550 Phòng và chống hoạt động rửa tiền ở Việt Nam hiện nay

550 Phòng và chống hoạt động rửa tiền ở Việt Nam hiện nay

LỜI MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài:

Rửa tiền là một loại tội phạm xuất hiện từ rất lâu đời Rửa tiền chính là hoạt động biến đồng tiền phi pháp thành hợp pháp do đó rửa tiền luôn đồng hành với tội ác

Ngày nay, với sự bành trướng của nạn tham nhũng, buôn ma túy và buôn lậu vũ khí trên toàn thế giới với doanh số lớn đã làm tăng nhu cầu rửa tiền Để đáp ứng nhu cầu này, “dịch vụ rửa tiền” ngày càng phát triển mạnh mẽ và trở nên tinh vi với những kỹ thuật cao cấp hơn

Và dần dần rửa tiền đã trở thành mối đe dọa nguy hiểm cho nền kinh tế xã hội của toàn thế giới, đòi hỏi sự hợp tác để ngăn chặn hiểm họa này

Việt Nam là một quốc gia hội tụ rất nhiều yếu tố thuận lợi cho hoạt động rửa tiền như nền kinh tế tiền mặt, đang cần nhiều vốn đầu tư cho nền kinh tế đang phát triển, hệ thống pháp luật còn nhiều lỗ hổng và đặc biệt là về luật chống rửa tiền Hiện nay, đã có những dấu hiệu cho thấy hoạt động rửa tiền đã xâm nhập vào Việt Nam, và theo thời gian rửa tiền sẽ dần trở thành vấn nạn nhức nhối mà Việt Nam cần phải giải quyết Vì vậy, nhằm hạn chế những thiệt hại có thể do rửa tiền gây ra, Việt Nam cần đánh giá đúng về thực trạng rửa tiền hiện nay và triển khai các biện pháp phòng chống rửa tiền Và đó cũng chính là lý do khiến

em chọn đề tài:”Phòng và chống hoạt động rửa tiền ở Việt Nam hiện nay”

2 Xác định vấn đề nghiên cứu:

Hiện nay, rửa tiền đã có dấu hiệu xuất hiện tại Việt Nam và có nguy cơ sẽ phát triển mạnh mẽ Trong khi đó, công tác phòng và chống rửa tiền tại Việt Nam chỉ mới ở những bước đầu tiên Vấn đề đặt ra cho người viết là làm sao xác định thực trạng rửa tiền tại Việt Nam như thế nào, tìm ra những khó khăn tồn

đọng trong công tác phòng chống rửa tiền nhằm đề xuất những giải pháp khắc phục

Đề tài nghiên cứu này thể hiện hai tính chất:

- Tính mới mẽ : rửa tiền là khái niệm còn khá mới mẽ tại Việt Nam, nhận thức của người dân về vấn đề này chưa cao Mặc dù đã có Nghị định phòng chống rửa tiền nhưng tính thực tế và hiệu quả thực sự chưa cao

- Tính hữu ích: trong giai đoạn đầu của công tác phòng chống rửa tiền nên không thể tránh khỏi sơ xuất, do đó rất cần những nghiên cứu các bài học kinh nghiệm của các quốc gia khác cũng như những đề xuất có hiệu quả cho công tác phòng chống rửa tiền Mặc dù thời gian nghiên cứu ngắn nhưng người viết cũng cố gắng đưa ra được những giải pháp cơ bản giúp cho giai đoạn đầu của việc phòng chống rửa tiền tại Việt Nam được thực hiện hiệu quả hơn

3 Mục tiêu nghiên cứu:

Nhiệm vụ quan trọng của đề tài nghiên cứu này là phải đạt được các mục tiêu sau đây:

- Hệ thống lại những lý luận cơ bản có liên quan đến rửa tiền

- Đánh giá thực trạng rửa tiền tại Việt Nam đồng thời nêu lên những tồn đọng của công tác phòng chống rửa tiền tại Việt Nam

- Đưa ra những kiến nghị nhằm tháo gỡ những khó khăn đồng thời cũng đưa ra những giải pháp nhằm hoàn thiện cho việc phòng chống rửa tiền

4 Phương pháp nghiên cứu:

Đề tài nghiên cứu đã sử dụng nhiều phương pháp nghiên cứu khác nhau nhằm tận dụng được hết tính ưu việt của từng loại phương pháp như phương pháp phân tích, tổng hợp dữ liệu thứ cấp…

5 Nội dung nghiên cứu:

Đề tài nghiên cứu được trình bày thành 3 phần:

- Phần 1 là phần mở đầu, giới thiệu đề tài và trình bày những vấn đề liên quan đến phương pháp luận trong nghiên cứu

- Phần 2 là phần nội dung của đề tài được trình bày thành 3 chương:

ƒ Chương 1: Rửa tiền và những ảnh hưởng xấu của nó đến nền kinh tế

ƒ Chương 2: Thực trạng hoạt động rửa tiền tại Việt Nam hiện nay và một số quốc gia trên thế giới

ƒ Chương 3: Những giải pháp phòng và chống rửa tiền hiện nay tại nước

Xin chân thành cảm ơn

CHƯƠNG 1: RỬA TIỀN VÀ NHỮNG ẢNH HƯỞNG XẤU

CỦA NÓ ĐẾN NỀN KINH TẾ

1.1 Rửa tiền

1.1.1 Khái niệm

Rửa tiền không phải là một tội danh mới trong hệ thống luật pháp của thế giới và hiện nay đang có dấu hiệu xuất hiện và phát triển tại Việt Nam Do đó đòi hỏi Việt Nam phải có cơ chế hoàn thiện để ngăn chặn và phòng chống rửa

tiền có hiệu quả Muốn vậy, chúng ta phải trả lời được câu hỏi “rửa tiền là gì ?”

4000 năm trước công nguyên đã có dấu hiệu rửa tiền: các thương nhân Trung Quốc đã che dấu tài sản thực có của mình để tránh bị phát hiện và sung công Tuy nhiên, đến thế kỷ 20 thì thuật ngữ “rửa tiền” được sử dụng rộng rãi – nhằm chỉ việc che dấu nguồn gốc của số tiền khổng lồ thu được từ hoạt động buôn lậu rượu, đánh bài và các hoạt động bất hợp pháp khác của gangster Mỹ

Định nghĩa pháp lý đầu tiên về rửa tiền được xác định trong Công ước Vienna về chống buôn bán bất hợp pháp các chất ma túy và chất hướng thần năm 1988 của Liên hiệp quốc: yêu cầu các nước thành viên nghiên cứu đưa vào

Luật của nước mình “Hành vi chuyển đổi hoặc chuyển giao tài sản khi biết rằng tài sản đó đã thu được từ buôn bán ma túy hoặc từ việc tham gia vào hoạt động phạm tội với mục đích che giấu nguồn tài sản hoặc giúp người khác thực hiệc các hành vi trên, trốn tránh trách nhiệm pháp lý đối với hành vi của mình” Đến

tháng 12/2000 khi Công ước Parlemo về chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia của Liên hợp quốc được ký kết vấn đề tội phạm có tổ chức và tội phạm rửa tiền được xác định đầy đủ, cụ thể hơn

Nhìn chung ta có thể hiểu rửa tiền theo nghĩa chung nhất là hoạt động của các cá nhân hay tổ chức thông qua việc sử dụng các phương tiện và các công cụ để che giấu nguồn gốc thật sự của các khoản thu nhập bất hợp pháp

Bên cạnh đó, để nhận biết chi tiết hơn thuật ngữ rửa tiền ta có thể tham khảo các định nghĩa sau:

- Theo Liên Hiệp quốc: rửa tiền chính là việc sử dụng (nghĩa là với bất cứ hình thức nào của cả hành động cho và nhận) bất kỳ tài sản nào mà nó được cho là có nguồn gốc từ hoạt động hoàn toàn hay một phần của phạm tội mà có hoặc từ hoạt động che đậy, trá hình nhằm giúp đỡ người phạm tội đó thoát khỏi luật pháp

- Tại mục 1 điều 3 của Nghị định số 74/2005/NĐ-CP ngày 07/06/2005 về phòng chống rửa tiền: rửa tiền là hành vi của cá nhân, tổ chức tìm các hợp pháp hóa tiền, tài sản do phạm tội mà có thông qua các hoạt động cụ thể sau đây:

ƒ Tham gia trực tiếp hoặc gián tiếp vào một giao dịch liên quan đến tiền, tài sản phạm tội mà có;

ƒ Thu nhận, chiếm giữ, chuyển dịch, chuyển đổi, chuyển nhượng, vận chuyển, sử dụng, vận chuyển qua biên gới tiền, tài sản do phạm tội mà có;

