Một số phương pháp quản lý đổi mới phương pháp dạy học của hiệu trưởng trường tiểu học thành phố Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh

Trong những năm qua, cùng với sự phát triển chung của giáo dục phổ thông, hoạt động đổi mới PPDH ở các trường tiểu học đã được quan tâm tổ chức và thu được những kết quả bước đầu: - Năm

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

––––––––––––––

LẠI THỊ THANH LINH

MỘT SỐ BIỆN PHÁP QUẢN LÝ ĐỔI MỚI

PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC CỦA HIỆU TRƯỞNG TRƯỜNG TIỂU HỌC THÀNH PHỐ UÔNG BÍ

TỈNH QUẢNG NINH

THÁI NGUYÊN - 2013

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

–––––––––––––––––

LẠI THỊ THANH LINH

MỘT SỐ BIỆN PHÁP QUẢN LÝ ĐỔI MỚI

PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC CỦA HIỆU TRƯỞNG TRƯỜNG TIỂU HỌC THÀNH PHỐ UÔNG BÍ

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi; các số liệu và kết

quả nghiên cứu nêu trong luận văn là trung thực, được các đồng tác giả cho phép sử

dụng và chưa từng được công bố trong bât kỳ một công trình nghiên cứu nào khác

Tác giả luận văn

Lại Thị Thanh Linh

LỜI CẢM ƠN

Với tình cảm chân thành tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn và sự kính trọng tới khoa Sau đại học, khoa Tâm lý - Giáo dục trường Đại học Sư phạm, Đại học Thái Nguyên, các Thầy Cô giáo đã tham gia giảng dạy và cung cấp những kiến thức cơ bản, sâu sắc, tạo điều kiện giúp đỡ tác giả trong quá trình học tập, nghiên cứu rèn luyện tại nhà trường

Tác giả xin gửi lời cảm ơn chân thành tới Lãnh đạo UBND Thành phố Uông

Bí, Phòng GDĐT thành phố Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh, cán bộ quản lý các trường tiểu học thành phố Uông Bí đã tạo điều kiện về thời gian, vật chất, tinh thần cho tác giả trong suốt quá trình học tập và hoàn thành khóa học Cảm ơn bạn bè, đồng nghiệp, gia đình đã tận tình giúp đỡ động viên tác giả hoàn thành khóa học và luận văn này

Đặc biệt với tấm lòng thành kính tác giả xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc

nhất tới Tiến sỹ Vũ Đình Chuẩn người đã trực tiếp hướng dẫn khoa học và tận tình

giúp đỡ, động viên tác giả trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận văn

Do điều kiện về thời gian và năng lực bản thân còn nhiều hạn chế nên luận văn này còn có những khiếm khuyết, tác giả mong nhận được sự góp ý chân thành của Thầy Cô và đồng nghiệp

Xin trân trọng cảm ơn!

Thái Nguyên, tháng 8 năm 2013

Tác giả

Lại Thị Thanh Linh

MỤC LỤC

Lời cam đoan i

Mục lục iii

Danh mục các từ viết tắt iv

Danh mục các bảng biểu v

Danh mục các sơ đồ, biểu đồ vi

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 4

3 Đối tượng và khách thể nghiên cứu 4

4 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu 4

5 Giả thuyết khoa học 4

6 Nhiệm vụ nghiên cứu 5

7 Phương pháp nghiên cứu 5

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC 9

1.1 Tổng quan về vấn đề nghiên cứu 9

1.2 Một số khái niệm cơ bản của đề tài 10

1.2.1 Quản lý 10

1.2.2 Phương pháp dạy học 11

1.2.3 Đổi mới PPDH ở trường tiểu học 12

1.2.4 Biện pháp quản lý đổi mới PPDH ở trường tiểu học 16

1.3 Trường tiểu học trong hệ thống giáo dục quốc dân 17

1.3.1 Vị trí, vai trò của trường tiểu học 17

1.3.2 Mục tiêu của trường tiểu học 18

1.4 Hiệu trưởng trường tiểu học và công tác quản lý đổi mới phương pháp dạy học 18

1.4.1 Chức năng quản lý của Hiệu trưởng trường tiểu học 18

1.4.2 Phương tiện quản lý của hiệu trưởng trường tiểu học 22

1.4.3 Các yêu cầu đối với hiệu trưởng trường tiểu học trong giai đoạn hiện nay 24

1.5 Các yếu tố cơ bản quá trình quản lý đổi mới phương pháp dạy học của hiệu trưởng trường tiểu học 26

1.5.1 Mục tiêu quản lý đổi mới phương pháp dạy học 26

1.5.2 Nội dung quản lý đổi mới PPDH 26

1.5.3 Phương pháp quản lý đổi mới PPDH 27

28

1.6.1 N 28

30

Tiểu kết chương 1 31

Chương 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC CỦA HIỆU TRƯỞNG TRƯỜNG TIỂU HỌC THÀNH PHỐ UÔNG BÍ, TỈNH QUẢNG NINH 33

2.1 Một vài nét về đặc điểm địa lý, dân cư, kinh tế - xã hội thành phố Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh 33

2.2 Sơ lược về tình hình phát triển giáo dục thành phố Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh 33

2.2.1 Quy mô và chất lượng giáo dục 34

2.2.2 Đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên 36

2.2.3 Cơ sở vật chất và thiết bị dạy học 38

2.3 Thực trạng quản lý đổi mới phương pháp dạy học của hiệu trưởng trường tiểu học thành phố Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh 38

2.3.1 Thực trạng nhận thức về quản lý đổi mới PPDH 39

2.3.2 Thực trạng đổi mới PPDH ở các trường tiểu học thành phố Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh 42

2.3.3 Thực trạng quản lý của Hiệu trưởng trường tiểu học về đổi mới PPDH 51

2.3.4 Nhận định về thực trạng quản lý của hiệu trưởng về đổi mới phương pháp dạy học 63

Tiểu kết chương 2 66

Chương 3: BIỆN PHÁP QUẢN LÝ ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC CỦA HIỆU TRƯỞNG TRƯỜNG TIỂU HỌC THÀNH PHỐ UÔNG BÍ, TỈNH QUẢNG NINH 68

3.1 Định hướng chỉ đạo đổi mới PPDH ở các trường tiểu học thành phố Uông Bí – Quảng Ninh 68

3.2 Các nguyên tắc định hướng đề xuất biện pháp 68

3.2.1 Nguyên tắc đảm bảo tập trung dân chủ trong quản lý đổi mới PPDH 68

3.2.2 Nguyên tắc thống nhất giữa chính trị tư tưởng với công tác chuyên môn 69

3.2.3 Nguyên tắc đảm bảo tính khách quan trong quản lí đổi mới PPDH 69

3.2.4 Nguyên tắc kế thừa và phát triển trong quản lí đổi mới PPDH 69

3.2.5 Nguyên tắc đảm bảo tính khoa học trong công tác quản lí đổi mới PPDH 70

3.2.6 Nguyên tắc phù hợp với tình hình thực tiễn 70

3.2.7 Nguyên tắc đảm bảo tính hiệu quả 70

3.3 Các biện pháp quản lý đổi mới phương pháp dạy học của hiệu trưởng trường tiểu học thành phố Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh 70

3.3.1 Nâng cao nhận thức về đổi mới PPDH cho đội ngũ giáo viên 70

3.3.2 Tăng cường quản lý đổi mới khâu thiết kế kế hoạch bài học và tổ chức các hoạt động dạy học 72

3.3.3 Tăng cường quản lí việc khai thác, sử dụng CSVC và TBDH của GV 76

3.3.4 Bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ cho ĐNGV 80

3.3.5 Tăng cường quản lý hoạt động của tổ chuyên môn 82

3.3.6 Nâng cao hiệu quả hoạt động các đoàn thể trong nhà trường 85

3.3.7 Phối hợp chặt chẽ hoạt động của Ban đại diện cha mẹ học sinh và các lực luợng giáo dục khác 88

3.4 Mối quan hệ giữa các biện pháp 90

3.5 Khảo nghiệm về tính cần thiết và khả thi của các biện pháp 91

3.5.1 Mục đích khảo nghiệm 91

3.5.2 Nội dung khảo nghiệm 91

3.5.3 Kết quả khảo nghiệm nhận thức về tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp quản lí đổi mới phương pháp dạy học của Hiệu trưởng trường tiểu học thành phố Uông Bí 91

Tiểu kết chương 3 94

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 95

1 Kết luận 95

2 Khuyến nghị 96

TÀI LIỆU THAM KHẢO 98 PHỤ LỤC

HĐNGLL Hoạt động ngoài giờ lên lớp

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU

Bảng 2.1 Quy mô phát triển trường lớp, HS các cấp học (2011-2013) 34

Bảng 2.2 Số lượng, trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, chính trị của đội ngũ CBQL và GV trường tiểu học thành phố Uông Bí (2011 - 2013) 36

Bảng 2.3 Kết quả thanh tra giảng dạy GV (2011 - 2013) 37

Bảng 2.4 Nhận thức về mục đích đổi mới PPDH 39

Bảng 2.5 Nhận thức về nội dung đổi mới PPDH tiểu học 40

Bảng 2.6 Nhận thức về nhiệm vụ của Hiệu trưởng trường tiểu họctrong việc đổi mới PPDH 41

Bảng 2.7 Thực trạng nhận thức về đổi mới PPDH 42

Bảng 2.8 Thực trạng hoạt động giảng dạy của giáo viên 44

Bảng 2.9 Thực trạng mức độ áp dụng các phương pháp, hình thức tổ chức dạy học của giáo viên ở 16 trường tiểu học được khảo sát 46

Bảng 2.10 Quản lý đổi mới PPDH của CBQL các trường tiểu học 51

Bảng 2.11 Thực trạng quản lý việc thực hiện đổi mớiphương pháp dạy học 54

Bảng 2.12 Thực trạng BPQL việc đổi mới khâu thiết kế kế hoạch bài học và tổ chức các HĐDH 58

Bảng 3.1 Các biện pháp được đề xuất 91

Bảng 3.2 Khảo nghiệm mức độ tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp quản lý đổi mới PPDH của hiệu trưởng trường tiểu học thành phố Uông Bí 92

DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ

SƠ ĐỒ:

Sơ đồ 1.1: Mối quan hệ giữa các chức năng quản lí 22

Sơ đồ 1.2: Các nhân tố tác động đến công tác quản lí đổi mới PPDH của Hiệu trưởng 31

