BÁO CÁO THỰC TẬP NGOẠI KHÓA TẠI BA VÌ CỦA SINH VIÊN KHOA NÔNG LÂM NGƯ

Tại Ba Vì chúng ta đã được học tập và thăm quan tại, Trung tâm nghiên cứu Bò sữa và Đồng cỏ Ba Vì, một số trại bò sữa và đồng cỏ, sở thú, trung tâm nghiên cứu bò Moncada, trung tâm nghiê

BÁO CÁO THỰC TẬP NGOẠI KHÓA

TẠI BA VÌCỦA SINH VIÊN KHOA NÔNG LÂM NGƯ

PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ

Hiện nay học đi đôi với hành là vấn đề luôn được quan tâm Với sinhviên cũng như học sinh không chỉ học trong sách vở mà còn học ở ngoài thực tế để có thể nắm được bản chất,hiểu mọi vấn đề một cách cụ thể, sâu sắc và không xa rời với thực tế Đặc biệt với lĩnh vực nông nghiệp nói chung và ngành chănnuôi thú y nói riênglà lĩnh vực hay ngành phải luôn luôn gắn liền với thực tế Vì vậy việc học tập trong giáo trình chưa đủ mà chúng ta phải thường xuyên thực hành và đi thực tế, nếu không chúng ta sẽ

xa rời thực tế

Do đó khoa Nông - Lâm – Ngư Trường ĐHHV luôn chú trọng đến việc thực hành và thực tập của sinh viên Từ đó nhà trường và khoa đã tạo điều kiện tổ chức 2 đợt thực tập ngoại khóa tại Ba Vì và Trường Đại Học Nông Nghiệp Hà Nội cho sinh viên K9 CNTY + K10 CNTY, để sinh viên

có diều kiện học tập, thực hành và tiếp xúc với thực tế nhiều hơn Qua đó sinh viên có thể nắm được những kiến thức cơ bản một cách dễ dàng và hiểu rõ hơn sâu sắc hơn

Tại Ba Vì chúng ta đã được học tập và thăm quan tại, Trung tâm nghiên cứu Bò sữa và Đồng cỏ Ba Vì, một số trại bò sữa và đồng cỏ, sở thú, trung tâm nghiên cứu bò Moncada, trung tâm nghiên cứu Dê Thỏ Sơn Tây… Đây đều là những trung tâm có điều kiện thuận lợi cho ta học tập và giúp ta có vốn hiểu biết phong phú hơn về các giống cỏ, giống bò sữa, bò thịt, bò đực giống, phương pháp kĩ thuật chăm sóc nuôi dưỡng đối với từnggiống, kĩ thuật thụ tinh nhân tạo ở bò, kĩ thuật thu nhận sản phẩm từ chăn nuôi

Còn tại Trường Đại Học Nông Nghiệp Hà Nội cụ thể là ở khoa Thú

y, một ngôi trường đầy đủ phương tiện kĩ thuật khoa học tiến bộ cùng với

đó là đội ngũ cán bộ giảng dạy giỏi và nhiệt tình là một điều kiện vô cùng thuận lợi để ta học tập tiếp thu kiến thức một cách hiệu quả Ở chúng ta đã được thực hành một số nội dung như:

1.Thực hành giải phẫu động vật để nắm được cấu tạo chung của bộ xương của 1 số gia súc tiêu biểu, cấu tạo các loại xương,nhận dạng được vị trí, đặc điểm cấu tạo và chức năng của chúng trong cơ thể Đồng thời biết được vị trí cấu trúc đặc điểm cấu tạo và chức năng của hệ tiêu hóa, tiết niệu, hệ sinh dục trên tiêu bản ngâm focmon và trên tiêu bản mổ khám…

2.Thực hành bệnh lý – Truyền nhiễm – vi sinh vật học để nắm chắc được quy trình mổ khám gia súc gia cầm, phương pháp lấy mẫu bệnh phẩm, phương pháp nuôi cấy vi sinh vật…

3 Thực hành nội khoa - ngoại khoa nhằm nắm được phương pháp cốđịnh gia súc lớn bằng going, bằng cách buộc chân, kĩ thuật tiêm truyền cho gia súc lớn, phương lấy máu tĩnh mạch của bò…

4 Thực hành dinh dưỡng động vật để nắm bắt được trang thiết bị dùng phân tích thức ăn gia súc, đồng thời nắm được quy trình phân tích một số chỉ tiêu về dinh dưỡng và thức ăn, biết cách phối hợp khẩu phần ăn trên máy tính…

5 Thực hành di truyền - giống nhằm nắm được hoạt động của một sốmáy móc đánh giá các chất lượng như: máy siêu âm độ dày mỡ lưng, máy

đo pH thịt, máy đo màu sắc da thịt, máy xác định độ dai của thịt, máy đánh giá chất lượng trứng gia cầm…

6 Thực hành chăn nuôi lợn nhằm nắm được kĩ thuật chăm sóc lợn con sơ sinh, biết cách bấm nah cho lợn con đảm bảo đúng yêu cầu kỹ thuật,phương pháp khai thác tinh cho lợn đực, nắm được yêu cầu kĩ thuật xây dựng chuồng trại…

Như vây qua các nội dung học tập và thực hành chúng ta có thể nắm được rất nhiều kiến thức bổ ích, hiểu nó một cách cụ thể và sâu sắc để ứng dụng trong cuộc sống Song không phải ai cũng có thể nắm chắc và đầy đủ mọi nội dung mình được học Vì vậy mà sau mỗi đợt thực tập chúng ta cần tổng kết đánh giá lại xem mình đã học những gì, nắm được gì, chưa nắm được gì và ở mức đọ như thế nào? Để từ đó bổ sung cho mình Xuất phát từnhu cầu trên tôi xin báo cáo về đợt thực tập ngoại khóa vừa qua tại Ba Vì

và Trường Đại Học Nông Nghiệp Hà Nội như sau:

PHẦN II: NỘI DUNG

A THỰC TẬP TẠI BA VÌ

I Trung tâm nghiên cứu Bò sữa và Đồng cỏ Ba Vì

1 Giới thiệu chung

Trung tâm nghiên cứu Bò và Đồng cỏ Ba Vì thuộc xã Tản Lĩnh, huyện Ba Vì, Hà Nội Đây là trung tâm trực thuộc Viện Chăn nuôi, có tiền

thân từ Nông trường Quốc doanh Ba Vì, được thành lập từ năm 1958 Năm

1989, Nông trường được đổi tên và chuyển chức năng nhiệm vụ thành Trung tâm nghiên cứu Bò và Đồng cỏ Ba Vì Trong thời gian qua trung tâm

đã đạt được rất nhiều thành tựu đáng kể như: Nghiên cứu chọn lọc, lai tạo các giống bò và giống cây thức ăn gia súc phù hợp với các vùng sinh thái nông nghiệp, hợp tác với quốc tế và chuyển giao công nghệ…

2 Nội dung

2.1 Giới thiệu một số giống cỏ

Tại trung tâm nghiên cứu rất nhiều giống cỏ phục vụ cho chăn nuôi và đem lại hiệu quả đặc biệt cho việc chăn nuôi bò sữa như: cỏ voi, cỏ GhineTD58,

cỏ tín hiệu, cỏ Ruzi, cỏ Hybrid, cỏ longpara, cây keo dậu, cỏ Cảlliandra, cỏ Stylo…

- Được trồng bằng hom có 3 – 4 mắt

- Sản lượng đạt khoảng 290 – 300 tấn chất xanh/ha/năm

- Tỷ lệ vật chất khô đạt 15,6%, Protein thô đạt 8,8%

- Mục tiêu: nhằm thu được sản lượng sinh khối cao

- Dự trữ cỏ voi bằng phương pháp ủ xanh ( ủ chua) Hầu hết là ủ vào mùa đông, nhưng hiện nay ủ quanh năm giúp vi sinh vật ở dạ cỏ tiêu hóa hấp thu tốt hơn Từ đó tăng được hiệu quả trong chăn nuôi

Hình 1 Cỏ voi

b Cỏ Ghine TD58 (Pancium Maximum TD58)

- Đây là giống cỏ mọc thành bụi, sinh trưởng phát triển nhanh, nhiệt

độ thích hợp 25 – 300 C, khả năng chịu bóng râm tốt có trồng trong vườn cây ăn quả chưa khép tán

- Cỏ Ghine nhập từ 1980 và nhập từ CuBa, Úc, Thái Lan với các giống như: Likoni, Common K820, Uganda, ,Reverdable, TD58

- Có thể thu hoạch hạt , trồng bằng hạt và hom ( thu hoạch 2 lần/năm)

- Sản lượng chất xanh 170 – 180 tấn/ha/năm

- Tỷ lệ vật chất khô khoảng 20,3%, Protein thô đạt khoảng 11,1%

- Dự trữ bằng phương pháp ủ xanh hoặc phơi khô

Hình 2 Cỏ Ghine TD58

c Cỏ tín hiệu

- Là giống cỏ mọc thành từng bụi, dạng tương tự cỏ tín hiệu là

Brachiaia Brizantha có lá rộng hơn

- Có thể trồng dưới tán cây ăn quả hoặc rừng chưa khép tán

- Sản lượng chất xanh đạt 120 – 130 tấn /ha/năm

- Được sử dụng để cắt ăn tươi, ủ xanh hoặc phơi khô

- Tỷ lệ vật chất khô đạt khoảng 21,2%, Protein thô đạt khoảng 11,5%

Hình 3 Cỏ tín hiệu

d Cỏ Ruzi

- Cỏ Ruzi: Là loại cỏ sinh trưởng nhanh, phát triển thành cụm khóm,

có năng suất cao, có khả năng chịu hạn

- Khả năng nảy mầm tốt, trên thảm cỏ trồng sau khi thu hoạch có thể làm đất lại, bón phân không cần gieo hạt , thảm cỏ tự mọc từ những hạt còn lại trong đất

