinh, Tố vấn, 1992, bản dịch của Nguyễn Tử Siêu, Nhà xuất bản thành phố Hồ Chắ Minh Tác phẩm Nan kinh, 2000, bản dịch của Lê Quý Ngưu, Nhà xuất bản Thuận Hóa,v.v Hướng thứ hai, những tác phẩm nghiên cứu về triết học, y học: Tác phẩm Lịch sử triết học Trung Quốc

của Phùng Hữu Lan, bản dịch do Lê Anh Minh, 2007, Nhà xuất bản Khoa học

xã hội Tác phẩm đại cương lịch sử triết học Trung Quốc, 2004 do Doãn

Chắnh (chủ biên) Trương Văn Chung, Nguyễn Thế Nghĩa, Vũ Tình, Nhà xuất bản Chắnh trị quốc gia Tác phẩm trình bày tư tưởng triết học qua các triều ựại

Trung Quốc Tác phẩm Tự ựiển triết học Trung Quốc, 2009 của Doãn Chắnh,

Nhà xuất bản Chắnh trị quốc gia Hà Nội Tập trung giải thắch nội dung tư tưởng của các trào lưu triết học, các triết gia, các tác phẩm, các quan ựiểm từ

cổ ựại ựến cận hiện ựại Tác phẩm đọc Kim Dung tìm hiểu văn hóa Trung

Quốc của Nguyễn Duy Chắnh, 2002, Nhà xuất bản trẻ Trong tác phẩm Triết

lý trong văn hóa phương đông của Nguyễn Hùng Hậu, 2004, Nhà xuất bản

đại học sư phạm Tác phẩm Tư tưởng Lão Trang trong y thuật phương đông của Trần Văn Tắch, 1974, Nhà xuất bản Sài gòn Tác phẩm Lịch sử văn hóa

Trung Quốc, 1999, tập 1, tập 2 của các dịch giả Trần Ngọc Thuận Ờ đào Duy

đạt Ờ đào Phương Chi, Nhà xuất bản Văn hóa thông tin Hà Nội Hướng thứ

ba, ựó là các công trình của các nhà nghiên cứu y học Việt Nam liên quan tới

tư tưởng của Lê Hữu Trác khá tiêu biểu làm giáo trình cho các trường y Việt Nam đó là công trình nghiên cứu của trường đại học y Hà Nội Bộ môn y

học cổ truyền với tác phẩm là Y học cổ truyền, 1994, Nhà xuất bản Y học Hà Nội Tác phẩm đông y toàn tập, 2000 của Nguyễn Trung Hòa, Nhà xuất bản Thuận Hóa đặc biệt quyển Thượng Kinh ký sự của Yveline Féray, bản dịch

của Lê Trọng Tâm, 2005, ựã viết về Lãn Ông dưới dạng tiểu thuyết Tác phẩm

Châm cứu sau ựại học của Nguyễn Tài Thu Ờ Trần Thúy, 1996, Nhà xuất bản

Y học

Trên tinh thần kế thừa, nghiên cứu và học tập các công trình trên, tác

giả cố gắng trình bày tư tưởng triết học của Lê Hữu Trác qua tác phẩm Hải

Thượng y tông tâm lĩnh, chủ yếu phân tắch những mặt giá trị tư tưởng và từ ựó

rút ra những bài học lịch sử thiết thực cho công cuộc xây dựng ựất nước hiện nay

3 Mục ựắch, nhiệm vụ nghiên cứu của luận án

3.1 Mục ựắch

Mục ựắch của luận án là làm rõ nội dung tư tưởng triết học của Lê

Hữu Trác trong tác phẩm Hải Thượng y tông tâm lĩnh, từ ựó rút ra bài học lịch

sử cho công cuộc phát triển triết học, y học ựất nước Việt Nam hiện nay

3.2 Nhiệm vụ

để thực hiện mục ựắch trên, luận án cần thực hiện những nhiệm vụ cơ

bản sau: Một là, phân tắch làm rõ ựiều kiện, tiền ựề hình thành tư tưởng triết học của Lê Hữu Trác Hai là, trình bày, phân tắch những tư tưởng triết học của Lê Hữu Trác trong tác phẩm Hải Thượng y tông tâm lĩnh Ba là,

nhận ñịnh giá trị và bài học lịch sử ñối với sự nghiệp phát triển toàn diện con người Việt Nam hiện nay