BIỂU ĐỒ:

Biểu đồ 2.1: Thống kê kết quả xếp loại hạnh kiểm của HS tiểu học (từ năm học

2011-2012 đến năm học 2012-2013) 35 Biểu đồ 2.2: Thống kê kết quả xếp loại học lực của HS tiểu học (từ năm học 2011-

2012 đến năm học 2012-2013) 35 Biểu đồ 2.3: Thống kê tỉ lệ nhận thức về sự cần thiết đổi mới PPDH tiểu học 43 Biểu đồ 2.4: Thực trạng quản lý đổi mới PPDH của hiệu trưởng các trường tiểu học

thành phố Uông Bí 52 Biểu đồ 3.1: So sánh tương quan giữa tính cần thiết và khả thi của các BP 93

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Đất nước ta đang bước vào giai đoạn công nghiệp hoá và hiện đại hoá với mục tiêu đến năm 2020 Việt Nam sẽ cơ bản trở thành nước công nghiệp, hoà nhập với cộng đồng Quốc tế Nhân tố quyết định thắng lợi của công cuộc công nghiệp hoá hiện đại hoá và hội nhập quốc tế là con người là nguồn lực người Việt Nam được phát triển về số lượng và chất lượng trên cơ sở mặt bằng dân trí được nâng cao Trong bối cảnh đó, nền giáo dục Việt Nam cần đẩy mạnh tiến trình đổi mới để rút ngắn khoảng cách về trình độ phát triển giáo dục giữa các nước trong khu vực và trên thế giới Đồng thời với sự phát triển như vũ bão của khoa học, công nghệ và sự bùng nổ thông tin, do thời lượng có hạn, nhà trường không đủ thời gian để có thể dạy tất cả những tri thức mà nhân loại đã tích lũy được cho HS Với xu thế giáo dục nhân văn hiện nay đòi hỏi phải thay đổi cách tiếp cận đối với quá trình giáo dục Việc đổi mới PPDH theo hướng phát huy tính tích cực, độc lập, sáng tạo của HS để từ đó bồi dưỡng cho

HS phương pháp tự học, hình thành khả năng học tập suốt đời là một nhu cầu tất yếu Yêu cầu về phương pháp giáo dục phổ thông cũng được nêu rõ trong Luật Giáo

dục: Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động,

sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm; rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui hứng thú học tập cho HS

(Khoản 2 Điều 28 Luật Giáo dục 2005)

Thông báo số 242-TB/TW ngày 15/4/2009 kết luận của Bộ Chính trị về tiếp tục thực hiện nghị quyết Trung ương 2 (khóa VIII), phương hướng phát triển Giáo dục và

Đào tạo đến năm 2020 đã nêu: “Tiếp tục đổi mới PPDH, khắc phục cơ bản lối truyền

thụ một chiều Phát huy PPDH tích cực, sáng tạo, hợp tác; giảm thời gian giảng lý thuyết , tăng thời gian tự học, tự tìm hiểu cho học sinh, sinh viên; gắn bó chặt chẽ giữa học lý thuyết và thực hành, đào tạo gắn với nghiên cứu khoa học, sản xuất và

đời sống”

Báo cáo chính trị Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI “Đổi mới chương trình, nội

dung, phương pháp dạy và học, phương pháp thi, kiểm tra theo hướng hiện đại; nâng cao chất lượng toàn diện, đặc biệt coi trọng giáo dục lý tưởng, giáo dục truyền thống lịch sử cách mạng, đạo đức, lối sống, năng lực sáng tạo, kỹ năng thực hành, tác phong công nghiệp, ý thức trách nhiệm xã hội”

Chiến lược phát triển giáo dục giai đoạn 2011 – 2020 ban hành kèm theo Quyết

định 711/QĐ-TTg ngày 13/6/2012 của Thủ tướng Chính phủ chỉ rõ: “Tiếp tục đổi

mới PPDH và đánh giá kết quả học tập, rèn luyện theo hướng phát huy tính tích cực,

tự giác, chủ động, sáng tạo và năng lực

tự học của người học”

Quyết định số 16/2006/QĐ-BGDĐT ngày 05/5/2006 của Bộ trưởng Bộ Giáo

dục và Đào tạo về việc ban hành Chương trình giáo dục phổ thông nêu rõ: Phương

pháp giáo dục phải phát huy được tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của HS; phù hợp với đặc trưng môn học, hoạt động giáo dục, đặc điểm đối tượng HS và điều kiện của từng lớp học; bồi dưỡng cho HS phương pháp tự học, khả năng hợp tác; rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho HS

Trong những năm qua, cùng với sự phát triển chung của giáo dục phổ thông, hoạt động đổi mới PPDH ở các trường tiểu học đã được quan tâm tổ chức và thu được những kết quả bước đầu:

- Năm 2002, ngành GDĐT bắt đầu triển khai chương trình và sách giáo khoa phổ thông mới mà trọng tâm là đổi mới PPDH theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo, rèn luyện phương pháp tự học của HS

- Dưới sự chỉ đạo của Bộ GDĐT, các sở/phòng GDĐT đã chỉ đạo các trường tiểu học thực hiện các hoạt động đổi mới PPDH thông qua tổ chức các hội thảo, các lớp bồi dưỡng, tập huấn về PPDH, đổi mới sinh hoạt chuyên môn theo cụm chuyên môn, cụm trường; tổ chức hội thi GV dạy giỏi các cấp, động viên khen thưởng các đơn vị, cá nhân có thành tích trong hoạt động đổi mới PPDH và nhiều hoạt động hỗ trợ chuyên môn khác

- Đông đảo GV tiểu học có nhận thức đúng đắn về đổi mới PPDH Nhiều GV đã xác định rõ sự cần thiết và có mong muốn thực hiện đổi mới PPDH Một số GV đã

vận dụng được các PPDH tích cực trong dạy học; kĩ năng sử dụng thiết bị dạy học và ứng dụng CNTT trong tổ chức hoạt động dạy học được nâng cao

Với những tác động tích cực từ các cấp quản lý giáo dục, nhận thức và chất lượng hoạt động đổi mới PPDH ở các trường tiểu học đã có những chuyển biến tích cực, góp phần làm cho chất lượng dạy học từng bước được cải thiện

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả bước đầu đã đạt được, việc đổi mới PPDH ở các trường tiểu học vẫn còn nhiều hạn chế cần phải khắc phục Hoạt động đổi mới PPDH chưa mang lại hiệu quả cao Truyền thụ tri thức một chiều vẫn là PPDH chủ đạo của nhiều GV Số GV thường xuyên chủ động, sáng tạo trong việc phối hợp các PPDH cũng như sử dụng các PPDH phát huy tính tích cực, tự lực và sáng tạo của HS còn chưa nhiều Dạy học vẫn nặng về truyền thụ kiến thức lí thuyết Việc trang bị kỹ năng sống, kỹ năng giải quyết các tình huống thực tiễn cho HS thông qua khả năng vận dụng tri thức tổng hợp chưa thực sự được quan tâm Việc ứng dụng CNTT, sử dụng các phương tiện dạy học chưa được thực hiện rộng rãi và hiệu quả trong các trường tiểu học

Ở tỉnh Quảng Ninh, trong những năm qua, Sở và các phòng GDĐT nói chung, các trường tiểu học ở thành phố Uông Bí nói riêng đã tổ chức nhiều hội thảo chuyên

đề về đổi mới PPDH, việc đổi mới PPDH đã đem lại một số kết quả đáng ghi nhận, từng bước nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện Tuy nhiên, công tác quản lý về đổi mới PPDH ở một số trường tiểu học còn hạn chế, hiệu quả chưa cao Phần lớn chỉ dừng lại ở mức chủ trương, chưa đề ra những biện pháp cụ thể, hiệu quả; chưa chọn lọc được những nội dung thiết thực, trọng tâm; chưa tìm ra cách thức tổ chức quá trình đổi mới một cách khoa học, hữu hiệu nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới chương trình giáo dục tiểu học phù hợp với đường lối giáo dục của Đảng và Nhà nước Thậm chí, có không ít trường đã hướng sự chỉ đạo quản lý của mình chạy theo bệnh thành tích, chạy theo nhu cầu thi đua, xa rời mục đích đào tạo con người phát triển toàn diện, năng động và sáng tạo

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến thực trạng nêu trên Nhận thức về sự cần thiết phải đổi mới PPDH và ý thức thực hiện đổi mới của một bộ phận CBQL, GV chưa cao; Lý luận về PPDH chưa được nghiên cứu và vận dụng một cách có hệ thống; Năng lực quản

lý, chỉ đạo đổi mới PPDH từ các cơ quan quản lý giáo dục và hiệu trưởng các trường tiểu

học còn hạn chế; Việc tổ chức hoạt động đổi mới PPDH chưa đồng bộ; Chính sách quản lý chưa khuyến khích được sự tích cực đổi mới PPDH của GV;

Xuất phát từ thực tiễn công tác quản lý giáo dục nói chung, quản lý trường tiểu học nói riêng, tôi thấy rằng việc tăng cường quản lý hoạt động đổi mới PPDH ở trường tiểu học là điều hết sức quan trọng và cần thiết nhằm góp phần thực hiện tốt mục tiêu giáo dục đề ra

Từ những lý do trên, tôi chọn vấn đề: Một số biện pháp quản lý đổi mới

phương pháp dạy học của hiệu trưởng trường tiểu học thành phố Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh” để nghiên cứu

2 Mục đích nghiên cứu

Đề xuất một số biện pháp quản lý đổi mới PPDH của hiệu trưởng trường tiểu học thành phố Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển giáo dục tiểu học theo xu hướng hội nhập

3 Đối tƣợng và khách thể nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Các biện pháp quản lý đổi mới PPDH của hiệu trưởng trường tiểu học

3.2 Khách thể nghiên cứu

Quản lý đổi mới PPDH ở trường tiểu học

4 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu

4.1 Giới hạn về thời gian nghiên cứu

Thực trạng khảo sát trong thời gian từ năm học 2011 – 2012 đến năm học

2012 – 2013

4.2 Giới hạn về khách thể khảo sát

Khảo sát chỉ tiến hành với 8 CBPGD, 36 CBQL, 156 GV trường tiểu học thành phố Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh

4.3 Giới hạn về địa bàn khảo sát

Khảo sát 16 trường tiểu học trên địa bàn thành phố Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh

5 Giả thuyết khoa học

Thực trạng quản lý đổi mới PPDH ở trường tiểu học thành phố Uông Bí, Quảng Ninh còn nhiều bất cập về nhận thức, xây dựng kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra đánh giá,…

Trong công tác quản lý, nếu nắm vững chủ trương đổi mới PPDH, phân tích được thực trạng và nguyên nhân ảnh hưởng đến việc đổi mới PPDH, từ đó đề xuất được hệ thống các biện pháp đồng bộ và khả thi phù hợp thực tiễn thì việc đổi mới PPDH trong các nhà trường tiểu học sẽ đạt hiệu quả cao

6 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu các vấn đề lý luận liên quan đến công tác quản lý đổi mới PPDH ở trường tiểu học

- Đánh giá thực trạng đổi mới PPDH, quản lý PPDH của hiệu trưởng trường tiểu học thành phố Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh

- Đề xuất các biện pháp quản lý đổi mới PPDH của Hiệu trưởng trường tiểu học thành phố Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh đáp ứng yêu cầu phát triển giáo dục của tỉnh

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Phương pháp luận: Vận dụng lý thuyết didacticque (lý luận dạy học) hiện đại

để trình bày, có liên hệ với các phương tiện hiện đại như công nghệ thông tin để đổi mới phương pháp dạy học và quản lý sự đổi mới này

7.2 Phương pháp tiếp cận:

7.1.1 Tiếp cận hệ thống

Theo cách tiếp cận này, đề tài xem quản lý đổi mới PPDH là nhân tố quan trọng của quá trình quản lý dạy học, vì vậy việc quản lý đổi mới PPDH phải gắn liền với việc xác định mục đích, nhiệm vụ dạy học, xây dựng chương trình, sách giáo khoa, đổi mới phương pháp và hình thức tổ chức dạy học, lập kế hoạch dạy học ở trường tiểu học

Việc quản lý đổi mới PPDH cũng là một hệ thống bao gồm nhiều khâu, nhiều chức năng có liên hệ mật thiết với nhau tạo thành một chỉnh thể và có mối quan hệ với việc quản lý các hoạt động khác của Giáo dục – Đào tạo

7.1.2 Tiếp cận phức hợp

Tiếp cận phức hợp là hệ phương pháp áp dụng vào việc nghiên cứu một đối tượng khi ta dựa trên nhiều lý thuyết khác nhau Để nghiên cứu công tác quản lý đổi mới PPDH ở trường tiểu học, đề tài dựa vào nhiều lý thuyết khác nhau như Tâm lý

học, Giáo dục học, Khoa học quản lý giáo dục, …làm cơ sở cho việc xây dựng các biện pháp quản lý đổi mới PPDH ở trường tiểu học

7.3 Các phương pháp nghiên cứu cụ thể

7.2.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận

Tiến hành đọc, phân tích, tổng hợp, hệ thống hoá, khái quát hoá trong nghiên cứu các nguồn tài liệu lý luận và thực tiễn có liên quan đến công tác quản lý đổi mới PPDH ở trường tiểu học, bao gồm:

- Các tác phẩm kinh điển của Chủ nghĩa Mác – Lênin, các văn kiện của Đảng, Nhà nước, Tư tưởng Hồ Chí Minh có liên quan đến đề tài

- Các tác phẩm về tâm lý học, giáo dục học, khoa học quản lý giáo dục,…trong

và ngoài nước

- Các công trình nghiên cứu khoa học quản lý giáo dục, đặc biệt là quản lý đổi mới PPDH của các nhà lý luận, các nhà quản lý giáo dục, các nhà giáo…có liên quan đến đề tài như các luận văn, luận án, các báo cáo

khoa học, các chuyên khảo

Các tài liệu trên được phân tích, tổng hợp để tổng quan, xây dựng cơ sở lý luận của đề tài, phục vụ trực tiếp cho việc giải quyết các nhiệm vụ của đề tài

7.2.2 Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Phương pháp điều tra, khảo sát

+ Tiến hành điều tra thống kê để nắm được số lượng, cơ cấu, trình độ đào tạo, thâm niên công tác, phân bố của đội ngũ GV tiểu học trên địa bàn khảo sát;

+ Tiến hành điều tra để khảo sát nhu cầu về nội dung, phương pháp, hình thức đào tạo, bồi dưỡng về chuyên môn và nghiệp vụ nói chung, đổi mới PPDH nói riêng của GV; thực trạng công tác đổi mới PPDH của đội ngũ GV và quản lý đổi mới PPDH ở trường tiểu học;

Đối tượng điều tra, khảo sát là GV, CBQL các cơ sở sử dụng GV tiểu học; các cơ quan quản lý GV tiểu học

Kết quả điều tra, khảo sát được phân tích, so sánh, đối chiếu để tìm ra những thông tin cần thiết theo hướng nghiên cứu của luận văn

- Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động

+ Nghiên cứu các sản phẩm của GV như kế hoạch đổi mới PPDH, giáo án, đồ dùng dạy học, kế hoạch tự bồi dưỡng để đánh giá trình độ, việc tự bồi dưỡng của GV; + Nghiên cứu các kế hoạch, quyết định, báo cáo của phòng GDĐT, hiệu trưởng các trường tiểu học có liên quan đến việc chỉ đạo, quản lý đổi mới PPDH để đánh giá thực trạng quản lý đổi mới phương pháp dạy học ở trường tiểu học

- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm

Tiến hành nghiên cứu, tiếp thu các kinh nghiệm quản lý đổi mới PPDH ở trường tiểu học của phòng GDĐT và các đơn vị liên quan ở những nơi làm tốt công tác quản

lý đổi mới PPDH ở trường tiểu học

- Phương pháp chuyên gia

Hỏi ý kiến chuyên gia bằng các phiếu hỏi, bao gồm :

- Các nhà quản lý các trường tiểu học;

- Các nhà quản lý các cơ sở đào tạo giáo viên tiểu học;

- Các nhà khoa học, các chuyên gia về giáo dục học, tâm lý học, quản lý giáo dục và đào tạo

Việc lấy ý kiến chuyên gia tổ chức theo hai cách: hội thảo hẹp, trao đổi hoặc xin

7.2.3 Nhóm các phương pháp thống kê toán học

- Sử dụng thống kê toán học để xử lý các kết quả nghiên cứu về định lượng và định tính

- Sử dụng phần mềm tin học

- Sử dụng sơ đồ, biểu đồ…

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC

1.1 Vài nét về lịch sử nghiên cứu vấn đề

Trên thế giới không có quốc gia nào, không một dân tộc nào lại không quan tâm đến phát triển giáo dục Khổng Tử - triết gia nổi tiếng, nhà giáo dục lỗi lạc của Trung Quốc cho rằng: “Đất nước muốn phồn vinh, yên bình người quản lý cần chú trọng đến 3 yếu tố: Thứ (dân đông); Phú (dân giàu); Giáo (dân được giáo dục) và ông cho rằng giáo dục rất cần cho mọi người (hữu giáo vô loại)”

Khi nói về PPDH có thể nói là vấn đề được các nhà khoa học giáo dục trên thế giới quan tâm, các nhà khoa học có tên tuổi của Liên Xô trước đây như: Đannhilốp, Êxipôp, Lecne, Babansky Các nhà tâm lý học nổi tiếng cũng đã có những công trình nghiên cứu sâu sắc liên quan đến PPDH

Ở nước ta, ngay những ngày đầu của nền giáo dục cách mạng Việt Nam, trong thư gửi cho HS nhân ngày khai trường, Bác Hồ đã viết: “Từ giờ phút này trở đi, các cháu được hưởng một nền giáo dục hoàn toàn Việt Nam làm phát triển hoàn toàn năng lực sẵn có của các cháu.” Nội dung bức thư như là một định hướng cho sự phát triển của PPDH

Đã có nhiều đề tài tiến hành nghiên cứu, nhiều kiến nghị trong các hội thảo khoa học về cải tiến đổi mới PPDH của các tác giả: Hồ Ngọc Đại, Đỗ Đình Hoan, Đặng

Thành Hưng, Nguyễn Kỳ, Đáng lưu ý là tác phẩm:“Phương pháp dạy học truyền

thống và đổi mới” [35] của Thái Duy Tuyên, người có công nghiên cứu tương đối

toàn diện về lĩnh vực đổi mới PPDH trong giai đoạn hiện nay

Nghiên cứu về đổi mới PPDH còn có một số công trình ở trình độ thạc sĩ như:

- “Những biện pháp quản lý của Hiệu trưởng nhằm đổi mới phương

pháp dạy học ở các trường THPT tại Quận Bình Thạnh, Thành phố Hồ Chí Minh” của tác giả Lê Thành Hiếu, năm 2006;

- “Những biện pháp cải tiến quản lý hoạt động dạy học của Hiệu trưởng trường tiểu học quận Tân Phú, Thành phố Hồ Chí Minh trong giai đoạn phát triển hiện nay” của tác giả Trần Thị Nga, năm 2006;

- “Những biện pháp quản lý đổi mới hoạt động dạy học của Hiệu trưởng các trường THCS huyện Đoan Hùng, tỉnh Phú Thọ” của tác giả Ngô Hoàng Gia, năm 2007;

- “Quản lý đổi mới phương pháp dạy học ở trường THPT các tỉnh miền núi

phía Bắc” của Lê Thị Thu Hằng;

- “Quản lý đổi mới đồng bộ phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh ở các trường trung học cơ sở quận Ba Đình-Hà Nội của Ngô Thu Trang

- “Biện pháp quản lý đổi mới phương pháp dạy học của Hiệu trưởng các trường

TH huyện Bù Đăng, tỉnh Bình Phước” của tác giả Nguyễn Hùng;

Các công trình nghiên cứu khoa học trên đều tập trung vào một số nội dung đổi mới PPDH và có ý nghĩa lí luận cũng như thực tiễn ở loại hình nhà trường THPT, THCS

và đặc thù của từng địa phương Tuy nhiên, chưa có công trình nghiên cứu toàn diện, có

hệ thống và phù hợp với điều kiện thực tế của Thành phố Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh

về quản lý đổi mới phương

pháp dạy học của hiệu trưởng trường tiểu học theo xu hướng hội nhập

Do đó, tác giả lựa chọn đề tài: “Một số biện pháp quản lý đổi mới phương pháp

dạy học của hiệu trưởng trường tiểu học thành phố Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh” để

nghiên cứu nhằm góp phần thực hiện tốt mục tiêu giáo dục đề ra

1.2 Một số khái niệm cơ bản của đề tài

1.2.1 Quản lý

Trong lịch sử phát triển của xã hội loài người, hoạt động quản lý đã xuất hiện rất sớm Từ khi con người biết tập hợp lại với nhau, tập trung sức lực để tự vệ hoặc kiếm sống, thì bên cạnh lao động chung của mọi người đã xuất hiện những hoạt động tổ chức, phối hợp điều khiển đối với họ Những hoạt động đó xuất hiện, tồn tại và phát triển như một yếu tố khách quan, là cơ sở cho các hoạt động chung của con người đạt được kết quả mong muốn