- Năng suất đạt 150 – 200kg/ha, sản lượng cỏ thu được 110 – 120 tấn /ha.năm

- Thiết lập thảm cỏ bằng hạt bằng hom hoặc phục trang thảm cỏ sau khi thu hạt

- Tỷ lệ vật chất khô khoảng 21,5%, Protein thô khoảng 9,2%

- Dự trữ cỏ chủ yếu bằng phương pháp phơi khô hoặc ủ xanh

- Tỷ lệ vật chất khô khoảng 24,2 % ,Protein tho khoảng 9,7%

- Có thể thu cắt ăn tươi phơi khô và ủ xanh

-Hình 5 Cỏ Hybrid

f Cỏ Stylo

- Đây là loài thuộc họ đậu lâu năm mọc thẳng đứng hoặc phân cành cókhả năng sản suất hạt, tỷ lệ nảy mầm cao, không kén đất, nhưng yêu cầu đát thoát nước,

- Có thể cắt ăn tươi hoặc ủ xanh, ra hoa vào tháng 10

- Sản lượng chất xanh thu được 60 – 70 tấn/ha/năm

- Tỷ lệ vật chất khô khoảng 24,3%, Protein thô khoảng 17,1%

Hình 6 Cỏ stylo

g Cây keo dậu

- Là loại cây thân bụi, sống lâu năm họ trinh nữ, bộ đậu

- Yêu cầu đất trồng pH >= 5,5

- Hạt trước khi gieo phải được sử lí trong nước sôi trong vòng 5 phút

- Đốn cây cao 0,8 – 1,2m so với mặt đất

- Sản lượng thu đc 60 – 65 tấn chất xanh/ha/năm

- Tỷ lệ vật chất khô 23,9%, Protein thô 22,3%

Hình 7 Cây keo dậu

h Cỏ lông Para

- Có thân bò dài tới 5m, khả năng chịu úng chua tốt, là loại có khả năn sản xuất thức ăn xanh trong mùa đông ở vùng úng

- Năng suất không cao nhưng hàm lượng dinh dưỡng cao

- Sản lượng cỏ thu được 80 – 100 tấn chất xanh/ha/năm

- Tỷ lệ vật chất khô 23,8%, Protein khoảng 12,7%

- Dự trữ cỏ bằng phương pháp phơi khô hoặc giữ xanh

Hình 8 Cỏ lông Para

=> Như vậy thì mỗi loại cỏ khác nhau đều mang giá tri dinh dưỡng khác nhau và đạt sản lượng nhất định Chúng đều có ý nghĩa rất lớn trong chăn nuôi đặc biệt đây đều là những giống cỏ được trồng tại Ba Vìcung cấp đảm bảo số lượng thức ăn cho bò sữa, góp phần phát triển kinhtế

- Qua đó chúng ta cần phải hiểu rõ về từng loại cỏ từ đó ứng dụng vào sản xuất thức ăn xanh cho vật nuôi ăn cỏ:

+ Đa dạng hóa nguồn thức ăn xanh, đảm bảo cho vật nuôi có nguồn thức ăn thô xanh phong phú, nhằm nâng cao khả năng sản xuất, sức khỏe cho vật nuôi đồng thời là đem lại hiệu quả kinh tế cao cho người chăn nuôi

+ Căn cứ vào điều kiện đất đai quy mô đàn vật nuôi mà xác định cơ cấucác giống cỏ hợp lí, đảm bảo cung cấp đủ đều thức ăn thô xanh quanh năm, cân đối giữa thức ăn xanh và thức ăn dự trữ

+ Nâng cao chất lượng thức ăn xanh bằng bổ sung từ 15 – 20% cỏ cây

họ đậu trong thức ăn hang ngày cho vật nuôi ăn cỏ

2.2 Phương pháp làm ủ chua bảo quản và sử dụng hiệu quả

- Ủ chua là một trong những phương pháp dự trữ thức ăn phổ biến và hiệu quả trong chăn nuôi

* Lý do ( mục đích ) cần phải ủ chua vì:

+ Do điều kiện khí hậu từ tháng 4 đến tháng 11 cung cấp đủ ánh sáng, lượng mưa, nhiệt độ thời tiết thích hợp nên thảm cỏ phát triển tốt Nhưng từkhoảng tháng 11 trở đi đến tháng 4 năm sau thì điều kiên khí hậu thời tiết nước ta có nhiều thay đổi, do đó cỏ phát triển rất kém hay không phát triển được

+ Dự trữ thức ăn để tránh hiện tượng: Lúc ăn không hết, lúc lần chẳng ra! + Cung cấp đầy đủ thức ăn chất lượng cao cho bò trong cả năm để thu được năng suất cao nhất

- Việc ủ chua phải hợp lí và lượng thức ăn ủ chua cần làm phụ thuộc vào:+ Số lượng bò nuôi trong trại

+ Lượng thức ăn ủ chua 1 con bò ăn hàng ngày

+ Khoảng thời gian thiếu thức ăn xanh (>4tháng)

Để làm được lượng TĂ ủ chua đã dự định thì nguyên liệu (cây ngô) là thứ quan trọng nhất => diện tích đất trồng ngô?

Với nhiều bò?

Để tính cho nhiều bò chỉ cần dựa những tính toán cho 1 bò ở trên Từ đó nhân với số bò có trong trại nhà mình.

Lượng thức ăn ủ chua: 3tấn x số bò

đây là nguyên liệu làm ủ chua rất tốt Nhưng phải tiến hành khi hạt ngô

đã vào bánh tẻ, tức là khi bấm thấy chắc tay nhưng vẫn còn sữa Khi đó hàm lượng nước trong thân cây ngô sẽ khoảng 70-75%

+ Ngọn ngô là nguồn phụ phẩm của những nơi trồng ngô thu bắp, cũng dùng để ủ chua rất tốt

+ Cỏ voi trưởng thành cũng có thể làm nguyên liệu để ủ chua nhưng cần cho thêm một số nguyên liệu (như: cám gạo, bột ngô, rỉ mật) vào trong quá trình ủ để thu được thức ăn ủ chua chất lượng tốt

b.Hố ủ: kiểu và kích cỡ tuỳ từng gia đình

+ Hố ủ có thể là hố xây bằng gạch, hố đào dưới đất, …

+ Kích thước hố ủ tuỳ thuộc vào lượng thức ăn ủ chua cần dự trữ của từng hộ Một hộ có thể làm vài hố ủ

+ Không nên làm hố ủ quá rộng mà nên làm hố ủ rộng vừa phải (đủ để máy cày đi vào nén cỏ) nhưng dài để khi lấy thức ăn ủ chua ra phần tiếp xúc với không khí sẽ ít hơn

+ Góc hố ủ nên làm tù để nén tốt hơn, ko nên làm nhọn sẽ khó nén chặt ở góc, phần thức ănbên trong ít bị ảnh hưởng hơn

+ Góc hố ủ nên làm tù để nén tốt hơn, ko nên làm nhọn sẽ khó nén chặt ở góc

Hố ủ xây bằng gạch

Hình 9 Hố ủ xây bằng gạch

- Tính toán kích thước hố ủ theo lượng TĂ ủ chua cần làm:

1m3 hố ủ chứa được khoảng 600-700kg cây ngô sau khi đã nén chặt Vậy nếu muốn làm 20tấn TĂ ủ chua thì hố ủ phải có thể tích là:

20000/600/0.8 = 42m3

(0,8: Khối lượng TĂ ủ chua thu được bằng khoảng 80% khối lượng cây ngô tươi đem ủ)

c Máy thái cỏ

Máy thái cỏ có nhiều kiểu dáng và công suất khác nhau

Máy thái cỏ tốt là máy:

d Vật liệu phủ kín (Nilon hay bạt dứa)

- Vật liệu phủ kín là phần rất quan trọng nhưng nhanh hỏng sau khi sử dụng

- Không nên tiết kiệm phần chi phí này Vì nếu phủ không kín, không khí lọt vào trong sẽ gây thối hỏng thức ăn => tổn thất sẽ nhiều hơn rất nhiều lần so với chi phí mua nilon mới.

- Cần cải tiến vật liệu phủ kín đang dùng hiện nay Nên đặt mua nilon

đủ rộng so với bề rộng của hố ủ để phủ nilon theo chiều dọc của hố ủ chứ không phải theo chiều ngang như hiện nay

e Vật liệu nén (đất, cát)

Vật liệu nén: có thể là đất hoặc cát đóng bao hay những vật nặng khác Những vật liệu này dùng để đè lên trên hố ủ sau khi đã phủ kín, nhằm tránh không khí lọt vào trong

*) Quy trình ủ chua:

1 Chuẩn bị

- Hố ủ: dọn dẹp sạch sẽ nếu là hố ủ cũ

- Nilon để phủ kín: mua sẵn và các vật dụng khác: vật liệu nén,…

2.Chặt ngô về, thái nhỏ bằng máy thái

Thái ngô và phun thẳng xuống hố ủ

3.Đưa ngô đã thái nhỏ xuống hố ủ, nén chặt

Ngô đã thái nhỏ được đưa xuống hố ủ bằng xe tải

Nén ngô đã thái nhỏ dưới hố ủ, từng lớp một

Khi hố ủ đã đầy, nén lại bằng máy cho thật chặt

Đè vật liệu nặng (đất) lên trên lớp bạt đã phủ

*) Nguyên tắc để có chất lượng cao

1 Nguyên liệu tốt: cây ngô chặt về ủ chua không quá non, không quá già

2 Nén càng chặt càng tốt, phủ kín, đè nặng => phải đảm bảo kín khí

3 Toàn bộ quá trình làm ủ chua phải được tiến hành nhanh chóng (càng nhanh càng tốt) Nên cố gắng hoàn tất một hố ủ trong vòng 1 ngày

*) Bảo quản và sử dụng hiệu quả

- Ngô sau khi ủ 30 ngày là có thể lấy ra sử dụng được

- Nếu chưa mở hố ủ, TĂ ủ chua có thể dự trữ được trong thời gian rất lâu (9-10 tháng hoặc cả năm)

- Khi đã mở hố ủ nên lấy thức ăn ủ chua 1 lần đủ để đàn bò nhà mình

sử dụng trong 1 ngày Nhằm giảm tối đa lượng không khí có thể lọt vào trong hố ủ, gây mốc, hỏng phần thức ăn còn lại

- Khi chuyển từ mùa khô sang mùa mưa, không nên chuyển đột ngột từ

TĂ ủ xanh sang cỏ tươi và ngược lại

- Sau khi mở hố ủ lấy TĂ phải đậy kín lại ngay, tuyệt đối không được

 Phương này đem lại hiệu quả cao và luôn đảm bảo cung cấp đủ lượng thức ăn cho gia súc vào những mùa ngập úng khan hiếm thức