ƒ Đầu tư vào một dự án, một công trình, góp vốn vào một doanh nghiệp hoặc tìm cách khác che đậy, ngụy trang hoặc cản trở việc xác minh nguồn gốc, bản chất thật sự hoặc vị trí, quá trình di chuyển hay quyền

sở hữu đối với tiền, tài sản phạm tội mà có

1.1.2 Quy trình cơ bản của hoạt động rửa tiền

Quy trình rửa tiền về cơ bản có 03 giai đoạn:

- Đổi chỗ: giai đoạn trực tiếp phân bổ lượng tiền mặt thu được từ các hoạt

động phi pháp Lượng tiền phi pháp này có thể để tại các ngân hàng với điều kiện chia nhỏ để tránh bị nghi ngờ hay có thể chuyển sang các công cụ tài chính có thể dễ dàng sử dụng

- Tạo vỏ bọc: tạo nên những vỏ bọc phức tạp thông qua những giao dịch tài chính nhằm che dấu nguồn gốc bất hợp pháp của khoản tiền này, cản trở việc kiểm tra dấu vết Chẳng hạn, những kẻ rửa tiền sẽ thành lập các công ty buôn bán ở những nước mà quy định ngân hàng không khắt khe, quy định chống rửa tiền còn lỏng lẻo, sau đó chúng trà trộn tiền bất hợp pháp với hàng tỷ USD hợp pháp giao dịch mỗi ngày Ngoài ra bọn chúng còn có thể mua những mặt hàng có giá trị lớn như chứng khoán, ô tô, máy bay… được đăng ký với tên người khác để tránh gây chú ý Hay họ có thể sử dụng các sòng bạc để rửa tiền vì tại đây sẵn sàng nhận tiền mặt: chuyển tiền thành thẻ, chơi bài sau khi chuyển ngược lại số tiền này đã

trở thành số tiền được bạc

- Hợp thức hóa: đưa tiền đã được rửa vào lưu thông trong nền kinh tế theo cách thức giống như các khoản này là kết quả của các hoạt động kinh doanh hợp pháp: như đầu tư bất động sản, góp vốn kinh doanh, mua bán

các hàng hóa xa xỉ

1.1.3 Những biểu hiện của rửa tiền

Không dễ để nhận dạng được hoạt động rửa tiền vì nó được che dấu bởi các thủ đoạn rất tinh vi Tuy nhiên, ta có thể nhận biết rửa tiền thông qua các hoạt động sau:

- Các hoạt động đầu tư đáng nghi ngờ:

ƒ Về chủ đầu tư:

8 Chủ đầu tư là cá nhân hay tổ chức có liên quan đến các hoạt động tội phạm

8 Những thông tin khả năng tài chính của chủ đầu tư này không rõ ràng minh bạch, không nhất quán Chẳng hạn như nhà đầu tư cá nhân đầu tư vào dự án hàng trăm ngàn tỷ nhưng thông tin về khả năng tài chính của người này không có thì sẽ gây nghi ngờ cho đối tác Các báo cáo tài chính của công ty đầu tư không minh bạch hay không có cơ sở để đánh giá độ tin cậy (như không có kiểm toán hay thuế kiểm tra)

8 Chủ đầu tư không quan tâm nhiều lợi nhuận thu được từ hoạt động đầu tư của mình

ƒ Về phía doanh nghiệp được đầu tư :

8 Tổ chức được đầu tư hoạt động không hiệu quả nhưng vẫn được đầu tư với nguồn vốn lớn

8 Việc đầu tư không tương xứng với quy mô và lĩnh vực hoạt động trước nay của doanh nghiệp

ƒ Về địa điểm đầu tư: địa điểm đầu tư khó khăn về nguồn lực và nguồn nguyên liệu có sẵn…

- Các giao dịch mua bán đáng ngờ: mua bán khống, mua bán hàng hóa không liên quan đến hoạt động kinh doanh của tổ chức, mua bán hàng hóa với giá trị cao hơn rất nhiều so với thị trường…

- Các giao dịch tài chính đáng ngờ: tiền được chuyển qua nhiều tài khoản mà không quan tâm đến phí giao dịch, có sự thay đổi đột biến so với doanh số giao dịch bình thường, giá trị giao dịch không cân xứng với khả năng tài chính của khách hàng, …

- Các hoạt động khác: lợi dụng sổ tiết kiệm của những cá nhân, cá cược, mua xổ số, đánh bạc…

Theo điều 10 của nghị định 74/2005/NĐ-CP ngày 07/06/2005 về phòng chống rửa tiền: các giao dịch bị coi là đáng ngờ khi có một trong các dấu hiệu sau

- Các bên liên quan tới giao dịch cung cấp thông tin nhận biết khách hàng không chính xác, không đầy đủ, không nhất quán hoặc thuyết phục cá nhân, tổ chức cung ứng dịch vụ không báo cáo giao dịch đến cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo quy định của pháp luật;

- Các giao dịch được thực hiện theo lệnh hay ủy quyền của các cá nhân, tổ chức có liên quan đến hoạt động tội phạm nằm trong danh sách thống kê và cảnh báo do Bộ Công an lập ra nhằm phòng ngừa, đấu tranh chống rửa tiền và chống sử dụng tiền hay tài sản để tạo điều kiện hay tài trợ cho hoạt động phạm tội trong hay ngoài lãnh thổ Việt Nam;

- Các giao dịch mà thông tin nhận dạng hoặc qua xem xét về cơ sở kinh tế và pháp lý của các bên tham gia giao dịch có thể xác định được mối liên hệ giữa các bên tham gia giao dịch với các hoạt động phạm tội hoặc có liên quan tới cá nhân, tổ chức nêu tại điểm 2 trên;

- Các cá nhân, tổ chức tham gia giao dịch với số tiền có giá trị lớn không tương xứng hoặc không liên quan tới hoạt động thường ngày hay bất cứ hoạt động hợp pháp nào;

- Có sự thay đổi đột biến trong doanh số giao dịch trên tài khoản, tiền gửi vào và rút nhanh ra khỏi tài khoản, doanh số giao dịch lớn trong ngày, nhưng số dư tài khoản rất nhỏ hoặc bằng không;

- Các giao dịch chuyển tiền có giá trị nhỏ từ nhiều khoản khác nhau về một khoản tiền lớn hay chuyển qua nhiều tài khoản khác nhau về tài khoản

trong một thời gian ngắn hoặc ngược lại, tiền được chuyển lòng vòng qua nhiều tài khoản, các bên liên quan không quan tâm tới phí giao dịch;

- Sử dụng tín dụng thư và các phương thức tài trợ thương mại khác có giá trị lớn, chiết khấu với giá trị cao nhằm chuyển tiền giữa các quốc gia khi giao dịch này không liên quan đến hoạt động thường xuyên của khách hàng;

- Pháp nhân không thực hiện giao dịch trong một thời gian dài trên tài khoản của mình kể từ khi mở, doanh nghiệp trong nước mở và sử dụng tài khoản ở nước ngoài dưới tên pháp nhân hoặc thể nhân nước ngoài;

- Chuyển lượng tiền lớn từ tài khoản ngoại hối của doanh nghiệp ra nước ngoài sau khi nhận được nhiều khoản tiền nhỏ được chuyển vào bằng chuyển tiền điện tử, séc, hối phiếu;

- Doanh nghiệp nước ngoài chuyển tiền ra nước ngoài ngay sau khi nhận được vốn đầu tư hoặc chi trả tiền ra nước ngoài không phù hợp với tính chất và nhu cầu của hoạt động kinh doanh;

- Các công ty bảo hiểm thường xuyên đền bù hoặc chi trả bảo hiểm với số tiền lớn cho cùng một khách hàng;

- Các tổ chức chứng khoán chuyển tiền không phù hợp với các hoạt động kinh doanh chứng khoán;

- Bất cứ giao dịch nào khác mà các định chế tài chính thấy có biểu hiện bất thường hoặc cơ sở pháp lý không đáng tin cậy

1.1.4 Những ảnh hưởng xấu của rửa tiền đến hoạt động của nền kinh tế xã hội

1.1.4.1 Sự sai lệch và mất ổn định về kinh tế

Những kẻ rửa tiền không quan tâm đến hiệu quả kinh tế từ những khoản lợi nhuận bằng việc bảo vệ những khoản tiền của họ Vậy nên, họ cũng không quan

tâm đến lợi ích các quốc gia mà họ đầu tư vào, cũng như không quan tâm đến hậu quả do việc đầu tư gây ra, cụ thể như:

- Hoạt động rửa tiền dẫn đến sai lệch trong phân bổ các nguồn lực đối với các khu vực từ đó dẫn đến hiệu quả kinh tế kém tại những khu vực trọng yếu

- Do có sự cấu kết mà dẫn đến việc khuyến khích sai lệch danh mục đầu tư làm giảm nguồn vốn và hiệu quả của các nhà đầu tư chính thức Về lâu dài nó sẽ làm giảm việc tiếp thu được công nghệ, kỹ năng, kiến thức lao động … từ các nhà đầu tư này Hơn nữa, kết quả của sự cấu kết còn là sự phát triển các ngành nghề không cân xứng với quy mô, điều kiện cũng như nhu cầu của nền kinh tế