Quản lý là một phạm trù tồn tại khách quan được ra đời một cách tất yếu do nhu cầu của mọi chế độ xã hội, mọi tổ chức, mọi quốc gia, mọi thời đại Quản lý là một dạng hoạt động xã hội đặc thù, trở thành một nhân tố của sự phát triển xã hội, một hoạt động phổ biến, diễn ra ở mọi lĩnh vực, ở mọi cấp độ và liên quan đến mọi người Có thể nói quản lý là một trong những loại hình lao động có hiệu quả nhất, quan trọng nhất

Tác giả Đặng Quốc Bảo cho rằng: “Bản chất hoạt động quản lý gồm hai quá trình tích hợp vào nhau: quá trình “quản” gồm sự coi sóc, giữ gìn, duy trì hệ ở trạng thái “ổn định”; quá trình “lý” gồm sự sửa sang, sắp xếp, đổi mới hệ đưa hệ vào thế “phát triển”…Trong “quản” phải có “lý”, trong “lý” phải có “quản” để động thái của hệ ở thế cân bằng động: hệ vận động phù hợp, thích ứng và có hiệu quả trong mối tương tác giữa các nhân tố bên trong (nội lực) với các nhân tố bên ngoài (ngoại lực)” [17, tr.14]

Tác giả Hà Thế Ngữ cho rằng: “Quản lý là quá trình dựa vào các quy luật khách quan vốn có của hệ thống để tác động đến hệ thống nhằm chuyển hệ thống đó sang một trạng thái mới” [29, tr.363] Tác giả Trần Kiểm quan niệm: “Quản lý là những tác động của chủ thể quản lý trong việc huy động, phát huy, kết hợp, sử dụng, điều chỉnh, điều phối các nguồn lực (nhân lực, vật lực, tài lực) trong và ngoài tổ chức (chủ yếu là nội lực) một cách tối ưu nhằm đạt mục đích của tổ chức với hiệu quả cao nhất” [25, tr.8]

Các khái niệm trên tuy có khác nhau về cách diễn đạt, nhưng chúng đều có chung những dấu hiệu chủ yếu sau: Hoạt động quản lý được tiến hành trong một tổ chức hay một nhóm xã hội; hoạt động quản lý là những tác động có tính hướng đích; hoạt động quản lý là những tác động phối hợp nỗ lực của các cá nhân, là sự lựa chọn các khả năng tối ưu nhằm thực hiện mục tiêu của tổ chức đã đề ra

Từ các khái niệm trên, chúng ta có thể hiểu khái niệm quản lý như sau: Quản lý

là sự tác động có tổ chức, có hướng đích của chủ thể quản lý lên đối tượng và khách thể quản lý nhằm sử dụng có hiệu quả nhất các nguồn lực, các thời cơ của tổ chức để đạt mục tiêu đặt ra trong điều kiện môi trường luôn biến động

1.2.2 Phương pháp dạy học

Theo Từ điển Tiếng Việt: Phương pháp là cách thức tiến hành để có hiệu quả

Theo quan điểm Triết học: Phương pháp là hình thái chiếm lĩnh hiện thực, sự chiếm lĩnh hiện thực trong các hoạt động của con người, đặc biệt là hoạt động nhận

thức và cải tạo thực tiễn.(Bách khoa toàn thư triết học(Liên Xô), tập III, tr 409)

Thuật ngữ “phương pháp” bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp (methodos) có nghĩa là

con đường để đạt mục đích Theo đó, PPDH là con đường để đạt mục đích dạy học

Phương pháp dạy học là một thành tố quan trọng của quá trình dạy học, là cách thức tương tác giữa người dạy và người học nhằm giải quyết tốt nhiệm vụ giáo dưỡng, giáo dục và phát triển trong quá trình dạy học PPDH có quan hệ gắn bó hữu cơ với các thành tố khác của quá trình dạy học Nó vừa bị chi phối bởi mục đích dạy học vừa góp phần thực hiện mục đích dạy học PPDH quy định bởi nội dung dạy học và nội

dung dạy học chi phối việc lựa chọn và vận dụng hợp lý các PPDH

Cùng một nội dung dạy học như nhau, nhưng bài học có làm cho HS thực sự hứng thú học tập hay không; có phát triển được tính độc lập, tích cực, sáng tạo để giải quyết các vấn đề bức xúc của cuộc sống hay không; có để lại dấu ấn sâu đậm và khơi dậy ở tâm hồn các em những tình cảm lành mạnh, trong sáng hay không; phần lớn tùy thuộc vào việc lựa chọn PPDH của người thầy Cho đến nay, PPDH vẫn là một hiện tượng sư phạm nhiều quan điểm, khái niệm PPDH còn là vấn đề đang được tranh luận, chưa có ý kiến thống nhất Thái Duy Tuyên đã tóm tắt khái niệm này trong ba dạng cơ bản sau đây: “Theo quan điểm điều khiển học, phương pháp là cách thức tổ chức hoạt động nhận thức của học sinh và điều khiển hoạt động này Theo quan điểm lôgic, phương pháp là những thủ thuật logic được sử dụng để giúp học sinh nắm kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo một cách tự giác Theo bản chất của nội dung, phương pháp là

sự vận động của nội dung dạy học.” [35, tr.38]

Tuỳ theo quan niệm về mối quan hệ trong quá trình dạy học, đã có nhiều định nghĩa khác nhau về PPDH Nếu đứng trên góc độ dạy học tích cực, có thể chọn định nghĩa sau: “PPDH là một hệ thống tác động liên tục của GV nhằm tổ chức hoạt động nhận thức và thực hành của HS để HS lĩnh hội vững chắc các thành phần của nội dung giáo dục nhằm đạt được mục tiêu đã định” hay nói một cách khái quát chung: PPDH là con đường để đạt mục đích dạy học

1.2.3 Đổi mới PPDH ở trường tiểu học

1.2.3.1 Đổi mới PPDH

Theo Từ điển Tiếng Việt, năm 2008: “Đổi mới là thay đổi hoặc làm cho thay

đổi tốt hơn, tiến bộ hơn so với trước, đáp ứng yêu cầu của sự phát triển” Đổi mới là

cải cách cái lỗi thời, cái cũ thay vào đó là thừa kế cái tốt và thêm cái mới hợp với thời đại mới Đó là con đường tiến hóa của nền văn minh

Như vậy: Đổi mới là thay đổi, kế thừa cái cũ và tiếp thu những cái mới một

cách linh hoạt, phù hợp với điều kiện hoàn cảnh để đáp ứng yêu cầu của xã hội trong giai đoạn hiện nay

Đổi mới PPDH có thể hiểu là con đường tốt nhất để đạt chất lượng và hiệu quả dạy học cao Đổi mới PPDH theo định hướng của đổi mới mục tiêu giáo dục hiện nay, về bản chất là sự đổi mới cách thức tổ chức dạy học theo quan điểm phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh

Đổi mới PPDH là thay đổi, kế thừa các PPDH truyền thống và tiếp thu những PPDH mới một cách linh hoạt, phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh để đáp ứng yêu cầu của

xã hội trong giai đoạn hiện nay

Đổi mới không phải thay cái cũ bằng cái mới Nó là sự kế thừa, sử dụng một cách có chọn lọc và sáng tạo hệ thống PPDH truyền thống hiện còn có giá trị tích cực trong việc hình thành tri thức, rèn luyện kĩ năng, kinh nghiệm và phát triển thái độ tích cực đối với đời sống, chiếm lĩnh các giá trị xã hội Đổi mới PPDH theo hướng khắc phục các phương pháp đã lạc hậu, truyền thụ một chiều, tăng cường sử dụng các phương tiện TBDH tạo điều kiện cho người học hoạt động tích cực, độc lập và sáng tạo Đổi mới PPDH là tăng cường vận dụng những thành tựu mới của khoa học, kĩ thuật, CNTT có khả năng ứng dụng trong quá trình dạy học nhằm nâng cao CLDH Đổi mới PPDH phải được tổ chức, chỉ đạo một cách có hệ thống, khoa học, đồng bộ, khả thi Đổi mới PPDH phải thực sự góp phần nâng cao CLDH [27]

Đổi mới PPDH đòi hỏi phải kiên quyết loại bỏ các PPDH lạc hậu, truyền thụ một chiều, HS thụ động trong học tập và mất dần khả năng sáng tạo vốn có của người học, khắc phục những chướng ngại vật về tâm lí, những thói quen cổ hủ ở cả người dạy và người học

Đổi mới PPDH phải được tổ chức, chỉ đạo một cách có hệ thống, khoa

học, đồng bộ, có tính khả thi; không được cầu toàn, thụ động, phải mạnh dạn vừa làm, vừa rút kinh nghiệm Đổi mới PPDH theo định hướng của mục tiêu đổi mới giáo

dục hiện nay, về bản chất là đổi mới cách thức tổ chức dạy học phát huy “tính tích

cực, chủ động, sáng tạo” của HS Đổi mới sao cho người học trở thành chủ thể thực

sự tích cực, tự giác trong hoạt động của chính mình

Để đổi mới PPDH thành công, cần phải đổi mới một cách toàn diện, đồng bộ các thành tố, các bộ phận cấu thành của quá trình dạy học Sự đổi mới cần bắt đầu ở

việc lập kế hoạch, thiết kế và triển khai kế hoạch bài học ở trên lớp đến vận dụng linh

hoạt, sáng tạo các PPDH, đa dạng hoá các PTDH, HTTCDH và cuối cùng là đánh giá kết quả dạy học