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của luận án

ðể thực hiện mục ñích, nhiệm vụ ñã nêu của luận án, tác giả dựa trên

cơ sở thế giới quan và phương pháp luận của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng

Hồ Chí Minh và quan ñiểm của ðảng Cộng sản Việt Nam ñể nghiên cứu tư tưởng của Lê Hữu Trác Tác giả còn tổng hợp các phương pháp cụ thể như: Phương pháp phân tích tổng hợp, Phương pháp so sánh, Phương pháp liên ngành, Phương pháp quy nạp diễn dịch Cách tiếp cận của luận án là cách tiếp cận dưới góc ñộ triết học lịch sử và triết học y học Về tài liệu, tác giả lấy tác

phẩm Hải Thượng y tông tâm lĩnh gồm 28 tập, 66 quyển, nhà xuất bản y

học, thành phố Hồ Chí Minh, 2001 làm tư liệu gốc ñể thực hiện nghiên cứu luận án

5 Cái mới của luận án

Một là, luận án ñã phân tích làm rõ ñiều kiện, tiền ñề hình thành tư

tưởng triết học cũng như những nội dung cơ bản trong tư tưởng của Lê

Hữu Trác về vũ trụ và con người Hai là, xác ñịnh những giá trị và rút ra bài

học lịch sử ñối với sự nghiệp phát triển toàn diện con người Việt Nam hiện nay

6 Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của luận án

6.1 Ý nghĩa khoa học Kết quả nghiên cứu của luận án ñã làm rõ nội

dung cơ bản của tư tưởng Lê Hữu Trác về vũ trụ theo các phương diện: bản thể luận, nhận thức luận, triết lý nhân sinh, về con người nhìn từ góc ñộ triết học, y học, văn hóa, ñạo ñức Trên cơ sở ñó rút ra giá trị và những bài học lịch

sử của tư tưởng Lê Hữu Trác trong sự nghiệp phát triển con người toàn diện hiện nay

6.2 Ý nghĩa thực tiễn Những ý nghĩa lịch sử, mà tác giả rút ra qua

phân tắch tư tưởng của Lê Hữu Trác về vũ trụ quan và con người trong luận

án, là những bài học bổ ắch, góp phần xây dựng yếu tố con người, trong sự nghiệp phát triển ựất nước hiện nay Kết quả nghiên cứu của luận án, có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo cho công tác giảng dạy và nghiên cứu lịch sử y học và lịch sử tư tưởng Việt Nam

7 Kết cấu của luận án

Ngoài phần mở ựầu, phần kết luận, phụ lục, danh mục tài liệu tham khảo, luận án gồm 3 chương, 6 tiết

Chương 1

NHỮNG đIỀU KIỆN VÀ TIỀN đỀ HÌNH THÀNH TƯ TƯỞNG TRIẾT HỌC CỦA LÊ HỮU

TRÁC TRONG TÁC PHẨM HẢI THƯỢNG Y TÔNG TÂM LĨNH

1.1 KHÁI QUÁT đIỀU KIỆN LỊCH SỬ, KINH TẾ, CHÍNH TRỊ XÃ HỘI VIỆT NAM THẾ KỶ XVI đẾN THẾ KỶ XVIII Ờ CƠ SỞ XÃ HỘI HÌNH THÀNH TƯ TƯỞNG TRIẾT HỌC CỦA LÊ HỮU TRÁC