- Hoạt động rửa tiền liên tục có thể tạo ra một thế cân bằng giả tạo cho thị trường Sau khi hoàn tất các công đoạn rửa tiền các nhà “đầu tư” rút về để lại cho các quốc gia những hậu quả to lớn như khủng hoảng tiền tệ, khủng hoảng ngân hàng, thâm thụt cán cân ngoại thương …

Như vậy, tính ổn định của nền kinh tế quốc gia đã bị lung lay khi hiện tượng rửa tiền xảy ra càng nhiều về số lượng lẫn quy mô, hay nói cách khác tính ổn định của nền kinh tế tỷ lệ nghịch vơí sự phát triển của hoạt động rửa tiền

1.1.4.2 Aûnh hưởng đến việc đề ra, thực hiện và kiểm soát chính sách kinh tế

Như chúng ta đã biết, hệ thống tài chính có vai trò vô cùng quan trọng đối với nền kinh tế của các quốc gia Hệ thống tài chính hoạt động có hiệu quả thì sẽ làm gia tăng lượng vốn đầu tư và làm tăng hiệu quả đầu tư Kết quả tất yếu là làm tăng trưởng nền kinh tế

Ngược lại, sự yếu kém của hệ thống tài chính dẫn đến việc không kiểm soát được hoạt động đầu tư và hiệu quả thực sự của nền kinh tế Do đó, nếu chính

phủ không có giải pháp kịp thời cho sự phát triển của nền kinh tế thì quốc gia đó sẽ phải gánh chịu những hậu quả khó lường

Bên cạnh đó, ngân sách yếu làm giảm tính khả thi của các chính sách kinh tế, Trong điều kiện lượng tiền bất hợp pháp lớn được sử dụng để gây nhũng nhiễu cho nền kinh tế dẫn đến việc chính phủ mất quyền kiểm soát chính sách kinh tế của mình Trong một số trường hợp, lượng tài sản khổng lồ này được sử dụng làm lũng đoạn thị trường trong khu vực và những nền kinh tế nhỏ

Không kiểm soát được nạn rửa tiền dẫn đến việc chính phủ mất quyền kiểm soát các chính sách kinh tế Đây là một trong những yếu tố gây khó khăn cho chính phủ trong việc xây dựng một nền kinh tế lành mạnh

1.1.4.3 Gây tổn hại đến ngân sách quốc gia

Về bản chất, rửa tiền là che dấu nguồn gốc bất hợp pháp của một khoản tiền và hiển nhiên đi kèm theo nó là hành vi trốn thuế Thêm một khoản tiền bất hợp pháp được rửa sạch là chính phủ mất một khoản thuế trên thu nhập đó

Đồng thời chính phủ lại phải bỏ ngân sách ra để giải quyết hậu quả của nạn rửa tiền như là buôn bán ma tuý, vũ khí… : Chính phủ phải tăng ngân sách để thực hiện yêu cầu về việc thực thi pháp luật và tăng những chi phí cho việc chăm sóc sức khỏe cộng đồng (điều trị cho người nghiện ma túy)…

1.1.4.4 Làm suy yếu toàn bộ thị trường tài chính

- Hoạt động rửa tiền không ổn định: có khi các tổ chức tài chính thu được khoản tiền lớn nhưng cũng có lúc phải đối mặt với sự “mất tích đột ngột” của các khoản tiền này Như vậy, tính thanh khoản nói riêng và hoạt động của các tổ chức này nói chung ít nhiều cũng gặp khó khăn

- Rửa tiền một khi được phát hiện tại các tổ chức tài chính sẽ làm giảm uy tín của tổ chức này đối với công chúng Hoạt động của các định chế tài chính là kinh doanh dựa trên uy tín nên bất cứ dấu hiệu nào khiến khách

hàng cho rằng các tổ chức này gian lận hay tiếp tay cho các hoạt động phạm pháp sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động của tổ chức này: các cá nhân, tổ chức kinh tế không dám gửi tiền hay vay tiền hay sử dụng các hoạt động dịch vụ của các tổ chức này vì nếu một khi bị chính quyền phát hiện sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động của chính bản thân họ

- Nếu được đào tạo kỹ càng và sử dụng các công cụ hỗ trợ trong việc kiểm tra và phát hiện việc rửa tiền thì chắc chắn các tổ chức tài chính sẽ nhận biết được các giao dịch đáng ngờ Tuy nhiên, hoạt động rửa tiền vẫn xảy

ra có nghĩa là vẫn tồn tại hành vi tham nhũng và tìm kiếm các quyền lợi của tổ chức này Hay nói cách khác, rửa tiền có thể dẫn đến sự tha hóa của các cán bộ trong tổ chức này Với nguồn nhân lực bị lôi kéo vào hoạt động phạm pháp ảnh hưởng không nhỏ đến hiệu quả hoạt động kinh doanh của các tổ chức này

Ư Một khi các tổ chức tài chính này suy yếu thì khả năng đứng vững của thị trường tài chính là không có cơ sở Nhiều tổ chức tài chính suy yếu ảnh hưởng xấu đến hoạt động của thị trường tài chính Do vậy, có thể nói rửa tiền làm suy yếu toàn bộ thị trường tài chính

1.1.4.5 Làm suy yếu khu vực kinh tế tư nhân hợp pháp

Những người rửa tiền đã trộn lẫn tiền bất chính vào các khoản tiền hợp pháp của một số công ty ngụy trang Những công ty này do có nguồn tiền bất chính để hỗ trợ nên giá thành sản phẩm và dịch vụ thấp hơn thị trường rất nhiều Do đó, các công ty này có lợi thế cạnh tranh hơn các công ty hợp pháp khác Điều này gây khó khăn không nhỏ cho các công ty hợp pháp

Về lâu dài, khả năng tài chính của các công ty hợp pháp không chống cự được dẫn đến phá sản, các doanh nghiệp khác muốn đầu tư vào lĩnh vực này

nhưng không dám mạo hiểm Và kết quả là khu vực kinh tế tư nhân hợp pháp dần suy yếu

1.1.4.6 Nguy cơ tổn hại danh tiếng

Hiện nay, không một quốc gia nào chấp nhận uy tín bị sút giảm do các công

ty tài chính có liên quan đến hoạt động rửa tiền Đi liền với tội rửa tiền là hàng loạt các tội danh khác như gian lận tài chính, mua bán thông tin mật, tham ô hối lộ…Tiếng xấu này không những làm giảm cơ hội phát triển hợp pháp và vững mạnh của quốc gia này mà còn thu hút các tổ chức tội phạm quốc tế xâm nhập vào với mục tiêu thu lợi nhuận trong ngắn hạn

Hơn nữa, việc gầy dựng lại danh tiếng đã mất là việc làm cực kỳ khó khăn và đòi hỏi chính phủ phải có một tiềm lực tài chính mạnh trong khi đó chính phủ đã có thể ngăn ngừa bằng sự kiểm soát, chống lại nạn rửa tiền

1.1.4.7 Những tác động khác

Nạn rửa tiền có thể phá hủy nền kinh tế, an ninh và gây nên những hậu quả xấu cho xã hội Nó khuyến khích các hoạt động phạm pháp tăng cao như buôn bán ma tuý, khủng bố, buôn bán vũ khí trái phép, quan chức nhà nước tham nhũng và hàng loạt các tội phạm khác

Sự tiến bộ nhanh chóng của công nghệ và toàn cầu hóa của dịch vụ tài chính đã làm gia tăng tội phạm trên phạm vi quốc tế và hình thức phạm tội ngày càng tinh vi và phức tạp hơn rất nhiều Với sự dễ dãi của hệ thống tài chính đã khiến cho lượng tiền được rửa có cơ hội thâm nhập vào hệ thống tài chính toàn cầu, thao túng toàn bộ hệ thống tài chính này, làm suy yếu nền kinh tế của một quốc gia Nền kinh tế không phát triển dẫn đến đời sống vật chất của người dân bị giảm sút

Nạn rửa tiền còn gây ra tham nhũng tại mọi bộ phận của xã hội, đạo đức của con người suy giảm Và nguy hại cho xã hội hơn nữa nếu bộ phận tham nhũng này nắm giữ những vị trí quan trọng trong chính phủ

1.2 Sự cần thiết phải thực hiện biện pháp phòng chống rửa tiền

1.2.1 Sự cần thiết

Rửa tiền không chỉ ảnh hưởng xấu đến uy tín của các quốc gia trên thế giới mà còn tác động đến cơ cấu chính trị, tác động đến tính hiệu quả của thị trường tài chính, tác động tới môi trường đầu tư…Vì vậy, kiểm soát được nạn rửa tiền là một trong những cách thức bảo vệ hữu hiệu nhất cho nền kinh tế xã hội chính trị của mỗi một quốc gia