ăn, hơn nữa là phương pháp này sẽ cung cấp nguồn dinh dưỡng cho gia súc để gia súc có thể tiêu hóa hấp thu tốt hơn nhờ vào hệ vi sinh vật của dạ cỏ Song để đem lại hiệu quả cao thì từng khâu ta phải đảm bảo đúng kĩ thuật và chọn được nguồn nguyên liệu phù hợp Do

đó yêu cầu chúng ta phải nắm chắc được từng bước, từng kĩ thuật, từng yêu cầu của phương pháp này để ứng dụng đem lại hiệu quả cao

II Tại trại thú Ba Vì ( Trung tâm NC bò và đồng cỏ Ba Vì)

1 Giới thiệu chung.

- Đây là 1 trại thú nhỏ tại Ba vì số lượng thú và các loài thú còn hạn chế chưa đa dạng và phong phú Ở đây gồm có 1 số loài như nhím, gấu, hươu sao, nai, lợn rừng…

2 Nội dung

- Trước hết ta được thăm quan sở thú nhận biết 1 số loài

- Tìm hiểu đặc điểm tập tính và cách chăm sóc nuôi dưỡng bảo tồn chúng

a Loài nhím

- Đây là 1 trong những loài đang được nuôi dưỡng tại trại thú ở Ba Vì

- Nhím là loại lớn nhất trong bộ gặm nhấm, nặng trung bình từ 15 – 20kg, thân và đuôi dài từ 80 – 90cm Hình dáng nặng nề, mình tròn đầu to, mõm ngắn có 4 răng cửa dẹp và rất sắc, mắt nhỏ, tai nhỏ, chân ngắn (4 chi) 2 chi sau ngắn hơn 2 chi trước, móng chân nhọn sắc

- Trên lưng lông biến thành gai cứng, nhọn nhất là nửa lưng phía sau (có 2 loại lông cứng: 1 loại dài nhỏ và 1 loại dài to, ngắn), lôngbiến thành những tiêm tròn cứng dài từ 10 – 30cm và nhọn có

khúc trắng, khúc đen mọc thành chùm từ 3 – 4 cái

- Ở vùng bụng lông nhím biến thành sợi cứng có màu đen Sau gáy

có một dải lông trắng dựng ngược như cái mào, xung quanh cổ viền lông trắng, đuôi ngắn có những sợi lông phía đầu phình ra thành hình cốc rỗng ruột màu trắng Nhím đực có mõ dài hơn, đầu nhọn, thân hình thon dài, đuôi dài hơn, tính tình hung dữ, hay lùngsục, đánh lại con đực khác để “bảo vệ lãnh thổ”

Khi cần thiết gặp kẻ thù thì nhím rung đuôi, những lông chuông này tạo thành một tiếng kêu “lách cách”, “lè xè” để doạ nạt kẻ thù và thông báo vớinhững con vật cùng đàn những tín hiệu để lẩn tránh kẻ thù

Thức ăn của chúng thường là sắn ngô khoai và các loại rau củ quả

- Nhím thường được nhốt theo chuồng có 2con hoặc 4 con la do chúng phải có sự ghép căp giữa đực và cái chỉ trừ khi chưa ghép được cặp thì

ta mới nhốt 1 con riêng lẻ

- Bộ phận sinh dục:

Lúc nhỏ, lỗ sinh dục con đực có “gai”, và con cái không có (Để phân biệt, chúng ta có thể vật ngửa nhím con, vạch lố sinh dục để xem).

Lúc trưởng thành: Con đực có dương vật và dịch hoàn nhô ra phía bụng, cách lỗ hậu môn khoảng 2-3 cm Con cái có “lỗ sinh dục” cũng cách hậu môn 2-3 cm

Nhím cái có 6 vú chia đều ở 2 bên sườn Khi cho con bú nhím mẹ nằm úp bụng xuống đất để.

* Sinh trưởng của nhím

Khối lượng cơ thể của nhím khá dao động Sau đây là số đo trung bình ở đàn nhím ở Trại thú Ba vì (Trung tâm NC Bò và Đồng cỏ Ba vì)

Tháng tuổi Khối lượng trung bình (kg)

- Như vậy, nếu nuôi nhím vỗ béo, thì kéo dài quá một năm, tốc độ tăng trọng không còn tốt nữa Lúc này ta phải tính toán kinh tế, liệu kéo dài thời gian vỗ béo sẽ có lãi hay không

- Tuy nhiên đối với nhím hậu bị (nuôi sinh sản), chúng ta không nên vỗ béo Hãy hạn chế lượng thức ăn sao cho tăng trọng 1 kg / tháng là vừa đủ

- Tỉ lệ thịt xẻ so với khối lượng sống chiếm từ 62% đến 69% Tỉ lệ thịt đùi

so với thịt xẻ là 20% Thịt nhím 1 năm tuổi rất ít mỡ

* Một số bệnh thường gặp và cách điều trị

- Bệnh ký sinh trùng ngoài da:

Do ve, mò cắn gây ghẻ lở Chữa trị bằng cách bôi thuốc hoặc nhím tự liếm cũng khỏi Vệ sinh sát trùng chuồng và xung quanh mỗi tháng 1- 2 lần để phòng bệnh

- Bệnh đường ruột:

Do khẩu phần thức ăn cung cấp không đầy đủ như ngoài thiên nhiên nên nhím có thể bị tiêu chảy Chữa trị bằng cách dùng thuốc phòng chống tiêu chảy hoặc bổ sung thêm thức ăn đắng – chát như lá ổi

xanh, củ cà rốt, rễ cau, rễ dừa, trái điều… Mặt khác, cần cân đối khẩu phần thức ăn; không cho ăn thức ăn ẩm mốc, hôi thối, bẩn thỉu.

b Loài hươu nai

- Là động vật có tập tính khác với các loài gia súc khác là tính bảo thủ cao, cho dù được nuôi dưỡng, chăm sóc nhưng tập tính bản năng hoang dã vẫn tồn tại như: Thận trọng, nhút nhát và khó tiếp cận, thấy người từ xa chúng đã lẩn tránh

- Có thính giác và khứu giác rất phát triển, có vai trò quan trọng trong đời sống của chúng để canh chừng nguy hiểm từ kẻ thù Hươu nai nhạy cảm với những kích thích, khi có tiếng động đột ngột hoặc người lạ đi vào là chúng dậm chân xuống đất, ngẩng cao đầu nhìn chăm chú về phía phát ra tiếng động hoặc người lạ

- Hươu nai thường sống theo nhóm, chúng có tập tính đàn cao, khi một con chạy là cả đàn chạy theo Khi có tín hiệu cho ăn, con đầu đàn đi là cả đàn chạy theo Khi nằm nghỉ hay nhai lại chúng thường tụ tập theo loài riêng rẽ

- Hươu nai đực không đóng vai trò trong việc nuôi con chung Hươu nai đực chỉ quan hệ với nhóm hươu cái trong thời gian động dục Mùa động dục hươu nai đực ăn ít, tính tình dữ tợn, có khi gây nguy hiểm cho người

- Hươu nai chủ yếu hoạt động vào ban đêm, thời gian còn lại hươu nai nghỉ

Trong điều kiện nuôi tại Ba Vì, hươu nai có tuổi bắt đầu mọc sừng lần đầu tiên ở con đực vào đầu năm thứ hai của đời sống, thường là lúc từ 12 đến

15 tháng tuổi Trên xương đầu của hươu nai đực non bắt đầu xuất hiện hai

u lồi, tức là phần đế sừng và sau đó 2 - 3 tháng phát triển thành cặp sừng đầu tiên Cặp sừng này đơn giản, khẳng khiu, không phân nhánh dài từ 8 - 10cm đến 20 - 25cm, thường được gọi là sừng chìa vôi Người ta không cắtsừng năm đầu tiên và đến năm sau sừng chìa vôi rụng và được thay thế bằng cặp nhung mới, được gọi là hiện tượng đổ đế

Mùa đổ đế (rụng sừng)

Mùa đổ để ở hươu thường diễn ra từ tháng 11 năm trước đến tháng 2 năm sau

Mùa đổ để của nai thường thấy từ giữa tháng 5 cho đến tháng 7

III.Tại các trại Bò sữa của nông hộ

- Ta được học và quan sát mô hình trang trại, chuồng chăn nuôi bò sữa, khu dự trữ và bể ủ chua thức ăn cho bò, đàn bò sữa gồm có đàn bê, đàn bò hậu bị và bò đang sinh sản

1 Một số đặc điểm chung

- Hầu hết bò sữa ở các trang trại hộ gia đình đều được trung tâm

nghiên cứu bò sữa và đồng cỏ Ba Vì cung cấp giống, đó là bò những con được lai bởi bò Hà Lan ( HF) x bò Laishin

- Bò từ 0 đến 6 tháng tuổi được gọi là bò bê, từ 7 đến 18 tháng được gọi là bò lỡ, từ 19 tháng đến trước khi sinh sản lứa đầu gọi là bò tơ hay bò hậu bị (tức bò chưa sinh sản), sau khi đã sinh sản lứa đầu thì được gọi là bòđang sinh sản (hay bò mẹ)

- Đặc điểm ngoại hình của bò sữa ở đây có hình giống cái nêm bầu vú phát triển phần sau phát triển hơn phần trước, chân sau mông phát triển bởi

nó đặc trưng cho khả năng sinh sản tốt,khả năng mang thai

- Bầu vú của bò thường có gân xanh, nếu càng nhiều gân xanh thì càng tốt, sản lượng sữa càng nhiều

- Bò ở đây thường chăn nuôi tại chỗ, không thả, thức ăn chủ yếu là cỏ tươi, thức ăn ủ chua, rơm rạ khô

- Khối lượng tiêu thụ thức ăn không cố định với từng loại bò cho ăn tự

do, đối với bê giai đoạn từ 0 đến 4 tháng tuổi cho ăn sữa lượng cỏ và cám rất ít

- Bê sơ sinh thường nặng khoảng 30 – 35kg, bò trưởng thành khoảng

- Thời gian chửa đẻ là 9 tháng 10 ngày ( khoảng 270 – 280 ngày) Trong thời gian chửa đẻ cần cung cấp đủ lượng thức ăn và có chế độ chăm sóc hợp lí