Xã hội đại Việt trong thế kỷ XVI Ờ XVIII, thời kỳ nhà Hậu Lê (1533-1802) lâm vào tình trạng suy sụp và tình trạng chia cắt ựất nước Sự biến ựộng xã hội Việt Nam thế kỷ XVIII Trên tất cả các mặt lịch sử, kinh

tế, chắnh trị, văn hóa, xã hội ựã ựặt ra những vấn ựề xã hội cấp bách buộc các nhà chắnh trị, các nhà tư tưởng phải giải ựáp Chắnh ựiều kiện lịch sử chắnh trị xã hội ấy, là cơ sở hình thành tư tưởng triết học của Lê Hữu Trác.Trong thế kỷ XVI Ờ XVIII, kinh tế giai ựoạn này ựã có sự chuyển biến về công thương nghiệp, ựã có sự giao lưu quốc tế dẫn ựến một thế ựứng tự chủ hơn Về chắnh trị xã hội, đại Việt trong giai ựoạn ựấu tranh các thế lực chắnh trị, phân chia ựất nước thành đàng ngoài và đàng trong Về văn hóa tư tưởng, phát triển mạnh mẽ Về văn học và khoa học, xuất hiện nhiều nhà tư tưởng, văn học và y học cùng với những tác phẩm danh tiếng của họ

1.2 NHỮNG TIỀN đỀ LÝ LUẬN HÌNH THÀNH TƯ TƯỞNG TRIẾT HỌC CỦA

LÊ HỮU TRÁC TRONG TÁC PHẨM HẢI THƯỢNG Y TÔNG TÂM LĨNH

Tư tưởng triết học của Lê Hữu Trác trong tác phẩm Hải Thượng y

tông tâm lĩnh không chỉ ựược hình thành, phát triển và phản ánh ựặc ựiểm,

nhu cầu của ựiều kiện lịch sử xã hội Việt Nam thế kỷ XVIII mà còn là sự kế thừa những tư tưởng, học thuyết triết học trước ựó đặc biệt, Lê Hữu Trác vừa

là nhà tư tưởng, vừa là nhà y học, những kiến thức y học uyên bác của ông ựều dựa trên cơ sở triết lý, những học thuyết triết học phương đông, cho nên

khi nghiên cứu tư tưởng triết học của ông trong tác phẩm Hải Thượng y tông

tâm lĩnh, cần phải hiểu tiền ựề lý luận hình thành nên tư tưởng triết học

phương đông

Khi tìm hiểu, nghiên cứu xuyên suốt tác phẩm Hải Thượng y tông

tâm lĩnh, có thể nói, tư tưởng triết học của ông ựã tiếp thu, kế thừa, phát

triển tư tưởng triết học trong học thuyết Âm dương, Ngũ hành, học thuyết Thiên nhân hợp nhất của Nho gia, Âm dương gia, đạo gia; và ựặc biệt Lê Hữu Trác ựã tiếp thu, kế thừa sáng tạo thành tựu các học thuyết y học cổ truyền Trung Quốc và Việt Nam

1.2.1 Học thuyết Âm dương, Ngũ hành với việc hình thành tư tưởng triết

học của Lê Hữu Trác trong tác phẩm Hải Thượng y tông tâm lĩnh

Học thuyết Âm dương, Ngũ hành là học thuyết làm tiền ựề lý luận cho sự hình thành, phát triển y học truyền thống Trung Quốc, Việt Nam Những thành tựu ựó do các nhà triết học của Âm dương gia, đạo gia, Nho gia khơi nguồn ựầu tiên Sau ựó là các tác phẩm tiêu biểu của các nhà tư tưởng, các nhà y học hàm chứa những tư tưởng triết học, y học làm nền tảng cho sự

ra ựời của các sách y học, và các ngành học thuật của y học truyền thống Nội dung cơ bản của học thuyết Âm dương, Ngũ hành là tiền ựề cốt lõi hình thành

tư tưởng và y thuật của Lê Hữu Trác Lê Hữu Trác ựã nói: ỘHọc Kinh Dịch

rồi mới có thể nói ñến việc học thuốc”1 và: “nghề thuốc ñâu có thể vượt ra ngoài nguyên lý Âm dương ngũ hành mà cứu chữa ñược những bệnh tật nan y”2