Trong xu hướng toàn cầu hóa, hội nhập kinh tế quốc tế, khối lượng chu chuyển tài chính toàn cầu đã đạt đến mức khổng lồ (khoảng 1.700 tỷ USD mỗi ngày) thì vấn đề chống rửa tiền trở thành mối quan tâm không chỉ của chính phủ của mỗi quốc gia mà còn của cả cộng đồng quốc tế Một quốc gia nếu có nạn rửa tiền thì các quốc gia khác khi quan hệ với nó cũng phải gặp nhiều khó khăn: làm sao kiểm soát được tội phạm trong nước rửa tiền tại nước ngoài, nền tài chính của quốc gia đó có đáng tin cậy để giao dịch không, sự phát triển của quốc gia này có phải là hiện tượng “ảo” không… Như vậy, có thể nói một quốc gia có nạn rửa tiền điều đó đồng nghĩa với việc cánh cổng hội nhập đối với quốc gia này chưa được rộng mở, còn các quốc gia còn lại mất đi một thị trường tiềm năng

1.2.2 Những nguyên tắc cơ bản thực hiện việc phòng chống rửa tiền

- Nguyên tắc xác định hành vi tội phạm: mỗi quốc gia phải xác định rõ các hành vi phạm pháp có liên quan đến hoạt động rửa tiền, quy định cụ thể thành luật làm cơ sở cho việc phát hiện và phòng chống rửa tiền

- Nguyên tắc giám sát chặt chẽ: tổ chức tài chính phải ghi chép cẩn thận về khách hàng và giao dịch khách hàng để thống kê và theo dõi nguồn tiền, khi phát hiện giao dịch đáng ngờ thì thực hiện theo đúng quy trình xử lý hiện hành

- Nguyên tắc giữ bí mật: các tổ chức tài chính phải đảm bảo giữ bí mật thông tin khách hàng tránh ảnh hưởng đến hoạt động của khách hàng

- Nguyên tắc lưu giữ thông tin: thông tin phải được các tổ chức tài chính lưu giữ cẩn thận và ở trạng thái sẳn sàng cung cấp cho cơ quan có thẩm quyền làm bằng chứng phạm tội

- Nguyên tắc hợp tác: phải có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng có liên quan cũng như hợp tác trao đổi với các quốc gia khác, các tổ chức quốc tế để hỗ trợ việc thực hiện tốt công tác chống rửa tiền

Tại Việt Nam việc phòng chống rửa tiền phải đảm bảo 02 nguyên tắc sau:

- Việc phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn, xử lý rửa tiền phải thực hiện theo đúng quy định của pháp luật trên cơ sở bảo đảm chủ quyền, an ninh quôc gia; bảo đảm hoạt động bình thường về kinh tế, đầu tư; bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, cơ quan, tổ chức; chống lạm quyền; lợi dụng việc phòng, chống rửa tiền để xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, cơ quan, tổ chức có liên quan

- Hợp tác quốc tế trong lĩnh vực phòng, chống rửa tiền phải trên nguyên tắc tôn trọng độc lập, chủ quyền quốc gia, các bên cùng có lợi và được thực hiện theo quy định của pháp luật Việt Nam, trừ trường hợp các Điều ước quốc tế mà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ký kết hoặc gia nhập có quy định khác

1.2.3 Mối quan hệ giữa các ngành nghề và cơ quan chức năng trong công tác chống rửa tiền

Hoạt động rửa tiền có quan hệ đến rất nhiều hoạt động tội phạm khác và cũng như liên quan đến tất cả các lĩnh vực trong đời sống xã hội Do đó, việc phòng chống rửa tiền không thể chỉ do một cơ quan chức năng thực hiện mà cần có sự hợp tác giữa các cơ quan chức năng Một cơ quan không thể tìm hiểu tất cả hoạt động của mọi lĩnh vực mà cần có sự hỗ trợ, phối hợp với các cơ quan khác trong hoạt động phòng chống rửa tiền Cách thức làm việc này làm giảm thiểu chi phí và thời gian cho cơ quan phụ trách công tác chống rửa tiền, đồng thời cũng mang lại hiệu quả cao cho hoạt động này: những thông tin cần thiết được các cơ quan chức năng, ban ngành lưu trữ và khi có yêu cầu sẽ cung cấp cho cơ quan chống rửa tiền, cơ quan này chỉ tập trung vào công tác tìm hiểu, điều tra về hoạt động nghi ngờ là rửa tiền cùng với sự trợ giúp của Bộ Công an, Bộ tư pháp… Tại Việt Nam, mối quan hệ giữa các cơ quan chức năng được quy định trong Nghị định 74/NĐ-CP ngày 07/06/2005 tại điều khoản quy định trách nhiệm của các cơ quan nhà nước trong phòng, chống rửa tiền:

- Trách nhiệm của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam

ƒ Chủ trì và phối hợp với Bộ Công an và các cơ quan hữu quan xây dựng và thực hiện chiến lược, chủ trương, chính sách, kế hoạch công tác phòng ngừa, đấu tranh chống rửa tiền trên lãnh thổ Việt Nam; nghiên cứu và có giải pháp để hạn chế thanh toán bằng tiền mặt trên lãnh thổ Việt Nam

ƒ Định kỳ hàng năm hoặc khi Chính phủ yêu cầu, trao đổi kết quả công tác phòng, chống rửa tiền với các cơ quan hữu quan và làm đầu mối tổng hợp báo cáo trình Chính phủ

ƒ Phối hợp với các cơ quan, tổ chức, cá nhân hữu quan trong việc thực hiện các biện pháp phòng, chống rửa tiền theo quy định của pháp luật và Nghị định này

ƒ Tổ chức tiếp nhận, tổng hợp, phân tích, xử lý, lưu giữ, cung cấp thông tin, tài liệu, hồ sơ theo quy định tại các Điều 12,13 Nghị định này; chuyển cho các cơ quan nhà nước có thẩm quyền tài liệu, hồ sơ vụ việc có thể liên quan tới rửa tiền để thanh tra, điều tra, xử lý theo quy định của pháp luật

ƒ Tổ chức nghiên cứu, ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật và công nghệ xử lý thông tin về phòng, chống rửa tiền;

ƒ Đào tạo cán bộ chuyên trách cho các đơn vị có liên quan của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và các định chế tài chính về phân tích, xử lý thông tin và phát hiện rửa tiền

- Trách nhiệm của Bộ Công an:

ƒ Chủ trì và phối hợp với các cơ quan, tổ chức, cá nhân hữu quan trong đấu tranh phòng, chống tội phạm có liên quan đến rửa tiền; tổ chức tiếp nhận và xử lý thông tin về tội phạm có liên quan đến rửa tiền

ƒ Chủ trì và phối hợp với cơ quan, tổ chức, cá nhân hữu quan tuyên truyền, giáo dục về phòng, chống rửa tiền

ƒ Tổ chức lực lượng điều tra tội phạm có liên quan đến rửa tiền; hướng dẫn các cơ quan khác tiến hành điều tra ban đầu các tội phạm có liên quan đến rửa tiền theo quy định của pháp luật tố tụng hình sự và Nghị định này; thông báo kết quả điều tra các vụ việc có liên quan tới rửa tiền cho Ngân hàng Nhà nước Việt Nam biết

ƒ Trao đổi thông tin, tài liệu cần thiết về phương thức, thủ đoạn hoạt động mới của bọn tội phạm trong lĩnh vực rửa tiền ở trong nước và

nước ngoài với Ngân hàng Nhà nước Việt Nan qua Trung tâm thông tin phòng, chống rửa tiền

ƒ Đào tạo, bồi dưởng cán bộ làm công tác điều tra đấu tranh phòng, chống tội phạm có liên quan đến rửa tiền

- Trách nhiệm của các Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc chính phủ

ƒ Hướng dẫn, kiểm tra các đơn vị thuộc quyền quản lý của mình thực hiện các quy điïnh tại Nghị định này

ƒ Trong phạm vi quyền hạn được pháp luật quy định, kịp thời phối hợp với các cơ quan nhà nước có thẩm quyền và các cá nhân, cơ quan, tổ chức khác trong phòng, chống rửa tiền

ƒ Phối hợp hỗ trợ các cơ quan thuộc Bộ Công an, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao, Tòa án nhân dân tối cao trong việc điều tra, truy tố và xét xử tội phạm rửa tiền

ƒ Trước ngày 31 tháng 12 hàng năm, tổng hợp công tác phòng, chống rửa tiền thuộc lĩnh vực quản lý của mình; gửi báo cáo kết quả về Ngân hàng Nhà nước Việt Nam để tổng hợp trình Chính phủ

- Trách nhiệm của các tổ chức Thanh tra Bộ:

ƒ Thông báo về Trung tâm phòng, chống rửa tiền hoặc cơ quan nhà nước có thẩm quyền những thông tin, báo cáo nhận được hoặc phát hiện được về các giao dịch nêu tại điều 9,10 Nghị định này và lưu giữ thông tin, hồ sơ liên quan ít nhất 05 năm