- Bò đẻ sau 60 ngày thì phối giống trở lại, nếu sau 5 - 6 tháng mà không phối giống được tức bò lại chậm thì chúng ta phải có biện pháp can thiệp

3 Cách chăm sóc nuôi dưỡng

• Kỹ thuật chăm sóc nuôi dưỡng bò chửa đẻ

- Bò sau khi đẻ 30 - 60 ngày nếu động dục cần phối giống ngay Sau khi phối 3 tháng nếu không động dục trở lại, khám thai xác định bò có chửa cần được bổ sung thêm thức ăn để nuôi thai

Vào tháng thứ 7 - 9, mỗi ngày ăn thêm 0,5kg thức ăn tinh hỗn hợp (theo CT1 hoặc CT2) Chú ý chăm sóc quản lý tốt, không được đánh đập bò, đi lại nhẹ nhàng không cho đi ăn xa và không để cho bò húc và đánh lẫn nhau

- Trước khi đẻ 10 - 15 ngày bò nhốt tại chuồng riêng chờ đẻ và trực đỡ đẻ kịp thời

- Ngày cho ăn ba bữa theo khẩu phần bò cai sữa, uống nước sạch đầy đủ

- Hàng ngày lau bầu vú nhưng không tác động, chải lông ve 2 phút/ngày

- Bò phải tắm chải sạch sẽ, chuồng trại vệ sinh thường xuyên

- Trước khi bò đẻ cần phải rửa phần sau của bò sạch sẽ, lót rơm cho bò đẻ

- Bình thường để bò tự đẻ (thai thuận), nếu thai không thuận (thai ngược) qua kỹ thuật kiểm tra thì phải can thiệp, xoay lại ngôi thai để cho bò tự đẻ

- Nếu bê to, bò mẹ yếu, có thể hỗ trợ bằng cách nắm hai chân trước của bê kéo ra theo nhịp rặn của bò mẹ

- Bình thường sau khi đẻ 30 phút đến 4 giờ thì nhau thai sẽ ra hết

Để tránh hiện tượng sát nhau, có thể dùng lá rau ngót, lá dâm bụt cho bò ăntrước và sau khi đẻ Sau khi giã lá râm bụt, hoà vào nước cho bò uống, như vậy nhau thai sẽ ra nhanh hơn.

Nếu sau 8 - 12 giờ mà nhau thai chưa ra có thể tiêm oxytocin từ 1 - 2 ống (tốt nhất nên mời bác sĩ (thú y đến xử lý)

- Khi nhau thai ra hết, dùng nước sát trùng rửa sạch phần sau mình bò, nêncho uống nước ấm có hoà ít muối Trong tuần đầu cho bò ở nhà, bồi dưỡng cám ngon hoặc uống nước cháo, ăn cỏ non để bò nhanh hồi phục sức khoẻ

- Khi bê mới đẻ ra, lấy khăn (cỏ khô) lau sạch mồm, mũi Móc hết nhớt và nước ở trong mồm, làm cho bê thở đều, tiếp đến bóc móng cho bê, lau khô toàn thân (hoặc để mẹ liếm) rồi để vào ổ rơm, nếu trời rét phải sưởi cho bê.Rốn bê thường khô và tự đứt sau khi đẻ vài ngày Nhưng tốt nhất sau khi lau khô cho bê, cầm đầu cuống rốn vuốt máu hướng vào bụng bê, buộc cách bụng 5 - 10cm rồi cắt phía ngoài và sát trùng bằng cồn 900

-Trong tuần bò đẻ, hàng ngày phải dùng nước sát trùng rửa phần sau của bòsạch sẽ, theo dõi bò ăn uống, sức khoẻ, đặc biệt là bầu vú và âm hộ, nếu thấy bò bỏ ăn, nhiệt độ lên cao, bầu vú và âm hộ không bình thường phải báo thú y kịp thời xử lý

- Sau khi 7 - 10 ngày bò đẻ ăn theo chế độ cho bò sữa bình thường, người chăn nuôi phải chú ý theo dõi bò động dục trở lại để phối giống chuẩn bị cho lứa tiếp theo

• Thời gian vắt sữa

Công tác chăm sóc, nuôi dưỡng và vắt sữa phải tuân thủ theo trình tự công việc, đúng kỹ thuật và cố định người v.v tạo nên một phản xạ có điều kiện cho gia súc Người chăn nuôi cần có thời gian biểu là công việc trong ngày Vắt sữa thường là:

Mùa hè: Sáng từ 4 giờ 30’ - 5 giờ 30'

Chiều từ 5 giờ - 6 giờMùa đông: Sáng từ 5 giờ - 6 giờ

Chiều từ 4 giờ 30' - 5 giờ 30'

• Kĩ thật vắt sữa

Người chăn nuôi cần chấp hành đúng những quy định về kỹ thuật, trình tựcông việc mới đảm bảo vắt được nhiều sữa, sữa đảm bảo tiêu chuẩn vệ sinh, đảm bảo sức khoẻ cho bò sữa

- Trước khi vắt sữa tắm cho bò và tẩy rửa chuồng sạch sẽ, buộc đuôi vào chân bò, sau đó dùng khăn lau khô bầu vú và núm vú

- Tác động kích thích bầu vú trước khi vắt, đặc biệt bò đẻ lứa đầu: 1 bàn tayđặt trước bầu vú, còn một tay đặt phía sau, dùng khăn sạch nhúng vào nướcnóng 40 - 500C, vắt kiệt nâng lên hạ xuống hoặc xoay tròn quanh bầu vú từ

1 - 2 phút

- Dụng cụ vắt sữa phải rửa sạch, tráng nước sôi (kể cả xô vắt, và thùng đựng), vải màn đảm bảo trắng, sạch dùng 6 - 8 lớp vải màn để lọc sữa sau khi vắt Không được dùng xô và thùng đựng sữa vào việc khác

Người vắt sữa phải ngồi lên ghế, phía trái bò hướng về phái bầu vú, có thể vắt hai vú trước, 2 vú sau, cũng có thể vắt chéo góc Khi sữa gần cạn (nghĩa

là sữa không còn chảy thành tia mạnh nữa) thì tập trung hai tay vắt lần lượt từng vú một cho kiệt sữa

- Khi đã vắt xong phải sử dụng thuốc nhúng vú để cơ vòng co lại nếu không sẽ rất khi cơ vòng vẫn còn mở mà bò thường được chăn nuôi theo kiểu tại chỗ sẽ có lúc chúng ta không vệ sinh chuồng trại kịp bò năm trên nền chuồng sẽ dẫn đến viêm vú là rất cao

- Sau khi bò đẻ sữa được vắt ra chưa được đưa vào chế biến mà phải thử đến khi nào không còn tủa, trong và đặc thì mới được đưa vào chế biến

- Ngoài ra còn chú ý giữ yên lặng nơi vắt sữa, không hút thuốc, không gây cảm giác khó chịu đối với bò Công nhân vắt sữa phải rửa tay sạch sẽ, móng tay cắt ngắn, đeo khẩu trang và không mắc bệnh truyền nhiễm, nếu gây tiếng ồn sẽ làm bò có thể aay viêm vú lúc đó thì bò không có giá trị và phải loại bỏ

- Không sử dụng sữa lấy từ gia súc mới tiêm kháng sinh trong vòng

24 giờ, gia súc chích vaccine nhiệt thán trong vòng 15 ngày

* Một số bệnh thường gặp đối với bò sữa và cách phòng bệnh

- Một số bệnh thường gặp ở bò sữa:

+ Bệnh viêm vú: là bệnh phổ biến và gây tổn thất lớn nhất trong chăn

nuôi bò sữa, dễ lây lan và gây thiệt hại kinh tế lớn Bệnh gây ra do vệ sinh chuồng trại, vệ sinh vắt sữa không tốt, tạo điều kiện cho vi khuẩn ( liên cầu khuẩn, song cầu khuẩn, trực cầu khuẩn, tụ cầu khuẩn hay trực khuẩn gây mủ) hay nấm Candida albicals xâm nhập vào bầu vú gây nên, hoặc có thể

do tiếng động quá mạnh làm bò hoảng sợ Bò khi đã mắc bệnh thì rất khó chữa thường sẽ loại bỏ vì khả năng sản xuất sữa và chất lượng sữa kếm không sử dụng được

+ Bệnh lở mồm long móng: là bệnh lây lan nhanh.Ban đầu miệng sưng,

mím chặt và phát ra tiếng lép bép.Sau 2-3 ngày xuất hiện các mụn nước ở mồm, móng, chân, vú Con vật đi lại khó khăn Các mụn sau khi vỡ ra thấy vết loét màu hồng, nông và dễ bị nhiễm trùng và kế phát các bệnh

khác.Đây là bênh do vi rut gây ra vì vậy đến nay vẫn chưa có thuốc điều trị đặc hiệu bệnh này Do vậy định kỳ tiêm phòng vacxin hàng năm là biên pháp tốt nhất và hiệu quả nhất cho người chăn nuôi

+ Bệnh tụ huyết trùng: Đây là bệnh do vi khuẩn Gram (-) gây ra vì vậy có

thể dùng một số loại kháng sinh sau Penicinin kết hợp Streptomycin,

Kanamycin, Gentamycin,Tylosin

Tiêm liên tục 3-5ngày, liều lượng như phần bệnh viêm phế quản – phổi

Ngoài việc dùng kháng sinh cần kết hợp với các thuốc hạ sốt, trợ sức, trợ lực và hộ lý chăm sóc chu đáo

Ngoài ra còn rất nhất các loài bệnh khác như : viêm móng, viêm rốn, các bệnh về đường ruột Vì vây chúng ta cần chú ý chăm sóc nuôi dưỡng đẻ bò không mắc bệnh không ảnh hưởng lớn đến người chăn nuôi

+ Diệt ruồi, muỗi và các loài ký sinh ngoài da

+ Nuôi dưỡng đúng quy trình kỹ thuật

+ Áp dụng các biện pháp phòng bệnh viêm vú

+ Tiêm điều trị dự phòng ký sinh trùng đường máu

IV Tại trung tâm thu gom sữa Ba Vì

- Tại đây ta đã được biết đến quy trình cũng như các yêu cầu thu gom sữa trước khi đưa vào chế biến