Nội dung thuyết Âm dương thể hiện các quy luật ñối lập và thống nhất; quy luật tiêu trưởng và bình hành Nội dung thuyết Ngũ hành nói lên

sự vận ñộng của các hành trong ngũ hành Sự vận ñộng ñược biểu hiện là quy luật Quy luật vận ñộng ngũ hành tuân theo các quy luật: quy luật tương sinh, quy luật tương khắc, quy luật tương thừa, quy luật tương vũ, quy luật phản sinh, quy luật phản khắc Thuyết Âm dương, Ngũ hành vận

dụng, giải thích y thuật của Lê Hữu Trác trong tác phẩm Hải Thượng y

tông tâm lĩnh

1.2.2 Thuyết Thiên nhân hợp nhất với việc hình thành tư tưởng triết học

của Lê Hữu Trác trong tác phẩm Hải Thượng y tông tâm lĩnh

Thuyết Thiên nhân hợp nhất cũng là tiền ñề trọng yếu của Lê Hữu

Trác trong tác phẩm Hải Thượng y tông tâm lĩnh Thuyết Thiên nhân hợp

nhất thuyết minh con người có khả năng thích ứng với hoàn cảnh tự nhiên, ông viết: “Thân thể con người là một vũ trụ thu nhỏ, bẩm thụ ñược khí trọn vẹn của âm dương, có ñủ sự biến hóa nuôi dưỡng của ngũ hành”3 Con người chịu ảnh hưởng của vận khí bốn mùa Ngoài khí hậu thì tính chất thổ nghi ñịa phương cũng tác ñộng ñến thân thể con người

Từ học thuyết Âm dương, Ngũ hành, thuyết Thiên nhân hợp nhất, các nhà y học ñã xây dựng nên thuyết Kinh lạc, thuyết Vận khí, thuyết Tạng tượng ñều là những học thuyết xây dựng nên toàn bộ hệ thống luận

trị của y học truyền thống Từ hai tiền ñề học thuyết Âm dương, Ngũ hành,

và thuyết Thiên nhân hợp nhất ñã hình thành và phát triển ứng dụng triệt

ñể trong tư tưởng triết học cũng như trong y lý, y thuật của Lê Hữu Trác

1.2.3 Các thành tựu truyền thống y học Trung Quốc và y học Việt Nam

tiền ñề lý luận cho tư tưởng triết lý, y thuật trong tác phẩm Hải Thượng y tông

tâm lĩnh của Lê Hữu Trác

Các thành tựu truyền thống chủ yếu của y học Trung Quốc, Việt Nam

mà Lê Hữu Trác ñã kế thừa và phát triển Các thành tựu của y học Trung Quốc qua các triều ñại với sự xuất hiện các nhà triết học, y học với tác phẩm của họ ñã ñưa y học Trung Quốc vượt ñến tầm vóc nhân loại Truyền thống y học Việt Nam hình thành và phát triển trong quá trình lịch sử ðinh, Lê, Lý, Trần Hồ, Hậu Lê, Nguyễn Trong ñó, y học Việt Nam ñược khởi sắc vào thời nhà Trần với sự xuất hiện danh y Tuệ Tĩnh Thời nhà Hậu Lê, danh y lỗi lạc

Lê Hữu Trác ñã kế thừa những thành tựu trước ñó và sáng tạo ra tác phẩm Hải

Thượng y tông tâm lĩnh như là một tập ñại thành về y học truyền thống Việt

Nam

1.3 Thân thế và sự nghiệp của Lê Hữu Trác

Lê Hữu Trác (1720 – 1791) là danh y, nhà văn, nhà tư tưởng thời Hậu Lê Ông nguyên quán ở thôn Văn Xá, huyện ðường Hào, phủ Thượng Hồng, tỉnh Hải Dương, biệt hiệu là Hải Thượng Lãn Ông Biệt hiệu này phản ánh triết lý sống của người làm nên công nghiệp cho ñất nước Hải Thượng Lãn Ông do ghép từ chữ “Hải” là tên tỉnh Hải Dương và

“Thượng” là tên phủ Thượng Hồng “Lãn” có nghĩa là lười, người lười biếng với việc công danh, một phong thái nhuốm màu vô vi của Lão Tử Ông xuất thân trong một gia ñình khoa bảng, ông nội là Lê Hữu Danh ñậu