ƒ Cung cấp thông tin đầy đủ, kịp thời theo đề nghị của Trung tâm thông tin phòng, chống rửa tiền và các cơ quan nhà nước có thẩm quyền điều tra, truy tố, xét xử

ƒ Tổ chức thanh tra, kiểm tra đối với các đơn vị thuộc đối tượng quản lý của Bộ, ngành mình khi có những giao dịch liên quan tới rửa tiền theo

đề nghị của Trung tâm thông tin phòng, chống rửa tiền hoặc cơ quan nhà nước có thẩm quyền

ƒ Xử lý theo thẩm quyền đối với hành vi vi phạm hành chính theo quy định tại Pháp lệnh xử lý vi phạm hành chính và Nghị định này

- Trách nhiệm của Uûy ban nhân dân các cấp

ƒ Hướng dẫn các đơn vị, bộ phận trực thuộc nghiên cứu, thực hiện các quy định tại Nghị định này trong phạm vi chức năng, nhiệm vụ của mình

ƒ Phối hợp chặt chẽ với các cơ quan nhà nước có thẩm quyền triển khai và đôn đốc thực hiện các chính sách, đường lối, chiến lược, kế hoạch

phòng, chống rửa tiền

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG RỬA TIỀN TẠI VIỆT NAM HIỆN NAY VÀ MỘT SỐ QUỐC GIA

TRÊN THẾ GIỚI

2.1 Tình hình rửa tiền ở các quốc gia trên thế giớiù và trong khu vực

Bản báo cáo điều tra về tội phạm kinh tế quốc tế năm 2003 của Pricewaterhouse Cooper (PWC) dựa trên 3.600 cuộc phỏng vấn tiến hành tại 50 quốc gia trên thế giới cho thấy tội phạm kinh tế đang tăng mạnh Cứ ba doanh nghiệp được hỏi có một doanh nghiệp là nạn nhân của tội phạm kinh tế

Báo cáo cho thấy công ty càng lớn, khả năng bị tội phạm kinh tế “thăm viếng càng cao”, không có lĩnh vực nào an toàn trước các loại tội phạm kinh tế Nhưng rủi ro cao nhất lại tập trung vào lĩnh vực tài chính như ngành ngân hàng và bảo hiểm Số liệu thống kê năm 2001, cứ sáu ngân hàng đang hoạt động là có một ngân hàng không thể kiểm soát nạn rửa tiền Loại hình tội phạm kinh tế phổ biến nhất là chiếm dụng vốn, rồi đến tội phạm rửa tiền, tội phạm trên mạng và thông tin tài chính không trung thực

Lực lượng đặc nhiệm tài chính chống rửa tiền (FATF) và Liên hiệp quốc dự đoán hiện có khoảng 1.5 nghìn tỷ USD bị rửa mỗi năm trên thế giới Số tiền trên chiếm từ 2% đến 5% GDP của toàn thế giới, trong đó ½ số tiền trên được rửa tại thị trường Mỹ

Một nguồn tin của Hãng tin Reuters chỉ ra rằng hàng năm trên thế giới có gần 150.000 công ty ma được thành lập trên khắp thế giới Tiền bẩn được chuyển qua các công ty này và đến hơn 60 “thiên đường tài chính” lên đến hàng tỷ USD Trong những năm 70, người ta chỉ thấy có 25 quốc gia được xem là thiên đường tài chính thì hiện nay con số này đã vọt lên 63 và khoảng phân nữa

trong số đó là những quốc gia hay lãnh thổ nằm dưới quyền bảo hộ của Anh hay là các quốc gia thuộc địa cũ

Ư Thế giới hiện nay khó kiểm soát được lượng tiền bẩn

2.1.1 Những phi vụ rửa tiền ở các quốc gia trên thế giới được phát hiện

2.1.1.1 Tại Mỹ

¾ Chiến dịch Mule train

Ngày 01 tháng 07 năm 1998, trưởng phòng tài chính, chủ tịch và phó chủ tịch của công ty Supermail.Inc., một công ty séc chuyển khoản đã bị bắt vì tham gia vào một vụ rửa tiền trong một cuộc điều tra kéo dài hai năm do Văn phòng ở Los Angeles của Cục điều tra Liên bang và Phòng cảnh sát Los Angeles tiến hành

Theo hồ sơ, công ty này là một trong những công ty séc chuyển khosản lớn nhất hoạt động ở Tây Hoa Kỳ và là một trong những đại lý chuyển tiền hàng đầu ở Hoa Kỳ cung cấp dịch vụ cho Mexico và Châu Mỹ La tinh

Ba thành viên ban quản trị cùng với sáu nhân viên và các cộng sự đã bị bắt sau khi Bồi thẩm đoàn đưa ra bản cáo trạng với 67 điểm kết tội 11 bị cáo bao gồm cả công ty Supermail có âm mưu rửa tiền, né tránh yêu cầu báo cáo về lưu hành tiền tệ và chiếm đoạt tài sản một cách bất hợp pháp

Mục tiêu đầu tiên của cuộc điều tra là quỹ của công ty ở Reseda, California Những người điều tra dưới vỏ bọc bí mật đã tiếp cận với người quản lý, người đã đồng ý rửa những khoản tiền “ma túy” với khoản phí tiền mặt Đặc biệt người quản lý đã chuyển một số lượng lớn tiền mặt thành giấy lệnh chuyển tiền của công ty Khi có một lượng tiền lớn cần được rửa người quản lý sẽ yêu cầu các cộng sự làm việc ở những khu vực khác giúp đỡ Khi người quản lý mới điều hành những hoạt động ở chi nhánh Reseda vào tháng 4 năm 1997 thì anh ta đã đưa tới công ty một số nhân viên Những nhân viên này được phép phát hành

những phiếu gửi tiền và chuyển một lượng lớn tiền bất chính tới một tài khoản bí mật ở Miami, trong khi đó số tiền để duy trì hoạt động vẫn nằm trong quỹ của công ty

Tổng cộng các bị cáo đã rửa hơn ba triệu USD tiền”ma túy” Người ta cho rằng đây là một trong những vụ điều tra chống lại nạn rửa tiền nhằm vào giới kinh doanh séc chuyển khoản lớn nhất trong lịch sử nước Mỹ

¾ Chiến dịch Risky business

Chiến dịch Risky business do Cục Hải quan Liên quan và FBI tiến hành vào năm 1994 sau khi một bọn lừa đảo đăng quảng cáo trên một số tờ báo và ấn phẩm lớn của Mỹ Những tin quảng cáo này đưa ra những đề nghị cho vay vốn đối với các chủ hãng kinh doanh với “khoản phí trả trước” Các nạn nhân trên toàn thế giới bắt đầu trả khoản tiền lãi trả trước từ 50.000 đến 2.2 triệu USD để có thể vay được vốn

Sau khi trả khoản tiền này, các nạn nhân được yêu cầu ký một bản hợp đồng yêu cầu họ ngay lập tức cung cấp thư tín dụng từ 2 đến 20 triệu USD làm tiền thế chấp cho khoản vay Nếu các nạn nhân không thể mở thư tín dụng với một khoản tiền lớn như vậy ngay lập tức, bọn lừa đảo bảo rằng họ đã vi phạm điều khoản hợp đồng và giữ tiền lãi trả trước của họ Trên thực tế những kẻ chủ mưu của kế hoạch này biết rằng các nạn nhân sẽ không thể đáp ứng được các điều khoản của hợp đồng và bằng cách đó chúng đã chiếm của các nạn nhân những khoản tiền lãi trả trước

Để che đậy số tiền chúng đã ăn cắp, những kẻ lừa đảo này đã mở Ngân hàng Caribean American Bank ở Antigua và Barbuda vào năm 1994 Cục Hải quan Liên bang và FBI đã phát hiện ra rằng ngân hàng này chỉ hoạt động bề ngoài, là một trong 18 ngân hàng hoạt động dưới sự kiểm soát của Ngân hàng quốc tế Châu Mỹ (A.I.B,Ltd) ở Antigua Cả hai ngân hàng này đã bị đóng cửa do tội lừa

đảo Dùng những ngân hàng này và vô số bình phong khác bọn lừa đảo này có thể mua máy bay, thuyền đua, xe cộ, bất động sản, và những tài sản khác bằng khoản tiền lừa đảo Một số bị cáo phát hành những thẻ tín dụng lớn – dưới tên của nhưng công ty bình phong – qua hệ thống ngân hàng ở Antigua, vì vậy chúng có thể tiêu thụ những khoản tiền ăn cắp bằng thẻ tín dụng ở khắp nơi trên thế giới

Ít nhất là 400 người trên thế giới bị mất tiền vào vụ lừa đảo này Tổng số tiền lừa đảo không được tiết lộ nhưng người ta ước tính khoảng 60 triệu USD Tổng cộng 19 người bị kết án trong chiến dịch này