- Sữa bò tươi là một sản phẩm hang hóa nông nghiệp đặc biệt, đòi hỏi phương pháp thu mua cũng phải đặc biệt để đáp ứng cho việc bảo đảm chấtlượng và vệ sinh an toàn thực phẩm

- Tại các trang trại chăn nuôi, sữa bò sau khi được vắt ra luôn được nhanh chóng đưa đén hệ thống bảo quản lạnh trong vong 1 giờ Sau đó được đánh giá kiểm tra chất lượng sữa dựa trên 3 chỉ tiêu chính là chất khô, béo, vi sinh Riêng đối với sữa có tồn dư kháng sinh sẽ không thu mua nhằm mục đích bảo vệ sức khỏe cho người tiêu dùng

- Sữa tươi từ hộ chăn nuôi bò sứaau khi vắt nhanh chóng đưa đến trạm thu gom sữa tươi nguyên liệu ( trạm trung chuyển) Tại trạm trung chuyển,cán

bộ kiểm tra chất lượng sản của nhà máy sẽ tiến hành các thử nghiêm phân tích độ tủa hay chua bằng cách là ta nhúng sữa vào cồn 900 Sau đó cảm quan mùi vị, kiểm tra xem sữa đó chứa nhiều vi khuẩn nhiều hay ít bằng metylen, ta đưa 1 ml metylen vào sữa ở điều kiện tiêu chuẩn nếu dưới 4 tiếng metylen mất màu xanh thì sữa đó nhiễm vi khuẩn.Tiếp theo lên mem lactic để phát hiện dư lượng kháng sinh,khi ta cho men vào để sau 1 giờ đồng hồ nếu sữa đông là tốt tức không có kháng sinh còn nếu không đông tức là có kháng sinh → không đạt yêu cầu Ngoài ra còn sử dụng tỷ trọng

kế để kiểm tra xem sữa có pha thêm nước không

- Các thử nghiệm này được thực hiện đều đặn vào mỗi lần thu mua sữa buổi sáng và chiều Sữa đạt yêu cầu sẽ được lấy mẫu cho vào bồn bảo quảnlạnh tại trạm trung chuyển Sữa sẽ được chuyển vào tanh và đảo lên cho đều nếu không sẽ đông vón ở nhiệt độ cao Sau đó đưa sữa vào máy thanh trùng ở nhiệt độ 950C rồi giảm đột ngột xuống 50C Sauk hi đã được làm lạnh các xe bồn chuyên dụng sẽ đến và chuyển về nhà máy chế biến

- Các bước thu gom sữa phải đúng quy trình kĩ thuật để bảo đảm cho chất lượng và vệ sinh an toàn thực phẩm đối với người tiêu dùng đồng thời cũng

là bảo đảm quyền lợi cho người chăn nuôi

V Tại trung tâm nghiên cứu bò Moncada

Tại đây chúng ta đã được biết đến trung tâm bò Moncada (Công ty gia súc trung ương Vinalaca) được thành lập năm 1970 dưới sự giúp đỡ của CuBa Nhiệm vụ chức năng chính của công ty là tuyển chọn, nhập và nuôi dưỡng các giống bò cao sản; nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ và hợp tác quốc tế; xây dựng và phát triển hệ thống mạng lưới thụ tinh nhân tạo…Hơn nữa là học được quy trinh khai thác và sản xuất tinh đông lạnh, kĩ thuật truyền tinh nhân tạo cho bò…

1. Cách khai thác tinh bò đực và sản xuất tinh đông lạnh

* Quy trình khai thác tinh bò đực sản xuất tinh đông lạnh

1 Lấy tinh bò đực giống bằng âm đạo giả

Phương pháp này như sau: có giá nhảy để bò đực nhảy lên Giá nhảy có thểbằng hình nộm, bằng bò đực hoặc bò cái đứng giá Bò đực được dắt đến giánhảy Nhờ phản xạ có điều kiện bò đực nhảy giá và xuất tinh vào âm đạo giả Ta thu nhận tinh từ âm đạo giả

Giá nhảy :

- Cách đơn giản nhất là làm chuồng ép và sử dụng bò sống làm giá cho bò đực nhảy Bò làm giá có thể là bò cái hoặc bò đực Ưu điểm của phương pháp này là gần với tự nhiên, đơn giản, đầu tư ít Nhược điểm là dương vật đực giống bị bẻ cong và cần kỹ thuật viên lấy tinh dũng cảm và nhiều kinh nghiệm

- Sử dụng gía gỗ có gắn âm đạo giả bên trong để lấy tinh có ưu điểm là không bẻ cong dương vật của đực giống Điều này sẽ làm tăng cường việc đẩy và phóng tinh, ảnh hưởng tốt đến số lượng và chất lượng tinh dịch Nhược điểm là mua giá nhảy rất đắt tiền

Chuẩn bị âm đạo giả

Trước khi lấy tinh ta phải chuẩn bị âm đạo giả, các bước như sau:

- Lấy vỏ và ruột âm đạo đã được sấy khô và khử trùng ra

ngoài Lắp ruột âm đạo giả vào vỏ cho căng và thẳng, lật ngược 2 đầu ruột

âm đạo vào 2 đầu thân vỏ, chú ý không để ruột cao su bị xoắn vặn và trùng

- Lắp phễu hứng tinh vào một đầu của âm đạo giả Lắp ống hứng tinh vào cuối phễu hứng tinh Dùng vòng cao su hoặc dây thun cố định thật chắc 2 đầu âm đạo giả để giữ chặt ruột cao su và phễu

- Giót nước nóng 42- 430 C vào khoang ngăn cách giữa thân (vỏ) và ruột

âm đạo thông qua van trên vỏ âm đạo giả Mục đích là duy trì nhiệt độ trong âm đạo giả tương đương với nhiệt độ trong âm đạo bò khi lấy tinh (39-400 C) Nếu trời lạnh, bò đực chậm có phản xạ nhảy giá thì nhiệt độ của nước đổ vào âm đạo có thể cao hơn 430C Không đổ đầy nước vào khoang giữa vỏ và ruột âm đạo vì sẽ làm tăng áp suất trong xoang âm đạo giả khi lấy tinh

- Thổi thêm không khí qua van để cho ruột cao su căng lên tạo áp suất và

ma sát trong lòng âm đạo giả, kích thích bò đực xuất tinh

- Dùng đũa thũy tinh bôi vazơlin vào lòng âm đạo giả, sâu khoảng 1/3 kể từmép ngoài, mục đích làm trơn ân đạo Chú ý không bôi quá nhiều đề phòng

sự nhiễm bẩn tinh dịch

Vì một lí do nào đó khi âm đạo giả đã chuẩn bị rồi mà chưa sử dụng, hoặc chờ lâu để nước trong đó nguội đi thì phải chuẩn bị lại Sau mỗi lần sử dụng, âm đạo giả cần được cọ rửa cẩn thận và hấp tiệt trùng Sau đó, bảo quản ở nơi sạch, không có bụi Tốt nhất là sử dụng tủ ấm 40 – 420 C bảo quản âm đạo giả

Nơi lấy tinh

Việc khai thác tinh dịch nên tiến hành ở nơi đặc biệt Diện tích cần rộng để cho phép quản lý an toàn một vài đực giống cùng một lúc Nơi lấy tinh cần

có mái che phòng khi mưa nắng và gần phòng pha chế tinh nhằm tránh sự chậm trễ không cần thiết từ lúc lấy tinh tới khi pha chế

Nền của khu vực lấy tinh cần được lót sạch sẽ Việc lấy tinh đực giống trênnền dơ bẩn hoặc lầy lội sẽ làm nhiễm bẩn tinh dịch Nền chuồng không nênrơn trượt

Bò đực

Trước khi lấy tinh, bò đực phải được tắm rửa sạch sẽ, đặc biệt chú ý rửa phía trong bao dương vật, nơi cư trú nhiều vi khuẩn có thể làm nhiễm vào tinh dịch Có điều kiện thì dùng vòi xịt và rửa bằng nước ấm

Bò đực được dẫn ra giá nhảy chờ đợi trong khi ta chuẩn bị âm đạo giả, cách này sẽ kích thích bò và làm tăng tính hăng Có thể sử dụng bò đực khác hoặc đực thiến để gây kích thích cho những đực giống sản xuất tinh Không nên kích thích phóng tinh bằng điện vì nó sẽ nguy hiểm hơn cho đực giống cũng như cho những người phục vụ do có những sự co thắt cơ Hơn nữa, chất lượng tinh dịch được khai thác rất kém do nước tiểu và bựa sinh dục (chất tiết ở những nếp gấp của bao quy đầu) và gia tăng lượng dịch từ những tuyến sinh dục phụ Kinh nghiệm cho thấy rằng, sự kích thích phóng tinh bằng điện rút ngắn tuổi thọ sản xuất của đực giống

Phương pháp lấy tinh

Người ta khuyến cáo cần có sự kích thích bò đực trước khi lấy tinh Điều này sẽ làm tăng cả chất lượng và số lượng tinh dịch được khai thác Truyềntinh nhân tạo cho bò

Một người dắt bò đực vào giá nhảy, khi bò đực nhảy lên giá nhảy (hoặc bò đứng giá) lần đầu hãy kéo nó xuống không cho xuất tinh Lặp lại động tác này 2-3 lần cho đến khi thấy bò đực đã thực sự hăng thì cho nhảy lấy tinh Người lấy tinh thường đứng bên phải bò đực, áp sát vào bò đực, khi bò đựcnhảy giá thì áp sát vai vào hông bò đực Tay phải cầm âm đạo giả, tay trái

nắm bao dương vật nhẹ nhàng kéo sang bên phải Phối hợp 2 tay để lái dương vật vào đúng âm đạo giả theo hướng tự nhiên của dương vật Khi bò

đực thúc mạnh và xuất tinh là công việc hoàn thành Bò đực từ từ xuống giá, người lấy tinh lấy âm đạo ra khỏi dương vật và lui nhanh về phía sau, người dắt bò chùng dây cho bò xuống giá

Khi lấy tinh không thành công người lấy tinh phải hết sức cảnh giác với sự nổi giận của bò đực