1.2.3.2 Đổi mới PPDH ở trường tiểu học

a) Cơ sở thực tiễn của đổi mới PPDH ở tiểu học

Sự cần thiết đổi mới trong giáo dục đã được ghi trong Nghị quyết 40/2000/QH10 về đổi mới Chương trình Giáo dục phổ thông và thể hiện trong Chỉ thị 14/2001/CT-TTg ngày 11/6/2001 của Thủ tướng Chính phủ về thực hiện Nghị quyết

số 40/2000/QH10 của Quốc hội Sự phát triển công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước đòi hỏi những con người năng động, sáng tạo, tự lực, tự cường Thế giới đã chuyển sang thời kỳ kinh tế tri thức, cho nên đầu tư vào chất xám sẽ là cách đầu tư hiệu quả nhất cho sự hưng thịnh của mỗi quốc gia Cũng vì lí do này mà nhu cầu học tập của người dân ngày càng nhiều, trình độ dân trí ngày một tăng, xã hội học tập đang hình thành và phát triển Sự phát triển của khoa học công nghệ đã mở ra những khả năng

và điều kiện thuận lợi cho việc sử dụng phương tiện công nghệ thông tin vào quá trình dạy học Việc sử dụng có tính sư phạm những thành quả của khoa học công nghệ sẽ làm thay đổi hiệu quả của quá trình dạy học, hiệu quả của việc sử dụng các PPDH Như vậy khi đổi mới mục tiêu và nội dung dạy học, những phương pháp đã và đang sử dụng sẽ không đáp ứng yêu cầu đào tạo thế hệ trẻ năng động, sáng tạo của tương lai nếu không có sự đổi mới về cách thức tiến hành phương pháp

Sự đổi mới của chương trình tiểu học: Với yêu cầu mới đặt ra cho giáo dục những nhiệm vụ mới xem xét lại mục tiêu, nội dung chương trình giáo dục ở cấp học Tiểu học là cấp học nền tảng nên sự đổi mới lại càng cần thiết và quan trọng Chính

vì vậy đã từ nhiều năm nay, giáo dục đã có những thay đổi mạnh mẽ:

- Về mục tiêu: Chương trình dạy học tiểu học truyền thống chủ yếu gồm các đích cần đạt và danh mục các nội dung dạy học Điều này đã làm khó khăn cho người

sử dụng chương trình, nên trong đổi mới chương trình tiểu học, mục tiêu đã được cụ thể hoá bằng kế hoạch hành động sư phạm bao gồm: Những đích cuối cùng (thể hiện

ở cấp bậc mục tiêu: bậc học, môn học, chủ đề, bài học ) Những nội dung kiến thức

và phẩm chất năng lực cần đạt ở học sinh Các phương pháp và phương tiện dạy học, các hoạt động dạy học cụ thể Các cách thức đánh giá kết quả học tập của HS

- Về nội dung: Nội dung chương trình tiểu học được soạn thảo hiện đại, tinh giản, thiết thực và cập nhật sự phát triển của khoa học - công nghệ, kinh tế - xã hội, tăng cường thực hành vận dụng, gắn bó với thực tiễn Việt Nam tiến kịp trình độ phát triển chung của chương trình giáo dục phổ thông của các nước trong khu vực và quốc

tế Hơn nữa nội dung chương trình và sách giáo khoa có tính thống nhất cao, phù hợp với trình độ phát triển chung của số đông HS, tạo cơ hội và điều kiện học tập cho mọi

HS, phát triển năng lực của từng đối tượng HS, góp phần phát hiện và bồi dưỡng những HS có năng lực đặc biệt Cụ thể là: Tập trung vào các kỹ năng cơ bản: nghe, đọc, nói, viết và tính toán Xác định Tiếng Việt và Toán là các môn học chủ chốt, chuẩn bị công cụ (kĩ năng và phương pháp tư duy) để học tập các môn học khác và để phát triển năng lực cá nhân Coi trọng đúng mức các kỹ năng sống trong cộng đồng, thích ứng với những đổi mới diễn ra hàng ngày Hình thành và phát triển các phẩm chất của người lao động Việt Nam như cần cù, cẩn thận, có trách nhiệm, có lòng yêu thương nhân ái

b) Mục đích đổi mới PPDH ở trường tiểu học

Trước thực tiễn đổi mới về mục tiêu, nội dung chương trình tiểu học và cách đánh giá kết quả học tập của HS, PPDH cũng buộc phải thay đổi theo Đổi mới PPDH là nội dung hết sức quan trọng trong việc nâng cao chất lượng dạy và học, bởi vì: Thầy dạy thế nào để đạt được mục tiêu dạy học cụ thể đã đề ra và thầy có thể

đo được kết quả ấy; Thầy dạy thế nào để hình thành năng lực cho HS; Thầy dạy thế nào để HS hứng thú với mọi hiện tượng xung quanh mình; Thầy dạy thế nào để HS tìm được sự hữu dụng từ các kiến thức đã học; Thầy dạy thế nào để HS có khả năng hợp tác, chia sẻ trong công việc, để biết cùng chung sống và thích ứng dần với cuộc sống luôn biến động; Thầy dạy như thế nào để HS phát huy hết tiềm năng và sự sáng tạo của bản thân; Thầy dạy thế nào để HS có khả năng tự học, tự đánh giá; Thầy dạy thế nào để HS biết yêu cuộc sống, yêu quê hương, đất nước

Trong giáo dục tiểu học – cấp học cơ sở của giáo dục phổ thông, việc học tập của HS phụ thuộc rất nhiều vào việc dạy của thầy Nếu chúng ta thực hiện được các điều trên thì chúng ta đã thực hiện được mục tiêu giáo dục tiểu học đặt ra, tức là

“Giúp HS hình thành những cơ sở ban đầu cho sự phát triển đúng đắn và lâu dài về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ và các kỹ năng cơ bản để HS tiếp tục học trung học

cơ sở”

Mục đích của việc đổi mới PPDH ở trường tiểu học là thay đổi lối dạy học truyền thụ một chiều sang dạy học theo “Phương pháp dạy học tích cực” nhằm giúp HS phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo, rèn luyện thói quen và khả năng tự học, tinh thần hợp tác, kĩ năng vận dụng kiến thức vào các tình huống khác nhau trong học tập và trong thực tiễn, tạo niềm tin, niềm vui, hứng thú trong học tập

1.2.4 Biện pháp quản lý đổi mới PPDH ở trường tiểu học

1.2.4.1 Biện pháp quản lý

Biện pháp quản lý là việc người quản lý sử dụng các chức năng quản lý, các công cụ quản lý, các phương pháp quản lý, các nguyên tắc quản lý một cách phù hợp cho từng tình huống vào đối tượng và khách thể mình quản lý để đưa hệ thống tổ chức đi đúng mục tiêu và đạt được mục tiêu mà người quản lý đã hoạch định, đưa chất lượng quản lý lên một tầm cao mới, tình trạng mới tốt hơn hiện tại

Do vậy, người quản lý phải có kiến thức sâu rộng, có kinh nghiệm, phải nhạy cảm, linh hoạt và mềm dẻo để gắn kết những biện pháp với nhau, giải quyết các mâu thuẫn giữa các biện pháp, biết tiên đoán trước hoàn cảnh, tình huống mà đối tượng quản lý đặt ra thì người quản lý mới có được quyết định đúng trong việc lựa chọn biện pháp quản lý hữu hiệu nhất

1.2.4.2 Quản lý đổi mới PPDH ở trường tiểu học

Quản lý đổi mới PPDH của HT ở trường tiểu học là quá trình tác động có mục đích, có tổ chức của HT đến cách thức làm việc của thầy và trò nhằm đạt được mục đích dạy học Quản lý đổi mới PPDH luôn được đặt trong mối quan hệ mật thiết với các thành tố khác của quá trình dạy học: Mục tiêu - Nội dung - Phương pháp -

Phương tiện - Hình thức - Kết quả, và tiến hành đồng bộ với việc quản lý các thành tố

đó, đặc biệt là sự tác động vào mối quan hệ giữa thầy và trò trong quá trình dạy - học Quản lý đổi mới PPDH là nội dung cốt lõi trong hệ thống quản lý của nhà trường Nói đến quản lý đổi mới PPDH là nói đến việc thực hiện đồng bộ các hoạt động quản lý đội ngũ sư phạm; quản lý cơ sở vật chất, trang thiết bị phương tiện dạy học; quản

lý điều kiện và môi trường làm việc, cơ chế hoạt động, tổ chức và điều hành, kiểm tra và đánh giá, phối hợp các lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường

1.3 Trường tiểu học trong hệ thống giáo dục quốc dân

1.3.1 Vị trí, vai trò của trường tiểu học

Điều 2, chương I, Điều lệ trường tiểu học đã xác định: Trường tiểu học là cơ sở giáo dục phổ thông của hệ thống giáo dục quốc dân, có tư cách pháp nhân, có tài khoản và con dấu riêng

Cấp tiểu học tạo ra những cơ sở ban đầu rất cơ bản và bền vững cho trẻ em tiếp tục học lên bậc học trên, hình thành những cơ sở ban đầu, đường nét ban đầu của nhân cách Nếu ở tiểu học đặt nền móng vững chắc và đúng hướng thì lớp sau chỉ là củng cố

và phát triển các tố chất ở trẻ Chính vì lẽ đó mà ở bất cứ nước nào cũng coi trọng giáo dục tiểu học và đòi hỏi ở mỗi chuẩn mực chứa đựng những yếu tố khoa học, tính phổ cập, tính nhân văn, tính thời đại và tính dân tộc Dạy học ở cấp tiểu học là không chỉ nắm vững con đường cách thức của sự hình thành trí tuệ và nhân cách mà còn phải biết “Dạy chữ” trong mục tiêu “Dạy người” Trường tiểu học có nhiệm vụ và quyền hạn sau:

- Tổ chức giảng dạy, học tập và hoạt động giáo dục đạt chất lượng theo mục tiêu, chương trình giáo dục phổ thông cấp Tiểu học do Bộ trưởng Bộ GDĐT ban hành

- Huy động trẻ em đi học đúng độ tuổi, vận động trẻ em khuyết tật, trẻ em đã bỏ học đến trường, thực hiện phổ cập giáo dục và chống mù chữ trong cộng đồng Nhận bảo trợ và giúp các cơ quan có thẩm quyền quản lý các hoạt động giáo dục của các cơ

sở giáo dục khác thực hiện chương trình giáo dục tiểu học theo sự phân công của cấp

có thẩm quyền Tổ chức kiểm tra và công nhận hoàn thành chương trình tiểu học cho

HS trong nhà trường và trẻ em trong địa bàn trường được phân công phụ trách

- Xây dựng, phát triển nhà trường theo các quy định của Bộ GDĐT và nhiệm vụ phát triển giáo dục tại địa phương