¾ Chiến dịch Skymaster

Một trong những chiến dịch thành công nhất là chiến dịch Skymaster do Cục Hải quan Liên bang tiến hành: tấn công vào hệ thống thị trường chợ đen chuyển đổi đồng peso

Từ tháng 3 năm 1997 đến tháng 5 năm 1999, các nhân viên tham gia chiến dịch Skymaster đã chiếm được lòng tin của bọn môi giới buôn bán đồng peso Colombia làm việc cho các trùm buôn ma túy ở Colombia, chúng trao cho các nhân viên mật những khoản tiền mặt khổng lồ thu được từ việc buôn ma túy Những nhân viên này đưa các khoản tiền mặt đó vào các tài khoản do Chính phủ kiểm soát

Sau mỗi mỗi phi vụ, những kẻ đổi tiền peso lại chỉ thị cho các nhân viên mật chuyển tiền vào các tài khoản ngân hàng đã được chỉ định Thông qua hệ thống thị trường chợ đen chuyển đổi đồng peso Colombia, bọn môi giới đã lấy đồng peso thu được từ việc nhập khẩu hàng hóa Mỹ để đổi thành đồng USD ở các tài khoản bí mật Bọn này sẽ gửi vào các tài khoản ngân hàng của các nhà xuất khẩu Mỹ khoản tiền US như một khoản thanh toán cho hàng hóa mà nhà nhập khẩu Colombia đã nhận được cũng như cho các bên thứ ba liên quan đến hệ

thống chuyển đổi này Kết thúc chu kỳ rửa tiền đó, các nhà nhập khẩu Colombia nhận được lời xác nhận là việc chuyển tiền USD đã hoàn tất và trả cho bọn môi giới buôn bán đồng peso khoản tiền tương đương bằng đồng peso Sau đó, bọn này sẽ nộp peso cho các trùm buôn ma túy Colombia

Chiến dịch Skymaster đạt được kết quả với 14 bản cáo trạng và 29 bị cáo, trong đó 12 tên bị kết án về tội rửa tiền hoặc tham gia mua bán ma túy đã bị tống giam Ngoài ra, còn khởi tố việc các tài khoản ngân hàng nhận những khoản thu từ buôn bán ma túy ở Mỹ cũng như ở các nước khác

¾ Chiến dịch Juno

Chiến dịch Juno là sự phối hợp giữa Cục phòng chống ma túy, Phòng điều tra hình sự hải quan nội địa và Văn phòng chưởng lý Liên bang ở Atlanta : các bộ phần này đã hình thành một lực lượng đặc nhiệm chống rửa tiền

Vào tháng 12 năm 1999, bồi thẩm đoàn liên bang đặt tại Atlanta kết án năm

bị cáo từ Colombia dính líu đến hệ thống rửa tiền và buôn bán ma túy với vòng quay hàng triệu USD

Theo sự chỉ đạo của các bị cáo, các nhân viên bí mật tham gia chiến dịch Juno đã từng giữ những khoản lợi nhuận thu được từ ma túy từ 100.000 đến 500.000 USD Các khoản thu được từ ma túy cũng được rải ở những thành phố khác của Mỹ như Dallas, Huston, New York, Newark, Providence, Chicago, cũng như ở Madrid và Rome

Những người tham gia chiến dịch Juno sau đó đã chuuyển tiền từ các thành phố nói trên đến tài khoản bí mật ở Atlanta Theo chỉ thị của những kẻ hiện nay đã bị kết án, tiền được chuyển tiếp đến hàng loạt các tài khoản ở Mỹ và trên toàn thế giới

Tương tự như trong chiến dịch Skymaster, lợi nhuận thu được từ ma túy được hợp pháp hóa thông qua hệ thống chuyển đổi đồng peso chợ đen, khi bọn môi

giới đổi tiền peso đã lấy đồng peso thu được từ việc nhập khẩu hàng hóa Mỹ để đổi thành đồng USD ở các tài khoản bí mật

Và một lần nữa, các vụ kiện lại được khởi xướng để thu hồi các khoản tiền

đã chuyển vào tài khoản nội địa và nước ngoài

2.1.1.2 Tại Argentina

Trong cuốn sách được xuất bản bằng 2 thứ tiếng Đức và Tây Ban Nha mang tên “The German Connection: The Laundering of Nazi Money in Argentina”, nhà báo người Argentina gốc Đức Gaby Weber đã khẳng định rằng nhà độc tài Perón đã tài trợ cho một chiến dịch bí mật nhằm chuyển những tài sản của Đức quốc xã từ Đức sang Argentina và sau đó chuyển trả lại Đức

Trong cuốn sách này, Weber đã đưa ra những bằng chứng chứng minh nhà độc tài Perón và vợ ông ta, Evita, cùng một số kẻ thân cận đã hưởng một phần lợi nhuận từ chiến dịch rửa tiền này

Cơ sở để Weber thực hiện cuốn sách này: bằng việc nghiên cứu các tư liệu của hãng Mercedes Benz, tiến hành phỏng vấn các quan chức Argentina và Đức tham gia vào chiến dịch này, nghiên cứu các tài liệu lưu trữ của Chính phủ Đức, Mỹ, và đặc biệt là của Chính phủ Argentina với các biên bản hỏi cung những người đã tham gia vào chiến dịch này sau khi Perón bị lật đổ vào tháng 9/1955 cùng nhiều tài liệu khác được giải mật trong thời gian gần đây

Theo nghiên cứu của Weber thì chiến dịch được thực hiện bằng việc trả tiền quá cao cho những hàng hóa được xuất từ Đức sang Argentina và việc thanh toán cho những hợp đồng làm ăn khống Ngân hàng Trung ương Argentina cũng đã hợp tác rửa tiền bằng cách cho phép thực hiện những hợp đồng kinh tế với tỷ giá hối đoái có lợi cho phía Đức Những hợp đồng kinh tế này thường được ký kết giữa một bên là đối tác Argentina và một bên là các công ty của Đức chẳng hạn như các hãng sản xuất xe hơi, các công ty cung cấp thiết bị điện, đường sắt,

các hãng sản xuất các mặt hàng như tivi, máy kéo… Số tiền Đức đã tẩy rửa tại Argentina chưa thể tính chính xác được nhưng con số này theo Weber nhận định chắc chắn sẽ là nhiều tỷ USD

Cuốn sách này của Weber được xuất bản sau bộ phim tài liệu được công chiếu năm 2004 mang tên “Vàng của Đức quốc xã tại Argentina” Mặc dầu còn nhiều tranh cãi nhưng bộ phim đã hé lộ những hoạt động của nhiều nhân vật được coi là mờ ám, trong đó có Hermann Durge, một người Đức làm việc tại Ngân hàng Trung ương Argentina trong những năm 40 và đã tự tử khi hủy bỏ những bằng chứng về việc rửa tiền của Đức quốc xã tại Argentina

Sau chiến tranh thế giới thứ 2, Mỹ cũng thu giữ được nhiều tài liệu liên quan đến hoạt động rửa tiền của Đức quốc xã tại Argentina Tuy nhiên, tài liệu tại Ngân hàng trung ương Argentina bị hủy hay bị mất sau chiến tranh Vì vậy để có thể kết luận chính xác hơn về vấn đề này, chính phủ Argentina cần mở một chiến dịch điều tra toàn diện hơn

2.1.1.3 Tại Israel

Giữa tháng 3 năm 2005, Cơ quan cảnh sát điều tra Tel-Aviv đã thực hiện lệnh bắt khẩn cấp 24 cán bộ chủ chốt và nhân viên quan trọng của Ngân hàng Farmer tại thủ đô Tel-Aviv vì những tội danh liên quan đến đường dây rửa tiền xuyên quốc gia có quy mô lớn chưa từng có trong lịch sử nước này

Ngân hàng Farmer là ngân hàng thương mại lớn nhất của Israel, chiếm 31% tổng tài sản hệ thống ngân hàng của quốc gia này Hoạt động giao dịch của ngân hàng Farmer chiếm 1/3 các hoạt động giao dịch của toàn bộ hệ thống ngân hàng tại Israel

Sau khi phát hiện các hoạt động mờ ám, cảnh sát đã chính thức tiến hành điều tra toàn bộ hoạt động và lập tức phong tỏa 180 tài khoản trị giá hơn 278 triệu USD của 18 khách hàng gửi trong chi nhánh này Ngoài ra, hơn 200 khách

hàng khác có số tiền gửi trên 250.000 USD có nguồn gốc không rõ ràng cũng bị triệu tập đến cơ quan điều tra để thẩm vấn Cảnh sát Israel còn phối hợp cảnh sát Pháp và Luxemburg để điều tra các tài khoản chuyển tiền từ nước ngoài Các khách hàng có máu mặt liên quan đến vụ án này đa số là các nhà kinh doanh nổi tiếng người Israel và người nước ngoài, trong đó có cả Gusinsky, trùm truyền thông người Nga gốc Do Thái, người bị chính phủ Nga truy nã gắt gao đang lưu vong ở Anh Chiều ngày 06/03/2005, Cơ quan điều tra Israel đã tiến hành khám xét văn phòng đại điện của Gunsinsky tại Tel-Aviv và tịch thu toàn bộ giấy tờ tài liệu trong văn phòng ông ta Trong số người có liên quan đến vụ án rửa tiền còn có Đại sứ Israel tại Anh