2 Đánh giá kiểm tra tinh dịch

Tinh dịch sau khi lấy xong phải được kiểm tra ngay tại phòng kiểm tra tinh.Trước tiên kiểm tra và đánh giá bằng mắt thường Những mẻ tinh đạt yêu cầu mới tiếp tục kiểm tra các chỉ tiêu phòng thí nghiệm

Bước 1: Kiểm tra thể tích

Thể tích tinh dịch được xác định ngay sau khi lấy tinh bằng cách nhìn vào vạch chia độ trên ống nghiệm đựng tinh Một lần phóng tinh ít hơn 1ml thì nên loại bỏ

Bước 2: Kiểm tra màu sắc

Màu sắc bình thường của tinh dịch là màu trắng sữa (trắng ngà, trắng đục, vàng kem) Tinh dịch có màu xám, xanh, hồng là không bình thường do lẫm mủ, máu… cần loại bỏ

Bước 3: Xác định hoạt lực của tinh trùng (kí hiệu là A)

Người ta nhỏ một ít tinh dịch lên lam kính và soi dưới kính hiển vi với độ phóng đại 400-600 lần

Hoạt lực hay sức hoạt động của tinh trùng được đánh giá bằng tỷ lệ phần trăm tinh trùng tiến thẳng Thang điểm từ 0,0 đến 1,0 Thí dụ có 60% số tinh trùng tiến thẳng thì điểm hoạt lực là 0,6 Không có con nào tiến thẳng thì hoạt lực A bằng 0 Trước đây người ta đánh giá hoạt lực tinh trùng của

mẻ tinh bằng phương pháp cảm quan dựa vào kinh nghiệm là chính Tinh trùng có hoạt lực mạnh thì dưới kính hiển vi thấy tạo nên những sóng cuộn rất mạnh (như sóng biển lúc giông bão) Tùy theo mức cuộn sóng mà người

có kinh nghiệm ho điểm 0,6 hay 0,8

Trong sản xuất tinh cọng rạ, người ta chỉ đưa vào sản xuất những mẻ tinh

có hoạt lực từ 70% trở lên đạt dưới 70% loại

Bước 4:Xác định nồng độ tinh trùng (số tinh trùng/ml, kí hiệu là C)

- Phương pháp thường dùng là đếm bằng buồng đếm (hồng cầu hoặc bạch cầu) dưới kính hiển vi Cách đếm tinh trùng bằng buồng đếm hồng cầu nhưsau:

- Dụng cụ gồm lam kính, buồng đếm hồng cầu, pipet hồng cầu, dung dịch pha loãng

- Tiến hành: hút tinh dịch nguyên đến vạch 0,1 ml, hút tiếp dung dịch pha loãng (NaCl 3%) đến vạch 10 ml Lắc đều, nhỏ bớt vài giọt trước khi cho vào buồng đếm 1 giọt (chú ý không để dung dịch tràn lên mặt lá kính) Để 2-3 phút cho tinh trùng lắng xuống, sau đó đặt buồng đếm lên kính hiển vi Xem kính hiển vi với vật kính 10 và đếm 5 ô lớn (trong tổng số 25 ô lớn) Khi đếm thì đếm đầu con tinh trùng, không đếm lặp, không bỏ sót Mỗi continh trùng đếm được ứng với 1 triệu con tổng số Nếu số tinh trùng đếm được là N thì mật độ tinh trùng (số tinh trùng trong 1ml) sẽ là: N triệu con/

ml tinh nguyên

- Việc xác định mật độ tinh trùng (hay nồng độ tinh trùng) và tổng số tinh trùng trong một mẻ tinh có ý nghĩa lớn quyết định đến tỷ lệ pha loãng tinh dịch và số lượng liều tinh sẽ sản xuất

- Gần đây người ta đã chế ra máy đo mật độ tinh trùng tự động mà không cần

đến buồng đếm nữa

=>Như trên đã nói, V là thể tích tinh dịch tính bằng ml trong 1 lần lấy tinh,

A là hoạt lực hay % số tinh trùng tiến thẳng và C là mật độ hay số tinh trùng trong 1ml Tích số AVC chính là tổng số tinh trùng tiến thẳng trong một lần lấy tinh

Đây là chỉ tiêu tổng hợp đánh giá chất lượng tinh mỗi lần lấy của từng đực giống

Bước 5: Kiểm tra pH

Dùng giấy đo pH tinh dịch như “xanh bromothymol” hoặc “đỏ tía

bromocresol” Nhỏ lên giấy đo một ít tinh dịch, chờ cho đến khi chuyển màu hoàn toàn và so sánh với thang màu chuẩn để xác định pH Tinh dịch

bò bình thường có pH dao động từ 6,2-6,8 Có thể đo pH bằng máy đo pH trong phòng thí nghiệm

Bước 6: Kiểm tra tỷ lệ sống

Kiểm tra tỷ lệ sống hoặc chết của tinh trùng có ý nghĩa thực tiễn lớn trong sản xuất, nhất là khi ta muốn kiểm tra chất lượng tinh trước khi phối giống sau khi đã bảo quản thời gian dài Phương pháp phổ biến là phương pháp nhuộm Eosin-Nigrosin

Dụng cụ: lam kính, ống nghiệm, thuốc nhuộm

Tiến hành: nhỏ 1 giọt tinh nguyên vào ống nghiệm, nhỏ vào 6 giọt thuốc nhuộm Lắc đều, làm tiêu bản và để khô Soi kính hiển vi (vật kính dầu) Đếm 300 tinh trùng và phân ra loại sống (màu trắng), chết (màu hồng) Tính tỷ lệ sống, suy ra tỷ lệ chết

Trong sản xuất tinh, nếu tỷ lệ chết của tinh trùng trên 30% thì mẻ tinh đó

bị loại bỏ Trước khi truyền tinh nhân tạo, kiểm tra tinh thấy tỷ lệ chết cao, tính ra số lượng tinh trùng còn sống tiến thẳng trong một liều tinh thấp hơn

6 triệu tinh trùng thì loại bỏ

Bước 7: Kiểm tra kỳ hình

- Những tinh trùng sống, có vận động nhưng kì hình dị tật thì không có khảnăng thụ tinh với trứng Chính vì vậy chỉ tiêu này cũng được xem xét khi sản xuất tinh và khi đánh giá chất lượng bò đực giống

- Phương pháp phổ biến xác định tinh trùng kì hình là phương pháp

Hancock

Tiến hành: nhỏ 6 giọt tinh nguyên vào ống nghiệm, nhỏ vào 6 giọt thuốc nhuộm Lắc đều, làm tiêu bản và để khô Soi kính hiển vi (vật kính dầu) Đếm 300 tinh trùng và phân ra % từng loại kỳ hình Trong sản xuất tinh cọng rạ, mẻ tinh có tỷ lệ kỳ hình trên 18% thì loại bỏ

Bước 8: Kiểm tra pha chế môi trường tinh cọng rạ

Số cọng rạ = (V x C x A x K)/15 (chia cho 15 vì yêu cầu có 15 triệu tinh trùng sống tiến thẳng trong một cọng rạ) Tính thể tích dung dịch pha loãng(môi trường):

Thể tích dung dịch pha loãng (X ml) = Số cọng rạ x 0,25ml (nhân với 0,25 hay 0,5 tùy thuộc vào thể tích cọng rạ là 0,25ml hay 0,5ml)

Tính lượng môi trường cần thêm vào:

Lượng môi trường thêm vào (Y ml) = X – V tinh dịch

Đong lượng môi trường cần thiết, cho vào lọ có nắp đậy

Bước 9: Đưa vào buồng lạnh và nạp cọng rạ

Đổ tinh dịch vào lọ môi trường, đổ từ từ theo thành lọ, đậy nắp và lắc đều Dán nhãn và cho vào buồng lạnh Rồi nạp cọng rạ

Bước 10: Đưa đến tủ cân bằng nhiêt

Đưa cốc nước có lọ tinh vào tủ có nhiệt độ +50 C, để trong 2 giờ (đây là giaiđoạn cân bằng)

Đánh giá chất lượng tinh lần nữa trước khi làm cọng rạ

Đóng liều cọng rạ và hàn kín

Đóng cọng rạ xong, tiếp tục để ở nhiệt độ +50 Ctrong 2 giờ

Hạ nhanh nhiệt độ xuống -1400C (cách bề mặt nitơ lỏng khoảng 20cm) trong 10 phút

Bước 11: chuyển vào nito lỏng âm 1960C

Thả chìm vào nitơ lỏng (âm 1960C Sau 24giờ lấy một vài cọng kiểm tra chất lượng Nếu đạt tiêu chuẩn thì đưa vào kho bảo quản (trong nitơ lỏng).Đối với tinh cọng ra có nhiệt độ tới hạn là âm 800C, nếu để nhiệt độ của tinh tăng hơn nhiệt độ này rồi làm đông lạnh lại sẽ làm cho tinh trùng chết Như vậy với tinh cọng rạ chỉ có một lần duy nhất lấy ra làm tan băng trong nước ấm Không có bất kỳ thời gian an toàn nào cho tinh cọng ra ở môi trường bên ngoài

Trong bình chứa nitơ, nhiệt độ cũng dao động trong phạm vi rất rộng từ âm

1960C ở trong lòng dung dịch nitơ cho đến nhiệt độ dương ở ngay sát miệng bình nitơ Chính vì thế, việc lấy tinh từ giỏ chứa tinh ra khỏi bình phải nhanh chóng (không quá 10 giây) để hạn chế việc làm các cọng tinh còn lại trong giỏ “nóng lên”

Người dẫn tinh viên cần phải thực hiện các thao tác với bình nitơ có chứa tinh một cách nhanh chóng và chính xác

=> Đây là một quy trình phức tạp đòi hỏi phải có kĩ thuật cao thì mới đem lại hiệu quả.Tinh đông lạnh sau khi sản xuất phải được bảo quản trong môitrường lạnh

Kết quả nghiên cứu cho thấy tinh được bảo quản trong nitơ lỏng có nhiệt

độ bảo quản tới âm 1960 C sau 10 năm thì tinh trùng vẫn còn khả năng thụ tinh cao sau khi rã đông Tuy nhiên để bảo quản tinh đúng kỹ thuật cần những điều kiện nhất định