- Thực hiện kiểm định chất lượng giáo dục

- Quản lý CBQL, GV, nhân viên và HS

- Quản lý, sử dụng đất đai, cơ sở vật chất, trang thiết bị và tài chính theo quy định của pháp luật

- Phối hợp với gia đình, các tổ chức và cá nhân trong cộng đồng thực

hiện hoạt động giáo dục

- Tổ chức cho CBQL, GV, nhân viên và HS tham gia các hoạt động xã hội trong cộng đồng

- Thực hiện các nhiệm vụ và quyền hạn khác theo quy định của pháp luật

1.3.2 Mục tiêu của trường tiểu học

Mục tiêu của trường tiểu học đã được ghi trong Luật giáo dục năm 2009 ở

Điều 27 là: “Giáo dục tiểu học nhằm giúp học sinh hình thành cơ sở ban đầu cho

sự phát triển đúng đắn và lâu dài về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản để học sinh tiếp tục học trung học cơ sở” [32]

Mục tiêu giáo dục tiểu học bao gồm những phẩm chất và những năng lực chủ yếu cần hình thành cho HS tiểu học để góp phần vào quá trình đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ Quốc Mục tiêu giáo dục tiểu học được cụ thể hoá thành các mục tiêu của các môn học, các hoạt động giáo dục khác trong chương trình giáo dục tiểu học và được cụ thể hoá thành các yêu cầu cơ bản về kiến thức, kỹ năng, thói quen, niềm tin, thái độ, hành vi, Các yêu cầu này còn được phân định thành các mức độ phù hợp với từng khối lớp

1.4 Hiệu trưởng trường tiểu học và công tác quản lý đổi mới phương pháp dạy học

1.4.1 Chức năng quản lý của Hiệu trưởng trường tiểu học

Chức năng quản lý là một loại hoạt động đặc biệt, sản phẩm của quá trình phân công lao động và chuyên môn hoá trong quản lý Chức năng quản lý là một phạm trù quan trọng, mang tính khách quan, có tính độc lập tương đối Có nhiều quan điểm khác nhau phân chia các chức năng quản lý Tuy nhiên, hầu hết đề cập đến bốn chức năng: kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra

1.4.1.1 Kế hoạch hoá hoạt động đổi mới PPDH

“Là việc đưa toàn bộ hoạt động đổi mới PPDH vào kế hoạch, trong đó chỉ rõ các bước đi, các biện pháp thực hiện và đảm bảo các nguồn lực để đạt được mục tiêu đã

đề ra.”

Hiệu trưởng cần nắm vững định hướng đổi mới PPDH của Đảng, đồng thời nghiên cứu kỹ các chủ trương, các văn bản hướng dẫn thực hiện của các cấp quản lý giáo dục Trên cơ sở đó phân tích thực trạng (SWOT) của nhà trường để

hoạch phải cụ thể, xác định được mục tiêu cần đạt, dự kiến được nguồn lực để thực hiện, phân bổ thời gian hợp lý và quyết định những biện pháp có tính khả thi để thực hiện Chức năng kế hoạch hóa của hiệu trưởng phải thể hiện đầy đủ các mảng kế hoạch cho từng đối tượng quản lý, làm cho mỗi thành viên trong nhà trường hiểu được nhiệm vụ của mình, phương thức kết hợp giữa các thành viên, các bộ phận, phương tiện, nguồn lực…nhằm tối ưu hóa quá trình hoạt động đạt mục tiêu một cách hiệu quả

1.4.1.2 Tổ chức hoạt động đổi mới PPDH

Tác giả Thái Duy Tuyên cho rằng: “Tổ chức hoạt động đổi mới PPDH là quá trình phân phối và sắp xếp nguồn lực theo những cách thức nhất định để đảm bảo thực hiện tốt các mục tiêu về đổi mới PPDH đã đề ra” [35, tr.576]

Khi phân phối và sắp xếp các nguồn lực được tổ chức một cách khoa học và hợp

lý thì với vai trò hiện thực hóa các mục tiêu chức năng tổ chức sẽ hình thành nên sức mạnh của tập thể

Để thể hiện được vai trò quan trọng này, người hiệu trưởng cần phải xây dựng và duy trì một cơ cấu nhất định về những vai trò, nhiệm vụ và vị trí công tác Đó là làm rõ các mối quan hệ và đảm bảo sự nhận thức đúng của những người được đặt vào các vị trí khác nhau trong cơ cấu tổ chức; phải biết chia sẻ quyền lực, có sự phân quyền, giao quyền cho các cấp tham mưu một cách rõ ràng; phải xây dựng và phát triển đội ngũ

nhân sự; cơ chế hoạt động phối hợp giữa chuyên môn với các tổ chức đoàn thể trong và ngoài nhà trường cùng đảm bảo thực hiện mục tiêu đã đề ra; phân bổ nguồn lực và quy định thời gian cho các bộ phận nhằm thực hiện kế hoạch đã định

1.4.1.3 Chỉ đạo hoạt động đổi mới PPDH

Chỉ đạo hoạt động đổi mới PPDH là quá trình tác động cụ thể của hiệu trưởng tới mọi thành viên trong nhà trường, nhằm biến những nhiệm vụ chung về đổi mới PPDH của nhà trường thành hoạt động thực tiễn của từng người

Chức năng chỉ đạo là cơ sở để phát huy các động lực cho việc thực hiện các mục tiêu đổi mới PPDH Hiệu trưởng thực hiện chức năng chỉ đạo là thực hiện quyền chỉ huy và hướng dẫn triển khai đổi mới PPDH, thường xuyên liên kết, động viên, khuyến khích, giám sát mọi người và các bộ phận thực hiện tốt kế hoạch theo sự sắp xếp đã được xác định

1.4.1.4 Kiểm tra hoạt động đổi mới PPDH

Kiểm tra là chức năng cơ bản và quan trọng của quản lý Lê-nin đã khẳng định:

“Quản lý mà không có kiểm tra thì không phải là quản lý” Theo Trần Kiểm: “Kiểm tra là một hoạt động nhằm thẩm định, xác định một hành vi của cá nhân hay một tổ chức trong quá trình thực hiện quyết định Ngoài ra, còn có thể hiểu kiểm tra là hoạt động quan sát và kiểm nghiệm mức độ phù hợp của quá trình hoạt động của đối tượng bị quản lý với các quyết định quản lý đã lựa chọn.” [26, tr.128]

Trong quá trình thực hiện chức năng kiểm tra, hiệu trưởng cần thiết lập chuẩn kiểm tra, đưa ra các tiêu chí bằng phương pháp định tính lẫn định lượng làm thước đo việc thực thi nhiệm vụ, các hoạt động của đối tượng quản lý; thường xuyên theo dõi đánh giá,

sơ kết những thay đổi có được trong quản lý đổi mới PPDH mà không cần đợi đến cuối mỗi học kỳ hay cả năm học Công tác kiểm tra của hiệu trưởng có phát huy hiệu quả hay không, điều này hoàn toàn phụ thuộc vào mục tiêu kiểm tra có cụ thể, rõ ràng hay không

và Hiệu trưởng có nắm vững nội dung đổi mới PPDH; có bao quát được kế hoạch và hoạt động của các thành viên trong nhà trường hay không

Tóm lại, các chức năng trên không tồn tại độc lập mà chúng có liên quan mật thiết với nhau, chi phối, tác động qua lại lẫn nhau Mối quan hệ đó được biểu thị qua

sơ đồ sau:

Kế hoạch

Tổ chức

Chỉ đạo Kiểm tra

Sơ đồ 1.1: Mối quan hệ giữa các chức năng quản lí 1.4.2 Phương tiện quản lý của hiệu trưởng trường tiểu học

Đối với trường học nói chung và trường tiểu học nói riêng, để thực hiện mục tiêu quản lý đã đề ra, hiệu trưởng cần nắm vững đường lối, chủ trương của Đảng

và Nhà nước, trực tiếp điều hành đội ngũ nhân lực, tài lực, vật lực, thông tin ; những yếu tố cần lựa chọn và sử dụng hợp lý trong hoạt động quản lý của mình nhằm làm cho hoạt động quản lý đạt hiệu quả Đó chính là những phương tiện

quản lý của người hiệu trưởng Theo tác giả Thái Duy Tuyên: “Các phương tiện

quản lý PPDH chủ yếu của hiệu trưởng bao gồm: Chế định GDĐT, bộ máy tổ chức

và nhân lực dạy học, nguồn tài lực - vật lực dạy học, hệ thống thông tin và môi

trường dạy học ” [25, tr.578]

1.4.2.1 Chế định GDĐT

Chế định GDĐT trong nhà trường chính là phương tiện, là cơ sở pháp lý để định hướng thực hiện mục đích đổi mới PPDH Chế định GDĐT bao gồm Luật Giáo dục, những chủ trương chính sách - chế độ giáo dục, các nghị quyết, chỉ thị, thông tư, điều

lệ, Hiệu trưởng dựa vào các văn bản này để xác định mục tiêu, nội dung, chương trình, kế hoạch, xây dựng cơ chế quản lý, điều hành nhân sự dạy học Nó được cụ thể hóa vào điều kiện phù hợp với khả năng làm việc thực tế của thầy và trò, với sự đồng thuận của CMHS trong môi trường xã hội địa phương và trở thành quy định nội bộ trường học, linh hồn của công tác quản lý PPDH

1.4.2.2 Bộ máy tổ chức và nhân lực dạy học

Bộ máy tổ chức và nhân lực dạy học là phương tiện quyết định để thực hiện mục đích đổi mới PPDH Nó chính là cơ cấu về bộ máy quản lý Các bộ phận chuyên môn và nghiệp vụ của nhà trường, là sự sắp xếp bố trí đội ngũ nhân sự và sự ấn định chức năng nhiệm vụ của đơn vị, cá nhân trong trường

Hiệu trưởng cần nâng cao năng lực hoạt động của bộ máy tổ chức - nhân lực theo phương châm chuẩn hoá, trẻ hoá và tri thức hoá đội ngũ, đẩy mạnh hoạt động nghiên cứu ứng dụng khoa học, phát huy những CBQL và GV giỏi, tổ chức hoạt động bồi dưỡng thường xuyên và tăng cường hoạt động tự bồi dưỡng; đẩy mạnh phong trào thi đua, bồi dưỡng cập nhật các tri thức mang tính công cụ tạo động lực tinh thần, vật chất, điều kiện làm việc cho bộ máy Bộ máy tổ chức - nhân lực là nhân tố quyết định việc thực hiện mục tiêu phát triển của nhà trường Hoạt động của nhà trường có diễn ra trôi chảy hay không, các tác động có cộng lực cùng chiều tạo ra sức mạnh tổng hợp hay không, điều