Theo tiết lộ của cảnh sát Israel, các cách thức rửa tiền của đường này như sau:

- Những ông trùm sẽ chuyển một lượng lớn tiền phạm pháp vào các tài khoản cá nhân dùng để giao dịch và chuyển vào hàng chục công ty ma do họ lập ra trên khắp toàn cầu và sau những vòng quanh co cuối cùng số tiền đó được rửa sạch và nằm trong vỏ bọc các tài khoản lẻ và nó quay về túi chủ nhân của chúng

- Hay một cách khác cũng thường được các ông trùm rửa tiền vận dụng đó là chia nhỏ số tiền bất hợp pháp thành những khoản không vượt quá 250.000 USD để chuyển vào nhiều tài khoản khác nhau tại ngân hàng (theo quy định của Chính phủ Israel những người có tài khoản vượt quá 250.000 USD sẽ buộc phải báo cáo về nguồn gốc tiền của số tiền đó)

- Hay chuyển một lượng lớn tiền cần rửa vào tài khoản tại một ngân hàng nào đó và vay lại chính ngân hàng đó bằng số tiền đã gửi rồi mang đi nước ngoài hợp pháp

Chỉ tính trong năm 2004, số tiền phi pháp được rửa tại Chi nhánh ngân hàng Farmer lên tới hàng trăm triệu USD

2.1.1.4 Tại Thái Lan

Tòa án tối cao Thái Lan nghi ngờ cựu bộ trưởng Y tế Rakkiat Sukthana lạm dụng chức quyền để có được 233,88 triệu baht (tương đương 5,8 triệu USD) và ra lệnh tịch biên toàn bộ kể cả tài sản của ông dưới tên những người khác Nguyên nhân: cựu bộ trưởng Y tế không thể chứng minh được lời khai số tiền đặt trong

13 tài khoản ngân hàng có nguồn gốc từ đánh bạc, trợ cấp chính trị và vay mượn Trong số tài sản bị tịch biên của ông Rakkiat có 179,48 triệu baht được để trong tài khoản ngân hàng của Jirayu Charasathein, cựu trợ lý thân cận nhất của ông, và tài khoản của Pitsanukorn Udornsathit, em vợ của cựu bộ trưởng Oâng Rakkiat cho biết số tiền này có được từ đánh bạc ở Australia nhưng không công bố vì lo ngại chuyện đó sẽ phá hoại uy tín và địa vị bộ trưởng

Theo thông tin từ tòa án, Jirayu đang chịu án 6 năm tù vì tội tham nhũng và Pitsanukorn không thể khẳng định số tiền đó có từ đánh bạc Ngay cả nếu cựu bộ trưởng đã thắng bạc thì ông phải cho số tiền vào tài khoản của chính mình Bên cạnh đó, nếu đúng là tiền thắng bạc thì ông Rakkiat phải giữ chứng từ sổ sách của sòng bạc để chứng minh Tuy nhiên, ông không có bằng chứng này

Biên bản của tòa án có đoạn “Nếu có bằng chứng tiền được chuyển từ sòng bạc cho ông Rakkiat, thì lập luận tiền có được do đánh bạc là có thể đáng tin cậy Tuy nhiên, đưa tiền vào tài khoản của Jirayu và Pitsanukorn có nghĩa là rửa tiền”

Cơ quan tư pháp còn phát hiện 15,4 triệu baht trong tài khoản ở Ngân hàng Krung Thai của bà Surakanya, vợ ông Rakkiat, cũng khó có khả năng xuất phát từ tiền đánh bạc Bà Surakanyacho biết luôn cùng chồng tới các sòng bạc nước ngoài, mỗi lần thắng cuộc, ông lại đưa tiền cho bà rồi bà đưa tiền vào tài khoản tiết kiệm của mình Số tiền này có được từ bốn lần đánh bạc tại Australia,

Malaysia và Macao Tuy nhiên, tòa án phát hiện ông Rakkiat đã thua nặng hai lần tại Macao: một lần 24,3 triệu baht và một lần 17 triệu baht Như vậy càng có

cơ sở chứng minh ông không thể đưa cho bà số tiền là 15,4 triệu baht

Bên cạnh đó, cựu lãnh đạo Seritham Pinit Charusombat đã giúp ông gây quỹ

21 triệu baht Đổi lại, ông gia nhập đảng Hành động xã hội vì Udon Thani Tuy nhiên, tiền này được nhanh chóng chuyển vào tài khoản của Jirayu và chưa bao giờ được sử dụng vào mục đích chính trị

Những dữ liệu trên chứng minh vị cựu bộ trưởng của Thái Lan đã tham nhũng, giấu giếm tài sản và giả đánh bạc để thực hiện hành vi rửa tiền

2.1.1.5 Tại các quốc gia khác

Tháng 3 năm 2005, cảnh sát Tây Ban Nha tuyên bố đã phá băng nhóm rửa tiền quốc tế có trụ sở ở Marbella – thành phố nghỉ mát miền nam 41 người có quốc tịch Tây Ban Nha, Pháp, Phần Lan, Nga và Ukraina bị bắt Một con tàu, hai chiếc máy bay và hơn 40 xe ô tô hạng sang cũng bị thu giữ trong đợt truy quét Cuộc điều tra đã kéo dài 10 tháng Interpol và Europol cũng tham gia vào chiến dịch mang mật danh Cá voi trắng do Tây Ban Nha và Nga hợp tác tiến hành Mạng lưới nói trên bị nghi đã rửa hơn 300 triệu USD cho các băng nhóm chuyên giết người, kinh doanh ma túy, vũ khí và mại dâm Đồng thời các quan chức Tây Ban Nha cho biết họ nghi một số nhân vật trong nhóm đã rửa tiền tuồn

ra từ công ty Yukos

Một nguồn tin thân cận với hoạt động điều tra tiết lộ thêm: “Có một số cá nhân bên trong Yukos dường như đã rút ra một số tiền mà công ty hay các quan chức thuế không biết Họ bòn rút tiền của Yukos rồi đầu tư vào một công ty Hà Lan, qua đó chuyển tiền đến Tây Ban Nha.”

Công ty điạ ốc SPAG ở St Petersburg bị các công tố viên Đức buộc tội làm

sạch “hàng chục triệu euro” cho “một trong những tập đoàn tội phạm lớn và mạnh nhất của Nga”

Chi nhánh của SPAG ở Hensen, Đức đã bị cảnh sát nước này lục soát cùng

27 hãng khác hồi tuần trước Giới chức Đức ra thông báo cho biết tập đoàn tội

phạm rửa tiền nêu trên được cho là đóng đô ở St Peterburg, đã dính líu tới “buôn lậu xe hơi, rượu, buôn người”

Theo các công tố viên thủ đoạn rửa tiền của bọn tội phạm là sử dụng một trang web của các công ty đa quốc gia, kêu gọi đầu tư vốn vào SPAG , rồi sau đó chuyển tiền trở lại Nga để đầu tư nhà đất

SPAG từng bị cơ quan tình báo Đức điều tra vì nghi ngờ rửa tiền cho các băng nhóm tội phạm Nga và trùm ma túy Colombia Thông tin này công bố trên các tờ Newsweek và Le Monde hồi năm 2000 và 2001 Theo tờ Le Monde, căn cứ tài liệu tình báo của Đức cho biết, theo kết quả điều tra gangster Nga chuyển tiền qua một thành viên hội đồng tư vấn SPAG tên là Rudolf Ritter tới các tài khoản ở Romania, sau đó dùng tiền này để mua nhà đất thông qua chi nhánh SPAG tại ST Petersburg

Hai anh em sinh đôi người Nga Igor và Oleg Berezovsky đứng đầu một đường dây rửa tiền phức tạp Tiền thu được từ các hoạt động buôn người, buôn lậu ma túy, vũ khí… từ Nga được công ty họ chuyển vào ngân hàng Mỹ, sang châu Aâu rồi “sạch sẽ” trở về Nga Các nhà điều tra ước tính có đến 9 tỷ USD được rửa ở công ty này trong 6 năm qua