Kĩ thuật truyền tinh nhân tạo cho bò bằng tinh cọng rạ

Ưu điểm của truyền tinh nhân tạo

- Cần rất ít đực giống và chỉ chọn lọc những đực giống tốt nhất cho sản xuất tinh Một bò đực giống tốt truyền giống được cho nhiều bò cái trên một khu vực rộng lớn nên đẩy nhanh tốc độ cải tiến di truyền Tinh của bò đực ở một lần lấy, sau khi pha loãng làm tinh cọng rạ thì được 100 đến 150 liều (có thể phối có chửa cho 60 -100 con bò cái)

- Giảm chi phí nuôi đực giống, chi phí vận chuyển bò đực giống đến nơi phối giống (thay vì phải vận chuyển bò đực giống nặng hàng tấn nay ta chỉ cần mang theo một cọng tinh)

- Khắc phục được sự chênh lệch tầm vóc cơ thể khi truyền giống Một bò đực Hà Lan thuần nặng 800-1000 kg khó có thể truyền giống trực tiếp cho

bò cái lai Sind chỉ nặng 300kg

- Tránh được lo sợ và nguy hiểm khi nuôi đực giống

- Sử dụng tinh từ đực giống đã được kiểm tra về khả năng thụ thai, năng suất sữa hoặc năng suất thịt sẽ tránh được những rủi ro và chắc chắn con lai

có năng suất sữa hoặc năng suất thịt cao Nghĩa là, áp dụng kỹ thuật truyền tinh nhân tạo là cơ hội để có được đời con tốt thông qua khai thác tối đa tiềm năng di truyền của những đực giống tốt nhất đã được chọn lọc

- Tránh được những bệnh lây lan qua đường sinh dục (khi bò đực giống đã được kiểm tra bệnh)

- Giúp cho việc quản lý và thực hiện chương trình giống thống nhất trong

cả nước

- Khắc phục được những hạn chế về khoảng cách và thời gian Tinh của bò đực giống tốt có thể được cất giữ sau 30 năm và trong thời gian ấy có thể truyền giống cho bò cái ở bất cứ nơi nào, bất cứ khi nào ta muốn

* Những hạn chế

- Tinh dịch bị nhiễm bẩn nặng và thường có nồng độ tinh trùng thấp.

- Tỷ lệ thụ thai ở bò cái khi TTNT thấp hơn so với phối giống tự nhiên

- Sự thành công của chương trình truyền tinh nhân tạo phụ thuộc rất nhiều vào trình độ quản lý, nhận thức và tập quán của người chăn nuôi

- Cần có kỹ thuật viên được huấn luyện tốt, nhiều kinh nghiệm và có đạo đức nghề nghiệp

- Đòi hỏi phải những trung tâm nuôi dưỡng đực giống, khai thác, bảo tồn tinh dịch, những thiết bị nhất định như bình nitơ bảo quản tinh, cung cấp tinh

- Dẫn tinh viên phải được trang bị các dụng cụ dẫn tinh, bình chứa nitơ và gần nơi cung cấp nitơ Điều kiện này không phải dễ dàng đối với một số nơi xa thị trấn, thị xã

Những hạn chế này đang được khắc phục và ngày càng được cải thiện Chính vì thế, việc sử dụng TTNT là một giải pháp tốt mà hiện nay nhiều nước trên thế giới đã và đang áp dụng

Việc khia thác và sản xuất tinh đông lạnh rất quan trọng song để thực sự

có ý nghĩa trong chăn nuôi thì việc truyền tinh nhân tạo lại là kết quả quyết định Do vậy cần có kĩ thuật truyền tinh tốt đảm bảo đúng nguyên tắc kĩ thuật

- Những đàn bò mà sự phối giống tự nhiên bởi bò đực (phối giống không

có kiểm soát) thì phát hiện bò cái lên giống và thời điểm phối giống cho bò cái là “công việc” của bò đực thả chung đàn Đối với những đàn mà việc phối giống cho bò cái bằng phương pháp truyền tinh nhân tạo thì phát hiện động dục và thời điểm phối giống cho bò cái là công việc của người quản

Kiểm tra dấu hiệu bên ngoài như dịch nhờn, độ nhăn của âm hộ, màu sắc

âm đạo Cố định bò vào chuồng ép cho chắc Kiểm tra qua trực tràng để xác định chắc chắn bò động dục và không có thai

Lưu ý: Chỉ làm các bước tiếp theo khi đã xác định đúng thời điểm phối tinh

3 Xác định loại tinh cần dùng

Dựa vào giống, ngoại hình bò cái cần phối tinh và mục đích lai tạo để chọn giống bò và tinh bò đực Dựa vào ký hiệu cho từng loại tinh trên miệng bình chứa tinh để lấy được cọng rạ cần thiết Không bao giờ mang tinh ra ngoài bình để xác định loại tinh cần sử dụng

Lưu ý: không để xảy ra hiện tượng phối đồng huyết (phối lại tinh bò bố hoặc tinh bò ông ngọai)

4 Làm tan băng

Chuẩn bị nước ấm để tan băng Thông thường nước làm tan băng có nhiệt

độ từ 35- 380C Không được vượt quá 400C vì sẽ luộc chín tinh trùng

Có thể sử dụng dụng cụ làm tan băng bằng điện và theo dõi nhiệt độ thích hợp bằng đèn báo hiệu

Mở nắp bình nitơ gác nắp lên miệng bình, nâng cóng đựng tinh lên ngang miệng bình, dùng panh kẹp cọng tinh Bỏ ngay cọng tinh vào cốc làm tan băng theo chiều đầu bông xuống dưới và đậy nắp bình lại vị trí cũ

Thời gian làm tan băng trong vòng 30 giây

Lưu ý: Thời gian từ khi cọng tinh đã tan băng đến khi hoàn thành công việcphối giống không chậm hơn 20 phút Tinh đã làm tan băng không được bỏ lại vào bình chứa tinh

5 Chuẩn bị súng dẫn tinh

Trong thời gian làm tan băng, tranh thủ chuẩn bị súng dẫn tinh Nếu trời lạnh thì nên dùng giấy vệ sinh chà xát nhiều lần vào súng để nâng nhiệt độ

của súng lên Kéo pít-tông ra một khoảng ít nhất 13 cm và để ở vị trí thuận lợi, sạch sẽ chuẩn bị sẵn sàng cho nạp tinh vào súng

Nếu dẫn tinh quản có nút tiếp nhận bên trong thì kiểm tra lại vị trí sao cho nút tiếp nhận nằm cách đầu dẫn tinh quản khoảng 2- 3 cm

Lưu ý: Kiểm tra đầu vỏ dẫn tinh quản có bị nứt hay không, nếu nứt thì bỏ Nên nhớ rằng vỏ dẫn tinh quản chỉ sử dụng một lần

Đơm cọng rạ phiá đã cắt vào "nút tiếp nhận" nằm trong vỏ dẫn tinh quản, xoay nhẹ cho chặt Đẩy cọng rạ trượt vào lòng dẫn tinh quản Để cọng rạ

dư ra ngoài dẫn tinh quản khoảng 1-2 cm Truyền tinh nhân tạo cho bò Lưu ý: Khi đẩy cọng rạ vào phải từ từ, nhẹ nhàng tránh cong hoặc cụp cọng rạ Trong trường hợp dẫn tinh quản không có "nút tiếp nhận" thì đơm đầu bông của cọng rạ vào đầu súng, cho dư ra 2-3 cm

7 Đơm vỏ dẫn tinh quản vào súng

Đơm vỏ dẫn tinh quản vào súng Đẩy thân súng trượt đến đầu tận cùng của dẫn tinh quản Cố đinh dẫn tinh quản vào súng, tuỳ theo từng loại súng mà

ta có cách cố định phù hợp Cố định xong, nhẹ nhàng đưa pít-tông ăn vào đầu bông cọng rạ Hướng đầu dẫn tinh quản lên trên ngang với tầm mắt, nhẹ nhàng đẩy piton từ từ cho phần không khí còn lại trong cọng rạ ra ngoài

Khi xong, quấn giấy vệ sinh vào đầu súng và giắt vào người hoặc ngậm ngang miệng để tránh súng bị nhiễm bẩn Khi gặp thời tiết lạnh thì việc giắtsúng vào người tỏ ra có hiệu quả

8 Thực hiện các thao tác trên bò cái

Đeo găng tay vào tay trái (đối với người thuận tay phải) Khi đến gần bò thìyêu cầu đứng nghiêng về một bên theo hướng thuận tay đưa vào trực tràng Khi đưa tay đeo găng vào trực tràng thì chụm bàn tay lại và đưa từ từ từng ngón một theo hướng bàn tay úp xuống Khi bò co chặt hậu môn thì ngừng lại chờ ít phút, khi bò nới lỏng cơ thắt hậu môn thì cho tay từ từ tiến sâu vào

Khi tay đeo găng đã đưa vào được trong trực tràng thì tìm cổ tử cung, cố định cổ tử cung trong lòng bàn tay Tay ngoài, dùng giấy vệ sinh lau

chùi sạch hai mép của âm hộ một cách cẩn thận Khi lau, tránh để phân lọt vào giữa hai mép của âm hộ

Kéo nhẹ cổ tử cung về phía sau cho mép âm hộ bò hé mở Nhẹ nhàng đưa súng vào âm đạo Ban đầu, hướng súng bắn tinh chếch lên một góc 35-

400C, khi vào sâu khoảng 10 cm (để tránh tinh quản vào bọng đái) hoặc khi

đụng vào vách trên của âm đạo thì nâng phần gốc súng lên sao cho thân súng nằm ngang, tiếp tục đẩy súng thẳng vào theo hướng cổ tử cung

Kết hợp tay ngoài và tay trong để hướng súng bắn tinh vào lỗ hoa nở

(miệng cổ tử cung), lần lượt đưa đầu súng đi qua hết các nấc

Dùng ngón tay chỏ để kiểm tra đầu dẫn tinh quản, khi đầu dẫn tinh quản vừa ra khỏi mặt trước cổ tử cung thì dừng lại và bơm tinh Khi bơm nên bơm từ từ

Bơm xong, nhẹ nhàng rút súng ra đồng thời nâng nhẹ cổ tử cung để tránh trường hợp tinh chảy ngược lại âm đạo