đó phụ thuộc phần lớn vào sự bố trí sắp xếp khoa học, hợp lý của bộ máy tổ chức

1.4.2.3 Nguồn tài lực - vật lực dạy học

Nguồn tài lực - vật lực dạy học là phương tiện thiết yếu để thực hiện mục đích đổi mới PPDH Nguồn tài lực - vật lực dạy học bao gồm nguồn tài chính, CSVC và TBDH, sản phẩm khoa học và công nghệ được huy động sử dụng để thực hiện nhiệm

vụ và chức năng của nhà trường PPDH mới yêu cầu HS phải tăng cường thực hành,

tự lực hoạt động khám phá nhiều hơn, vì vậy không thể thực hiện đổi mới PPDH nếu không có đủ điều kiện thiết yếu về CSVC và TBDH Vì vậy, nguồn tài lực - vật lực vừa là cơ sở hạ tầng, vừa là phương tiện lao động sư phạm tất yếu để duy trì mọi hoạt động của nhà trường

1.4.2.4 Hệ thống thông tin

Hệ thống thông tin là những dữ liệu đã được xử lý về chế định GDĐT, bộ máy

tổ chức - nhân lực, nguồn tài lực - vật lực và môi trường giáo dục Để điều hành tốt nhà trường, hiệu trưởng cần thiết lập hệ thống thông tin giáo dục nhà trường có đủ năng lực thu nhận, xử lý, chuyển tải những thông tin nội bộ, thông tin đa chiều từ trong ra ngoài và ngược lại Hệ thống thông tin giáo dục đầy đủ và tin cậy là sức mạnh của hiệu trưởng, là “tài nguyên” cần khai thác để thiết lập và tạo sự vững chắc cho các chức năng khác

1.4.2.5 Môi trường dạy học

Môi trường dạy học là tổng hợp các yếu tố khách quan tác động đến mục tiêu phát triển của nhà trường, bao gồm: vấn đề xã hội học tập, nhu cầu và yêu cầu nhân lực của cộng đồng xã hội, cơ hội và thách thức đối với nhà trường, mối quan hệ và hợp tác,

sự cạnh tranh và phát triển, hoạt động tự vệ với những bất thuận của tự nhiên và xã hội

Hệ thống thông tin và môi trường dạy học là yếu tố tạo nên động lực của hiệu trưởng, nếu hiệu trưởng biết định hướng và biết vận động, thuyết phục mọi người sẽ xây dựng một môi trường sư phạm lành mạnh

1.4.3 Các yêu cầu đối với hiệu trưởng trường tiểu học trong giai đoạn hiện nay

1.4.3.1 Vai trò của hiệu trưởng trong việc quản lí trường tiểu học

Quản lý trường học là thực hiện nhiệm vụ đường lối giáo dục của Đảng trong phạm vi trách nhiệm của mình, tức là đưa nhà trường vận hành theo nguyên lý giáo dục, để tiến tới mục tiêu đào tạo thế hệ trẻ Trong nhà trường hiệu trưởng là người chịu trách nhiệm điều hành, quản lý mọi hoạt động của nhà trường Hoạt động quản

lý của hiệu trưởng là quá trình đạt đến mục tiêu của nhà trường bằng cách vận dụng các chức năng quản lý

Trong quản lý trường tiểu học chủ thể quản lý là hiệu trưởng, là người định hướng trí tuệ vào tất cả các vấn đề của nhà trường, xác định được những công việc quan trọng theo từng thời điểm, qua bảng kế hoạch năm học với những mục tiêu nhiệm vụ cụ thể, vừa hợp lý vừa khoa học Đồng thời có những bước tổ chức triển khai thực hiện kiểm tra, đánh giá, rút kinh nghiệm để từng bước nâng dần chất lượng giáo dục

1.4.3.2 Nhiệm vụ, quyền hạn của hiệu trưởng trường tiểu học

Điều 54 của Luật Giáo dục 2009 [22] đã quy định rõ vai trò chức năng của người

HT Điều 20 của Điều lệ trường Tiểu học [7] lại tiếp tục cụ thể hóa, quy định rõ nhiệm

vụ và quyền hạn của Hiệu trưởng trường tiểu học Đó là:

- Xây dựng quy hoạch phát triển nhà trường; lập kế hoạch và tổ chức thực hiện

kế hoạch dạy học, giáo dục; báo cáo, đánh giá kết quả thực hiện trước Hội đồng trường và các cấp có thẩm quyền;

- Thành lập các tổ chuyên môn, tổ văn phòng và các hội đồng tư vấn trong nhà trường; bổ nhiệm tổ trưởng, tổ phó;

- Phân công, quản lý, đánh giá, xếp loại, tham gia quá trình tuyển dụng, thuyên chuyển; khen thưởng, thi hành kỉ luật đối với giáo viên, nhân viên theo quy định;

- Quản lý hành chính; quản lý và sử dụng có hiệu quả các nguồn tài chính, tài sản của nhà trường;

- Quản lý học sinh và tổ chức các hoạt động giáo dục của nhà trường; tiếp nhận, giới thiệu học sinh chuyển trường; quyết định khen thưởng, kỉ luật, phê duyệt kết quả đánh giá, xếp loại, danh sách học sinh lên lớp, ở lại lớp; tổ chức kiểm tra, xác nhận việc hoàn thành chương trình tiểu học cho học sinh trong nhà trường và các đối tượng khác trên địa bàn trường phụ trách;

- Dự các lớp bồi dưỡng về chính trị, chuyên môn, nghiệp vụ quản lý; tham gia giảng dạy bình quân 2 tiết/tuần; được hưởng chế độ phụ cấp và các chính sách ưu đãi theo quy định;

- Thực hiện quy chế dân chủ cơ sở và tạo điều kiện cho các tổ chức chính trị - xã hội trong nhà trường hoạt động nhằm nâng cao chất lượng giáo dục;

- Thực hiện xã hội hoá giáo dục, phối hợp tổ chức, huy động các lực lượng xã hội cùng tham gia hoạt động giáo dục, phát huy vai trò của nhà trường đối với cộng đồng

Từ đó, chúng ta có thể nhận thấy rằng để đảm bảo thực hiện được những yêu cầu về nhiệm vụ và quyền hạn nêu trên, đặc biệt trong bối cảnh giáo dục của giai đoạn hiện nay, đòi hỏi người hiệu trưởng phải không ngừng rèn luyện, phấn đấu toàn diện về phẩm chất lẫn năng lực Người hiệu trưởng không chỉ là người đại diện Nhà nước về mặt hành chính, thực thi các hoạt động quản lý trường học mà còn là nhà sư phạm, nhà giáo dục có tâm hồn, thường xuyên chăm lo việc nâng cao năng lực sư phạm và bồi dưỡng tâm hồn nhà giáo cho đội ngũ, nhạy cảm, giàu lòng nhân văn, có nghệ thuật đối xử khéo léo, có khả năng cảm hóa con người Người hiệu trưởng không chỉ là người đi đầu trong công tác xã hội hóa giáo dục, biết duy trì, phát triển

và sáng tạo các định hướng giá trị của nhà trường mà còn là người có khả năng tổ chức trong thực tiễn, luôn tìm tòi đổi mới hoạt động quản lý, đổi mới các hoạt động

sư phạm của nhà trường Đặc biệt, để thực hiện các nhiệm vụ đổi mới giáo dục trong thời kỳ CNH - HĐH hiện nay, người hiệu trưởng cần tận dụng các cơ hội để tìm kiếm

các nguồn lực hỗ trợ cho các hoạt động của nhà trường, vận động khai thác những nguồn kinh phí to lớn của các tổ chức, lực lượng bên ngoài xã hội

1.5 Các yếu tố cơ bản quá trình quản lý đổi mới phương pháp dạy học của hiệu trưởng trường tiểu học

1.5.1 Mục tiêu quản lý đổi mới phương pháp dạy học

Mục tiêu quản lý của hiệu trưởng trường tiểu học phải đáp ứng được yêu cầu của nền giáo dục nước nhà Hệ thống các mục tiêu quản lý của hiệu trưởng trường tiểu học bao gồm: Mục tiêu về phát triển số lượng; mục tiêu về nâng cao chất lượng giáo dục; mục tiêu phát triển đội ngũ; mục tiêu về xây dựng CSVC, thiết bị phục vụ cho dạy học và các hoạt động giáo dục khác; mục tiêu nâng cao hiệu quả quản lý; mục tiêu xây dựng mối quan hệ giữa nhà trường và các lực lượng xã hội tham gia giáo dục, thực hiện tốt công tác xã hội hóa giáo dục trên địa bàn Mục tiêu quản lý đổi mới PPDH

là một mục tiêu bộ phận quan trọng trong hệ thống các mục tiêu nâng cao chất lượng GDĐT, là mục tiêu ưu tiên hàng đầu của nhà trường trong giai đoạn hiện nay

1.5.2 Nội dung quản lý đổi mới PPDH

Quản lý việc thực hiện mục tiêu, yêu cầu đổi mới PPDH Phương pháp dạy học mới là phương pháp tích cực hoá người học Đổi mới PPDH hướng vào hoạt động chủ đạo của HS, chống lại thói quen thụ động, đào tạo lớp người năng động, sáng tạo, khả năng thích ứng cao trong nền kinh tế tri thức Bồi dưỡng phương pháp tự học, tự rèn luyện kỹ năng để vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm ham học cho HS Để đạt được mục tiêu đã đề ra trong quản lý, người Hiệu trưởng cần hình thành, phát triển, kích thích động cơ dạy của thầy và học của trò

Đó là: Một là đổi mới cách dạy của thầy trên quan điểm đổi mới Hai là đổi mới cách học của trò theo hướng chủ động, năng động, sáng tạo Ba là tăng cường thực hành, thực hiện nguyên lý giáo dục: Học đi đôi với hành Bốn là tăng cường mối quan

hệ giữa trí tuệ và tâm hồn, giữa tư duy và cảm xúc Đổi mới PPDH chỉ có thể thực hiện được khi nó trở thành hoạt động thường xuyên của nhà trường, của gia đình, của

xã hội Người hiệu trưởng cần quản lý các tổ chức trong nhà trường, đặc biệt các tổ chuyên môn, thông qua tổ chức để quản lý con người và công việc