Công ty Kama Trade của Igor có trụ sở tại Paris Cảnh sát bắt đầu nghi ngờ khi biết rằng có 10 doanh nghiệp khác nhau được đăng ký cùng một trụ sở, và tất cả đều liên quan đến những hoạt động phi pháp Ơû khu nghĩ bên bờ biển Rimini, Italy, công ty Prima SRL của Oleg thực hiện hợp đồng với các doanh nghiệp trên

khắp châu Aâu Nhân viên điều tra đã tập trung vào hoạt động của những hãng này

Vụ bắt giữ Igor (Oleg trốn thoát) là kết quả của chiến dịch Mạng nhện kéo dài suốt 02 năm của cảnh sát chốn mafia Italia, với sự hỗ trợ của một số nước châu Aâu

Cảnh sát cho biết đường dây rửa tiền này hoạt động vào khoảng năm 1996 Đầu tiên, tiền được chuyển từ hai ngân hàng ở Nga tới các tài khoản trong Ngân hàng New York thuộc đăng ký của Công ty Benex Worldwide Số tiền tiếp tục được đưa đến các tài khoản và doanh nghiệp châu Aâu trước khi sạch sẽ trở về Nga Qua điều tra, cảnh sát Italy nhận thấy hàng chục công ty trên khắp châu Aâu đã chuyển các khoản tiền nhỏ cho nhau để trả cho những công việc không bao giờ có Những giao dịch này diễn ra hàng ngày với tổng giá trị lên đến hàng tỷ euro Cuối cùng tiền lại được gửi về một số công ty ở Nga có quan hệ đến các gia đình tội phạm Ismolskaya và Soltsnevo

Ngày 19/10/2004, tòa án Brazil ra thông báo phong tỏa các tài khoản của ông Paulo Maluf, cựu thị trưởng thành phố Sao Paulo Các tài khoản của gia đình và của toàn bộ công ty gia đình cựu thị trưởng cũng bị phong tỏa Ước tính trị giá tổng cộng 1.8 tỷ USD Oâng Paulo Maluf bị buộc tội biển thủ và rửa tiền

Viện công tố Brazil cho biết có nhiều chứng cứ cho thấy ông cựu thị trưởng đã rửa tiền và biển thủ 600 triệu USD tiền công quỹ trong thời gian đương nhiệm chức thị trưởng thành phố Sao Paulo (1993-1997) Thụy Sĩ thông báo chấp nhận đề nghị phong tỏa tài sản theo yêu cầu của tòa án Brazil đồng thời sẽ chuyển toàn bộ hồ sơ tài chính ngân hàng của ông Paulo Mluf cho phía Brazil để hỗ trợ điều tra vụ án

Từ ngày 13/01/2004 đến ngày 18/01/2004 đã diễn ra phiên tòa sơ thẩm xét xử đường dây rửa tiền qua một ngân hàng Hồng Kông Đường dây chuyển tiền

bất hợp pháp đã hoạt động trong suốt năm năm qua với số tiền lên tới hàng trăm tỷ USD Theo kết quả thống kê: chỉ trong vòng 35 ngày, ba tập đoàn kinh doanh tại Trung Quốc đã chuyển trái phép qua một ngân hàng tại Hồng Kông tổng cộng 3.2 tỷ USD tức là hơn 92 triệu USD mỗi ngày

Hai mắt xích cơ bản trong đường dây chuyển tiền bất hợp pháp này là Công

ty đổi tiền Guardecade và Chi nhánh Tsim Sha Tsui của Ngân hàng Po Sang Bank ở Hồng Kông Có sáu bị can trong đường dây đã bị truy tố: Lam Yiu-chung – cựu quan chức quản lý cao cấp của Po Sang Bank, Chan Chung-ming và Judas Yip Heuong-wing – giám đốc điều hành và là các cổ đông chính của Guardecade, hai cổ đông khác là Wong Sung-tak và Wong Sung-kai cùng Chiu kam-lung người vận chuyển tiền

Được vận chuyển tới Hồng Kông từ Trung Quốc qua sự giúp sức của Guardecade và PoSang Bank, số tiền lậu khổng lồ sẽ được chia nhỏ thành nhiều tài khoản hợp pháp tại các ngân hàng

Tiền bẩn bao gồm nhiều loại tiền khác nhau: USD, Lire, Mark, Nhân dân tệ… được thu gom từ “Kan syndicate”, “Ma syndicate” và một tập đoàn kinh doanh khác tại Trung Quốc sau đó chuyển sang Hồng Kông (có thể bằng cách buộc vào cơ thể người vận chuyển) Tại công ty Guardecade, toàn bộ số tiền này được đổi sang đô la Hồng Kông rồi gởi vào Chi nhánh Tsim Sha Tsui của Po Sang Bank Với sự giúp sức của Chi nhánh ngân hàng này, khoản tiền bất hợp pháp được chia thành hàng ngàn tài khoản nhỏ nằm gọn trong các ngân hàng ở Hồng Kông và một số ngân hàng ở các nước khác Toàn bộ quy trình rửa tiền trên được chỉ đạo trực tiếp từ các tập đoàn kinh doanh tại Trung Quốc

2.1.2 Những bài học kinh nghiệm được rút ra từ hoạt động rửa tiền ở các quốc gia trên thế giới

2.1.2.1 Về khung pháp lý chống rửa tiền:

Điểm thuận lợi của các quốc gia đề cập trên là hệ thống luật pháp của họ có quy định:

- Quy định cụ thể và chi tiết các hoạt động phạm pháp nào có liên quan đến rửa tiền

- Hình phạt cụ thể đối với các tội phạm rửa tiền

- Cách thức xử lý đối với tài sản thu được: sung công, chia bớt một phần cho các quốc gia hợp tác chống rửa tiền để khuyến khích hoạt động chống rửa tiền

Nhờ vậy mà các quốc gia này không gặp khó khăn trở ngại trong việc xác định tội danh, xử phạt nghiêm minh và xử lý tài sản Với điều khoản luật rõ ràng và hình phạt nặng thì khả năng rửa tiền ở các nước này sẽ giảm sút Có thể nói đây là một trong những phương thức tốt và hiệu quả để phòng chống rửa tiền

2.1.2.2 Quy định về hoạt động của các tổ chức tài chính

Sở dĩ mà có hoạt động rửa tiền đã trình bày ở phần trên là do công tác theo dõi và kiểm soát các giao dịch của tổ chức tài chính yếu kém, lỏng lẻo hay do chính các tổ chức tài chính đó thông đồng với bọn tội phạm để rửa tiền

Vì vậy, để phòng chống rửa tiền có hiệu quả thì mỗi quốc gia cần phải:

- Hoàn thiện khung pháp lý của hoạt động và giao dịch tài chính nhằm phát hiện nhanh chóng các hoạt động rửa tiền

- Yêu cầu các tổ chức tài chính theo dõi kỹ lưỡng và báo cáo thông tin cho các cơ quan chức năng khi cần thiết về các giao dịch đáng ngờ

- Yêu cầu các tổ chức này phải ghi chép, giám sát và theo dõi các hoạt động của các yếu nhân – là những người đã từng được giao các nhiệm vụ

quan trọng, thiết lập hệ thống kiểm soát để xác định nguồn gốc và tài sản của họ

2.1.2.3 Quan hệ hợp tác giữa các cơ quan chức năng

Hầu hết các vụ án rửa tiền được phát hiện không chỉ là công lao của riêng một bộ phận, tổ chức nào mà là sự liên kết của các tổ chức Như chiến dịch Mule train là kết quả của Cục điều tra liên bang và Phòng cảnh sát Los Angeles,

chiến dịch Risky business là của Cục hải quan liên bang và FBI…

2.1.2.4 Quan hệ hợp tác giữa các quốc gia

Trong các vụ án chống rửa tiền quốc tế, khó khăn nổi bật nhất chính là quan hệ hợp tác giữa các quốc gia với nhau

Mỹ là một quốc gia có tiếng nói và ảnh hưởng nhất định về chính trị kinh tế trên thế giới nhưng cũng không tránh khỏi khó khăn này Mỗi khi muốn tiếp cận các ngân hàng hải ngoại có văn phòng đại diện ở nước ngoài, các nhà chức trách thực thi pháp luật Mỹ thường đụng phải khó khăn khi muốn xác định nguồn gốc thực sự của khoản tiền và thẩm quyền tiến hành việc tịch thu tài sản Khả năng thu hồi các khoản tiền phạm pháp phụ thuộc rất nhiều vào sự lành mạnh của luật lệ nước đó và phụ thuộc và sự hợp tác của quốc gia này đối với Mỹ

Như trong chiến dịch Casablanca truy tố việc rửa tiền ở Los Angeles liên quan đến các ngân hàng nước ngoài và tài khoản vãng lai của họ Các công tố viên đã khởi tố đối với những khoản tiền đã được chuyển khoản vào các tài khoản nước ngoài Tuy nhiên, kết quả thu hồi tiền còn phụ thuộc rất nhiều vào sự hợp tác của các quốc gia có tiền được chuyển đến Một số trường hợp gặp rắc rối do nảy sinh tranh cãi về địa điểm và thẩm quyền tố tụng cũng như nguồn gốc thực sự của khoản tiền