9 Những thao tác sau khi phối tinh xong

Tháo bỏ găng tay, vỏ dẫn tinh quản, giải phóng bò khỏi róng cố định

Vệ sinh và thu xếp dụng cụ, dùng cồn để sát trùng súng dẫn tinh

Ghi chép vào phiếu gieo tinh những số liệu cần thiết: số hiệu bò cái, ngày phối, lần phối, số hiệu đực giống, tên gia chủ (xem thêm ở phần ghi chép trong TTNT) Dặn dò gia chủ theo dõi sự động dục của bò trong chu kỳ tới (sau 19-21 ngày)

Một số lỗi hay mắc và cần phải chú ý

- Để tinh quá lâu ở môi trường bên ngoài

- Bơm tinh sai vị trí: Sự thu tinh cao nhất có thể đạt được khi ta bơm tinh vào ngay phần tiếp giáp giữa cổ và thân tử cung, như vậy tinh trùng

nhanhchóng có thể chuyển đến cả hai sừng và ống dẫn trứng

Nếu ta bơm tinh tại ví trí quá sâu vào thân tử cung hoặc vào một sừng tử cung có thể làm giảm tỷ lệ thụ thai do tất cả tinh trùng chỉ di chuyển vào một sừng thay vì chúng cần hiện diện ở cả hai ống dẫn trứng Xác định không đúng điểm bơm tinh và bơm ở cổ tử cung

- Làm rách nội mạc tử cung :Dùng lực quá mạnh để đưa súng bắn

tinh qua cổ tử cung có thể gây nên tổn thương nội mạc cổ tử cung Nếu trường hợp này xảy ra có thể làm cho vùng tổn thương gây viêm kết dính hoặc tăng sinh làm biến dạng đường vào cổ tử cung

- Không mở âm hộ bò cái trước khi đưa súngDùng lực quá mạnh để đưa súng bắn tinh qua cổ tử cung có thể gây nên tổn thương nội mạc cổ tử cung Nếu trường hợp này xảy ra có thể làm cho vùng tổn thương gây viêmkết dính hoặc tăng sinh làm biến dạng đường vào cổ tử cung bắn tinh

- Tiếp xúc lỏng lẻo giữa súng bắn tinh và vỏ dẫn tinh quản:Nếu không có

sự tiếp xúc tốt giữa súng và vỏ dẫn tinh quản thì có thể một số tinh dịch thoát ra ngoài và lọt vào lòng dẫn tinh quản Như vậy có thể làm giảm số lượng tinh trùng tối thiểu để giúp bò cái thụ thai

- Không mở âm hộ bò cái trước khi đưa súng bắn tinh

Mở âm hộ trước khi đưa súng bắn tinh vào để không nhiễm bẩn dẫn tinh quản là một cách giữ gìn vệ sinh tốt nhất cho các bộ phận sinh dục bên trong của con cái

Nếu chúng ta coi thường khâu vệ sinh này thì có thể có rất nhiều nguy cơ đưa vi khuẩn và các chất bẩn khác từ bên ngoài vào âm đạo và tử cung

- Phối tinh vào bọng đái: Thông thường lỗi này thường gặp đối với các dẫn tinh viên mới hành nghề

Trong trường hợp này bò sẽ phản ứng dữ dội Khi đưa súng hoặc dẫn tinh quản

qua âm hộ với một góc hợp lý sẽ tránh được đầu súng đi vào lỗ niệu đạo

=> Như vậy mọi kĩ thuật chúng ta đều phải hết sức chú ý không được làm sai hay thiếu bất kì bước nào Nếu làm tốt và đúng sẽ đem lại cho chúng ta kết quả giá trị và ngược lại

Sau khi học tập tại trung tâm chúng ta đã được thăm trại bò Brahman của trung tâm.

- Ở đây chủ yếu là bò Brahman thuần, gồm có 2 dòng có sừng và không sừng Tuy nhiên thì mọi đặc điểm, khả năng sinh trưởng , pháttriển, sinh sản đều như nhau

- Nguồn gốc được nhập hoàn toàn từ Úc và Cuba

- Khối lượng bò trưởng thành trung bình khoảng 500 – 600 kg

- Thức ăn chủ yếu là cỏ tươi, có thể cho ăn tùy ý, khong cố định bữa

VI Tại trung tâm nghiên cứu Dê Thỏ Sơn Tây

Trung tâm có chức năng nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ; tập huấn, tham gia đào tạo và chuyển giao tiến bộ kỹ thuật, công nghệ; hợp tác quốc tế và liên kết liên doanh; thử nghiệm quy trình công nghệ mới; xây dựng định mức kinh tế kỹ thuật; tư vấn dịch vụ; sản xuất kinh doanh về giống, thức ăn, thuốc thú y, vật tư trang thiết bị chăn nuôi Dê, Cừu, Thỏ

Tại đây chúng ta đã được biết đến một số loài động vật dê, thỏ, cừu cũng như cách chăm sóc nuôi dưỡng và mô hình thiết kế chuồng trai cho chúng

Hiện nay, ở Trung tâm Nghiên cứu dê-thỏ này, người ta nhập vào nhiềugiống dê chuyên sữa Đặc biệt, giống Alpine và Saanen

1 Chăn nuôi dê

Con Alpine là giống dê của Pháp (được nuôi nhiều ở vùng Alpes) Nó cólông màu vàng, đôi khi có đốm trắng Con cái nặng khoảng 40-42kg và conđực khoảng 50-55kg Một chu kỳ sữa của nó kéo dài 240-250 ngày và cho

ta sản lượng khoảng 900-1.000 lít sữa

Còn Saanen là giống dê chuyên dụng sữa của Thụy Sĩ Nó được nuôi ởnhiều nước châu Âu, có lông màu trắng, tai vểnh, năng suất sữa từ 1.000-1.200 lít/chu kỳ (290-300 ngày) Nó cũng đã được nhập vào nước ta Hiệnngười ta lai nó với con Bách Thảo để tạo ra con lai có sản lượng sữa caohơn từ 30-40%.

Ngoài còn có dê Beetal có nguồn gốc từ Ấn Độ Con đực thường

có bộ râu cằm đặc trưng mà con cái không có Khối lượng trưởng

Số con đẻ ra: có thể 1 con/lứa, 2 con/lứa và cũng có trường hợp đặc biệt 4 con/lứa Năng suất sữa trung bình trong 1 chu kỳ 224 ngày là195kg, con cao sản có thể cho đến 320kg trong 133 ngày.

* Kỹ thuật chăn nuôi dê

Dê là loài động vật ăn tạp, dễ nuôi, khả năng kháng bệnh cao, chính nhờ những đặc tính đó mà một số hộ dân trong tỉnh đã mạnh dạn đầu tư và thoátnghèo Để chăn nuôi dê được ổn định, ngày càng phát triển kinh tế gia đình, bà con cần chú ý nắm vững một số kỹ thuật sau:

1.Chuồng trại: chuồng dê có thể là căn nhà hoặc lán trại đơn giản nhưngphải đảm bảo ở nơi khô ráo, sạch sẽ thông thoáng, tránh nắng nóng và ẩmướt Nền chuồng phải phẳng, nhẵn để dễ vệ sinh, có rãnh thoát phân vànước tiểu Chuồng dê tốt nhất nên làm hướng Đông Nam để mát về mùa hè

ấm về mùa đông

Dê dễ bị một vài bễnh đường ruột vì vậy để phòng người ta thường làmchuồng có sàng cao để nhốt dê Thường sàng chuồng cao cách mât đất tựnhiên từ 1-1,5 m khe hở sàng chuồng rộng 1cm Róng bao quanh chuồngcao1,5-2m, cây cách cây 5cm nếu có dê con cùn sống chung Với dê lớnkhoảng cách nầy là 10cm Mái từ cột hiên cao cáh sàng chuồng từ 1,5-2 m.Chuồng phải có máng ăn cho dê, máng ân xanh thô là hai mãnh song cây,rộng giữa các thanh 10cm theo hình phễu, cho thức ăn thô vào trong dê tựkéo ăn

Thức ăn cho dê:

Thức ăn cho dê rất đa dạng gồm: các loại cây bụi, cỏ trồng, cỏ mọc tựnhiên, các loại lá cây (so đũa, mít, chuối, sầu đâu, keo dậu, dâm bụt….),phế phẩm nông nghiệp (rơm, thân cây ngô, ngọn mía, dây đậu ), các loại

củ quả (khoai lang, bí đỏ, chuối ), thức ăn tinh, thức ăn khoáng Thức ănthô xanh thường chiếm khoảng 55 – 70% khẩu phần ăn của dê

Chăm sóc nuôi dưỡng:

+ Dê con từ sơ sinh đến 10 ngày tuổi.

- Dê con sau đẻ được lau khô, cắt rốn và cho bú sữa đầu ngay Lưu ý khicắt rốn phải vuốt sạch máu và cắt cách cuốn rốn 3-4cm

- Phải giữ ấm cho dê con, không được cho dê con xuống đất tránh tiếp xúcvới mầm bệnh

- Trường hợp dê con sinh ra yếu cần phải hỗ trợ cho dê con bú bình bằngcách vắt sữa đầu cho dê con bú ngày 3-4lần Nếu dê mẹ không cho con búthì phải giữ chặt dê mẹ, vắt bỏ tia sữa đầu rồi vắt ít sữa vào miệng cho dêcon quen dần sau đó giữ nguyên cho dê con bú no Tiếp tục làm như vậycho đến khi dê mẹ chịu cho bú trực tiếp Chú ý phải hướng dê con bú đều

cả 2 vú

+ Dê con từ 11 đến 45 ngày tuổi.

- Trường hợp nuôi dê cao sản (trên 1lít sữa/ngày): nên tách dê con khỏi dê

mẹ để vắt sữa, thường vắt sữa 02 lần/ngày lúc sáng và chiều tối Sau mỗilần vắt nên cho dê con bú để khai thác hết sữa mẹ, sau đó tuỳ lượng sữa dêcon bú được mà cho bú bình thêm 300-350ml ngày 2-3lần Tổng lượng sữa

dê con bú được từ mẹ là 450-600ml/ngày

- Đối với chăn nuôi hộ gia đình và dê cho sữa dưới 1lít/ngày thì tách mẹvào ban đêm (từ 5giờ chiều hôm trước đến 6giờ 30 sáng hôm sau) Dê mẹ