Quản lý việc thực hiện kế hoạch đổi mới PPDH tuân thủ các bước của việc quản lý đổi mới PPDH Từ việc xây dựng kế hoạch đến việc tổ chức bộ máy nhân sự, chỉ đạo, kiểm tra, đánh giá và nắm bắt thông tin phản hồi

Quản lý công tác xây dựng, phát triển đội ngũ nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới PPDH Đội ngũ giáo viên – yếu tố quyết định chất lượng giáo dục Vì vậy muốn nâng cao chất lượng giáo dục phải quan tâm đến công tác xây dựng đội ngũ, đặc biệt là trong yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay Đội ngũ giáo viên cần được đổi mới trước hết về nhận thức, sau đó cần được trang bị rất cơ bản về PPDH mà trước kia ở trường đại học đã bị mai một, cần đốt nóng thêm nhiệt huyết, say mê với nghề, xác định tinh thần trách nhiệm, lòng yêu thương học sinh và nâng cao khả năng tự học và sáng tạo Quản lý cơ sở vật chất, phương tiện dạy học, CNTT góp phần đổi mới PPDH

Cơ sở vật chất trường học là tất cả các phương tiện vật chất được GV và HS sử dụng nhằm thực hiện có hiệu quả chương trình giáo dục và giảng dạy Muốn quản lý tốt người hiệu trưởng phải thường xuyên nâng cao nhận thức cho GV đối với việc sử dụng thiết bị dạy học

Quản lý việc kiểm tra đánh giá, thực hiện chế độ thi đua khen thưởng

và kỷ luật Kiểm tra là một trong bốn chức năng cơ bản của quản lý Chức năng kiểm tra là hệ thống nhằm xác định những chuẩn mực thành tựu khi đối chiếu với các mục tiêu đã được kế hoạch hoá, thiết kế một hệ thống thông tin phản hồi; so sánh thành tựu hiện thực với các chuẩn mực đã định, xác định những lệch lạc nếu có và đo lường ý nghĩa mức độ của chúng, tiến hành những hành động cần thiết đảm bảo rằng nguồn lực của tổ chức được sử dụng một cách hiệu quả để đạt được mục tiêu của tổ chức

1.5.3 Phương pháp quản lý đổi mới PPDH

Phương pháp quản lý giáo dục được hiểu là tổng thể những cách thức tác động bằng những phương tiện khác nhau của chủ thể quản lý đến hệ thống bị quản lý nhằm đạt mục tiêu quản lý Trong quá trình quản lý đổi mới PPDH, hiệu trưởng linh hoạt sử dụng phối hợp các phương pháp quản lý sau:

a) Phương pháp hành chính - pháp luật

Phương pháp hành chính - pháp luật là những tác động diễn ra trực tiếp hoặc gián tiếp bằng những quyết định dứt khoát của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý

dựa trên cơ sở quan hệ tổ chức và quyền lực hành chính Phương pháp này thể hiện sức mạnh của tổ chức, xác lập trật tự kỷ cương của nhà trường, bắt buộc mọi thành viên phải thực hiện đúng chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của mình

b) Phương pháp giáo dục - tâm lý

Phương pháp giáo dục - tâm lý là tổng thể những tác động đến đối tượng thông qua đời sống tâm lý cá nhân như tâm tư, tình cảm, ý thức và nhân cách nguyện vọng con người Người quản lý khơi dậy lòng tự trọng và lương tâm nghề nghiệp, khai thác tiềm năng trí tuệ, ý thức trách nhiệm, kích thích sự say mê, sáng tạo của mỗi người khi thực hiện nhiệm vụ

Đặc trưng của nó là tính thuyết phục, tác động vào ý thức của đội ngũ GV và

HS, làm cho họ nhận thức sâu sắc về sự cần thiết phải đổi mới PPDH Từ đó có thái

độ đúng đắn và hành động phù hợp với yêu cầu đổi

mới của nhà trường

c) Phương pháp kích thích

Phương pháp kích thích là sự tác động gián tiếp của nhà quản lý đến đối tượng thông qua các lợi ích kinh tế, tinh thần nhằm phát huy ở họ tiềm năng, trí tuệ, tình cảm, ý chí, trách nhiệm và quyết tâm hành động vì mục tiêu chung của nhà trường

Để tạo động lực cho hoạt động đổi mới phương pháp dạy học, hiệu trưởng cần kích thích động cơ dạy của thầy và động cơ học của trò

Làm thế nào để mục tiêu đổi mới PPDH trở thành nhu cầu của người dạy lẫn người học, người hiệu trưởng phải biết sử dụng, phối hợp các phương pháp, vận dụng sáng tạo trong điều kiện cụ thể của nhà trường; vừa tuyên truyền, thuyết phục, giải thích; vừa kết hợp các biện pháp hành chính quy định trách nhiệm của các chủ thể tham gia; vừa

sử dụng các phương pháp khuyến khích vật chất và tinh thần nhằm huy động sức mạnh tổng hợp của mọi thành viên, lực lượng trong và ngoài nhà trường tích cực thực hiện đổi mới PPDH

1.6 C

1.6.1.1 Chính sách, chủ trương về đổi mới PPDH

Trong di sản tư tưởng giáo dục của Chủ tịch Hồ Chí Minh phải kể đến những ý kiến, những lời giáo huấn vô cùng quý báu của Người về vấn đề “Tự học - Tự đào tạo”

và chính cuộc đời Người là một tấm gương về tự học

Nghị quyết Trung ương 2, khóa VIII tiếp tục khẳng định: “Phải đổi mới phương pháp giáo dục đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo của người học.”

Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng chỉ đạo: “Ưu tiên hàng đầu cho việc nâng cao chất lượng dạy và học Đổi mới chương trình, nội dung, phương pháp dạy và học nâng cao chất lượng đội ngũ GV và tăng cường CSVC của nhà trường, phát huy khả năng sáng tạo và độc lập suy nghĩ của HS, sinh viên”

Luật Giáo dục 2009 cũng nêu rõ: “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của HS, phù hợp với đặc điểm từng lớp học, môn học, bồi dưỡng phương pháp tự học, tự rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho HS” [22]

Những văn bản chỉ thị của ngành GDĐT đã được các cấp quản lý cụ thể hóa và hướng dẫn thực hiện, chính là môi trường pháp lý thuận lợi cho việc đổi mới PPDH ở các trường tiểu học hiện nay

1.6.1.2 Điều kiện dạy học thực tế của nhà trường

Đổi mới PPDH luôn gắn liền với các yêu cầu về CSVC và TBDH Cơ sở vật chất đầy đủ, TBDH hiện đại sẽ góp phần nhất định vào thành công của đổi mới PPDH Vì vậy, hiệu trưởng phải tổ chức xây dựng hệ thống CSVC và TBDH phù hợp với nội dung chương trình tiểu học, đáp ứng các yêu cầu của quá trình dạy học; tổ chức sử dụng và bảo quản hệ thống

CSVC và TBDH đáp ứng yêu cầu đổi mới PPDH

1.6.1.3 Gia đình, cộng đồng xã hội

Gia đình có ảnh hưởng trực tiếp đến động cơ, thái độ học tập của HS và là nơi thỏa mãn các điều kiện vật chất và tinh thần cho việc học tập của con em Truyền thống địa phương, các giá trị văn hóa tích cực của cộng đồng trên địa bàn là những yếu tố ảnh hưởng đến công tác nâng cao chất lượng dạy học, đổi mới PPDH Trong

quá trình vận động, phát triển của mọi sự vật, hiện tượng thì các yếu tố chủ quan - nội lực quyết định sự phát triển; các yếu tố khách quan - ngoại lực có tác dụng hỗ trợ, tạo

điều kiện cho sự vật, hiện tượng tiến hóa theo các quy luật vốn có của nó

1.6.2.1 Năng lực và phẩm chất của hiệu trưởng

Hiệu trưởng là người chịu trách nhiệm trước Đảng, Nhà nước và nhân dân về chất lượng và hiệu quả hoạt động của trường mình Sự đổi mới PPDH có thành hiện thực hay không, đầu tiên phụ thuộc vào nhận thức, trình độ tổ chức và năng lực triển khai trong

thực tiễn của hiệu trưởng

Thành công của việc đổi mới PPDH phụ thuộc vào cái tâm, cái tài của hiệu trưởng Các phẩm chất tâm lý của hiệu trưởng sẽ giúp tập thể vượt qua trở ngại trong quá trình đổi mới PPDH Trình độ hiểu biết về lý luận dạy học, năng lực tổ chức, năng lực quản lý nguồn tài lực và vật lực, năng lực vận động xã hội, thu thập và xử lý các thông tin, và uy tín của người hiệu trưởng góp phần quyết định sự thành công của việc đổi mới PPDH

1.6.2.2 Năng lực và phẩm chất của giáo viên

Đặc trưng lao động sư phạm của người thầy giáo là dạy chữ, dạy người chủ yếu bằng nhân cách của bản thân mình Dạy học, nhìn từ góc độ tâm lý học, là sự tác động của nhân cách đến nhân cách Vai trò của thầy giáo thay đổi khi đổi mới PPDH, thầy giáo không chỉ là người giảng dạy mà còn là người thúc đẩy việc học tập của

HS Vì vậy trình độ, năng lực chuyên môn, kỹ năng sư phạm, bản lĩnh chính trị và phẩm chất người thầy giáo có ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng dạy học Có một câu nói rất chí lý của một nhà giáo dục lớn từng tham gia trong Uỷ ban Giáo dục của UNESCO: “Không có một nền giáo dục nào vượt quá tầm đội ngũ những GV đáng làm việc cho nó” GV là lực lượng quyết định sự thành công của đổi mới giáo dục nói chung và đổi mới PPDH nói riêng

1.6.2.3 Năng lực và phẩm chất của học sinh

Phẩm chất trí tuệ, năng lực của HS là nền móng cơ bản để tiếp thu kiến thức do thầy giáo truyền thụ Dù thầy giáo có giỏi về chuyên môn, vững về nghiệp vụ nhưng

HS không đủ khả năng để tiếp thu kiến thức căn bản, không chịu khó đầu tư thì tình hình đổi mới PPDH cũng khó được cải thiện Đổi mới PPDH đòi hỏi HS phải có