ñệ nhị giáp tiến sĩ, cha là Lê Hữu Mưu ñậu ñệ tam giáp tiến sĩ, anh là Lê Hữu Kiển ñậu ñệ tam giáp tiến sĩ, ông ñổ cử nhân triều Nguyễn, giỏi cả

văn lẫn võ Năm 1740, ông tham gia vào quân ựội của Chúa Trịnh Ông thường nói: ỘGươm giáo ựang ngập trời, không phải là lúc kẻ làm trai nhốt mình vào phòng sáchỢ Ông tham bác, khảo luận cổ thư, ựúc kết kinh

nghiệm bản thân, trứ tác các tác phẩm : Vệ sinh yếu quyết; Nữ công thắng

lãm; Bảo thai thần hiệu; Toàn thư giải âm; Y huấn cách ngôn; Y nghiệp thần chương; Y lý thâu nhàn lái ngôn phụ chắ; Nội kinh yếu chỉ; Vận khắ bắ ựiển; Y gia quan miện; Y hải cầu nguyên; Châu ngọc cách ngôn; Huyền tẫn phát vi; Khôn hóa thái chân; đạo lưu dư vận; Y trung quan kiện; Bách bệnh cơ yếu; Ngoại cảm thông trị; Ma chẩn chuẩn thằng; Mộng trung giác ựâu; Phụ ựạo sáu nhiên; Tọa thảo lương mô; Bảo thai chủng tử; Quốc âm toản yếu; Ấu ấu tu trị; Y dương án; Y âm án; Tâm ựắc thần phương; Hiệu phỏng tân phương; Hành giản trân nhu; Bách gia trân tàng; Lĩnh Nam bản thảo; Thượng kinh ký sự Tất cả ựược kết tập lại dưới nhan ựề chung là Hải Thượng y tông tâm lĩnh Hải Thượng y tông tâm lĩnh gồm 28 bộ, 66

quyển; trong ựó nổi bật là các tác phẩm Nội kinh yếu chỉ; Vệ sinh yếu

quyết; Vận khắ bắ ựiển; Y hải cầu nguyên; Châu ngọc cách ngôn; Huyền tẫn phát vi; Khôn hóa thái chân; đạo lưu dư vận bàn ựầy ựủ các vấn ựề y

học và quan ựiểm triết học của ông

Kết luận Chương I

Qua phần trình bày khái quát về ựiều kiện lịch sử, kinh tế, chắnh trị

xã hội Việt Nam thế kỷ XVI ựến thế kỷ XVIII Ờ cơ sở xã hội và tiền ựề hình thành tư tưởng của Lê Hữu Trác, có thể rút ra kết luận sau:

Một là, xã hội đại Việt lịch sử Việt Nam từ thế kỷ XVI ựến thế kỷ

XVIII với các sự kiện lịch sử sau: Thời kỳ nhà Hậu Lê lâm vào tình trạng suy sụp Nhà Mạc chiếm chắnh quyền ổn ựịnh triều chắnh, sự phân chia ựất nước thành đàng ngoài thuộc chắnh quyền Lê Ờ Trịnh, chắnh quyền Chúa

Nguyễn đàng trong Cuộc khởi nghĩa phong trào Tây Sơn ựánh bại quân Thanh và lật ựổ chắnh quyền Chúa Nguyễn, chắnh quyền Lê Ờ Trịnh, thành lập vương triều Tây Sơn Cuối cùng, lực lượng Nguyễn Ánh thống nhất ựất nước, chắnh thức xưng vương, lập ra nhà Nguyễn ựổi quốc hiệu là Việt Nam

Hai là, các học thuyết Âm dương, Ngũ hành, thuyết Thiên nhân

hợp nhất và các thành tựu truyền thống chủ yếu của y học truyền thống Trung Quốc, Việt Nam là những tiền ựề mà Lê Hữu Trác ựã kế thừa, sáng

tạo y lý, y thuật của ông trong tác phẩm Hải Thượng y tông tâm lĩnh

Ba là, tư tưởng triết học của Lê Hữu Trác ựược hình thành trên

nền tảng Kinh Dịch, Nho gia, đạo gia thời nhà Tống, giai ựoạn lý học hình thành và phát triển Ông sáng tạo ra học thuyết Thủy hỏa, hình thành trường phái Thủy hỏa trong nền y học truyền thống Việt Nam

Chương 2

NHỮNG VẤN đỀ TRIẾT HỌC CỦA LÊ HỮU TRÁC

TRONG TÁC PHẨM HẢI THƯỢNG Y TÔNG TÂM LĨNH 2.1 KHÁI QUÁT NỘI DUNG TÁC PHẨM HẢI THƯỢNG Y TÔNG TÂM LĨNH

Tác phẩm Hải Thượng y tông tâm lĩnh ựược Lê Hữu Trác sáng tác

vào thế kỷ XVIII, thời Hậu Lê Bước ựầu bộ sách mang tên là Lãn Ông tâm

lĩnh, về sau ựổi thành nhan ựề là Hải Thượng y tông tâm lĩnh Toàn bộ sách

gồm 66 quyển, 28 tập mang những nội dung phong phú về y học, triết học Ông chủ trương trị bệnh theo ựường lối vương ựạo và chú trọng thuyết Thủy hỏa Thuyết Thủy hỏa là ựường lối y thuật chánh tông của Lê Hữu Trác Do

ựó, Lê Hữu Trác ựã khai sáng một trường phái y học, ựại biểu cho y thuật Việt Nam gọi là học phái Thủy hỏa, ông dành riêng một quyển chuyên luận về thuyết Thủy hỏa là quyển Huyền tẫn phát vi Học phái của ông ựã ựược nhiều

danh y noi theo, vận dụng vào thực tiễn lâm sàng và ñạt ñược nhiều kết quả tốt ñẹp Có thể nói, y thuật của Lê Hữu Trác là ñại biểu cho trường phái Thủy

hỏa Về phương diện y học, tác phẩm Hải Thượng y tông tâm lĩnh là quyển

bách khoa toàn thư về y học, không lãnh vực nào không ñược Lê Hữu Trác ñề cập ñến trong tác phẩm này Về phương diện triết học thì ñược ñề cập nhiều

trong tác phẩm Nội kinh yếu chỉ, Vận khí bí ñiển, Y gia quan miện, Huyền tẫn

phát vi, ðạo lưu dư vận, Khôn hóa thái chân

Tác phẩm Hải Thượng y tông tâm lĩnh có vai trò, vị trí là một tác

phẩm kinh ñiển về y học Việt Nam, mang giá trị toàn thư, ñóng góp to lớn vào nền y học nước nhà: “Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác là một gương sáng tuyệt vời về tài ñức Ông xứng ñáng với lòng hâm mộ của giới

y học, lòng yêu mến, kính trọng của nhân dân ta Bộ Y tông tâm lĩnh có giá

trị lớn lao, quý báu ðời nay ñã suy tôn ông bằng danh hiệu cao quí “ðại y tôn” Ông là một ngôi sao sáng chói trong lịch sử y học nước nhà”4 Hải Thượng Lãn Ông ñược “Khải ðịnh triều Nguyễn sắc phong Việt Nam y Thánh”.Trong lời dẫn về nguồn sách của Vũ Xuân Hiên viết về Hải Thượng Lãn Ông như sau: “Việc trước tác lập ngôn không phải dễ dàng, nếu không giỏi rộng về nghề y, thì sao có thể khảo nghiệm kim cổ ñể có lời ñích ñáng ñược”5 Trong bài tiểu dẫn viết cho bản mới khắc bộ sách của Hải Thượng Lãn Ông, Vũ Xuân Hiên, nhận ñịnh: “Lãn Ông thực rõ ràng là một danh y nước Việt Nam”6

2.2 NHỮNG VẤN ðỀ VỀ BẢN THỂ LUẬN, NHẬN THỨC LUẬN TRONG TƯ

TƯỞNG CỦA LÊ HỮU TRÁC QUA TÁC PHẨM HẢI THƯỢNG Y TÔNG TÂM LĨNH